4-Handreiking Bijlage 01- juridisch stappenplan

Handreiking Integraal Daklandschap 31-03-2023 Bijlage 02: Juridisch stappenplan Waar moet en kan rekening mee worden gehouden? 1.1. Algemeen: relevant juridisch kader bouwen of gebruiken bestaande daken Een aanvraag voor een omgevingsvergunning voor bouwen wordt getoetst aan het bestemmingsplan, het Bouwbesluit, de Bouwverordening en welstandseisen1 (de gemeente kan een gebied als welstandsvrij aanwijzen). Als het gaat om een dak van een gebouw in een beschermd stadsgezicht, dan bevat het bestemmingsplan gedetailleerde regels over het toegestane gebruik en afmetingen en hoogtes. Het gebruik van gronden en bouwwerken wordt ook getoetst aan de mogelijkheden van het bestemmingsplan. Als dat gebruik niet past, is een omgevingsvergunning strijdig gebruik bestemmingsplan nodig.2 De gemeente kan dan gemotiveerd besluiten om toch een omgevingsvergunning te verlenen.3 De gemeente weegt daarbij alle belangen mee, zoals bijvoorbeeld de belangen van de buren. De gemeente kijkt dan ook altijd of er vastgesteld beleid is dat van toepassing is op de aanvraag, zoals bijvoorbeeld lokaal dakterrassenbeleid. Als het gaat om bouwen of gebruiken op een gemeentelijk- of rijksmonument, dan is naast de (eventuele) omgevingsvergunning voor bouw en gebruik doorgaans ook een omgevingsvergunning voor wijziging van het monument nodig.

Het bestemmingsplan geeft onder andere aan hoe hoog of diep een gebouw of bouwwerk mag zijn, hoe hoog de goot of de nok mag zijn of hoe ver van de gevel af mag worden gebouwd. Een plant is geen bouwwerk, maar als een plantenbak onlosmakelijk verbonden is met de rest van het gebouw kan het, net als bijvoorbeeld een hekwerk op het dak4, wel meetellen voor het bepalen van de hoogte. Soms zijn in het bestemmingsplan al mogelijkheden om af te wijken, bijvoorbeeld voor antennemasten of andere installaties.5 Voor sommige bouw- en gebruiksvergunningen is wettelijk bepaald dat deze vergunningsvrij zijn. Daarvoor hoeft dan geen omgevingsvergunning voor te worden aangevraagd.6 Constructieve eisen aan het dak en het gebouw staan in Bouwbesluit.7 Deze eisen hebben bijvoorbeeld betrekking op de brandveiligheid, water- en winddichtheid. Daarin staan ook regels over

1 Zie art. 2.10, eerste lid, van de Wabo.

2 Zie art. 2.1, eerste lid, onder c, van de Wabo. 3 Zie art. 2.12 van de Wabo.

4 Voor erfafscheidingen tussen dakterrassen geldt dat deze vergunningsvrij zijn, zie art. 2, negende lid, van

Bijlage II bij het Besluit omgevingsrecht. Dat geldt dus niet voor doorvalbeveiligingen aan de voor- of achtergevel! 5 Voorbeeld zoeken van een binnenplanse afwijking voor warmtepomp op dak. 6 Dat is anders als het om een monument gaat of binnen een beschermd stadsgezicht plaatsvindt, of het gebouw of bouwwerk waarop gebouwd wordt of de wijze waarop dat gebruikt wordt niet legaal is. Dat i ook anders als daar in het bestemmingsplan wel regels over zijn opgenomen omdat deze ruimtelijk relevant zijn. Bijvoorbeeld aanbouwen in stadsdeel zuid? 7 Als de Omgevingswet in werking is, staan constructieve eisen voor een groen dak, of groen/blauw dak in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).

de energieprestatie van een gebouw.8 Uiteraard mag een dakfunctie geen gevaar opleveren voor de openbare weg. Daarnaast moet voor het gebruik van het dak rekening gehouden worden met gemeentelijke verordeningen, zoals de Hemelwaterverordening9 en de Algemene Plaatselijke Verordening (APV).10 Als het gaat om het gebruik van een gemeenschappelijk dak, is naast toestemming van de gemeente ook privaatrechtelijke toestemming van de betreffende Vereniging van Eigenaren van dat gebouw nodig. Ook moet rekening gehouden worden met regels uit het Burgerlijk wetboek over het burenrecht. 11 Zo is bijvoorbeeld een erfafscheiding die op de erfafscheiding staat, eigendom van beide buren. En mogen binnen twee meter van de erfgrens geen muuropeningen, balkons of vensters geplaatst worden die uitzicht geven op de grond van de buren. In de erfafscheiding mag dus geen opening of raam gemaakt worden. In het algemeen is het goed om de buren vroegtijdig te betrekken bij uw plannen voor op het dak, zodat deze hier niet mee overvallen worden als de plannen al in een vergevorderd stadium zijn. 12 In de opstalverzekering zijn mogelijk voorwaarden aan het gebruik van het dak verbonden. In ieder geval dient gecheckt te worden hoe het zit met de verzekering en de nieuwe benutting van het dak.

Voor diverse kleuren zijn subsidiemogelijkheden.13 Het is raadzaam om daar voor een actueel inzicht naar te informeren bij uw stadsdeel! In de hierna volgende paragraaf staan per kleur extra aandachtspunten. 1.2 Extra aandachtspunten Groen/Blauw, Geel/Grijs, Magenta in relatie tot energieverbruik Mede onder invloed van de Europese Unie worden in de Nederlandse wet- en regelgeving steeds meer eisen aan energieverbruik opgenomen.14 Voor bestaande kantoren gelden bijvoorbeeld vanaf 1 januari 2023 al strengere eisen.15 Voor nieuwbouw en ingrijpende verbouw bevat het Bouwbesluit regels ten aanzien van energieprestatie. 16 Bij het vaststellen van de energieprestatie wordt rekening gehouden met de energiebehoefte, het fossiel energieverbruik en het aandeel hernieuwbare energieverbruik. Een goede isolatie zal de energiebehoefte van een gebouw beperken, het aanbrengen van zonnepanelen

8 Zie ook hierna onder ‘Groen/Blauw, Geel/Grijs, Magenta in relatie tot energieverbruik’

9 Momenteel geldt alleen voor nieuwbouw dat hemelwater op het eigen perceel opgevangen moet worden. 10 Deze kent zogenaamde ‘vangnetbepalingen’ ten aanzien van hinderverboden en openbare orde, zie

bijvoorbeeld art. 2.18A van de Algemene Plaatselijke Verordening Amsterdam. 11 Zie Boek 5 van het Burgerlijk Wetboek. 12 Van een aanvraag omgevingsvergunning moet de gemeente kennisgeven. De gemeente doet dit tevens voor verleende omgevingsvergunningen. Dit gebeurt op de website van de gemeente. 13 Voor zon groen …? SDE++ 14 Zie bijvoorbeeld het voorstel RePowerEU-plan van de Europese Commissie aan de Europese raad (de EC heeft op 18 mei 2022 voorgesteld tot wijziging van richtlijn (EU) 2018/2001; de Europese raad moet hier nog over besluiten en vervolgens moet dit nog omgezet worden in het rechtsstelsel van de lidstaten). En de Noodverordening die versnelde uitrol van de hernieuwbare energie in de EU beoogt te versnellen. 15 Namelijk een gebruiksverbod als deze niet aan energielabel C voldoen (enkele uitzonderingen daar gelaten), zie art. 5.11, eerste lid, van het Bouwbesluit (na inwerking Omgevingswet: zie par. 3.3.2 Besluit bouwwerken leefomgeving). Volgens de Nota van Toelichting moet vanaf 2030 aan energielabel A voldaan worden. 16 De zgn. BENG (bijna energie neutraal)-normen, zie hoofdstuk 5 van het Bouwbesluit en het Besluit energieprestatie gebouwen.

kan het aandeel hernieuwbare energie vergroten en het aandeel fossiele energie beperken, dit kan dus leiden tot een betere energieprestatie van het gebouw. De uitkomst van die berekening van de energieprestatie leidt tot een bepaald energielabel. Bij de verkoop van een woning is het verplicht het energielabel te vermelden. Voor bedrijven die vallen onder de Wet milieubeheer en het daarbij horende Activiteitenbesluit, zijn specifieke regels over energiebesparing.17 Voor bedrijven die meer verbruiken boven een bepaalde drempelwaarde is het een plicht om energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder te nemen en het bevoegd gezag daarover te informeren. De maatregelen die kunnen worden genomen staan in de zogenaamde Erkende Maatregelen Lijsten (EML).18 Het gebruiken van het dak voor groen/blauw en geel/grijs draagt bij aan het behalen van energiebesparing en een gunstiger energielabel. Daarnaast helpt dat gebruik mogelijk voor een aangenamer binnenklimaat en/of financiële balans. Voorbeelden van meekoppelkansen: 





Een bestaand appartementencomplex wordt opgetopt met een nieuwe extra bouwlaag (Magenta). Dan is het mogelijk aantrekkelijk om tevens: de gevels van het bestaande complex te isoleren, het dak te benutten om te koelen (groen/blauw) en het plaatsen van installaties voor hernieuwbare energie (geel, grijs). Een kantoor moet op korte termijn maatregelen nemen om aan energielabel C te voldoen. Dan kan het - vooruitlopend op een waarschijnlijke toekomstige verplichting- efficiënter zijn om direct maatregelen te nemen om aan energielabel A te voldoen. Een eigenaar van een appartement wil een dakterras maken. Als daarvoor de draagconstructie van het dak moet worden verzwaard, kan overwogen worden om direct het dak te isoleren en het dusdanig te verzwaren dat tevens groen/blauwe functies mogelijk worden.

Groen/blauw Voor groen/blauwe daken geldt ook dat deze geen gevaar of hinder voor de omgeving mogen opleveren. Dit is zowel in het Bouwbesluit, de APV en het burenrecht opgenomen. Voor het planten van bomen/struiken/heesters maken wij u attent op enkele bijzondere bepalingen over het houden van afstand tot het perceel van de buren. 19 Voor blauwe daken moet men er bijvoorbeeld ook op letten dat geen onrechtmatige hinder door afstromend water op het perceel van de buren ontstaat. Geel Zonnepanelen of zonnecollectoren op een dak zijn vergunningsvrij voor bouwen én gebruik als ze voldoen aan de volgende voorwaarden: 20

17 De Wet milieubeheer bevat een specifieke zorgplicht (art. 1.1a) die ziet op doelmatig gebruik van energie

(art. 2.1 lid 2 sub a Activiteitenbesluit). 18 Art. 2.15 Activiteitenbesluit en bijlage. Na inwerkingtreding van de Omgevingswet bevat het voorgestelde art. 3.3a Besluit activiteiten leefomgeving ook voor kleinverbruikers zoals hotels, restaurants en evenementenlocaties boven een bepaalde drempelwaarde een energiebesparingsplicht. 19 Titel 4, Boek 5 Burgerlijk Wetboek. 20 Art. 2.1, eerste lid, Wabo jo. art. 2, zesde lid, art. 4a, en art. 5 bijlage II Bor. Als de Omgevingswet in werking is getreden wordt dit



indien op een schuin dak: o

1°.binnen het dakvlak,

o

2°.in of direct op het dakvlak, en

o

3°.hellingshoek gelijk aan hellingshoek dakvlak,



indien op een plat dak: afstand tot de zijkanten van het dak ten minste gelijk aan hoogte collector of paneel, en



indien de collector of het paneel niet één geheel vormt met de installatie voor het opslaan van het water of het omzetten van de opgewekte elektriciteit: die installatie aan de binnenzijde van een bouwwerk is geplaatst;



indien niet op een rijks- gemeentelijk of archeologisch monument geplaatst;



indien in een beschermd stads- of dorpsgezicht op het achterdakvlak geplaatst;



het bouwwerk waarop het zonnepaneel of zonnecollector wordt geplaatst, niet zonder benodigde vergunning is opgericht.

Voor zonnepanelen of zonnecollectoren die niet voldoen aan deze voorwaarden moet een omgevingsvergunning worden aangevraagd. 21 Voor kleinere particuliere windturbines op het dak moet men rekening houden met de maximale bouwhoogte die het bestemmingsplan mogelijk maakt. Aandachtspunt bij deze windturbines is met name de welstandseisen. 22 Voor geluid moet teruggevallen worden op het algemene hinderverbod in de APV.23 Grijs In het Bouwbesluit 2012 zijn regels opgenomen voor het maximale geluidniveau van een warmtepomp die buiten de woning is opgesteld24. Het geluidsniveau wordt berekend op de grens van de perceelsgrens met een perceel waarop ook een woning staat. In de APV van Amsterdam is geregeld dat geen hinder door geluidsoverlast mag worden veroorzaakt. Als voldaan wordt aan de eisen zoals gesteld in het Bouwbesluit 2012 zal geen sprake zijn van hinder door geluidsoverlast. Voor warmtepompen op het dak is nu niet helemaal duidelijk of, en zo ja onder welke, vergunningsvrije regeling voor bouwen en/of gebruik deze vallen. Mogelijk wordt dit in de veegregeling Bbl verduidelijkt.25

21 Op grond van art. 3 van de voorgestelde Noodverordening van de EU geldt dat deze vergunning van

rechtswege ontstaat indien niet binnen een maand door de gemeente besloten is. 22 De welstandscommissie oordeelt vaak negatief over dergelijke kleine particuliere windturbines op het dak. 23 Zie art. 2.18A APV Amsterdam. 24 Artikel 3.8, tweede lid, Bouwbesluit 2012 luidt: “Een installatie voor warmte- of koudeopwekking, die is opgesteld buiten de uitwendige scheidingsconstructie van een bouwwerk, veroorzaakt op de perceelgrens met een perceel voor een andere woonfunctie een geluidsniveau van ten hoogste 40 dB, bepaald volgens de Handleiding Meten en Rekenen Industrielawaai.” 25 Vanuit Europa is er wel specifiek een regeling voor warmtepompen opgenomen. Volgens art. 5 van de voorgestelde Noodverordening gaat voor warmtepompen tot 50 kW gelden dat de vergunningprocedure maximaal drie maanden mag duren en dat tevens (onder voorwaarden) een vereenvoudigde procedure voor aansluiting op het net gaat gelden.