3b. Bijlage Criminele inmenging in de Amsterdamse amateursport - bijlage DEF.pdf

Criminele inmenging in de Amsterdamse amateursport Bijlagedocument Onderzoek, Informatie en Statistiek

-

1

In opdracht van: Programma De Weerbare Stad Projectnummer: 21122 Auteurs: Sara de Wilde, Sara Rubingh, Anne Huijzer, Nathalie Hesseling E-mailadressen: s.wilde@amsterdam.nl, s.rubingh@amsterdam.nl , a.huijzer@amsterdam.nl, nathalie.bosman@amsterdam.nl Bezoekadres: Weesperstraat 113-117 Telefoon: 020 251 0333 Postbus 658, 1000 AR Amsterdam data.amsterdam.nl Amsterdam, maart 2022 Foto voorzijde: Apollohal, fotograaf Alphons Nieuwenhuis (2020)*

*Deze foto dient als illustratie bij dit rapport en heeft geen relatie tot de inhoud van het rapport

2

Inhoud

Bijlage 1 Literatuurscan Wat is criminele inmenging? Uitingsvormen Signalen en risicofactoren Handelingsperspectief Rol gemeentelijke afdelingen Sport en OOV Rol verenigingsondersteuners en buurtsportcoaches Rol lokale ketenpartners uit de veiligheidshoek, wijkagenten en vertrouwenspersonen Rol van sportclubs en sportbonden

Bijlage 3 enquêtes

4 4 5 7 10 11 12 12 13

15

Enquête sportclubs Enquête sportbonden

15 23

Bijlage 3 topiclijsten interviews

30

Interviews met sportclubs Interviews met sportbonden Interviews met professionals Signalenlijst die voorgelegd is in de interviews

Bijlage 4 Open antwoorden enquêtes

30 32 34 36

38

Sportclubs Sportbonden

38 49

Bijlage 5 Tabellen

51

3

Bijlage 1 Literatuurscan

Op basis van een aantal recente nationale onderzoeken is getracht een overzicht te creëren van wat het thema ‘criminele inmenging in de sport’ behelst. Dat is gedaan aan de hand van drie recente publicaties:  Bruinsma, M., Stevens, V., Cremers, R. & Spapens, T. (2020). Criminele inmenging bij amateursportverenigingen. Utrecht/Tilburg: Bureau Bruinsma, Mulier Instituut, Tilburg University  Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020). Ondermijningsrisico’s in de Gelderse sport in beeld. Amsterdam: DSP-groep.  Bruinsma, M. Y., Ceulen, R., & Spapens, A. (2019). Ook criminelen houden van voetbal: Criminele sponsors van het amateurvoetbal in Brabant en Zeeland. Bureau Bruinsma & Tilburg University. De resultaten van deze onderzoeken baseren zich op kwantitatieve en kwalitatieve data. Het literatuuronderzoek heeft bruikbare inzichten kunnen bieden voor dit onderzoek. In deze paragraaf komt aan bod wat volgens deze onderzoeken wordt verstaan onder criminele inmenging, wat de uitingsvormen zijn, wat signalen en risicofactoren zijn en wat als handelingsperspectief kan worden geboden.

Wat is criminele inmenging? Criminele inmenging in de amateursport wordt in de verschillende onderzoeken gelieerd aan het begrip ondermijning. Daar wordt het volgende onder verstaan: “criminele activiteiten waarbij legale structuren worden misbruikt en waardoor de fundamenten van de samenleving worden aangetast.”1 Ondermijning gaat daarbij vaak om hoe de onderwereld invloed probeert te verkrijgen op de bovenwereld. Criminele inmenging betreft strategieën en werkwijzen van criminelen om bij reguliere bedrijven activiteiten te verwezenlijken. In datzelfde onderzoek worden drie mogelijke vormen van criminele inmenging aangehaald: 1. Misbruik: het gebruiken van bedrijfsprocessen door criminelen om een criminele activiteit te verwezenlijken. Dit kan door het bewust openstellen van een bedrijf of vereniging voor dat misbruik, maar kan ook ongezien gebeuren. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van een opslagruimte bij een vereniging om drugs in op te slaan. 2. Infiltratie: het verschaffen van een positie aan criminelen binnen een bedrijf of vereniging. Vanuit die positie kan de crimineel criminele activiteiten verwezenlijken. 3. Criminele afname: succesvolle pogingen van criminelen om producten en/of dienstverlening van reguliere bedrijven af te nemen. Het gaat hierbij om handel drijven tussen bedrijven en criminelen, al dan niet met die intentie.

Denk bijvoorbeeld aan het verkopen van auto’s aan criminelen.

1 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020).

4

Hoewel ondermijning te maken heeft met georganiseerde misdaad, geven Bruinsma et al. (2020) aan dat criminele inmenging in de amateursport niet alleen gaat om georganiseerde misdaad, maar dat het breder is dan dat. Volgens hen kan de volgende definitie het beste worden gehanteerd: “situaties waarbij personen die een link (lijken te) hebben met de georganiseerde misdaad en/of wittenboordencriminaliteit, zich een rol of taak hebben kunnen verwerven in een sportvereniging - als bestuurder, vrijwilliger zonder bestuurstaak, betaalde kracht, donateur en/of sponsor - en op die manier invloed kunnen uitoefenen op de normen, waarden, sfeer, beleid en ook de veiligheid van de club, en/of in een positie kunnen komen om crimineel verworven geld in te brengen (geld wit te wassen via de club) of de vereniging te misbruiken bij uitvoering van criminele activiteiten.” Bij deze definitie gaat het dus niet om een diefstal uit de kleedkamer of een bedreiging van de scheidsrechter, maar bijvoorbeeld wel om het zwart betalen van de spelers door een clublid met een criminele achtergrond of het gebruiken van de opstallen voor criminele activiteiten. Niet alleen is criminele inmenging een breed begrip, ook betreft het vaak een proces en niet een afzonderlijk strafbaar feit. Het proces van criminele inmenging kán leiden tot gebeurtenissen met mogelijk strafbare feiten.2

Uitingsvormen Uit de definitie van criminele inmenging in de amateursport is duidelijk dat het niet zo zwart wit te stellen is wat het precies inhoudt. Criminele inmenging is vaak een proces en niet een afzonderlijk strafbaar feit, maar het kan wel leiden tot strafbare feiten. Dat maakt dat de uitingsvormen van criminele inmenging erg breed te formuleren zijn. Uit één van de onderzoeken3 blijkt dat twee onderdelen binnen criminele inmenging goed te onderscheiden zijn en dat alle (in dit onderzoek waargenomen) verschillende uitingsvormen passen bij één of beide van deze onderdelen. Het gaat dan om: 1. De mate waarin betrokkenen criminele antecedenten hebben. 2. De mate waarin de handelingen en activiteiten als crimineel dan wel als illegaal zijn aan te merken. Als een assenstelstel met deze twee variabelen wordt gemaakt, waarin de uitingsvormen worden opgenomen, ziet dit er als volgt uit:

Mensen met criminele/dubieuze achtergrond

Criminele/illegale handelingen  Witwassen (betalen van spelers, uitjes, feesten, tenues met zwart geld); sociaal witwassen4  Rekruteren van mensen voor criminele activiteiten, zoals drugskoeriers  De sportclub of sportschool als ontmoetingsclub voor criminele personen  Drugs/doping dealen op de club  Drugsopslag in de

Niet-criminele/illegale handelingen  Actieve inzet voor de club als bestuurslid, trainer of vrijwilliger (creëren van maatschappelijke goodwill, aanzien)  (Op papier) wit sponsoren

2 Bruinsma, M., Stevens, V., Cremers, R. & Spapens, T. (2020). 3 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020). 4 “Personen die crimineel actief zijn die zich tegelijkertijd en doelbewust manifesteren als respectabel lid van de

samenleving, als goeddoener om het imago hoog te houden en daarmee de schijn voor te krijgen.” (Bruinsma, Ceulen, & Spapens, 2019).

5



Mensen zonder



criminele/dubieuze achtergrond

  

verenigingsaccommodatie Matchfixing omwille van financieel gewin Enveloppencultuur: spelers ‘onder de tafel’ betalen door succesvolle lokale ondernemer Zwart betalen van uitjes, tenues, reclameborden enz. Een wedstrijd ‘(ver)kopen’ om kampioenschap veilig te stellen of degradatie te ontlopen Doping om prestaties de bevorderen (gebruik is juridisch niet strafbaar, verhandelen wel)

Geen sprake van criminele inmenging

Belangrijk volgens Duijvestijn en Piepers (2020) is dat de grenzen tussen kwadranten niet zo strak zijn te trekken en ook dat binnen kwadranten grote verschillen zijn in de zwaarte van de illegale en criminele handelingen. Ook de meningen van de respondenten in hun onderzoek verschillen over waar de grens getrokken moet worden. Sommige professionals waren van mening dat het om substantiële bedragen moet gaan. Anderen benadrukten dat het min of meer oogluikend toestaan van kleine illegale handelingen door mensen zonder dubieuze achtergrond een voedingsbodem creëert voor ‘het grotere werk’. Dit laatste komt ook naar voren in één van de andere onderzoeken5: “criminele inmenging begint sluipenderwijs. Het begint met het betalen van shirtjes voor het team en gaat vervolgens bijvoorbeeld naar het halen van spelers van een andere club. Daarna wordt door de betrokkene eisen gesteld zoals een plaats in het bestuur en eisen dat onderhoud aan de club door ‘vriendjes’ wordt gedaan.” Crimineel weldoenerschap: sponsoring De meest gesignaleerde vorm van criminele inmenging is sponsoring door zogenoemde ‘criminele weldoeners’: criminelen die investeren in sociale projecten waarmee zij niet alleen geld witwassen, maar ook hun imago proberen te verbeteren.

Het sponsoren varieert vaak van officiële sponsoring zoals het plaatsen van een reclamebord tot aan het financieren van een jeugdopleiding.6 Er zouden drie typen criminele sponsors onderscheiden kunnen worden: 1. Witteboordencriminelen: ondernemers die bijvoorbeeld verdacht worden van belastingontduiking, milieufraude of corruptie. 2. Personen waarvan bekend is of vermoed wordt dat zij betrokken zijn bij zware/georganiseerde misdaad. 3. Leden van motorbendes die zich bij voetbalclubs manifesteren Dit is meer incidenteel en gaat doorgaans om personen die al langer bij de club actief waren, als sponsor of als trainer. Het belangrijkste motief voor deze sponsors is om ‘leuk gevonden te worden’. Het gaat dus vaak om het verbeteren van hun imago en het creëren van goodwill. Sommige witteboordencriminelen gebruiken hun sponsorschap om nuttige contacten te leggen in de zakenwereld.

5 Bruinsma, M. Y., Ceulen, R., & Spapens, A. (2019). 6 Bruinsma, M., Stevens, V., Cremers, R. & Spapens, T. (2020).

6

Signalen en risicofactoren Bij uitingsvormen gaat het om daadwerkelijke verschijningen van criminele inmenging: hoe uit dit zich binnen een sportclub? Veelal gaat het bij criminele inmenging om vermoedens en ‘onderbuikgevoelens’. Dit zijn signalen die mensen kunnen hebben dat ergens criminele inmenging plaatsvindt. Signalen hoeven nog niet per definitie te betekenen dat er ook daadwerkelijk sprake is van criminele inmenging of illegale activiteiten.

1.1.1.1

Signalen

Uit de drie verschillende onderzoeken komen veel signalen die kunnen duiden op criminele inmenging binnen sportclubs. De verschillende signalen zijn grofweg in vier verschillende categorieën in te delen: 1. Signalen rondom verdachte personen met vermoedelijke criminele connecties 2. Signalen rondom sponsors of donateurs 3. Signalen rondom spelers/teams 4. Signalen rondom situaties op de sportclub Elk van deze categorieën zal hieronder worden toegelicht met de bijbehorende signalen. Vaak werd in de onderzoeken aangegeven dat de meeste signalen voor clubbesturen vaag zijn en meestal niet gemeld worden. Signalen van criminele inmenging kunnen in combinatie met elkaar voorkomen, komen in verschillende takken van sport voor en beperken zich niet tot bijvoorbeeld een bepaalde provincie of stedelijke gebieden. Wel worden bij voetbal- en handbalverenigingen relatief vaker dan bij andere takken van sport signalen van criminele inmenging gezien.7 1) Signalen rondom verdachte personen met vermoedelijke criminele connecties  Een lid dat in aanraking is gekomen met politie of justitie vanwege betrokkenheid bij georganiseerde misdaad.  Een vrijwilliger met (vermoedelijk) contacten in het criminele circuit en/of die verdachte was in een drugszaak of andere grote strafzaak.  Sportevenementen waar dubieuze figuren op af komen.

 Verdachte personen met vermoedelijke criminele connecties, die geen lid zijn, maar wel rondhangen op de club. 2) Signalen rondom sponsors of donateurs  Een sponsor of donateur die alleen cash wil betalen.  Een sponsor of donateur die anoniem wil blijven.  Aanwijzingen dat een sponsor of donateur geld verdient met criminele activiteiten.  Een sponsor of donateur die invloed eist op het beleid van de sportclub.  Een (telefonisch) aanbod van onbekenden om de sportclub financieel te steunen.  Een sponsor of donateur met een eigen onderneming die een conflict had met de gemeente of de Belastingdienst.  Een sponsor die in korte tijd meerdere functies op zich neemt binnen de club. Wanneer iemand met weinig geschiedenis bij de club snel betrokken raakt, kunnen daar slechte intenties bij betrokken zijn.  Clubs die opeens financiële problemen hebben als een sponsor wegvalt. 7 Bruinsma, M., Stevens, V., Cremers, R. & Spapens, T. (2020).

7

3) Signalen rondom spelers/teams  Signalen van contante betalingen aan spelers, of spelers die zwart worden betaald.  Een (team van een) club is een (snelle) stijger (ondergaat meerdere promoties in korte tijd).  Een sportclub heeft veel goede spelers (bijvoorbeeld ex-profs), terwijl de club daar ogenschijnlijk geen budget voor heeft.  Er zijn spelers die ver van de sportclub wonen voor het niveau waarop zij spelen, wat mogelijk wijst op hoge financiële vergoedingen.  Jonge sporters met dure bezittingen.  Luxe of dure uitjes, feesten en trainingskampen voor teams. 4) Signalen rondom situaties op de sportclub  Bedreigingen die worden geuit richting het bestuur, vrijwilligers of leden.  Personen met (vermoedelijk) criminele connecties die de sportclub of gebouwen van de club misbruiken als bijvoorbeeld ontmoetingsplek of om criminele activiteiten op te verrichten (zoals drugsproductie of –opslag).  Verzoeken van buitenstaanders om het verloop van een wedstrijd te beïnvloeden / (pogingen tot) matchfixing.  Er is opeens veel geld bij een sportclub en dat kan zich uiten in het kopen van nieuwe touring bussen, dure trainingskampen of de aanleg van (kunst)grasvelden.  Er zijn regelmatig (gewelds-/integriteits)incidenten op en rondom de sportclub.  Er hangen regelmatig figuren rond bij een sportclub (onder andere na sluitingstijd) die daar niks te zoeken hebben.

 Een sportclub betaalt een betalingsachterstand, bijvoorbeeld van de huur, in één keer terug, zonder dat er nieuwe legale financiële impulsen zijn geweest.  Dure auto’s die op ongebruikelijke tijden bij de sportclub geparkeerd staan.  Mensen die drugs aanbieden/verhandelen in en om de kantine.  Sportclubs met een eigen clubhuis, maar met een zeer beperkt ledenbestand.

1.1.1.2

Risicofactoren

Er zijn verschillende factoren die een sportclub kwetsbaar kunnen maken voor criminele inmenging. Belangrijk daarbij is dat het gaat om factoren die kunnen leiden tot criminele inmenging. De volgende categorieën risicofactoren zijn te onderscheiden: 1. Financiële instabiliteit 2. Bestuurlijke instabiliteit 3. Een (verenigings)cultuur met eenzijdige nadruk op winnen en presteren 4. Ongunstige sociaal-demografische context, normen en waarden in de directe omgeving 5. Overige risicofactoren 1) Financiële instabiliteit Wanneer sportclubs hun zaken financieel op orde hebben, is de kans op criminele inmenging klein. Logischerwijs zijn sportclubs en sporters die in financieel zwaar weer zitten, veel kwetsbaarder. Zij zullen bijvoorbeeld eerder in zee gaan met een sponsor die alleen cash wil

8

betalen.8 Soms is het moeilijk om alle kosten binnen een club te dekken. Extra inkomsten worden dan altijd gewaardeerd; het is daardoor moeilijker om ‘nee’ te zeggen. Ook als een nieuwe bestuurder, die misschien wel dubieuze achtergronden heeft, zich aandient en geld meebrengt, zal die persoon minder snel worden afgewezen. Daarbij komt dat er binnen sportclubs weinig tot geen middelen beschikbaar zijn om alle financiële stromen van sponsoren na te trekken.9 Verwacht wordt dat de coronacrisis de nodige invloed heeft op deze risicofactor. Door de coronamaatregelen lopen veel sportclubs kantine- en sponsorinkomsten mis. Daardoor neemt de financiële druk op clubs toe, wat hen kwetsbaarder maakt voor criminele inmenging.10 2) Bestuurlijke instabiliteit Sportclubs draaien op vrijwilligers, die een belangrijke kracht vormen binnen de club. Dat maakt ook kwetsbaar, omdat de vaardigheden van vrijwilligers sterk verschillen en het ook niet altijd duidelijk is wat van hen mag worden verwacht. In sportbeleid is het gebruikelijk om onderscheid te maken tussen enerzijds sterke vitale en anderzijds zwakke(re) clubs. Vitale sportclubs kenmerken zich door een planmatige werkwijze gericht op lange termijn, heldere procedures en bestuurlijke continuïteit en controle.

Daartegenover staan clubs die vooral gericht zijn op de uitvoeringspraktijk van vandaag en morgen, er een houtje-touwtje aanpak op na houden, veel bestuurlijke wisselingen kennen en waar bestuurders grotendeels op eigen houtje (kunnen) opereren. Bij deze laatste groep sportclubs ligt criminele inmenging op de loer en kan het ook langer onder de radar blijven.11 Bestuurders, trainers, coaches en vrijwilligers zijn met elkaar sterk bepalend voor de sfeer en waarden en normen die gelden binnen een sportclub. Het helpt erg om criminelen buiten de deur te houden als een clubbestuur expliciet uitdraagt dat geen enkele vorm van zwart geld betalingen en ondermijning binnen de club worden geaccepteerd.12 3) Een (verenigings)cultuur met eenzijdige nadruk op winnen en presteren In de sport wordt vaak veel nadruk gelegd op winnen en presteren; dat brengt risico’s met zich mee. Als winnen ten koste van alles het motto is, is de kans groter dat een oogje wordt toegeknepen wanneer het helpt om dat doel dichterbij te brengen. Ook blinde ambities rondom ‘het eerste elftal’ van een sportclub maakt kwetsbaar voor criminele inmenging.13 Sommige clubs willen graag promoveren, wat veel geld kost en soms is het moeilijk om goede spelers te trekken. Zwart geld en een hoofdsponsor die veel geld te bieden heeft, kunnen hierbij helpen.

4) Ongunstige sociaal-demografische context; normen en waarden in omgeving De ligging van een sportclub kan van sterke invloed zijn op de kwetsbaarheid voor en kans op criminele inmenging. Een club is doorgaans een afspiegeling van de buurt waarin deze zich bevindt. Wanneer in de directe omgeving van een club veel criminaliteit of overlast voorkomt, zoals drugscriminaliteit, is er een kans dat dit doorzet in de club (bijvoorbeeld in handel op de club of geld dat uit de handel wordt verdiend en vervolgens in de club wordt gestopt).14 Ook kan het zijn dat contante betalingen vermoedelijk eerder worden geaccepteerd bij sportclubs met 8 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020). 9 Bruinsma, M. Y., Ceulen, R., & Spapens, A. (2019). 10 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020). 11 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020). 12 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020). 13 Bruinsma, M. Y., Ceulen, R., & Spapens, A. (2019). 14 Bruinsma, M. Y., Ceulen, R., & Spapens, A. (2019).

9

relatief veel leden die werken in sectoren waarin veel zwart geld rondgaat, zoals de bouw of visserij.15 In kleinere gemeenschappen is er een ons-kent-ons effect. Aan de ene kant is het voor te stellen dat signalen minder snel worden opgepikt: omdat men elkaar door en door vertrouwt is er nauwelijks oog voor eventuele illegale praktijken. Aan de andere kant kan het gebeuren dat mensen de signalen niet willen zien en/of er geen melding van willen maken en zij gedoe willen voorkomen.16 Ten slotte kunnen ook jonge spelers met een lagere sociaal-economische status die in de omgeving wonen een kwetsbaarheid vormen voor criminele inmenging.17 Soms zijn deze spelers eerder geneigd zwart geld van foute clubleden aan te nemen door hun sociaaleconomische status. 6. Overige risicofactoren Volgens Bruinsma et al. (2020) zijn nog enkele andere risicofactoren te onderscheiden, namelijk sportclubs die:  Die een eigen kantine of sportaccommodatie hebben.  Die over een businessclub voor sponsoren beschikken.  Die regelmatig aandacht krijgen in de lokale media.  Met bestuurswisselingen in de laatste twee jaar.  Die activiteiten organiseren voor personen die geen lid zijn.  Die opstallen verhuren aan niet-leden. Uit het onderzoek van Bruinsma et al.

(2020) bleek dat sportclubs die bijvoorbeeld beschikken over een eigen kantine of sportaccomodatie vaker een signaal van criminele inmenging ervaren dan sportverenigingen die geen eigen opstallen hebben. Ook voor de andere risicofactoren die hierboven genoemd zijn, geldt dit verschil.

Handelingsperspectief In deze paragraaf zal de nadruk liggen op wat uit de literatuur als advies wordt aangedragen voor het bieden van handelingsperspectief. Het onderwerp criminele inmenging binnen sportclubs krijgt vaak weinig aandacht bij clubs. Binnen besturen of op algemene ledenvergaderingen wordt amper over het onderwerp gesproken, zelfs niet bij clubs die aangaven concrete signalen van criminele inmenging te zien. 18 Het vergroten van kennis, bewustwording en awareness kan daarom een eerste stap zijn. Dat is nodig om meer inzicht te krijgen in de aard en omvang van de problematiek, en daarmee de inzet die nodig is. 19 Het is volgens Duijvestijn en Piepers (2020) aan partijen in de sport- en veiligheidssector om gezamenlijk aan het thema criminele inmenging in de sport te werken, ieder met een eigen rol en focus. Uiteindelijk dient volgens hen (Duijvestijn & Piepers, 2020) de aanpak vooral lokaal vorm te krijgen. Dit vraagt om een samenspel van: 15 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020). 16 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020). 17 Bruinsma, M. Y., Ceulen, R., & Spapens, A. (2019). 18 Bruinsma, M., Stevens, V., Cremers, R. & Spapens, T. (2020). 19 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020).

10

    

De gemeentelijke afdelingen Sport en OOV (Openbare Orde en Veiligheid) Verenigingsondersteuners en buurtsportcoaches Lokale ketenpartners uit de veiligheidshoek (politie, OM, RIEC, FIOD) Wijkagenten en/of vertrouwenscontactpersonen De sportclubs en sportbonden

Rol gemeentelijke afdelingen Sport en OOV De meeste sportclubs treffen geen maatregelen tegen het voorkomen van criminele inmenging. Van de clubs die wel maatregelen treffen, wordt het voeren van gesprekken met potentiële sponsoren en donateurs met meerdere bestuursleden en het transparant vastleggen van de herkomst van de financiële middelen het vaakst toegepast. Clubs die concrete signalen van criminele inmenging zien, treffen het vaakst maatregelen.20 Sportclubs kijken voor preventiemaatregelen vooral naar gemeente en sportbonden. Er zijn nog weinig gemeenten en sportbonden die op dit gebied ondersteuning bieden. De gemeente zou volgens Duijvestijn en Piepers (2020) partijen bij elkaar moeten brengen, de aanpak moeten coördineren, de spelregels vaststellen en regie voeren. Door met verschillende partijen over dit onderwerp te praten, gaat een preventieve werking uit. Het zorgt ervoor dat verschillende betrokkenen meer oog krijgen voor criminele handelingen en er scherper op zullen letten. Daarnaast zou de gemeente moeten inzetten op de aanpak van de risicofactoren (Duijvestijn & Piepers, 2020). Het gaat dan om ondersteuning van sportclubs op financieel en bestuurlijk gebied, het propageren van een positieve, ontwikkelingsgerichte sportcultuur en de bredere aanpak van criminaliteit en problematiek in de wijk waarin de sportclub is gesitueerd.

Want hoe vitaler en toekomstbestendiger sportclubs zijn, hoe minder kwetsbaar dat hen maakt voor criminele en illegale activiteiten en verleidingen. Dit vraagt om een investering richting met name kwetsbare, niet-vitale clubs, vaak gesitueerd in sociaaleconomisch zwakkere wijken waar relatief veel criminaliteit voorkomt.21 ‘Spelregels’ versterken van de financiële en bestuurlijke stabiliteit van sportclubs In het onderzoek van Duijvestijn en Piepers (2020) is een aantal concrete ‘spelregels’ genoemd om de financiële en bestuurlijke stabiliteit van clubs te versterken, zodat er een duidelijke norm is en iedereen weet waar hij aan toe is en waarop te sturen en te letten:  Niet toestaan van contante betalingen door sponsors en donateurs  Verplicht melden van sponsorbedragen bij gemeente boven een van tevoren vastgestelde grens  Verplichten van vier-ogen-principe, waarbij minimaal twee personen toezicht en controle houden op de financiën  VOG-verplichting voor bestuurders en trainers  Meldingsplicht indien er twijfel bestaat over de integriteit van (nieuwe) bestuurders

20 Bruinsma, M., Stevens, V., Cremers, R. & Spapens, T. (2020). 21 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020).

11



Bij grote bedragen of vermoeden van financieel-economische fraude uitvoering van boekenonderzoek en/of Bibob-toets.22

Er zijn ook kwaadwillende sportclubs, die zich niet willen inzetten om een einde te maken aan criminele inmenging binnen hun club, bijvoorbeeld omdat bestuursleden zelf een criminele achtergrond hebben. Bij deze clubs zullen overheidsinstanties zelf in actie moeten komen. Problemen hierbij zijn detectie, het organiseren van een aanpak en capaciteit en middelen. Het vergroten van de aandacht voor het probleem en het bij elkaar brengen van signalen door verschillende partijen zijn mogelijkheden voor verbetering.23

Rol verenigingsondersteuners en buurtsportcoaches Verenigingsondersteuners en buurtsportcoaches (onderdeel van de gemeente en sportbonden)24 kunnen het bewustzijn vergroten door proactief in gesprek te gaan met sportclubs. Er is meer voorlichting over dit onderwerp nodig. Belangrijk daarbij is dat de voorlichting zoveel mogelijk aansluit op de belevingswereld van de clubbesturen. Amateursportclubs draaien vooral op vrijwilligers en hun primaire taak is de club overeind te houden. Er is daarom vaak geen tijd voor andere zaken. Het risicobesef van criminele inmenging dient vergroot te worden, maar er moet ook rekening gehouden worden met wat amateurclubs wel en niet zelf kunnen doen.25 Daarnaast kan de cultuur op een sportclub erg bepalend zijn. Voor de verenigingsondersteuners en buurtsportcoaches is het daarom ook van belang om moreel besef te creëren. Sportclubs moeten begrijpen dat een positieve, ontwikkelingsgerichte cultuur op lange termijn meer oplevert dan eenzijdige nadruk op winnen en presteren. Verenigingsondersteuners en buurtsportcoaches spelen tevens, samen met de gemeente, een belangrijke rol in het ondersteunen van sportclubs in hun ontwikkeling naar vitale, toekomstbestendige, financieel gezonde en bestuurlijk goed georganiseerde clubs.26

Rol lokale ketenpartners uit de veiligheidshoek, wijkagenten en vertrouwenspersonen Lokale ketenpartners uit de veiligheidshoek, zoals de politie, het OM, de FIOD en het RIEC, kunnen zorgen voor kennisdeling over het onderwerp. Zij zouden ook aan zet kunnen zijn als het gaat om het opvolgen van signalen van criminele inmenging. Deze signalen worden nauwelijks gemeld; de meldingsbereidheid is laag.27 Wanneer het lukt om sportclubs meer bewust en alert te maken voor signalen van criminele inmenging, zullen zij mogelijk ook vaker tegen verdachte zaken en handelingen aanlopen of vaker worden overvallen door een niet-pluis gevoel. Het is van groot belang dat betrokkenen in dat geval weten waar ze terecht kunnen met die signalen en dat die signalen vervolgens ook op waarde worden geschat. Kortom: een duidelijke procedure voor 22 Een Bibob-toets wordt alleen toegepast bij een aanvraag van een vergunning. Daarnaast is boekenonderzoek een

bevoegdheid van de Belastingdienst en niet van de gemeente. 23 Bruinsma, M., Stevens, V., Cremers, R. & Spapens, T. (2020). 24 Met verenigingsondersteuning krijgt een vereniging intensieve begeleiding op maat van NOC*NSF professionals die

alle expertise in huis hebben om de club verder te helpen met hun specifieke hulpvraag. Buurtsportcoaches maken onderdeel uit van de Brede Regeling Combinatiefuncties. Hij of zij stimuleert sporten, bewegen en/of deelnemen aan cultuur door iedereen en verbindt verschillende sectoren. 25 Bruinsma, M., Stevens, V., Cremers, R. & Spapens, T. (2020). 26 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020). 27 Bruinsma, M., Stevens, V., Cremers, R. & Spapens, T. (2020).

12

de melding en afhandeling van signalen van criminele inmenging.28 Bij duidelijke signalen of vermoedens is de politie of Meld Misdaad Anoniem vaak de aangewezen partij. Echter gaat het vaak om vage vermoedens of onderbuikgevoelens. In dat geval hebben betrokkenen meer behoefte aan een laagdrempelig aanspreekpunt als eerste stap. Dit kan een lokaal meldpunt bij de gemeente zijn. Voor sommige clubs is een lokaal meldpunt wellicht nog niet laagdrempelig genoeg. In dat geval kunnen een wijkagent (mits die regelmatig zijn of haar gezicht laat zien op de club), iemand op de club met kennis van zaken omdat diegene toevallig werkzaam is in het veiligheidsdomein, de vertrouwenscontactpersoon op de club (opgeleid door NOC*NSF) of een verenigingsondersteuner/buurtsportcoach ook een belangrijk aanspreekpunt zijn. Zij zijn letterlijk en figuurlijk mensen die dichtbij staan. Sportclubs vinden het echter wel lastig om hulp in te schakelen als zij signalen van criminele inmenging zien. Zo zijn ze bijvoorbeeld bang voor scherper toezicht of negatieve beeldvorming in de media als ze de sportbond, gemeente of politie inschakelen.29 De drempel om informatie te delen is ook hoger als het gaat om personen die binnen de club een bepaalde status hebben. Sportclubs zijn sneller geneigd melding te doen wanneer het gaat om personen die wel op de club komen, maar geen lid zijn.

Wanneer er concrete maatregelen genomen moeten worden bij clubs die te maken hebben met criminele inmenging, is het voor goedwillende clubs belangrijk dat zij inzicht krijgen in de mogelijkheden hoe zij kunnen samenwerken met andere instanties. Dit zorgt voor kennisuitwisseling en voor een betere ondersteuning voor sportclubs. Het gaat hierbij ook om ondersteuning van lotgenoten, bijvoorbeeld andere sportclubs die ervaring hebben met het aanpakken van criminele inmenging. Daarnaast bestaat er bij zowel sportclubs als bij sportbonden de behoefte om op de hoogte te worden gehouden door overheidsinstanties wanneer die signalen hebben over criminele inmenging.30

Rol van sportclubs en sportbonden Ook de sportclubs zelf en sportbonden kunnen een rol hebben in het voorkomen en signaleren van criminele inmenging. Hieronder volgen een aantal concrete aandachtspunten31:  Altijd in zee gaan met lokale, bekende sponsoren. Veel bestuursleden binnen sportclubs hebben zelf een netwerk van ondernemers en kennen elkaar al langere tijd. Als er louche activiteiten plaats zouden vinden, is dat bekend bij de bestuursleden en gaan ze geen samenwerking aan.  Grote bedrijven aan een club binden die geen imagoschade willen. Dit is een beschermende factor om geen slachtoffer te worden van criminele inmenging. Een club straalt legitimiteit uit door een deal met een groot concern en is daardoor ook minder doelwit voor louche ondernemers.  Aan risicospreiding doen door te werken met kleine(re) sponsors. Het kan soms ook niet verstandig zijn om afhankelijk te zijn van één grote sponsor. Door veel kleine sponsors te hebben, is het niet erg als er één afhaakt; dat zal niet zorgen voor de ondergang van de club. 28 Duijvestijn, P. & Piepers, N. (2020). 29 Bruinsma, M., Stevens, V., Cremers, R. & Spapens, T. (2020). 30 Bruinsma, M., Stevens, V., Cremers, R. & Spapens, T. (2020). 31 Bruinsma, M. Y., Ceulen, R., & Spapens, A. (2019).

13











Sponsorcontracten opstellen en geen contante betalingen aannemen. Hierdoor wordt de club minder aantrekkelijk voor louche ondernemers. Ook kan het helpen om met sponsorpakketten te werken. Bedragen en wat de ondernemer terugkrijgt staan dan vast, waardoor er geen eisen kunnen worden gemaakt die niet eerder zijn vastgelegd. Het inregelen van integriteit in het bestuur. Door leden in het bestuur te hebben die geen reputatieschade willen oplopen, is de kans op criminele inmenging geringer. Ook kan het helpen om bijvoorbeeld een accountant of een (oud)politieagent in het bestuur te hebben. Zij kunnen door hun beroep sommige signalen sneller oppikken. Realistische prestatiedoelen stellen voor de langere termijn. Als een club lange termijn doelen heeft en zich richt op de maatschappelijke betekenis van de club, zijn ze minder kwetsbaar. Clubs die snel willen groeien en stijgen in niveau zijn aantrekkelijk voor louche ondernemers en criminelen omdat ze veel geld nodig hebben om dat doel te bereiken. Integriteitsbeleid voeren met duidelijke grenzen. Het is raadzaam vast te leggen welke soort sponsors welkom zijn en welke niet. Op die manier is het duidelijk of bijvoorbeeld sponsoring door een coffeeshop gewenst is. Aanstellen van een vertrouwenspersoon. Deze persoon kan zorgen voor eerdere signalering van interne criminaliteit en ongewenst gedrag.

Die persoon staat apart van het bestuur en door de anonimiteit zijn leden van de sportclub wellicht eerder geneigd om contact op te nemen.

14

Bijlage 3 enquêtes

Enquête sportclubs Onder welke tak van sport valt uw sportclub? U kunt meerdere antwoorden geven. american football atletiek badminton basketbal biljarten boksen / kickboksen cricket dans / cheerleading denksport duiksport fitness frisbee golf handbal hockey honk- en softbal karate / judo / aikido / taekwondo / andere vechtsport korfbal paardensport roei-, kano-, zeil- en surfsport rugby schaatsen schermen skaten sportschieten squash tafeltennis tennis turnen / gymnastiek voetbal (veld) volleybal wielrennen / fietsen zaalvoetbal zwemmen / waterpolo anders, namelijk:_____________________ weet niet, geen antwoord

15

Wat is uw functie bij de sportclub? voorzitter secretaris penningmeester voorzitter van een commissie anders, namelijk:________________ weet niet, geen antwoord Hoeveel leden heeft uw sportclub ongeveer? 0 – 50 leden 51 – 100 leden 101 – 300 leden 301 – 500 leden meer dan 500 leden weet niet, geen antwoord De volgende vragen gaan over criminele inmenging in het algemeen. Heeft u wel eens gehoord van criminele inmenging? En zo ja, weet u wat het is? nee, nooit van gehoord ja, van gehoord, maar ik weet niet wat het is ja, van gehoord en ik weet (ongeveer) wat het is geen antwoord Waar denkt u aan bij criminele inmenging in de amateursport? ______________________________________________________ ik heb hier geen beeld bij geen antwoord In dit onderzoek verstaan we het volgende onder criminele inmenging bij amateursportclubs: personen die een link (lijken te) hebben met criminaliteit en die een rol hebben of proberen te krijgen binnen de sportclub. Het kan ook gaan om vermoedens of signalen dat de sportclub wordt gebruikt voor criminele activiteiten.

Voorbeelden hiervan zijn:  het sponsoren van de club met zwart geld en/of met geld dat is verkregen door criminele activiteiten  personen met een criminele achtergrond die invloed uitoefenen op het beleid van de club  het clubgebouw wordt gebruikt voor illegale activiteiten, zoals drugsopslag of gokken Dit zijn slechts voorbeelden, criminele inmenging is een breed begrip. Het kan verschillende vormen aannemen en het is ook niet altijd duidelijk dat er sprake is van criminele inmenging. Het is dan ook vaak een langzaam proces, criminele inmenging gebeurt meestal niet van de één op de andere dag. Kortom: het is een grijs gebied. Zijn er andere sportclubs in uw tak van sport die de afgelopen twee jaar te maken hebben gehad met criminele inmenging? ja, dat weet ik zeker 16

ik vermoed van wel, maar weet het niet zeker ik vermoed van niet, maar weet het niet zeker nee, ik weet zeker van niet weet niet, geen antwoord Vraag stellen indien bij de vorige vraag ‘ja, dat weet ik zeker’ of ‘ik vermoed van wel, maar weet het niet zeker’ is geantwoord Bij (ongeveer) hoeveel clubs speelt dit? ____ weet niet, geen antwoord Heeft uw eigen sportclub de afgelopen twee jaar wel eens te maken gehad met criminele inmenging? ja, dat weet ik zeker ik vermoed van wel, maar weet het niet zeker ik vermoed van niet, maar weet het niet zeker nee, ik weet zeker van niet weet niet, geen antwoord Kunt u aangeven of uw sportclub de afgelopen twee jaar te maken heeft gehad met de volgende situaties? ja, ik ik ik nee, ik weet weet vermoed vermoed weet niet/geen het van wel, van niet, zeker antwoord zeker maar maar van niet weet het weet het niet niet zeker zeker Een lid/vrijwilliger dat in aanraking is gekomen met politie of justitie vanwege betrokkenheid bij georganiseerde misdaad, een drugszaak of een andere grote strafzaak. Een lid/vrijwilliger met (vermoedelijk) contacten in het criminele circuit. Verdachte personen met vermoedelijke criminele connecties, die geen lid zijn, maar wel rondhangen op de club.

Kunt u aangeven of uw sportclub de afgelopen twee jaar te maken heeft gehad met de volgende situaties op het gebied van sponsoring? ja, ik ik ik nee, ik weet weet vermoed vermoed weet niet/geen het van wel, van niet, zeker antwoord zeker maar maar van niet weet het weet het niet niet 17

zeker

zeker

Een sponsor of donateur die alleen contant wil betalen. Een sponsor of donateur die anoniem wil blijven. Signalen/aanwijzingen dat een sponsor of donateur geld verdient met criminele activiteiten. Een sponsor of donateur die invloed eist op het beleid van de sportclub. Een aanbod van onbekenden om de sportclub financieel te steunen. Een sponsor die in korte tijd meerdere functies op zich neemt binnen de club. Signalen van contante betalingen aan spelers, of spelers die zwart worden betaald.

Kunt u aangeven of uw sportclub de afgelopen twee jaar te maken heeft gehad met de volgende situaties op de sportclub? ja, ik ik ik nee, ik weet weet vermoed vermoed weet niet/geen het van wel, van niet, zeker antwoord zeker maar maar van weet het weet het niet niet niet zeker zeker Bedreigingen die worden geuit richting het bestuur, vrijwilligers of leden. Personen met (vermoedelijk) criminele connecties die de club of gebouwen van de club misbruiken voor criminele/dubieuze activiteiten (zoals een ontmoetingsplek of opslag van illegale goederen). Verzoeken van buitenstaanders om het verloop van een wedstrijd te beïnvloeden / (pogingen tot) matchfixing.

Zijn er nog andere signalen waar uw sportclub (vermoedelijk) mee te maken heeft gehad die kunnen duiden op criminele inmenging? ja, namelijk_________________________________________________________________ nee weet niet, geen antwoord Kunt u aangeven of andere sportclubs in uw tak van sport de afgelopen twee jaar te maken hebben gehad met de volgende situaties? ja, ik ik ik nee, ik weet 18

weet het zeker

vermoed van wel, maar weet het niet zeker

vermoed van niet, maar weet het niet zeker

weet zeker van niet

niet/geen antwoord

Sportclubs die opeens financiële problemen hebben als een sponsor wegvalt. Sportclubs die financiële problemen hadden en opeens niet meer. Een sportclub/team stijgt snel naar een hoog niveau (meerdere promoties in korte tijd). Een sportclub heeft veel goede spelers (bijvoorbeeld ex-profs), terwijl de sportclub daar geen budget voor lijkt te hebben. Sportevenementen waar dubieuze figuren op af komen.

Zijn er nog andere signalen waar andere sportclubs in uw tak van sport (vermoedelijk) mee te maken hebben gehad die kunnen duiden op criminele inmenging? ja, namelijk_________________________________________________________________ nee weet niet, geen antwoord Neemt uw sportclub maatregelen om zich te weren tegen criminele inmenging? ja nee, maar daar wordt aan gewerkt nee, we zijn daar ook niet mee bezig weet niet, geen antwoord Wat heeft uw sportclub (nog meer) nodig om zich te kunnen weren tegen criminele inmenging? ______________________________________________________ niets weet niet, geen antwoord Kunt u aangeven welke van de volgende situaties van toepassing zijn voor uw sportclub? ja nee weet niet, geen antwoord In het bestuur hebben we wel eens onze zorgen besproken over criminele inmenging. Criminele inmenging is wel eens een agendapunt geweest op onze algemene ledenvergadering/bestuursvergadering. Integriteit is een vast agendapunt op onze algemene ledenvergadering/ bestuursvergadering.

19

Onze sportclub vraagt altijd een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) op bij nieuwe sponsoren, bestuurders en trainers. Bij nieuwe sponsoren, bestuurders en trainers vindt een algemene screening plaats op basis van openbare bronnen, zoals internet of informatie van andere sportclubs. Gesprekken met mogelijke sponsoren of donateurs doen we altijd met minimaal twee bestuursleden. Wij hebben wel eens gesprekken met de politie, het Openbaar Ministerie, de gemeente en/of de Belastingdienst over hoe wij risicopersonen buiten de sportclub kunnen houden. Wij wisselen ervaringen en/of beleid uit met besturen van andere sportclubs om criminele inmenging te voorkomen. Minimaal twee personen houden toezicht en controle op de financiën van de club. Het bestuur heeft een vertrouwenspersoon aangesteld waar ook signalen van criminele inmenging kunnen worden gemeld.

Heeft u behoefte aan hulp of ondersteuning om uw sportclub te weren tegen criminele inmenging? Zo ja, van wie? U kunt meerdere antwoorden geven. nee, geen behoefte ja, maar ik weet niet van wie ja, van de Gemeente ja, van de Sportbond ja, van Centrum Veilige Sport ja, van de Sportraad Amsterdam ja, van de Politie/wijkagent ja, van het Openbaar Ministerie ja, van de Belastingdienst ja, van het NOC*NSF ja, van de Buurtsportcoach ja, van de Verenigingsondersteuner ja, van iemand anders/andere organisatie, namelijk:________________ weet niet, geen antwoord Vraag stellen indien bij de vorige vraag ‘Nee, geen behoefte’ is geantwoord. Kunt u aangeven waarom u geen behoefte heeft om uw sportclub te weren tegen criminele inmenging? _________________________________________________________________________________ nee geen antwoord Vraag stellen indien bij de behoefte vraag ‘ja, maar ik weet niet van wie’ of ‘weet niet, geen antwoord’ is geantwoord. Kunt u aangeven waarom u niet weet of u behoefte heeft aan hulp of ondersteuning, of waarom u niet weet bij wie u moet zijn? ____________________________________________________ 20

nee geen antwoord Vraag stellen indien bij de behoefte-vraag ‘Ja, van ...’ is geantwoord. Op welke manier zou u hulp of ondersteuning willen ontvangen? ______________________________________________________ weet niet, geen antwoord Stel dat u vermoedens van criminele inmenging bij uw sportclub zou hebben, met wie zou u daarover in gesprek willen gaan? U kunt meerdere antwoorden geven. Gemeente Sportbond Centrum Veilige Sport Sportraad Amsterdam Politie/wijkagent Openbaar Ministerie Belastingdienst NOC*NSF Buurtsportcoach Verenigingsondersteuner anders, namelijk:________________ niemand weet niet, geen antwoord Worden bij uw sportclub de Basiseisen Sociale Veiligheid Sport van de gemeente Amsterdam toegepast? ja deels nee ik ken de Basiseisen Sociale Veiligheid Sport niet weet niet, geen antwoord In deze vragenlijst zijn verschillende voorbeelden en signalen van criminele inmenging bij sportclubs aan bod gekomen. In hoeverre denkt u dat uw eigen sportclub kwetsbaar is voor criminele inmenging? zeer kwetsbaar kwetsbaar niet kwetsbaar, niet onkwetsbaar onkwetsbaar zeer onkwetsbaar weet niet, geen antwoord We zouden graag verder met u willen praten over dit onderwerp. Staat u open voor een interview met één van onze onderzoekers? Dit kan zowel online als op een locatie naar keuze plaatsvinden. Het interview zal hooguit een uur duren.

Als u mee wilt doen, kunt u hieronder uw telefoonnummer (en eventueel uw naam) noteren. Uw telefoonnummer (en naam) worden losgekoppeld van uw antwoorden in de vragenlijst, dus uw antwoorden zijn 21

anoniem. Ook zijn uw gegevens niet te herkennen in de rapportage. Wij gebruiken uw telefoonnummer (en naam) alleen om u te benaderen voor het interview. Na afloop van het onderzoek wordt uw telefoonnummer (en naam) verwijderd. ja, noteer hier uw telefoonnummer (en naam):___________________ nee, geen interesse geen antwoord Heeft u nog opmerkingen? ______________________ nee Dit waren alle vragen. Hartelijk bedankt voor uw medewerking. Indien u meer informatie wilt over criminele inmenging in de amateursport of eventuele vermoedens zou willen melden, kunt u contact opnemen via sport@amsterdam.nl.

22

Enquête sportbonden Hoeveel Amsterdamse sportclubs zijn (ongeveer) bij uw sportbond aangesloten? geen -> u behoort helaas niet tot de doelgroep voor deze vragenlijst. Einde vragenlijst. 1–5 6 – 10 11 – 20 meer dan 20 weet niet, geen antwoord Onder welke tak van sport valt uw sportbond? U kunt meerdere antwoorden geven. american football atletiek badminton basketbal biljarten boksen / kickboksen cricket dans / cheerleading denksport duiksport fitness frisbee golf handbal hockey honk- en softbal karate / judo / aikido / taekwondo / andere vechtsport korfbal paardensport roei-, kano-, zeil- en surfsport rugby schaatsen schermen skaten sportschieten squash tafeltennis tennis turnen / gymnastiek voetbal volleybal wielrennen / fietsen zaalvoetbal zwemmen /waterpolo anders, namelijk:_____________________ 23

weet niet, geen antwoord Wat is uw functie bij de sportbond? directeur bestuurlijke functie verenigingsondersteuner anders, namelijk:__________________ geen antwoord. De volgende vragen gaan over criminele inmenging in het algemeen. Heeft u wel eens gehoord van criminele inmenging? En zo ja, weet u wat het is? nee, nooit van gehoord ja, van gehoord, maar ik weet niet wat het is ja, van gehoord en ik weet (ongeveer) wat het is geen antwoord Waar denkt u aan bij criminele inmenging in de amateursport? ______________________________________________________ ik heb hier geen beeld bij geen antwoord In dit onderzoek verstaan we het volgende onder criminele inmenging bij amateursportclubs: personen die een link (lijken te) hebben met criminaliteit en een rol hebben of proberen te krijgen binnen de sportclub. Het kan ook gaan om vermoedens of signalen dat de sportclub wordt gebruikt voor criminele activiteiten. Voorbeelden hiervan zijn:  het sponsoren van de club met zwart geld en/of met geld dat is verkregen door criminele activiteiten  personen met een criminele achtergrond die invloed uitoefenen op het beleid van de club  het clubgebouw wordt gebruikt voor illegale activiteiten, zoals drugsopslag of gokken Dit zijn slechts voorbeelden, criminele inmenging is een breed begrip.

Het kan verschillende vormen aannemen en het is ook niet altijd duidelijk dat er sprake is van criminele inmenging. Het is dan ook vaak een langzaam proces, criminele inmenging gebeurt meestal niet van de één op de andere dag. Kortom: het is een grijs gebied. De volgende vragen gaan over de Amsterdamse sportclubs die bij uw sportbond zijn aangesloten. Het gaat dus niet over alle sportclubs die bij uw sportbond zijn aangesloten, uitsluitend de Amsterdamse sportclubs. Voor de leesbaarheid wordt er gesproken over “sportclubs van uw bond” of “uw sportclubs”. Zijn er Amsterdamse sportclubs van uw bond die de afgelopen twee jaar te maken hebben gehad met criminele inmenging? ja, dat weet ik zeker ik vermoed van wel, maar weet het niet zeker ik vermoed van niet, maar weet het niet zeker 24

nee, ik weet zeker van niet weet niet, geen antwoord Vraag stellen indien bij de vorige vraag ‘ja, dat weet ik zeker’ of ‘ik vermoed van wel, maar weet het niet zeker’ is geantwoord Bij (ongeveer) hoeveel Amsterdamse clubs van uw bond speelt dit? ____ weet niet, geen antwoord Kunt u aangeven of er Amsterdamse sportclubs van uw bond zijn die de afgelopen twee jaar te maken hebben gehad met de volgende situaties? ja, ik ik vermoed ik nee, ik weet weet van wel, vermoed weet niet/geen het maar weet van niet, zeker antwoord zeker het niet maar van niet zeker weet het niet zeker Een lid/vrijwilliger dat in aanraking is gekomen met politie of justitie vanwege betrokkenheid bij georganiseerde misdaad, een drugszaak of een andere grote strafzaak. Een lid/vrijwilliger van een sportclub met (vermoedelijk) contacten in het criminele circuit. Sportevenementen waar dubieuze figuren op af komen. Verdachte personen met vermoedelijke criminele connecties, die geen lid zijn, maar wel rondhangen op de club.

Kunt u aangeven of er Amsterdamse sportclubs van uw bond zijn die de afgelopen twee jaar te maken hebben gehad met de volgende situaties? ja, ik ik vermoed ik nee, ik weet weet van wel, vermoed weet niet/geen het maar weet van niet, zeker van antwoord zeker het niet maar niet zeker weet het niet zeker Een sponsor of donateur die alleen cash/contant wil betalen. Een sponsor of donateur die anoniem wil blijven. Signalen/aanwijzingen dat een sponsor of

25

donateur geld verdient met criminele activiteiten. Een sponsor of donateur die invloed eist op het beleid van de sportclub. Een aanbod van onbekenden om de sportclub financieel te steunen. Een sponsor die in korte tijd meerdere functies op zich neemt binnen de club. Clubs die opeens financiële problemen hebben als een sponsor wegvalt. Sportclubs die financiële problemen hadden en opeens niet meer.

Kunt u aangeven of er Amsterdamse sportclubs van uw bond zijn die de afgelopen twee jaar te maken hebben gehad met de volgende situaties? ja, ik ik ik nee, ik weet weet vermoed vermoed weet niet/geen het van wel, van niet, zeker antwoord zeker maar maar van niet weet het weet het niet niet zeker zeker Signalen van contante betalingen aan spelers, of spelers die zwart worden betaald. Een sportclub/team stijgt snel naar een hoog niveau (meerdere promoties in korte tijd). Een sportclub heeft veel goede spelers (bijvoorbeeld ex-profs), terwijl de sportclub daar geen budget voor lijkt te hebben.

Kunt u aangeven of er Amsterdamse sportclubs van uw bond zijn die de afgelopen twee jaar te maken hebben gehad met de volgende situaties? ja, ik ik ik nee, ik weet weet vermoed vermoed weet niet/geen het van wel, van niet, zeker antwoord zeker maar maar van niet weet het weet het niet niet zeker zeker Bedreigingen die worden geuit richting het bestuur, vrijwilligers of leden. Personen met (vermoedelijk) criminele connecties die de club of gebouwen van de club misbruiken voor criminele/dubieuze activiteiten (zoals een ontmoetingsplek of

26

opslag van illegale goederen). Verzoeken van buitenstaanders om het verloop van een wedstrijd te beïnvloeden / (pogingen tot) matchfixing. Er is opeens veel geld bij een sportclub en dat kan zich bijvoorbeeld uiten in dure trainingskampen.

Zijn er nog andere signalen waar uw Amsterdamse sportclubs (vermoedelijk) mee te maken hebben gehad die kunnen duiden op criminele inmenging? ja, namelijk_________________________________________________________________ nee weet niet, geen antwoord Wat heeft u nodig om sportclubs te ondersteunen zich te weren tegen criminele inmenging? ______________________________________________________ niets weet niet, geen antwoord Hoeveel van uw Amsterdamse sportclubs nemen naar schatting maatregelen om zich te weren tegen criminele inmenging? (bijna) alle clubs de meeste clubs ongeveer de helft van de clubs weinig clubs (bijna) geen enkele club weet niet, geen antwoord Heeft u behoefte aan hulp of ondersteuning om uw (Amsterdamse) sportclubs te weren tegen criminele inmenging? Zo ja, van wie? U kunt meerdere antwoorden geven. nee, geen behoefte ja, maar ik weet niet van wie ja, van de Gemeente ja, van Centrum Veilige Sport ja, van de Sportraad Amsterdam ja, van de politie/wijkagent ja, van het Openbaar Ministerie ja, van de Belastingdienst ja, van het NOC*NSF ja, van de buurtsportcoach ja, van de verenigingsondersteuner ja, van iemand anders/andere organisatie, namelijk:________________ weet niet, geen antwoord Vraag stellen indien bij de vorige vraag ‘Nee’ is geantwoord.

27

Kunt u aangeven waarom u geen behoefte heeft om uw sportclubs te weren tegen criminele inmenging? _________________________________________________________________________________ nee geen antwoord Vraag stellen indien bij de behoefte vraag ‘ja, maar ik weet niet van wie’ of ‘weet niet, geen antwoord’ is geantwoord. Kunt u aangeven waarom u niet weet of u behoefte heeft aan hulp of ondersteuning, of waarom u niet weet bij wie u moet zijn? ____________________________________________________ nee geen antwoord

Vraag stellen indien bij de behoefte-vraag ‘Ja, van ..’ is geantwoord. Op welke manier zou u hulp of ondersteuning willen ontvangen? ______________________________________________________ weet niet, geen antwoord In deze vragenlijst zijn verschillende voorbeelden en signalen van criminele inmenging bij sportclubs aan bod gekomen. In hoeverre denkt u dat uw sportclubs kwetsbaar zijn voor criminele inmenging? zeer kwetsbaar kwetsbaar niet kwetsbaar, niet onkwetsbaar onkwetsbaar zeer onkwetsbaar weet niet, geen antwoord

We zouden graag verder met u willen praten over dit onderwerp. Staat u open voor een interview met één van onze onderzoekers? Dit kan zowel online als op een locatie naar keuze plaatsvinden. Het interview zal hooguit een uur duren. Als u mee wilt doen, kunt u hieronder uw telefoonnummer (en eventueel uw naam) noteren. Uw telefoonnummer (en naam) worden losgekoppeld van uw antwoorden in de vragenlijst, dus uw antwoorden zijn anoniem. Ook zijn uw gegevens niet te herkennen in de rapportage. Wij gebruiken uw telefoonnummer (en naam) alleen om u te benaderen voor het interview. Na afloop van het onderzoek wordt uw telefoonnummer (en naam) verwijderd. ja, noteer hier uw telefoonnummer (en naam):___________________ nee, geen interesse geen antwoord Heeft u nog opmerkingen? ______________________ nee 28

Dit waren alle vragen. Hartelijk bedankt voor uw medewerking. Indien u meer informatie wilt over criminele inmenging in de amateursport of eventuele vermoedens zou willen melden, kunt u contact opnemen via sport@amsterdam.nl.

29

Bijlage 3 topiclijsten interviews

Interviews met sportclubs Introductievraag: in welke tak van sport ben je actief en welke rol heb je daar? Algemeen beeld bij ondermijning amateursport (10 min) Net als in de vragenlijst eerst respondent zelf met ideeën laten komen, voordat wij definitie geven.  Had je voor de enquête weleens gehoord van criminele inmenging in de amateursport? o Hoe ben je hier bekend mee geraakt? Interviewer: bijvoorbeeld via media, eigen ervaring etc. Niet benoemen, enkel als voorbeeld als respondent vraag niet begrijpt.  Waar denk je aan bij criminele inmenging bij sportclubs? In dit onderzoek hanteren we een definitie voor criminele inmenging. In de enquête is die al voorbij gekomen, maar we zullen ‘m nog een keer beschrijven, zodat in elk interview over hetzelfde wordt gesproken. Toelichting criminele inmenging in de amateursport: personen die een link (lijken te) hebben met criminaliteit en die een rol hebben of proberen te krijgen binnen de amateursportclub. Het kan ook gaan om vermoedens of signalen dat de sportclub wordt gebruikt voor criminele activiteiten.

Voorbeelden hiervan zijn:  het sponsoren van de club met zwart geld en/of met geld dat is verkregen door criminele activiteiten  personen met een criminele achtergrond die invloed uitoefenen op het beleid van de club  het clubgebouw wordt gebruikt voor illegale activiteiten, zoals drugsopslag of gokken Dit zijn slechts voorbeelden, criminele inmenging is een breed begrip. Het kan verschillende vormen aannemen en het is ook niet altijd duidelijk dat er sprake is van criminele inmenging. Het is dan ook vaak een langzaam proces, criminele inmenging gebeurt meestal niet van de één op de andere dag. Kortom: het is een grijs gebied. Toelichting Amsterdamse amateursportverenigingen: sportaanbieders die geen winstoogmerk hebben, een bestuur, eventueel aangesloten bij een sportbond, niet actief zijn binnen professionele competities en geregistreerd staan als vereniging of als stichting.  

Op welke manier ben jij vanuit jouw rol bij de sportclub betrokken bij dit onderwerp? Wanneer is criminele inmenging bij jouw sportclub volgens jou een probleem?

Signalen (15 min)  Heb je weleens het gevoel gehad dat er iets niet klopte bij de sportclub waar je actief bent? Dat er iets niet pluis was, maar waar je je vinger niet op kon leggen? 30





o Wat is er toen gebeurd? o Hoe ben je hierachter gekomen? o Wat is ertegen gedaan? o Wat maakte het moeilijk of makkelijk om dit te doen? o Wat had dit voor effect op de sfeer/veiligheid binnen de club? o Wat zou je andere clubs adviseren om hiermee om te gaan? Hebben jullie, recent of in het verleden, signalen van criminele inmenging gezien bij de sportclub waar je actief bent? o Zo ja, waar ging het om, hoe kwam je erachter, wat is er aan gedaan? Zie je signalen van criminele inmenging bij andere sportclubs in deze tak van sport? o o o o o o o

Nu en in de afgelopen 2 jaar? Zo ja, om hoeveel en wat voor signalen gaat het? Wat maakt dat je dit een signaal van criminele inmenging vindt? Hoe ben je dit te weten gekomen? Wat maakt het dat dit kon spelen bij die sportclub? Wat heb je met dit signaal gedaan? Maken deze signalen je bewuster dat dit ook bij jou eigen club kan spelen? Waarom wel/niet? Aan het eind lijstje met signalen nog een keer voorleggen.  Staan in dit lijstje nog signalen die je herkent bij de eigen club of bij andere Amsterdamse sportclubs?  Waar zie je, naast concrete signalen, bij jouw sportclub en andere clubs in deze tak van sport eventuele kwetsbaarheden voor criminele inmenging? o Wat voor kwetsbaarheden? Hoe komt dat?  In hoeverre is sprake van snelle stijgers bij Amsterdamse sportclubs in deze tak van sport? Snelle stijger: een sportclub of team dat snel stijgt naar een hoog niveau/in klasse; ze maken meerdere promoties in korte tijd. Uitleg waarom we hiernaar vragen: er is in het onderzoek bijzondere aandacht voor dit onderwerp. o Indien ja: hoe komt het dat er snelle stijgers zijn, denk je?

Maatregelen, hulp en ondersteuning (15 min)  Hoe makkelijk of moeilijk vind je het om criminele inmenging bij sportclubs te herkennen? o Hoe denk jij het te kunnen herkennen? / Waar zou jij dit aan herkennen? o Heb je behoefte aan hulp om het te herkennen?  Zo nee: waarom heb je hier geen behoefte aan?  Zo ja: waar zou je dan behoefte aan hebben?  Nemen jullie maatregelen om criminele inmenging te voorkomen bij de sportclub? Interviewer: denk ook aan integriteitsbeleid of voorwaarden basiseisen sociale veiligheid die clubs wellicht kunnen noemen, of die je zelf als voorbeeld kan geven mocht respondent daarom vragen. o Waarom wel/niet? o Indien wel: welke maatregelen worden er genomen? 31

o o





    

Wat maakt het makkelijk en/of moeilijk? Heb je iets nodig om criminele inmenging te kunnen weren? En eventueel: om het aan te pakken? o Zo ja: wat heb je nodig? o Zo nee: waarom heb je niets nodig? Hoeveel tijd en energie zou je willen en kunnen investeren in dit thema? o Wat zie je zelf als mogelijkheden om met dit thema bezig te zijn binnen de tijd en energie die je hebt? Wie is er volgens jou verantwoordelijk voor om criminele inmenging bij amateursportclubs tegen te gaan? o Wat zou jouw advies aan hen zijn om criminele inmenging te kunnen weren? Ben je weleens naar de sportbond gegaan met vragen of meldingen over dit thema? Is er wel eens contact met de gemeente over veiligheidsthema’s? o Zo ja: met wie en op welke manier? Wat zou de gemeente kunnen doen om jou te helpen criminele inmenging te herkennen/te weren? Hoe kan de gemeente ervoor zorgen dat dit thema bekend wordt bij sportclub en dat sportclubs er iets mee doen? Stel je zou van de gemeente een integriteitsbeleid of huisregels aangereikt krijgen om criminele inmenging te kunnen weren, wat zou je daar dan mee doen?

Afronding (5 minuten)  Wat zou je het komende jaar met jullie sportclub willen bereiken? (kan van alles zijn!)  Nog overige opmerkingen over dit onderwerp?

Interviews met sportbonden Introductievraag: in welke tak van sport ben je actief en welke rol heb je daar? Check of respondent zelf bij een (Amsterdamse) sportclub actief is – als speler of in een vrijwilligers/bestuursrol en in hoeverre de sportbond in contact staat met Amsterdamse clubs Algemeen beeld bij ondermijning amateursport (10 min) Net als in de vragenlijst eerst respondent zelf met ideeën laten komen, voordat wij definitie geven.  Had je voor de enquête weleens gehoord van criminele inmenging in de amateursport? o Hoe ben je hier bekend mee geraakt? Als respondent vraag niet begrijpt, toelichten: bijvoorbeeld via media, eigen ervaring etc.  Waar denk je aan bij criminele inmenging bij sportclubs? In dit onderzoek hanteren we een definitie voor criminele inmenging. In de enquête is die al voorbijgekomen, maar we zullen ‘m nog een keer beschrijven, zodat in elk interview over hetzelfde wordt gesproken. Toelichting criminele inmenging in de amateursport: personen die een link (lijken te) hebben met criminaliteit en die een rol hebben of proberen te krijgen binnen de amateursportclub. Het kan ook gaan om vermoedens of signalen dat de sportclub wordt gebruikt voor criminele activiteiten. Voorbeelden hiervan zijn: