4 - 230907 RIB Evaluatie o.b.v. humanitaire toets en verzoek COA verlenging opvanglocatie Westerhoofd DEF

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 7 september 2023 Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen) Wethouder Groot Wassink WPI, programma Migratie, Asiel en Ongedocumenteerden, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Uitkomst evaluatie op basis van humanitaire toets en stand van zaken verzoek COA verlenging opvanglocatie Westerhoofd (MS Galaxy)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de stand van zaken van het verzoek van het Rijk om de opvanglocatie Westerhoofd op het schip de Galaxy te verlengen. Op 19 juni 2023 heeft het Rijk via het COA bij de gemeente Amsterdam twee verzoeken gedaan: het eerste om de opvanglocatie te verlengen met één jaar tot 4 oktober 2024 en het tweede om in gesprek te gaan met de gemeente Amsterdam over een extra verlenging daarna, tot 4 oktober 2025. Op 13 juli 2023 bent u hierover via een raadsinformatiebrief geïnformeerd. Hierin is aangegeven dat de gemeente Amsterdam in de zomer de evaluatie op basis van de humanitaire toets nogmaals uit zou voeren op deze opvanglocatie om in september een collegebesluit te kunnen nemen over de eventuele verlenging van deze opvanglocatie. Een positieve uitkomst van deze humanitaire toets is voor het college essentieel om in te kunnen stemmen met de verlenging van deze opvanglocatie. In deze vervolgbrief informeer ik u over de uitkomst van de evaluatie op basis van de humanitaire toets die deze zomer is uitgevoerd. Ook informeer ik u over de aankomende bestuurlijke besluitvorming over verlenging van deze COA-opvanglocatie en de overwegingen van het college om in te zullen stemmen met verlenging van in eerste instantie een halfjaar, tot 4 april 2024.

Voordat het college overgaat tot besluitvorming, wordt de uitkomst van de evaluatie op basis van de humanitaire toets gedeeld met de raad via de commissie SED op 13 september 2023. Dit stelt uw raad in de gelegenheid wensen en bedenkingen te delen met het college voorafgaand aan het collegebesluit op 19 september 2023. De druk op de asielketen in Nederland is onverminderd hoog. Het COA kampt nog steeds met een tekort aan opvanglocaties in het land. Amsterdam staat, net als alle Nederlandse gemeenten, voor een grote opgave op het gebied van opvang en huisvesting van asielzoekers, statushouders en vluchtelingen uit Oekraïne. Amsterdam draagt in hoge mate bij aan de opvang, ondersteuning en huisvesting van deze en andere kwetsbare groepen. Dat past bij de gastvrije stad die we zijn. Zo worden op dit moment ca. 3000 vluchtelingen uit Oekraïne door de gemeente opgevangen in de stad en bieden we opvang aan ca. 3300 asielzoekers en statushouders op voornamelijk tijdelijke locaties. Een van deze locaties is de COA-opvanglocatie met een capaciteit van 1500 plekken aan de kade Westerhoofd op het schip de Galaxy in het Westelijk Havengebied (hierna: opvanglocatie Westerhoofd).

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 september z023 Pagina 2 van 5

Evaluatie COA-opvanglocatie Westerhoofd op basis van de humanitaire toets Naar aanleiding van het verlengingsverzoek van het COA voor deze opvanglocatie heeft de gemeente opnieuw een evaluatie op basis van de humanitaire toets uitgevoerd. 1 Het positieve resultaat van deze evaluatie heeft als gevolg dat het college zich op 5 september 2023 heeft voorgenomen de COA-opvanglocatie Westerhoofd te gaan verlengen met een halfjaar, tot 4 april 2024. De zogenoemde humanitaire toets is een toetsingskader ontwikkeld door de gemeente Amsterdam om de evaluatie van deze COA-opvanglocatie uit te voeren. 2 Het is een praktische uitwerking van Europese en nationale wet- en regelgeving voor vluchtelingen3 4, een recente uitspraak van de voorzieningenrechter5 en zorgen van de Kinderombudsman6. In totaal evalueert de humanitaire toets 25 verschillende indicatoren, die zijn verdeeld in thema’s op basis van de bovenstaande bronnen. Per indicator is aangegeven op basis van welke informatie de toetsing plaatsvindt. De thema’s zijn: 1. Fysieke locatie en voorzieningen 2. Veiligheid 3. Gezondheidszorg 4. Werk en dagbesteding 5. Dagelijks leven Op 3 februari 2023 heeft u de uitkomsten van de eerste evaluatie op basis van de humanitaire toets voor de opvanglocatie Westerhoofd ontvangen. Hierin werd bij het merendeel (17 van de 25) van de indicatoren aan de daarvoor opgestelde randvoorwaarden voldaan.

7 Hierna volgt de samenvatting van de uitkomsten van de evaluatie op basis van de humanitaire toets uitgevoerd in augustus 2023. De opvang op het schip MS Galaxy verloopt nog steeds voorspoedig. De sfeer op het schip is ook na de ophoging van de capaciteit naar 1500 personen rustig en gemoedelijk. De samenwerking tussen de partners wordt als zeer goed ervaren. Het verzoek van het Rijk voor een verlenging met een jaar wordt door alle partners gesteund, vanwege de hoge urgentie, het gebrek aan een alternatief en ook de constatering dat de locatie op dit moment goed draait. Daar waar de eerste maanden in het teken stonden van het zo snel mogelijk realiseren van een humane opvang, zijn de laatste maanden gebruikt om de uitvoering op orde te krijgen en dat is terug te zien in de evaluatie. 1

Artikel 5, lid a, bestuursovereenkomst inzake de vestiging van de noodopvanglocatie cruiseschip MS Galaxy, Centraal Orgaan opvang Asielzoekers en gemeente Amsterdam, dd. 22 september 2022. 2 Raadsinformatiebrief “Evaluatie tijdelijke noodvoorziening Westerhoofd en voornemen tot verlenging met zes maanden en ophogen aantal opvangplekken”, dd. 3 februari 2023. 3 Richtlijn 2013/33/EU (beter bekend als de Opvangrichtlijn), beschikbaar via: Richtlijn 2013/33/EU van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 tot vaststelling van normen voor de opvang van verzoekers om internationale bescherming (europa.eu) 4 Regeling verstrekkingen asielzoekers 2005, beschikbaar via: wetten.nl - Regeling - Regeling verstrekkingen asielzoekers en andere categorieën vreemdelingen 2005 - BWBR0017959 (overheid.nl) 5 Uitspraak in hoger beroep over asielopvang. Gerechtshof Den Haag, 20 december 2022. Beschikbaar via: Uitspraak in hoger beroep over asielopvang (rechtspraak.nl) 6 Kinderombudsman: “Onveilige en stressvolle opvang van amv’s in Ter Apel”, 10 oktober 2022. Beschikbaar via: Onveilige en stressvolle opvang amv's in Ter Apel | De Kinderombudsman. 7 Raadsinformatiebrief “Evaluatie tijdelijke noodvoorziening Westerhoofd en voornemen tot verlenging met zes maanden en ophogen aantal opvangplekken”, dd. 3 februari 2023, bijlage 1. Humanitaire toets.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 september z023 Pagina 3 van 5

Ten opzichte van de eerste evaluatie in februari, is bij de evaluatie van augustus 2023 aan 5 indicatoren meer voldaan, waarmee het totaal komt op 22 van de 25 indicatoren. Hierover leest u hieronder meer. Het COA heeft samen met de partners positieve stappen gezet om zo veel mogelijk te voldoen aan het realiseren van een humane noodopvanglocatie. Ook met de ophoging van de capaciteit is het gelukt om een goed zicht te houden op wie het COA aan boord heeft, waardoor de gezondheidszorg en programmering op sport en dagbesteding verder toegespitst kon worden op alle leeftijdscategorieën aan boord. Er is nu ook een uitgebreid aanbod voor volwassenen en voor kinderen van 0-4 jaar. De focus op werk is gerealiseerd door de inzet van de wekelijkse Meedoebalie. Er zijn bewoners die betaald werk hebben en er is ook een grote groep mensen die in het kader van zelfredzaamheid betaalde activiteiten voor het COA uitvoert op en rondom het schip. Statushouders die gekoppeld zijn aan Amsterdam worden door klantbegeleiders van WPI begeleid in het kader van de Vroege Start. Deelname aan de Vroege Start is vrijwillig, bewoners kunnen aangeven of zij wel of niet willen deelnemen in een gesprek met een klantbegeleider.

De frequentie van de rijtijden van de pendelbus is opgeschaald en door het inzetten van een beveiliger bij het in- en uitstappen verloopt dat nu ook rustiger dan bij de eerste maanden dat de bus werd ingezet. De Turkse verkiezingen hebben voor enige onrust gezorgd en één persoon is overgeplaatst vanwege zware bedreigingen. Als er zich incidenten voordoen zorgt het COA altijd voor gepaste maatregelen. Het COA heeft op individueel niveau contact met de bewoners en daarnaast is er een regulier overleg met Vluchtelingenwerk Nederland, politie en gemeente Amsterdam. De aandacht voor kwetsbare groepen blijft noodzakelijk. De aanhoudende druk op de landelijke asielketen heeft geleid tot atypische en niet ideale vormen van opvang. Een tijdelijke noodopvanglocatie op een schip is één van die voorbeelden. Bij de start van deze locatie was al bekend en ingestemd met het feit dat deze opvanglocatie niet volledig kan beantwoorden en zal voldoen aan de daarvoor gestelde eisen voor noodopvanglocaties aan de wal van COA en de gemeente. De drie niet behaalde criteria vallen hieronder. Het gaat om: (1) passende huisvesting, (2) zoveel mogelijk zelfvoorzienend zijn en (3) een passende levensstandaard voor minderjarige kinderen. Het college vindt het niet wenselijk dat er drie criteria blijven bestaan waar niet volledig aan voldaan kan worden.

Maar op basis van de uitkomst van de evaluatie als geheel, de genomen mitigerende maatregelen door het COA en de aanhoudende druk op de asielketen, accepteert het college dat aan deze criteria slechts deels kan worden voldaan op deze opvanglocatie. Gevolgen van de drie niet-behaalde criteria voor bewoners van de opvanglocatie De drie niet volledig behaalde criteria uit de humanitaire toets hebben gevolgen voor de bewoners van de opvanglocatie. Allereerst is en blijft de locatie vanwege de fysieke inrichting en ligging niet ideaal voor kinderen. De veiligheid en mentale ontwikkeling blijft volgens de JGZ een aandachtspunt en ouders van jonge kinderen maken zich er ook zorgen over. Het verlengen van de opvanglocatie zorgt wel voor rust en stabiliteit die we de kinderen gunnen. Tegelijkertijd blijft de opvang van kinderen op een tijdelijke noodopvanglocatie suboptimaal, maar nu vanwege rust te verkiezen boven het opnieuw verplaatsen van ouders en kinderen naar een andere opvanglocatie.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 september z023 Pagina 4 van 5

Het langer verblijven op een noodopvanglocatie zoals noodopvanglocatie Westerhoofd, heeft ook impact op de bewoners. De lange wachttijden voor de asielprocedures van de IND zorgen voor uitzichtloosheid. Ook verandert de samenstelling van de bewoners: het aantal statushouders op het schip neemt toe. Zij mogen zich net als elke Nederlander autonoom in ons land bewegen en leven. De opvang op het schip is daar niet op ingericht. Er is weinig privacy en de studeerruimte op het schip is beperkt. Het is niet mogelijk om zelfvoorzienend te zijn en te koken, wassen of een eigen dagindeling te vinden in relatie tot studie, werk en vrienden. Meerdere partners spreken de zorg uit over de mentale en geestelijke gezondheid van de bewoners bij een langer verblijf in de noodopvang. Het COA neemt zo veel mogelijk maatregelen en zet bijvoorbeeld de winkelruimte om in extra studeerruimte. Dit is een concrete en nuttige maatregel, maar de uiteindelijke oplossing ligt in het versnellen van procedures en het realiseren van duurzame opvangmogelijkheden. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat deze noodopvanglocatie zich positief onderscheidt ten opzichte van bijvoorbeeld noodopvang in een sporthal. Conclusie bestuurlijke besluitvorming verlenging opvanglocatie Westerhoofd Het college vindt de opvang van asielzoekers en statushouders op een locatie zoals het schip nadrukkelijk een noodoplossing.

De nood is echter nog steeds hoog. Op 5 september 2023 heeft het college van Amsterdam kennisgenomen van de uitkomsten van de evaluatie op basis van de humanitaire toets voor deze opvanglocatie. Het college is op basis van deze uitkomsten voornemens om in de collegevergadering van 19 september 2023 de COA-opvanglocatie Westerhoofd te verlengen in eerste instantie met een halfjaar, tot 4 april 2023. Voordat het college overgaat tot besluitvorming, wordt de uitkomst van de evaluatie op basis van de humanitaire toets gedeeld met de raad via de commissie SED op 13 september 2023. Dit stelt uw raad in de gelegenheid wensen en bedenkingen te delen met het college voorafgaand aan het collegebesluit. Overwegingen college in de besluitvorming Het college zal in haar besluit, naast de uitkomst van de evaluatie op basis van de humanitaire toets, twee zaken zwaar meewegen: de aanhoudende druk op de asielopvangketen en de verwachting dat de wettelijke taak voor gemeenten in deze keten zal gaan veranderen, waardoor de asielopvangcapaciteit in Amsterdam uitgebreid zal moeten worden. De gemeente Amsterdam blijft haar verantwoordelijkheid nemen in de aanhoudende druk op de asielketen in Nederland en werkt samen met het COA aan het realiseren van (tijdelijke) opvangplekken. In 2022 kondigde het kabinet de zogenoemde Spreidingswet aan.

Amsterdam is voorstander van een wet die het doel heeft het aantal opvangplekken eerlijk over gemeenten te verdelen, solidariteit onder gemeenten te vergroten en een betere integratie van nieuwkomers te bevorderen. Bij een duidelijke verdeling van de opgave kan er eerder naar geschikte locaties worden gekeken en kunnen zorg en onderwijs voor de toekomstige bewoners van de locatie goed en tijdig ingeregeld worden. Door het aftreden van het kabinet op 7 juli jl. ontstaat in de invoering van deze wet vertraging, maar de verwachting blijft dat er in de asielketen veel zal gaan veranderen. Van vrijblijvende medewerking bij het realiseren van opvangcapaciteit voor het COA, krijgen gemeenten onder de Spreidingswet een wettelijke taak om asielopvangcapaciteit te realiseren. Deze wettelijke taak zal voor de gemeente Amsterdam inhouden dat er bovenop de huidige gerealiseerde capaciteit (ca. 3300 plekken), deze capaciteit met ca. 700 plekken zal

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 september z023 Pagina 5 van 5

moeten toenemen. Daarnaast is de gemeente met het Rijk in gesprek over andere maatregelen op het gebied van opvang en asiel. We richten ons voor de uitbreiding van de opvangcapaciteit zoveel mogelijk op locaties die voor langere tijd op een flexibele manier dienst kunnen doen als opvanglocatie voor kwetsbare groepen. Met een vaste voorraad middellange tot lange termijn opvanglocaties, voorkomen we een acuut gebrek aan opvangcapaciteit zoals we sinds vorig jaar landelijk hebben gezien. Proces bestuurlijke besluitvorming verzoek verlenging COA-opvanglocatie Westerhoofd Het verzoek van het COA, de uitkomsten van de evaluatie op basis van de humanitaire toets voor de COA-opvanglocatie Westerhoofd en deze begeleidende raadsinformatiebrief zijn voor de raadscommissievergadering SED van 13 september 2023 geagendeerd zodat uw raad in de gelegenheid wordt gesteld wensen en bedenkingen te delen met het college voordat er een besluit wordt genomen in de collegevergadering van 19 september 2023. Het college vindt deze COA-opvanglocatie suboptimaal en dat laat de evaluatie ook zien. Het in eerste instantie verlengen met 6 maanden in plaats van een jaar geeft het college de mogelijkheid om de ontwikkelingen op deze opvanglocatie nauwgezet te kunnen blijven volgen. Ook is de gemeente zoals benoemd in gesprek met het Rijk over andere maatregelen op het gebied van opvang en asiel.

Deze gesprekken zijn nog niet afgerond. De inzet van Amsterdam aankomend halfjaar is gericht op het verbeteren van de doorstroom en het realiseren van duurzamere opvanglocaties. Mogelijk is het daarom nodig deze opvanglocatie nogmaals te verlengen met 6 maanden zoals ook het verzoek is vanuit het Rijk (verlenging van één jaar). De staat van de asielketen zal gezien het aftreden van het kabinet en de aankomende verkiezingen nog niet optimaal zijn over 6 maanden. Dat betekent dat we tijdig met elkaar in gesprek moeten gaan over de eventuele noodzaak van een verdere verlenging na 4 april 2024, en over het tweede verzoek om ook in gesprek te gaan over het verlengen van deze noodopvanglocatie tot 4 oktober 2025. Ik zal uw raad in januari 2024 verder over dit proces informeren. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Rutger Groot Wassink Wethouder Opvang (MO/BW, Ongedocumenteerden, Vluchtelingen) Bijlagen 1. Toetsingskader humanitaire toets 2. Uitkomsten evaluatie augustus 2023 op basis van de humanitaire toets voor COAopvanglocatie Westerhoofd

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl