4. 251027 Brief Stichting IJbaan.pdf

Aan: de heer L. Hakvoort, Programmamanager Haven-Stad, Gemeente Amsterdam Betreft: Afronding haalbaarheidsonderzoeken IJbaan Amsterdam en voorstel voor vervolg

Amsterdam, 27 Oktober 2025

Geachte heer Hakvoort, Er is een bepalend moment aangebroken voor realisering van de IJbaan Amsterdam, een stedelijke kabelbaanverbinding over het IJ tussen Noord en West. Na jaren van goede samenwerking tussen alle betrokkenen willen wij, als initiatiefnemers, graag onze kijk op de resultaten en het vervolg van de planuitvoering geven. In artikel 1 van de intentieovereenkomst tussen de Gemeente Amsterdam, de Vervoerregio Amsterdam en onze Stichting IJbaan die op 7 oktober 2021 is getekend, zijn de ambitie en het doel van deze overeenkomst verwoord: onderzoeken of en op welke wijze kan worden gekomen tot een haalbare ontwikkeling van de IJbaan. Er is overeenstemming bereikt over het te onderzoeken tracé, dat tussentijds op 7 juni 2023 door het College van Burgemeester en wethouders is vastgesteld (Cornelis Douwesweg – Houtveemkanaal – Hemknoop). Ook is vastgesteld dat er voldoende ruimte is op dit tracé voor mogelijke locaties voor stations en pijlers. Hierbij zijn niet alleen de Gemeente Amsterdam en de Vervoerregio Amsterdam nauw betrokken geweest, maar ook de Haven van Amsterdam. Op basis van de VMA-resultaten heeft adviseur Sweco de vervoerskundige waarde van de stedelijke kabelbaanverbinding uitgebreid geanalyseerd en vastgelegd. Datzelfde heeft ingenieursbureau Arcadis gedaan voor de ruimtelijke, technische en financiële aspecten.

Hieraan is ook meegewerkt door architecten UNStudio, op de onderdelen ruimtelijke inpassing en optimalisatie technisch ontwerp van de masten. Daarnaast is er met behulp van Mobius advocaten een uitgebreide inventarisatie van juridische aandachtspunten opgesteld, in samenwerking met de specialisten van de gemeente. In de eerste helft van dit jaar zijn de resultaten van de haalbaarheidsonderzoeken uitgebreid besproken met, en beoordeeld door, het team van Haven-Stad, de Vervoerregio Amsterdam, het GVB en andere specialisten van verschillende gemeentelijke diensten. Daarnaast zijn in september de business case berekeningen door een adviseur van de gemeente gecheckt via een zogeheten second opinion. Onze bevindingen van de uitgebreide onderzoeken en overleggen, die sinds de ondertekening van de intentieovereenkomst in oktober 2021 tussen onze stichting, de gemeente en de Vervoerregio hebben plaatsgevonden, vatten wij als volgt samen:

1 – Vervoerswaarde: op basis van berekeningen in het VMA-model heeft adviseur Sweco de vervoerswaarde van de IJbaan verder geanalyseerd. Hierbij is gekeken naar verschillende scenario’s, inclusief de bouw van een Westbrug met of zonder openbaar vervoer. De conclusie is dat ongeveer 5.000 tot 6.000 OV-gebruikers per dag gebruik maken van deze verbinding richting 2040. Hiermee is de vervoerwaarde bevestigd, mits er aansluiting is op andere, bestaande of nieuw aan te leggen OV-modaliteiten. In die zin heeft de IJbaan juist ook een relevante belangrijk feeder-functie voor ander OV. De bouw van een Westbrug zal impact hebben, echter alleen significant in het scenario met OV over de brug (tot 2.000 OV-gebruikers van de IJbaan als het een brug met tram is, 3.000 in geval van een bus). De Sweco analyses tonen ook aan dat deze impact weer volledig wordt ingelopen tot aan de hierboven genoemde aantallen van 5.000-6.000 OV gebruikers vanwege de geplande ontwikkelingen in Haven-Stad. Mocht de brug later dan 2040 worden gerealiseerd dan neemt de impact op de vervoerswaarde en daarmee ook de business case snel af. Niettemin is dit een belangrijk punt om mee te nemen bij de financieringsafwegingen.

Voor de goede orde, Stichting IJbaan heeft zich herhaaldelijk uitgesproken voor meer verbindingen in Haven-Stad (èn-èn, niet of-of) en de analyses tonen aan dat de IJbaan en de Westbrug elkaar bij een volledige ontwikkeling van HavenStad niet in de weg zitten.

2 – Ruimtelijk inpassing: uit het overleg met Haven-Stad, Arcadis en UNStudio is bevestiging gekregen dat de inpassing van de masten en stations goed mogelijk zijn op het vastgestelde tracé. De huidige plannen voor gebiedsontwikkeling en de nautische veiligheid zijn hierin meegenomen. Vanuit Haven-Stad is meegegeven dat voor de stationslocaties een multifunctionele bestemming wordt verwacht. Er is bewust gekozen voor plaatsing op publieke grond om speculatie door ontwikkelaars te voorkomen. Er is langjarig en goed contact met meerdere ontwikkelaars in Haven-Stad (Heren 2 en de eigenaren van het Shipdock terrein). Datzelfde geldt voor de directie van Damen Shipyards. De recente aankondiging van de aankoop van het ADM-terrein stemt positief.

3 – Techniek: adviseur Arcadis heeft gedetailleerde technische tekeningen gemaakt van het tracé, met inpassing van een stedelijke kabelbaan met 3S systeem, masten en stations. Hierbij zijn de hoogtes van de masten bepaald die rekening houden met veilige afstand tot de bebouwing en de veiligheidsmarges die zijn bepaald door het Bureau Havenmeester (Centraal Nautisch Beheer) voor de delen boven het IJ of de Minervahaven, en voor masten die in of nabij het water staan. De technische specificaties (bijvoorbeeld vervoerscapaciteit, snelheid, gebruik rolstoel en fiets) zijn afgestemd met een grote kabelbaanfabrikant. Het technische ontwerp van de masten is geoptimaliseerd door Arcadis en UNStudio.

4 – Financieel: adviseur Arcadis heeft op basis van de vervoerswaarde analyses van Sweco (2024) en het onderzoek naar toeristische passagiers van ZKA / Ginder (2020), als mede expert-aannames met betrekking tot investeringscijfers, operationele kosten en opbrengsten, een eerste business case opgesteld. De uitkomsten duiden op een mogelijke haalbare financiële exploitatie, hoewel de analyse niet volledig genoeg is om bijvoorbeeld een investeringsbesluit te kunnen nemen (welke ook niet het doel is van de haalbaarheidsfase). Een aantal aannames heeft meer onderzoek nodig (onder andere update ZKA / Ginder rapportage), en tegelijkertijd moet een belangrijk deel van de analyse nog aangevuld worden (onder andere projectfinanciering en inkomsten anders dan uit vervoer). Onze stichting ziet deze werkstroom als een belangrijk onderdeel van een volgende fase.

5 – Juridisch: op basis van een uitgebreide memo van juridische aandachtspunten, opgesteld door onze externe juridische adviseurs, zijn een aantal belangrijke thema’s geïdentificeerd (zoals vrijstelling GVB-concessie, openbare aanbesteding, Didam arrest) die in een volgend stadium nader moeten worden uitgewerkt. In afstemming met de juridische adviseurs van de gemeente en de Vervoerregio is vastgesteld dat er geen issues zijn die in dit stadium onoverkomelijk lijken.

Wat Stichting IJbaan en haar adviseurs betreft kan met deze bemoedigende resultaten de haalbaarheidsfase worden afgerond en het overleg over de realisering worden geopend (vanzelfsprekend worden nog openstaande aandachtspunten meegenomen in het pakket van werkzaamheden voor het vervolg). Daarbij is het verkrijgen van maximaal mogelijke zekerheid over het tot stand komen van de aansluitende OV-verbindingen essentieel, ook voor het verkrijgen van voldoende medewerking van financiers. Daarom is ons uitdrukkelijk verzoek in het op te stellen beslisdocument een inspanningsverplichting van gemeentelijke zijde op te nemen voor realisering van de beide openbaar vervoersaansluitingen (tramlijn 5 en metrostation Hemknoop) in de hiervoor genoemde jaren. Hetzelfde geldt voor de aansluitingen op de snelbus in Noord en het fietsnetwerk, als ook aanpassingen van de openbare ruimte rondom de stations (zoals ook vermeld in de intentieovereenkomst artikel 3.1.e). Gezien het belang van de aansluiting van de IJbaan op andere OV-modaliteiten (een uitgangspunt van ons burgerinitiatief sinds het begin), en ook de nadruk die financiers leggen op dergelijke verbindingen met het oog op zekerheden voor de onderliggende vervoersaantallen, stellen wij voor de optie van een fasering in de aanleg open te houden.

De reden hiervoor is de start van het MIRT onderzoek eind 2024 waarin, onder anderen, het doortrekken van de tram naar Haven-Stad en de metro naar Hemknoop (en verder richting Centraal Station) ook zijn meegenomen. Wij begrijpen dat de formele uitkomsten van dit onderzoek pas worden verwacht in 2028. Er is in onze optiek een goede mogelijkheid om de tramverbinding eerder te realiseren dan de metro, waardoor ook het thema van de fasering voor de IJbaan relevant blijft.

Wij vragen u aan het gemeentebestuur van Amsterdam en het bestuur van de Vervoerregio Amsterdam voor te leggen ons de ruimte te geven de IJbaan van Amsterdam-Noord (Softwareweg) via een tussenstation Minervahaven naar de Hemknoop in Haven-Stad te realiseren, daarbij de optie van gefaseerde aanleg open te houden, en de hiervoor gevraagde inspanningsverplichtingen voor realisering van aansluitend openbaar vervoer vast te leggen. Het is onze stellige overtuiging, dat een zo snel mogelijke realisering van de IJbaan een belangrijke bijdrage levert aan de gemeentelijke doelen om de bereikbaarheid tussen Noord en West te verbeteren én de gebiedsontwikkeling van Haven-Stad te bevorderen. De uitkomst van het nu afgeronde haalbaarheidsonderzoek toont aan dat geen concurrentie ontstaat met het plan om de Westbrug te realiseren. Ook is een brief “Draagvlak bouwen voor de IJbaan” met bijlagen toegevoegd. Hierin vindt u ook een uitgebreid verslag van hoe de initiatiefnemers zich ruim 10 jaar belangeloos hebben ingezet voor deze oplossing. Vanzelfsprekend zijn wij bereid de bestuurders van de stad en de vervoerregio desgewenst nader te informeren. Mede namens het bestuur van Stichting IJbaan Amsterdam, haar adviseurs en de vele supporters en vrijwilligers willen wij u hartelijk bedanken voor de goede samenwerking.

Hoogachtend, Stichting IJbaan Amsterdam Bas Dekker en Willem Wessels, initiatiefnemers

BIJLAGEN: -

-

Brief “Draagvlak bouwen voor de IJbaan” met datum 16 Oktober 2025 Bijlagen bij brief (“Draagvlak bouwen voor de IJbaan”) Rapportages haalbaarheidsonderzoek van Sweco, Arcadis en ZKA / Ginder (op basis van vertrouwelijkheid al eerder verstrekt aan team Havenstad en Fakton, een adviseur van de gemeente)