4. Bijlage 4. Factsheet Schuldenmonitor Amsterdam

Factsheet oktober 2021

Schulden in Amsterdam Eerste verkenning van (ervaren) problematische schulden

Dit is een verkenning van de vraag: Wat zijn de kenmerken van Amsterdammers met ervaren problematische schulden? Het hebben van problematische schulden is een groot probleem; acht procent van de Nederlanders en 11,2 procent van de Amsterdammers heeft geregistreerde problematische schulden (CBS, 2019). Echter, het ontbreekt aan kennis over mensen die hun schulden als problematisch ervaren: om wat voor mensen het gaat en met welke (mogelijk complexe) problematiek hebben zij te maken? Hoewel deze eerste verkenning geen volledig beeld geeft van alle Amsterdammers met problematische schulden en rapporteert over 2019, geeft het nieuwe inzichten in de mens achter deze schulden en legt het een basis om de Schuldenmonitor verder te ontwikkelen.

Amsterdammers met problematische schulden Een kwart van de Amsterdammers van 18 jaar en ouder geeft aan schulden te hebben. Hiervan zegt 60% dat ze de schulden als problematisch ervaren; in totaal 15% van de Amsterdammers. Voor een deel komt dat door studieschuld. Zonder

studieschuld geeft negen procent van de Amsterdammers aan problematische schulden te ervaren. Van één op de vijf Amsterdammers met een ervaren problematische schuld is de schuld tussen de €1.001 en €5.000. Voor een kwart geldt dat hun schuld hoger dan €25.000 is.

schulden 25% problematische schulden 15%

problematische schulden exclusief studieschuld 9% bron: Staat van de Stad

Bewoners van stadsdeel Zuid ervaren het minst vaak problematische schulden, terwijl in West, Noord en Zuidoost juist het meest vaak ervaren problematische schulden voorkomen.

Ervaren problematische schulden 10% tot 12% 12% tot 14%

Stadsdeel Nieuw-west zit daar tussenin met gemiddeld 13,5% bewoners met ervaren problematische schulden.

14% tot 16% 16% tot 18%

Type ervaren schulden onder Amsterdammers studieschuld / DUO

51

lening bij bank of financier

19

rood staan

16

schuld bij Belastingdienst

14

Eén op de vijf Amsterdammers met een ervaren problematische schuld heeft een lening bij de bank of bij een financier, zoals een persoonlijke lening, doorlopend krediet of autofinancier. Daarnaast heeft 14% een schuld bij familie, vrienden of kennissen.

schuld bij familie, vrienden, kennissen

14

achterstand betaling vaste lasten

12

achterstand ziektekostenverzekering

12

Eén op de vier Amsterdammers die hun schuld als problematisch ervaren zoekt hulp; ruim een kwart (27%) bij familie, vrienden of kennissen.

achterstand gemeentelijke belastingen

6

anders, namelijk

6

bron: Staat van de Stad

Een ander deel zoekt hulp bij schuldhulpverlening/MaDi’s (6%), de gemeente in het algemeen (2%) of een klantmanager/WPI (1%). De rest van de hulpzoekende Amsterdammers gaat naar andere instanties.

schuld bij CJIB

4

wil ik niet zeggen/geen antwoord

3

achterstand terugbetalen studieschuld

2

postorderbedrijf

2

0%

25%

50%

bron: Staat van de Stad

Problematische schulden kunnen iedereen raken Geslacht en leeftijd

Ervaren problematische schulden naar leeftijd 17-25

Jongeren ervaren hun schulden het vaakst al problematisch, waarschijnlijk omdat zij hun studieschuld als problematisch ervaren. Onder jongeren tot 25 jaar die problematische schulden ervaren, heeft namelijk 82% een studieschuld. Ze hebben relatief weinig andere schulden.

20

26-35

Uit de analyse blijkt dat er weinig verschil is tussen mannen en vrouwen wat betreft (ervaren) problematische schulden.

17

36-45

15

46-65

15

66 en ouder

5

0%

10%

20% bron: Staat van de Stad

Opleiding

Ervaren problematische schulden per opleidingsniveau

Als we kijken naar de ervaren problematische schulden, zien we dat mensen met een middelbaar opleidingsniveau (havo, vwo of mbo) vaker problematische schulden ervaren dan mensen met een laag of juist een hoog opleidingsniveau.

20% 19

10%

De verklaring hiervoor lijkt vooral te zitten in het feit dat bij de ervaren problematische schulden de studieschuld ook wordt meegenomen.

0%

14

12

laag

middelbaar

hoog bron: Staat van de Stad

Inkomen

Soort inkomen

Problematische schulden hangen -niet geheel onverwacht- voor een groot deel af van het inkomen. Mensen met het laagste inkomen per maand ervaren ook het vaakst problematische schulden. Naarmate het maandinkomen stijgt, daalt het percentage mensen met ervaren problematische schulden. Van de Amsterdammers met een modaal inkomen (tussen de €2.051 en €3.200 netto per maand) ervaart 14% problematische schulden. Voor mensen met hoge inkomens is dat acht procent. Het vóórkomen van schulden verschilt sterk tussen Amsterdammers die aangeven dat zij moeilijk rond kunnen komen (29% heeft schulden) en mensen die makkelijk rond komen (7% heeft schulden).

Ervaren problematische schulden en inkomenscategorieën netto 1000 euro pm of minder

27

netto 1001-1350 euro pm

21

netto 1351-2050 euro pm

17

netto 2051-3200 euro pm

14

netto 3201-4500 euro pm

10

netto 4501-6000 euro pm netto boven 6001 euro pm

9 3

0%

10%

20%

modaal inkomen

Dat het inkomen van Amsterdammers en het hebben van schulden samenhangt, is ook terug te zien als we kijken naar de belangrijkste bron van het inkomen. Daaruit blijkt dat het percentage Amsterdammers met ervaren problematische schulden het hoogst is onder mensen met een uitkering, zoals de WW en de bijstand. Dat zien we ook terug in de gemeentelijke data: mensen die bij de gemeente bekend zijn met hun problematische schulden ontvangen relatief vaak bijstand, een arbeidsongeschiktheidsuitkering of een werkloosheidsuitkering. Ook als we het vergelijken met mensen met ongeveer hetzelfde inkomen uit werk, zien we dat mensen met uitkering vaker te maken hebben met problematische schulden. Ervaren problematische schulden en bron van inkomen werkloosheidsuitkering bijstand, WWB, IOAW, BBZ

30

studiebeurs, ouderbijdrage

28

arbeidsgeschiktheidsuitkering

21

anders

20

loon, salaris

14

eigen bedrijf, praktijk

14

VUT, pensioen, AOW

6

geen inkomen

3

weet niet, niet ingevuld

8

0% bron: Staat van de Stad

35

10%

20%

30%

bron: Staat van de Stad

Problematische schulden gaan vaak samen met andere problematiek Sociaal economische status en kwetsbare huishoudens Amsterdammers met een lage sociaal economische score (SES) of een hoge kwetsbaarheid hebben vaker problematische schulden. Bij het bepalen zowel de SES als de kwetsbaarheid wordt gebruikt gemaakt van het opleidingsniveau en het inkomen. Bij het bepalen van de kwetsbaarheid van Amsterdammers wordt vanuit een breder perspectief benaderd door ook te kijken naar de gezondheid en het al dan niet hebben van werk.

Gezondheid

Gezondheid en ervaren problematische schulden

Het ervaren van problematische schulden hangt sterk samen met gezondheid. Van de Amsterdammers zonder ervaren problematische schulden beoordeelt 76% de eigen gezondheid als (zeer) goed; onder mensen met ervaren problematische schulden ligt dit percentage lager: 66%. Daarnaast hebben Amsterdammers met ervaren problematische schulden vaker te maken met langdurige ziekten of aandoeningen (33%) dan mensen zonder problematische schulden (25%).

66

(zeer) goede ervaren gezondheid

76 met problematische schuld

33

één of meer langdurige ziekten

25

0%

zonder problematische schuld

25%

50%

75%

bron: Staat van de Stad

Sociaal isolement

Sociaal isolement en ervaren problematische schulden

Amsterdammers met problematische schulden zijn wat vaker gemiddeld tot sterk sociaal geïsoleerd (41%) dan mensen zonder schulden (35%) en hebben daarnaast minder vaak vertrouwen in de toekomst (78% versus 72%). Dit blijkt ook uit internationaal onderzoek waarbij mensen met (ernstige) schulden minder positief dachten over hun toekomst dan mensen zonder schulden, al dachten ze wel vaak dat ze in de toekomst het beter zouden krijgen (maar minder positief dan mensen zonder schulden) (Ferreira et al., 2021).

met problematische schulden

15

50

35

sterk sociaal geïsoleerd

gemiddeld

niet

46

41

zonder problematische schulden

13

0%

50%

100% bron: Staat van de Stad

In de coronacrisis namen de ervaren problematische schulden niet toe Ervaren problematische schulden Amsterdam 20% 15,5 14,0 13,2 10% 0%

15,4

k1 k2 2019

14,2

k3

k4

14,5

12,1

12,1

k1 k2 2020

k3

Op basis van de beschikbare bronnen zien we vooralsnog geen toename in het aantal Amsterdammers met problematische schulden tussen 2018 en 2020. Ook landelijk zien we nog geen verergering van de schuldenproblematiek (CBS, 2021).

k4

bron: Regionale Enquête Beroepsbevolking

Toelichting en meer informatie…

Colofon

Meer lees je in het rapport: Schuldenmonitor Amsterdam, Eerste verkenning van (ervaren) problematische schulden in Amsterdam. Auteurs Daan Schmitz Milou Haggenburg-Mohammed

d.schmitz@amsterdam.nl m.haggenburg@amsterdam.nl

Onderzoek, Informatie en Statistiek data.amsterdam.nl