4. Memo OIS CO2 uitstoot 2019-2021

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

CO2-uitstoot in 2019, 2020 en 2021

CO2-uitstoot in 2019, 2020 en 2021 Memo | april 2022 De gemeente Amsterdam wil de CO2-uitstoot op haar grondgebied met 55% terugdringen in 2030 en tot 95% in 2050, ten opzichte van het peiljaar 1990. Om de CO2-uitstoot te monitoren, brengt OIS de CO2-uitstoot van de stad in kaart. Definitieve CO2-uitstoot cijfers zijn nu berekend voor 2019. Voor 2020 en 2021 hebben we voorlopige cijfers berekend, deels op basis van landelijke trends. In 2019 was de totale CO2-uitstoot 4440 kton, dit is een daling van ongeveer 10% ten opzichte van 2018. De CO2-uitstoot door het verbruik van elektriciteit is het meest gedaald, gevolgd door de uitstoot door sectoren in de haven en industrie. Ook voor de gebouwde omgeving en mobiliteit is de uitstoot enigszins gedaald. Voorlopige cijfers tonen dat de CO2-uitstoot in 2020 lager was dan in 2018 en 2019. De verwachting is dat de totale uitstoot in 2020 ongeveer met 10% is gedaald ten opzichte van 2019. In 2021 wordt een daling van 2% ten opzichte van 2020 in een laag uitstootscenario verwacht tot een stijging van 6% volgens een hoog uitstootscenario, op basis van de verwachte landelijke trend.

De gemeente Amsterdam wil de CO2-uitstoot op haar grondgebied met 55% terugdringen in 2030 en tot 95% in 2050, ten opzichte van het peiljaar 1990. De aanpak hiervoor is beschreven in de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 20501. Om de CO2-uitstoot te monitoren, brengt OIS de CO2-uitstoot van de stad in kaart. Definitieve CO2-uitstoot cijfers zijn nu berekend voor 2019. Voor 2020 en 2021 hebben we voorlopige cijfers berekend, deels op basis van landelijke trends, omdat er voor sommige databronnen geen actuelere data beschikbaar is op lokaal niveau. De resultaten worden in deze memo beschreven. Methode Om de CO2-uitstoot te berekenen kijken we naar het verbruik van elektriciteit, gas en warmte in Amsterdam. De uitstoot van alle broeikasgassen wordt gemonitord, de uitstoot van overige broeikasgassen (bijvoorbeeld methaan en lachgas) wordt omgerekend naar CO2-emissies. De databronnen die we gebruiken voor het bepalen van de CO2-uitstoot zijn: - De Landelijke Klimaatmonitor (RIVM), voor CO2-emissies. - De Emissieregistratie, voor uitstoot door brandstofverbruik en overige broeikasgassen. - Data over warmteverbruik van Vattenfall. - Data over de uitstoot van wegverkeer op basis van kentekenscans en het Verkeersmodel Amsterdam (VMA) berekend door TNO. - En data van de Emissieautoriteit over de uitstoot van de VU en het AMC door gasverbruik.

De CO2-uitstoot bepalen we per transitiepad, de volgende transitiepaden zijn vastgesteld: gebouwde omgeving, mobiliteit, elektriciteit, en haven en industrie. In het transitiepad elektriciteit is het verbruik van elektriciteit opgenomen. In de andere transitiepaden het verbruik van gas en warmte en uitstoot van overige broeikasgassen. 1

Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050. https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/volgbeleid/coalitieakkoord-uitvoeringsagenda/gezonde-duurzame-stad/klimaatneutraal/

1

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

CO2-uitstoot in 2019, 2020 en 2021

De CO2-uitstoot wordt berekend per uitstootcategorie en gemeentelijke portefeuille. De uitstootcategorieën zijn gedefinieerd vanuit de behoefte voor een indeling die rekening houdt met de bedrijfstakken (CBS SBI-indeling) en de portefeuilles van de wethouders. Onder het transitiepad elektriciteit valt bijvoorbeeld de uitstoot van huishoudens in woningen, maar ook van de zakelijke markt, de bouw en de industrie. Onder gebouwde omgeving valt de uitstoot van maatschappelijke gebouwen, woningen en de zakelijke markt door gas en warmte en overige broeikasgassen. Onder haven en industrie valt afvalverbranding door de AEB, bouw, industrie en binnenscheepvaart en visserij. Onder mobiliteit valt de uitstoot van het verkeer, inclusief mobiele voertuigen, railverkeer, veren en recreatievaart. De methode voor het berekenen van de CO2-uitstoot is uitgebreider beschreven in het achtergronddocument Methode berekeningen CO2-uitstoot.

Lagere CO2-uitstoot 2019 ten opzichte van 2018 In tabel 1 wordt de CO2-uitstoot naar transitiepad voor 2018, 2019 en 2020 weergegeven. In 2019 is de totale CO2-uitstoot 4440 kton, dit is een daling van ongeveer 10% ten opzichte van 2018. De uitstoot is lager dan in 2021 door CE Delft is ingeschat2. De indirecte uitstoot door de verbruik van elektriciteit is het meest gedaald, gevolgd door de uitstoot door sectoren in de haven en industrie. Ook voor de gebouwde omgeving en mobiliteit is de uitstoot enigszins gedaald. De uitstoot door het verbruik van elektriciteit is 14% lager in 2019 vergeleken met 2018 (-270 kton). De voornaamste reden van deze daling is een lagere CO2-emissiefactor voor elektriciteit in 2019 (0,37 kg/kWh) ten opzichte van 2018 (0,43 kg/kWh). De CO2-emissiefactor is een factor die gebruikt wordt voor het berekenen van de uitstoot door de productie van elektriciteit. De afname van de CO2-emissiefactor is vooral het gevolg van de gedaalde productie van elektriciteit uit steenkool en wordt versterkt door een toename van de productie van hernieuwbare elektriciteit3. De lagere uitstoot door sectoren in de haven en industrie komt grotendeels door de lagere uitstoot van het afvalverwerkingsbedrijf AEB. De AEB was in 2019 een aantal maanden (gedeeltelijk) niet in bedrijf. Dit leidde tot een lagere CO2-uitstoot van de AEB ten opzichte van het jaar ervoor.

Een uitstoot van 362 kton CO2 in 2019 ten opzichte van 520 kton in 20184, een afname van 158 kton. Door de industrie en bouwnijverheid werd er minder aardgas verbruikt ten opzichte van 2018, wat ook bijdroeg aan een lagere uitstoot. De daling van CO2-uitstoot door mobiliteit wordt grotendeels veroorzaakt door het gebruik van een andere bron voor de bepaling van de uitstoot voor verkeer en vervoer vanaf 2019. Op basis van de nieuwe methode zou de uitstoot in 2018 30 kton lager zijn dan eerder berekend (840 kton). De afname van CO2-uitstoot in 2019 ten opzichte van 2018 is dan 2% (20 kton) in plaats van 6% (50 kton).

2 CE Delft. (2021, maart). Monitor Amsterdam Klimaatneutraal. https://ce.nl/wp-

content/uploads/2021/04/CE_Delft_200341_Update_Monitor_Amsterdam_Klimaatneutraal_Def.pdf 3 Centraal Bureau voor de Statistiek. (2021, 22 februari). Rendementen en CO2-emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2019. https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2021/08/rendementen-en-co2-emissie-vanelektriciteitsproductie-in-nederland-update-2019 4 Alleen de uitstoot van niet-biogene afvalverbranding wordt meegerekend. 2

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

CO2-uitstoot in 2019, 2020 en 2021

Tabel 1 CO2-uitstoot in kton naar transitiepad (afgerond op 10-tallen), 2018 t/m 2020 CO2-uitstoot CO2-uitstoot CO2-uitstoot Verschil 2019 tov Verschil 2020 tov transitiepad 2018 2019 2020 (voorlopig) 2018 2019 elektriciteit

1960

1690

1320

-14%

-22%

gebouwde omgeving

1250

1210**

1170

-3%

-3%

haven en industrie

890

720

770

-19%

7%

mobiliteit

870*

820

740

-6%

-10%

totaal

4960

4440

3990

-10%

-10%

*De uitstoot berekend op basis van een andere bron is 840 kton. **De uitstoot door stadswarmte is enkele ktonnen te laag (naar inschatting minder dan 10 kton) door ontbrekende data

Lagere CO2-uitstoot in 2020 De schatting voor de CO2-uitstoot in 2020 is 3990 kton. Dit is lager dan in 2021 door CE Delft is ingeschat2. De berekende CO2-uitstoot voor 2020 zijn voorlopige cijfers, omdat er begin 2022 nog geen definitieve cijfers beschikbaar zijn bij de Klimaatmonitor en de Emissieregistratie. De uitstoot van overige broeikasgassen en door brandstofverbruik (exclusief verkeer en vervoer binnen en buiten de bebouwde kom) is nog niet bekend op gemeentelijk niveau. Deze uitstoot is daarom geraamd op basis van de (voorlopige) landelijke trend, dus de stijging/daling in CO2uitstoot in 2020 ten opzichte van 2019. De voorlopige cijfers tonen dat de CO2-uitstoot in 2020 lager is dan in 2018 en 2019, zoals te zien is in tabel 1. De verwachting is dat de totale uitstoot ongeveer met 10% is gedaald ten opzichte van 2019. Net als in 2019 is voor elektriciteit de CO2-emissiefactor gedaald in 2020 (naar 0,30 kg/kWh5) door minder gebruik van steenkool en een toenemend gebruik van hernieuwbare bronnen, zoals wind en zon. Ook nam de vraag naar elektriciteit af vanwege de coronacrisis6. De lagere uitstoot door mobiliteit is voornamelijk veroorzaakt door de lockdown vanwege de COVID-19-uitbraak. Hierdoor gebruikten mensen de auto minder en was er daardoor minder uitstoot door brandstofverbruik.

Verwachte uitstoot in 2021 Voor het inschatten van de CO2-uitstoot in het afgelopen jaar (2021) gebruiken we de landelijke raming van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) uit de Klimaat- en Energieverkenning 20217 (KEV). Met behulp van de geraamde landelijke trend per transitiepad berekenen we een verwachte CO2-uitstoot voor Amsterdam volgens een laag en een hoog emissie uitstoot scenario. Deze berekening is gedaan ten opzichte van de CO2-uitstoot in 2019, omdat dit definitieve cijfers zijn. Eén uitzondering hierop is de uitstoot van de AEB, hiervoor is uitstoot van 2020 als uitgangspunt genomen (434 kton CO2-uitstoot door niet-biogene afvalverbranding, voorlopig cijfer), aangezien het AEB zoals eerder aangegeven in 2019 een aantal maanden (gedeeltelijk) niet in bedrijf was.

5 Klimaatmonitor. Emissiefactor Elektriciteit. Geraadpleegd op 29 december 2021,

https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive?workspace_guid=bcb34058-822a-4a56-a366-2d2ce017322a 6 Centraal Bureau voor de Statistiek. (2021, 12 maart). Uitstoot broeikasgassen 8 procent lager in 2020. Geraadpleegd op 29 december 2021, van https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/10/uitstoot-broeikasgassen-8procent-lager-in-2020 7 Planbureau voor de Leefomgeving (2021). Klimaat- en Energieverkenning 2021. (p. 73) https://www.pbl.nl/publicaties/klimaat-en-energieverkenning-2021 3

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

CO2-uitstoot in 2019, 2020 en 2021

Door PBL is een hoog en laag uitstoot scenario berekend voor de uitstoot van 2021. Op twee punten wijken we af van de geraamde landelijke trend: - We schatten in dat de uitstoot van de AEB in 2021 ongeveer gelijk zal zijn aan 2020, zowel in het hoge als het lage uitstoot scenario. - Voor woningen nemen we een lagere CO2-uitstoot mee dan in de raming van de KEV wordt voorspeld, omdat wij voor de uitstoot van woningen door aardgasverbruik rekenen met een temperatuur gecorrigeerde uitstoot. PBL gaat uit van niet temperatuur gecorrigeerd aardgasverbruik. Op basis van een prognose van PBL8 verwachten we dat het gemiddelde (temperatuur gecorrigeerde) aardgasverbruik met 4% daalt in 2021 ten opzichte van 2019. In onze raming voor 2021 gaan we daarom uit van een 4% lagere CO2-uitstoot door woningen, zowel in het lage als het hoge scenario. De uitstoot van woningen zorgt voor meer dan de helft van de CO2-uitstoot in het transitiepad gebouwde omgeving (55% in 2019). In tabel 2 is de geraamde CO2-uitstoot in kton per transitiepad weergegeven. In het hoge scenario komen we uit op 4230 kton CO2-uitstoot voor Amsterdam in 2021 op basis van de landelijke trend. In het lage scenario is de uitstoot 3910 kton. Ten opzichte van 2020 zou dit een daling van 2% in het lage scenario en een stijging van 6% volgens het hoge scenario zijn.

De gemiddelde landelijke stijging aan CO2-uitstoot voor de eerste drie kwartalen van 2021 ligt op 4% (niet temperatuur gecorrigeerd) ten opzichte van 2020 volgens ramingen van het CBS gepubliceerd in december 20219. Tabel 2 Raming op basis van landelijke trend per transitiepad, CO2-uitstoot in kton voor 2021 2021 raming transitiepad

verschil tov 2020

elektriciteit

hoog 1380

laag 1190

hoog 5%

laag -10%

gebouwde omgeving

1280

1200

9%

3%

haven en industrie

800

790

4%

3%

mobiliteit

770

730

5%

-1%

totaal

4230

3910

6%

-2%

Door een hogere productie van de Nederlandse industrie in 2021 ten opzichte van 2020 is er een verwachte toename van CO2-uitstoot in de sector haven en industrie10. Daarnaast wordt er meer uitstoot verwacht in de gebouwde omgeving door hoger aardgasverbruik veroorzaakt door kouder weer. Voor huishoudens hebben we deze voorspelling aangepast, omdat we rekenen met temperatuur gecorrigeerd aardgasverbruik. Voor de CO2-uitstoot van de zakelijke markt houden we deze hogere raming wel aan.

8 Arlen Hoebergen (CBS), Manon van Middelkoop (CBS) en Steven van Polen (PBL). Lagere energierekening,

effecten van lagere prijzen en energiebesparing. Geraadpleegd op 19-1-2022, https://www.cbs.nl/nlnl/longread/rapportages/2021/lagere-energierekening-effecten-van-lagere-prijzen-enenergiebesparing?onepage=true#c-2--Daling-gemiddelde-energierekening-door-lagere-prijzen-en-verbruik 9 Centraal Bureau voor de Statistiek. Raming CO2-emissie naar lucht; Nederlandse economie, Nationale rekeningen. Geraadpleegd op 29-12-2021, https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/84057NED/table 10 Centraal Bureau voor de Statistiek. (2021, 15 september). Uitstoot broeikasgassen bijna weer op niveau precorona. Geraadpleegd op 20 januari 2022, van https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/37/uitstootbroeikasgassen-bijna-weer-op-niveau-pre-corona 4

Gemeente Amsterdam Onderzoek, Informatie en Statistiek

CO2-uitstoot in 2019, 2020 en 2021

In onderstaande figuur is de (verwachte) CO2-uitstoot per transitiepad weergegeven. 2018 en 2019 zijn definitieve cijfers, 2020 voorlopige cijfers en 2021 een raming volgens een laag en hoog uitstootscenario.

Figuur 1 (Verwachte) CO2-uitstoot voor 2018 t/m 2021 2500 2000 1500 1000 500 0 Elektriciteit

Haven en Industrie 2018

2019

2020

Gebouwde omgeving 2021 Hoog

Mobiliteit

2021 Laag

Colofon Bestuur en Organisatie Amstel 1 1011 PN Amsterdam Telefoon: 020 5522048 Opdrachtgever Directie Ruimte en Duurzaamheid

Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) Weesperstraat 113-117 1018 VN Amsterdam Telefoon: 020 251 0333 data.amsterdam.nl Auteurs: Simone Wesseling, Mersiha Tepic s.wesseling@amsterdam.nl m.tepic@amsterdam.nl

5