4. Beeldkwaliteitsparagraaf inspraakversie webtoeg.pdf

Beeldkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum Bijlage II

Mei 2024

INHOUD 1. Toekomstbeeld en ambities

3

2. Stedenbouwkundige opzet: vier grote blokken

5

3. Krachten van Holendrecht

6

4. Vijf sferen 9 5. Maat en schaal van de blokken

10

6. Opbouw bebouwing/Sculpturale massa

11

7. Materiaal en kleur 12 8. Aansluiting openbare ruimte

13

9. Groen en natuurinclusief

14

10. Nieuwbouw richtlijnen architetonische uitwerking

15

2 Beeldkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

1. TOEKOMSTBEELD EN AMBITIES In 2035 is het centrum van Holendrecht vernieuwd. Bij Station Holendrecht en langs de Holendrechtdreef staan vier herkenbare en toonaangevende (woon)blokken en één schoolgebouw. Bij het station is een levendig plein gemaakt. De groene routes langs het Meibergpad en Abcouderpad lopen over het vernieuwde Holendrechtplein; het centrum van de buurt. De Holendrechtschool en de Morgenster hebben een mooi nieuw schoolgebouw en er is een nieuw Huis van de Wijk aan het Holendrechtplein. Ondanks de toevoeging van een nieuwe plein, veel groen, nieuwe gebouwen en bewoners, is het rustige groene karakter gebleven. Het centrum blijft grotendeels autovrij en de Holendrechtdreef ligt nog steeds hoog. Langs het Meibergpad zijn de nieuwe gebouwen net zo hoog als de bestaande gebouwen van de Opheusdenhof en de Meernhof. De buurt is veilig en toekomstbestendig ingericht.

Hiernaast is een toekomstvisie van het stedenbouwkundig plan Holendrecht Centrum. De belangrijkste ambities van het stedenbouwkundig plan zijn: • Toevoegen van een divers woon- en werkprogramma en typologieën waar behoefte aan is en waar er nu weinig van zijn. • Het creëren van een toekomstbestendige buurt, met een sterk centrum- en stationsgebied met divers aanbod aan voorzieningen en een goede verbinding met omliggende buurten. • Het verbeteren van de sociale veiligheid door het vernieuwen van de openbare ruimte, het creëren van meer levendigheid en een overzichtelijke en veilige inrichting.

Toekomstbeeld Holendrechtplein

Om deze ambities te realiseren in een robuuste stedenbouwkundige structuur en kwalitatief hoogwaardige architectuur noodzakelijk. Om dit te borgen tijdens de verdere uitwerking van bouwenveloppen en tenders is deze beeldkwaliteitsparagraaf opgesteld. Deze paragraaf bestaat uit een omschrijving en onderbouwing van de huidige opzet, de bestaande en te accentueren krachten van de buurt en restricties gevolgd door conceptuele uitwerking van de belangrijkste thema’s inclusief referentiebeelden en opgaves voor ontwikkelaars en architecten. Deze beeldkwaliteitsparagraaf vormt samen met het stedenbouwkundig plan de basis voor de op te stellen bouwenveloppen.

Beelkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

3

2. STEDENBOUWKUNDIGE OPZET: VIER GROTE BLOKKEN Vanaf 2020 is de mogelijke verdichting van het nieuwe Holendrecht Centrum uitgewerkt door R&D van de gemeente Amsterdam. Samen met onder andere Eigen Haard – eigenaar van de 107 te slopen en terug te brengen woningen – en architectenbureaus Mecanoo (2020) en Rijnboutt (2022-2023) is onderzocht hoe de stedenbouw het beste kan worden vormgegeven. Uiteindelijk is op basis van deze onderzoeken gekozen voor een blokkenstructuur met vier woonblokken. Reden voor deze woonblokken zijn: Sociale veiligheid Het verbeteren van de sociale veiligheid is een van de belangrijkste ambities van de investeringsnota. In de buurt zijn veel anonieme plekken waar gehangen wordt, of criminele activiteit (diefstal, drugshandel, intimidatie, overlast) plaatsvindt. Bureau Woldendorp/ Wildervang heeft onderzoek gedaan naar verbeterpunten in de fysieke ruimte. De inrichting van de openbare ruimte en de structuur van de bouwblokken met heldere zichtlijnen en rechte rooilijnen is noodzakelijk om de sociale veiligheid te verbeteren. Door plinten in te richten met levendige functies verbetert de sociale veiligheid. Parkeervoorzieningen moeten inpandig worden geïntegreerd in de bouwvolumes. Zichtbare garages in de plint is een harde no go omdat dit leidt tot meer anonieme plekken en minder levendigheid en daarmee onveiligheid.

Ondergronds parkeren is niet mogelijk Het parkeren voor de nieuwe woningen moet inpandig worden opgelost. Vanwege de slechte grondwatersituatie is ondergronds parkeren in deze buurt niet mogelijk. Het parkeren wordt daarom op de begane grond of eerste verdieping opgelost en ingepakt met voorzieningen. De blokkenopzet is noodzakelijk om het parkeren inpandig en veilig op te nemen. Stationsgebied en verdichtingsopgave De omgeving van het station Holendrecht heeft de potentie om een waardevol stationsgebied te worden, met een gevarieerd en stedelijke programma. De voorgestelde gebiedsontwikkeling is erg ingrijpend en daardoor duur. Doorzetten van de opzet van de bestaande buurt (laagbouw) is niet mogelijk omdat dit simpelweg te weinig programma genereert en daarmee ook niet de ambities kan bereiken van een stationsgebied met een optimale bereikbaarheid. Ook moet er voldoende programma worden gerealiseerd om het plan financieel haalbaar te maken.

Het winkelcentrum blijft grotendeels op de huidige locatie Het oorspronkelijke plan ging uit van verplaatsing van het winkelcentrum dichter naar het station. Op de plek van het winkelcentrum zouden dan ook woningen komen. Na vaststellen van de projectnota in 2022 heeft de eigenaar van het winkelcentrum aangegeven een gehele verplaatsing van het winkelcentrum richting het station niet te kunnen financieren. In de nieuwe bouwblokken is daardoor slechts een beperkt voorzieningenprogramma (een grote supermarkt, een alles-in-een school, een buurthuis, werkruimte en enkele winkels en horeca). Er is te weinig voorzieningenprogramma om een fijnmazige blokkenstructuur met levendige plinten te maken. De nieuwe opzet met grotere blokken helpt om levendige plinten langs de belangrijkste routes (Abcouderpad en Meibergpad) te accentueren.

Beelkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

5

3. KRACHTEN VAN HOLENDRECHT De nieuwe blokkenstructuur en de Holendrechtdreef doorbreken de kenmerkende meanderende opzet van Holendrecht. Dit is in de huidige situatie overigens niet anders, het centrum en de Holendrechtdreef doorbreken de meander nu ook. De stedenbouwkundige uitdaging is om de overgang van de bestaande buurt naar het nieuwe centrum natuurlijk te laten verlopen en tegelijkertijd samenhang te zoeken met de buurt aan de andere kant van het spoor, de Paasheuvelwijk. De nieuwe bouwblokken moeten daarom enerzijds bij elkaar passen, op elkaar aansluiten en een eenheid vormen en anderzijds aansluiten bij de huidige opzet en een organische overgang vormen van rustig en groen naar meer stedelijk en groen. Om dit te borgen worden de volgende krachten van Holendrecht benoemd als pijlers. De nieuwe bouwblokken moeten gebruik maken van de volgende bestaande krachten:

Er is besloten om de hoge Holendrechtdreef als een kwaliteit te omarmen en als kracht in te zetten in het stedenbouwkundig plan. De buurt blijft grotendeels autovrij. Aan de Holendrechtdreef is de ambitie om bij de auto ontsluiting een stedelijk karakter te creëren. De gebouwen zijn aan de dreef hoger en aan deze zijde komen ook de torens. Omwille van veiligheid en samenhang met de omliggende buurt is hier gekozen voor een rechte rooilijn langs de Holendrechtdreef.

De Holendrechtdreef blijft hoog en de buurt (grotendeels) autovrij Vanwege de modernistische principes is de verkeersstructuur van een groot deel van Zuidoost gevormd door de voor die tijd karakteristieke scheiding van verkeerssoorten: Autoverkeer en openbaar vervoer op hoogte en op maaiveld langzaam verkeerroutes geïntegreerd in een groene inrichting. Voor de bewoners van Holendrecht is de karakteristieke autovrije inrichting zeer belangrijk. De gemeente heeft twee varianten voor de Holendrechtdreef uitgewerkt en voorgelegd aan de buurt. Met een overweldigende en niet te negeren meerderheid is door de buurt gekozen om de Holendrechtdreef hoog te houden. 6 Beeldkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

Holendrechtdreef. Boven de huidige situatie, onder toekomstbeeld

3. KRACHTEN VAN HOLENDRECHT Het groen en de fiets- en wandelstructuur als ruggengraat Een schitterende kwaliteit van Holendrecht is de groene ruggengraat die de fiets- en wandelpaden Abcouderpad en Meibergpad vormen, met overweldigend veel groen (bomen, planten, gras). Deze kwaliteit blijft behouden en wordt versterkt met de nieuwbouw. De stedenbouwkundige opzet is hierop afgestemd en het Abcouderpad (over het Holendrechtplein) en het Meibergpad (vanaf het stationsplein) zijn de dragers van het plan. De groene inrichting wordt doorgezet in zowel de openbare ruimte als in de nieuwbouw zodat een verbinding ontstaat tussen het bestaande en nieuwe deel van de buurt.

Meibergpad. Boven de huidige situatie, onder toekomstbeeld

Beelkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

7

3. KRACHTEN VAN HOLENDRECHT Een stedelijk stationscentrum in een dorpse buurt Dé kracht van Holendrecht is ontspannen karakter van de buurt waarin de menselijke maat centraal staat. Bewoners spreken van een dorpse sfeer. Het vele groen en de autovrije inrichting zorgen ervoor dat het een andere sfeer heeft dan andere buurten in Amsterdam. De nieuwbouw zal dit vanzelfsprekend gaan doorbreken; we bouwen hier immers een dichter volume. Met de stedenbouwkundige opzet is echter zoveel mogelijk rekening gehouden met het karakter van de buurt en een opzet gekozen die de overgang van dorps naar meer stedelijk prettig en organisch moet maken. Door de zuidzijde van de bouwblokken even hoog (maximaal vier verdiepingen) te maken als de bestaande bebouwing aan de overzijde van het Meibergpad en de afstand even groot als in de huidige situatie te maken blijft het hier laag, groen en rustig. Wanneer je uit het station de buurt in loopt ervaar je de rust en het groen en loop je Holendrecht in. De hoogbouw focust zich aan de Holendrechtdreef. Bewoners hebben reeds aangegeven deze opbouw van de hoogtes prettig te vinden.

8 Beeldkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

Stationsuitgang. Boven de huidige situatie, onder toekomstbeeld

4. VIJF SFEREN De nieuwbouw is veelzijdig en krijgt duidelijke gevels aan de openbare ruimte met verschillende karakters. In Holendrecht Centrum zijn er vijf sferen te onderscheiden die zich uitdrukken in de architectuur: Rondom het Meiberpad is een rustige buurtsfeer, met woningbouw en op bepaalde plekken voorzieningen. Er is veel groen aan beide zijden van het wandel- en fietspad. De afstand tussen nieuwbouw en bestaand is even groot als in de huidige situatie, in veld D2 zelfs groter. De nieuwbouw is hier even hoog als de bestaande bouw (vier hoog). In het oostelijk deel bevinden zich hier ook het schoolplein en de speelvoorzieningen.

Het nieuwe Holendrechtplein is het centrum van de buurt en moet een stedelijke uitstraling krijgen met dubbele plinten en de hoogste ambities wat betref architectonische kwaliteit. Hier komen het Abcouderpad en Meibergpad samen. Aan het plein komen zowel maatschappelijke als commerciële voorzieningen. Op het plein zelf is ruimte voor een buurtfeest of kleine markt en is veel ruimte voor bewoners om te zitten en elkaar te ontmoeten. Op het plein komt veel meer groen dan in de huidige situatie.

Bij het stationsplein komt een stedelijke uitstraling, met gevels met een open plint waar commerciële functies en horeca mogelijk zijn, als ondersteuning van het station. Vanuit het station is gelijk duidelijk dat je hier een voorzieningengebied in loopt. In de tussenstraten is het rustiger en groen. Deze zijde is praktisch ingericht, onder andere met de ingang van de parkeergarage, fietsenstallingen en technische ruimtes.

Aan de Holendrechtdreef wordt een meer stedelijke (met 7 bouwlagen en de toegang naar de torens) sfeer gecreëerd waar geen drukke functies wenselijk zijn en waar een mix van stedelijk wonen en werkfuncties bij elkaar kan ontstaan.

Beelkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

9

5. MAAT EN SCHAAL VAN DE BLOKKEN Het ritme van de bestaande meanderende blokken wordt herkenbaar gemaakt in de nieuwe blokken door de kopgevels aan het stationsplein, aan het Holendrechtplein en aan de Meerkerkdreef. De lengte van de bestaande bebouwing wordt gebroken door verspringingen in de volumes en wordt op dezelfde wijze doorgezet in de nieuwbouw aan het Meibergpad. Tussen deze verspringende delen van de bebouwing loopt een voetgangersroute die de binnentuinen van de blokken met elkaar verbindt. De afstand tussen nieuwbouw en bestaande bebouwing wordt bij de bouwblokken B1 en B2 (tussen station en Holendrechtplein) doorgezet. De blokken D1 en D2 (ten oosten van het Abcouderpad) krijgen, net als in de huidige situatie en door de bijzondere functies (schoolgebouw en schoolplein), een bijzondere opzet die maar voor een deel met de bestaande buurt samenhangt.

Zo wordt vermeden dat er een lang gesloten bouwblok met een doorgaande straatwand ontstaat. Het schoolgebouw maakt onderdeel uit van blok D1 maar heeft door zijn functie een bijzonder karakter. Doordat er in de bestaande buurt ook andere bebouwingstypologie en positionering mogelijk is, zou het schoolgebouw ook een bijzondere bouwvorm of kleur kunnen krijgen.

Referentiebeeld binnentuin met wandelroute

Het verlengen van de voetgangersroutes tussen de delen van de blokken wordt doorgetrokken (en breder gemaakt) in de nieuwbouw waardoor herkenbare eenheden ontstaan. Door deze verdeling van de bouwmassa sluit de nieuwbouw aan op deze kleinere schaal van de bestaande buurt. De meanderende vorm wordt doorgezet in de nieuwbouw in de middelhoogbouw, van de 1e tot 7de bouwlaag. De nieuwbouw markeerd hier een duidelijk gevellijn. In de nieuwebouw worden openingen in de bebouwing opgenomen zodat de groene collectieve ruimtes op hoogte visueel verbonden worden met de openbare ruimte. 10 Beeldkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

Raamwerk met de routes door de buurt

6. OPBOUW BEBOUWING/SCULPTURALE MASSA De architectuur van de bestaande woonblokken in Holendrecht is over het algemeen sober en bestaat overwegend uit rood-bruin gekleurde baksteengevels, vierlaags, met een portiektypologie, tweezijden georiënteerde woningen en gevels waarin de balkons en entrees voor geleding zorgen en het aanzicht bepalen.

daarmee onveilige situaties doordat er geen zicht op straat is. In de nieuwbouw worden de hoeken juist gevuld om een duidelijke openbare ruimte (zonder inhammen) te creëren. In de nieuwbouw is er ruimte om tweezijde georiënteerde woningen te maken en op beperkte locaties corridor ontsluitingen toe te staan (niet aan de noordzijde).

In contrast hiermee presenteren de nieuwe bouwblokken zich aan de zijde van de openbare ruimte als een sculpturale massa met grotere volumes en een grote mix van functies. De volumes zijn duidelijk en definiëren de openbare ruimte. De gevels worden opgebouwd met een plintlaag van 1 of twee bouwlagen. Daarna volgt een middenzone tot en met de 7e bouwlaag aan de dreefzijde. Aan de zijde van het Meibergpad zal deze middenzone tot 4 bouwlagen zijn. De torens zijn losse elementen bovenop de blokken. De meanderstructuur wordt in de middelhoogbouw (tot ca. 25m) meegenomen in de volumes. Hierdoor moeten de hoeken en de gevelvlakken goed leesbaar zijn. Balkons en andere elementen zijn onderdeel van de gevel maar zijn ondergeschikt tenopzicht van de gevel. Het betreft een spel van open en gesloten delen, insnijdingen en holtes, waarbij buitenruimtes zoals balkons een ondergeschikte rol spelen.

Bestaande bebouwing in Holendrecht

Een ander verschil met de bestaande buurt betreft de vormgeving van de hoeken. In de bestaande buurt worden alle hoeken min of meer “ontkend” door de ruimte tussen twee haaks aansluitende kopgevels niet te bebouwen en met blinde gevels te eindigen. Deze opzet zorgt voor veel anonieme ruimtes en hoeken en Referentiebeelden plinten en balkons

Beelkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

11

7. MATERIAAL EN KLEUR De vier blokken worden (wat betreft de gesloten geveldelen) in een hoogwaardige steenachtig materiaal uitgewerkt, met een kleurenfamilie die goed moet passen in de bebouwde omgeving. Het eerste bouwblok zet bij de kleurbepaling de toon en zorgt voor de samenhang met de bestaande buurt. De vier bouwblokken krijgen door een grote variatie in woninggrootte en -type en zullen niet in één bouwstroom maar in verschillende fasen – en door verschillende ontwikkelaars en architecten – worden uitgewerkt en gerealiseerd. Hierdoor én door het verschillende voorzieningen- en werkprogramma per blok en de halfverdiepte parkeerlaag onder blokken D1 en D2, zal de architectuur van de bouwblokken onderling verschillen. Om voor eenheid te zorgen moet het kleurgebruik van de vier bouwblokken op elkaar worden afgestemd, de materialen kunnen van elkaar afwijken.

Samenhangend cluster met een bijzonder schoolgebouw

Het materiaal van de gesloten geveldelen kan per blok in kleine maat verschillen maar moet niet heel afwijkend zijn, met uitzondering van het schoolgebouw, waar een grote mate aan vrijheid moet zijn. Altijd met het uitgangspunt dat de school onderdeel is van de buurt en een uitnodigend karakter moet krijgen. Secundaire onderdelen zoals kozijnen, (balkon) hekken, deuren kunnen per blok dezelfde kleur krijgen die afwijkt van de hoofdkleur, maar altijd met een ingetogen ontwerp en hoogwaardige materialisering. Referentiebeelden hoogwaardige materialisatie 12 Beeldkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

8. AANSLUITING OPENBARE RUIMTE De aansluiting van de gebouwen op de openbare ruimte is belangrijk, mede ingegeven door de huidige situatie waar sprake is van onveilige situaties of gevoel. Afhankelijk van de situatie of oriëntatie moet een goede overgangszone worden gecreëerd tussen het privédomein en de openbare ruimte, passend bij de aangrenzende functie. Per bouwblok zal per zijde afwijkende aansluiting op de omgeving worden gerealiseerd. Deze speelt in op de specifieke kwaliteiten zoals oriëntatie en het karakter van de aangrenzende openbare ruimte. Om de pleinwanden op elkaar te betrekken, en een verbinding tussen de gebouwen en het Holendrechtplein tot stand te brengen, wordt de plint van alle aangrenzende gebouwen over een hoogte van (minimaal) 2 bouwlagen transparant uitgevoerd en op een gelijke manier geleed.

Voorbeelden verschillende overgangen tussen privé en openbaar

Het hoofddoel is om binnen-en buitenruimtes in elkaar te laten overlopen en om uitnodigende entrees te maken. De gevels aan bij het station (westgevel blok B1) hebben ook een openbaar karakter waarbij de eerste twee bouwlagen de plint maken. Deze plint loopt door bij de gevels aan het Meibergpad in één plintlaag tot aan het plein (zuidgevels van blokken B1 en B2).

Referentiebeelden plinten en aansluiting op de openbare ruimte

Beelkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

13

9. GROEN EN NATUURINCLUSIEF Groen wordt integraal mee ontworpen in de architectuur. De daken van de 1 t/m 7 lagen hoge bebouwing worden groen uitgevoerd, in samenhang met eventuele zonnepanelen en dakterrassen. De binnenhoven worden weelderig groen op het dak van de eerste of tweede bouwlaag. Buitenruimtes zoals balkons en galerijen worden ookt mee ontworpen met beplanting, bijvoorbeeld door het integreren van plantenbakken of door het toepassen van klimplanten aan de buitengevel. De gebouwen staan aan de buitenzijde in het groen: margestroken worden groen uitgevoerd en de inrichtingen van de openbare ruimte wordt met zo weinig mogelijk verharding uitgevoerd. Eventuele PV(T)-panelen worden geïntegreerd in het ontwerp van het groen.

14 Beeldkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

Referentiebeelden van weelderig groen, klimplanten en groene margestroken

10. NIEUWBOUW RICHTLIJNEN ARCHITECTONISCHE UITWERKING In de uiteindelijke bouwenvelop en opgaves voor architecten moet voldaan worden aan de bovenstaande regels. Daarnaast zal beoordeeld worden op de volgende criteria met betrekking tot ruimtelijke kwaliteit: 1. Relatie met de omgeving Het gebouw moet aan verschillende zijdes een andere identiteit/karakter hebben en aansluiten op de vijf sferen in het gebied. Rondom het Meibergpad is het groen en rustiger; een fijne woonomgevingssfeer. Het gebouw sluit hier in hoogte, kleur en karakter aan op de bestaande omgeving. Aan de Holendrechtdreef is het hoger en meer stedelijk. Hier zijn hogere volumes, bestaat de plint uit twee bouwlagen en komt een stedelijke gevel. Bij het stationsplein is een stedelijke uitstraling met functies ter ondersteuning van het station. Vanuit het station is zichtbaar waar de buurt en haar voorzieningen liggen.

Gemeenschappelijk is de flexibiliteit van de eerste bouwlaag (twee bouwlagen in het geval van blok B). Hoe zorgt deze laag voor levendigheid, past het in de omgeving en op welke wijze kan deze flexibel naar de toekomst worden ingericht. 2. Verbinding tussen de blokken en rol binnen kenmerkend centrumgebied De nieuwe gebouwen vormen samen het nieuwe centrale stationsgebied. Hoe verhouden zij zicht tot elkaar en vormen zij een eenheid? 3. Aansluiten op de krachten van de buurt Ontwikkelaars en architecten worden uitgedaagd om aan te sluiten op de bestaande krachten van de buurt. De gebouwen moeten aansluiten op de opgestelde krachten: • het autovrije karakter • het groen en de fiets- en wandelstructuur • het stedelijke stationsgebied in een ontspannen buurt.

Aan het Holendrechtplein ligt het centrum van de buurt. Een stedelijke uitstraling met voorzieningen, maar ook ruimte om te verblijven. In de tussenstraten is het rustiger en groen. Deze zijde is praktisch ingericht, o.a. met de ingang van de parkeergarages, fietsparkeren en technische ruimtes.

Beelkwaliteitsparagraaf Holendrecht Centrum

15