- 30 Zorg (35) 01 Raadsbrief Uitvoeringsagenda Amsterdamse Coalitie Ouderen

Bezoekadres Amstel 1 1011 PN Amsterdam Postbus 202 1000 AE Amsterdam Telefoon 14 020 amsterdam.nl

Retouradres: Postbus 202, 1000 AE Amsterdam

Aan de leden van de gemeenteraad Amsterdam

Datum

18 november 2020

Behandeld door

Johan Osté

Onderwerp

Uitvoeringsagenda Amsterdamse Coalitie Ouderen

Geachte leden, Ouderen in de stad is een belangrijk thema in de aanpak Amsterdam Vitaal en Gezond (zie kader). Binnen deze aanpak is de Coalitie Ouderen actief aan de slag met een uitvoeringsagenda voor 2020-2021. In deze agenda is langs drie actielijnen de gezamenlijke inzet en beoogde resultaten beschreven voor 2020-2021. De actielijnen zijn: 1. vitaliteit, 2. netwerk van zorg en ondersteuning en 3. wonen en zorg. Met deze brief wil ik u informeren over de coalitie ouderen en de uitvoeringsagenda waarmee zij aan de slag gaat. Amsterdam Vitaal & Gezond is een stadsbrede aanpak waarin het college samenwerkt met Zilveren Kruis, zorgaanbieders en cliëntenorganisaties aan een gezonde weerbare stad met gelijke kansen op goede gezondheid voor alle Amsterdammers. Als het gaat over de toekomst van de zorg, staan we voor een grote opgave. De zorgvraag verandert, de stad groeit, de kosten stijgen en de arbeidsmarkt staat onder druk. Bovendien nemen de gezondheidsverschillen in onze stad toe. Daarom zetten we meer in op preventie onder andere door goede verbindingen tussen het medische en het sociale domein. Door samen met Amsterdammers en professionals oplossingen te ontwikkelen; actuele data en wetenschappelijke inzichten toe te passen. Amsterdam Vitaal & Gezond brengt partijen en mensen samen in een stadsbrede aanpak waarin gewerkt wordt aan de opgave van de toekomst.

En omdat zorg en ondersteuning ook nu beter kan, gaan de partijen actief aan de slag met quick wins op thema die kansen bieden voor gezondheidswinst en kwaliteit van leven. Thema´s zijn: groei van de groene stad, arbeidsmarkt en onderwijs, data en technologie, acute en crisis zorg. Gericht op de vier groepen: ouderen, GGZ, Jeugd en Gezin en mensen met chronische aandoeningen. Samen werken we via de aanpak aan de uitdagende einddoelen: Alle Amsterdammers gelijke kansen op goede gezondheid en tien gezonde levensjaren extra! (Meer informatie https://vitaalgezond.amsterdam/)

Een routebeschrijving vindt u op www.amsterdam.nl.

Gemeente Amsterdam

Datum 18 november 2020 Pagina 2 van 11

Aanleiding Tot 2040 stijgt het aantal Amsterdamse 65-plussers van 105.000 in 2018 tot 170.000 in 2040. Bijna de helft van deze stijging komt door toename van het aantal ouderen met een niet-Westerse herkomst in Amsterdam. De groep niet-Westerse migranten neemt veel harder toe dan andere groepen Amsterdammers. De verwachting is dat deze groep tot 2040 zal verdrievoudigen, terwijl deze groep vaker te maken krijgt met chronische ziekten in vergelijking met autochtone 65plussers1. Het aantal ouderen neemt niet alleen toe, maar mensen bereiken ook steeds vaker een hoge leeftijd, ook wel dubbele vergrijzing genoemd. Vanwege de hoge leeftijd krijgen meer mensen te maken met een chronische aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, COPD, diabetes en dementie. Ook stijgt het aantal mensen dat met meerdere aandoeningen tegelijk kampt. Tegelijkertijd staat de zorg, zowel de verzekerde zorg als de zorg die onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) waar de gemeente verantwoordelijk voor is, onder druk. De vraag naar zorg groeit en er is een groeiend tekort aan zorgprofessionals. Dat geldt niet alleen voor Amsterdam, maar ook landelijk. Waar nu nog 1 op de 7 mensen in de zorg werkt, zal dat in 2040 1 op de 4 worden. Door de demografische ontwikkeling dreigen ook toenemende tekorten aan mantelzorgers, vrijwilligers en professionals in zorg en welzijn.

Recent zijn verschillende rapporten verschenen waaronder het SER advies2 en het rapport van de Commissie Toekomst zorg thuiswonende ouderen (TZTO)3 vanwege de consequenties van de veranderende demografie op het terrein van wonen, zorg en welzijn. Kortom, de vergrijzing stelt de gemeente en het Rijk voor forse opgaven voor wat betreft ondersteuning en zorg, maar ook breder op het terrein van wonen, participatie en ruimtelijke ordening. Ambitie De ambitie van dit college is dat Amsterdam een stad is waar je prettig en gezond oud kan worden. En dat als er hulp nodig is, deze ook beschikbaar is. Behoud van eigen regie, waar mogelijk, is hierbij een belangrijke voorwaarde. Deze ambitie sluit aan bij het coalitieakkoord van dit college en de uitgangspunten van Age Friendly City. Om dit waar te maken, zijn ingrijpende veranderingen nodig om passende zorg, ondersteuning en huisvesting in de toekomst te kunnen blijven bieden. Het college ziet kansen om binnen bestaande kaders op korte termijn al oplossingen te realiseren, bijvoorbeeld rondom de grensvlakken van de zorgwetten4 omdat de ondersteuning van kwetsbare ouderen met zorgvragen uit meerdere wetten nu onvoldoende aansluit. Daarvoor is goede samenwerking nodig tussen professionals die van uit de verschillende wetten werkzaam zijn en afgestemde inkoop vanuit financiers.

Tegelijkertijd realiseert het college dat dit niet voldoende is, kijkend naar de opgave richting 2040. De zorgvraag verandert onder andere doordat steeds meer ouderen te maken krijgen met meerdere chronische aandoeningen tegelijkertijd. Een wezenlijke omslag is nodig, ook om kwalitatief goede zorg en ondersteuning te kunnen blijven bieden. In lijn met de aanpak Amsterdam Vitaal en Gezond wil ik als wethouder Zorg namens het college een beweging in gang zetten richting preventie/gezond blijven en juiste zorg op de juiste plek met oog voor de middel-,

1 De Gezondheid van oudere migranten in de vier grote steden. Factsheet gezondheid volwassen en ouderen G4.

GGD Amsterdam, 2015. 2 Zorg voor de toekomst. Over de toekomstbestendigheid van de zorg. Sociaal Economische Raad, 202o. 3 Oud en zelfstandig in 2030. Aangepast REISadvies. Commissie Zorg toekomst zorg thuiswonenden ouderen, 2020. 4 Zorgwetten in deze context zijn Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz).

Gemeente Amsterdam

Datum 18 november 2020 Pagina 3 van 11

en lange termijn. Ook vraagt het om stevige inzet voor passende woonvormen, met mogelijkheden tot ondersteuning en zorg. Als gemeente sturen we op ambitie van Amsterdam als stad is waar je prettig en gezond oud kan worden via drie pijlers (zie figuur 1). De coalitie ouderen en de uitvoeringsagenda zijn een belangrijk instrument om de regie op het stelsel van ouderenzorg en de benodigde samenwerking met Amsterdammers, zorgverzekeraar, zorgaanbieders, woningbouwcorporaties en kennisinstellingen handen en voeten te geven. Figuur 1. Sturing via drie pijlers en de coalitie ouderen.







Agendering en beïnvloeden. Landelijk beleid en maatregelen kunnen helpend zijn om de Amsterdamse opgave rondom ouderen te realiseren. Tegelijkertijd zijn de verschillende wetten in het zorgstelsel soms belemmerend om tot goede zorg oplossingen te komen. Ook de beweging naar preventie blijft lastig zolang de revenuen elders terecht komen en de financieringssystematiek preventie niet beloond. Agendering en lobby zijn daarom belangrijke instrumenten, bijvoorbeeld naar aanleiding van het rapport van Commissie Toekomst Zorg Thuiswonende Ouderen (TZTO), het rapport van de interdepartementale werkgroep ‘Toekomstbestendige zorg’ en de Contourennota van Minister de Jonge. Voor lobby en agendering wordt ook opgetrokken met de andere G4 steden, de VNG en waar zinvol worden gelegenheidscoalities gevormd. Richten gemeentelijke ondersteuning. Als gemeente hebben wij een duidelijk taak in de ondersteuning van (kwetsbare) ouderen in de stad. Het college geeft handen en voeten aan deze verantwoordelijkheid door de inzet van gemeentelijke gefinancierde voorzieningen zoals mantelzorg, hulp bij het huishouden, logeeropvang en de buurtteams. Regie op stelsel. Tot slot, veel ouderen krijgen niet alleen ondersteuning via de gemeente, maar maken ook gebruik van zorg gefinancierd vanuit de Zorgverzekeringswet of de Wet Langdurige Zorg.

Daar waar er al bilateraal tussen gemeente en Zilveren Kruis en met zorgaanbieders de nodige contacten waren, ontbrak nog een plek waar we als financiers, aanbieders van ondersteuning en zorg, woningbouwcorporaties, kennisinstellingen en inwoners de opgave en ontwikkelingen in de breedte van de ouderenzorg in de stad

Gemeente Amsterdam

Datum 18 november 2020 Pagina 4 van 11

gezamenlijk konden overzien. De coalitie ouderen heeft tot doel om vanuit overzicht (wat loopt er allemaal?) en inzicht (wat is nodig gezien de opgave?) gezamenlijk regie te pakken. Gezien de verwachte groei van de vraag naar ouderen zorg is het van belang dat zorgaanbieders, zorgverzekeraar en gemeente meer met elkaar gaan samenwerken. Alleen samen kunnen we er voor zorgen dat alle Amsterdammers prettig en gezond oud kunnen worden in onze stad. De aanleiding en het gelopen proces van de Amsterdamse Coalitie licht ik hieronder graag nader toe. Amsterdamse Coalitie Ouderen Het landschap van ouderenzorg (en breder; ouder worden in de stad), kent een veelheid aan stakeholders en initiatieven. Vanuit de gemeente bij de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) gaat het bijvoorbeeld om zorgaanbieders, aanbieders van dagbesteding, vervoersaanbieders, etc. Maar vaak hebben mensen te maken met zorg en ondersteuning vanuit verschillende wetten en dus ook verschillende financieringsstromen. Bijvoorbeeld de opgave rondom wonen, al dan niet gecombineerd met zorg en ondersteuning, vraagt om betrokkenheid van veel partijen. De gemeente kan de opgave niet alleen het hoofd bieden. Dat moet ook in afstemming met het Rijk gebeuren, en in samenwerking met de zorg- en welzijnsaanbieders, zorgverzekeraar, zorgkantoor en woningbouwsector.

De gemeente kan op lokaal niveau wel regie nemen en aanjager zijn om de benodigde verandering in te zetten samen met (zorg- en woon)partners in de stad. De afgelopen periode zijn daarin stappen gezet. Er is door veel partijen - Zilveren Kruis, zorgkantoor, SIGRA, cliëntenvertegenwoordigers, corporaties, zorg- en welzijnsaanbieders, gemeente - beaamd dat meer samenhang en samenwerking nodig is om (nog) beter te kunnen anticiperen op de opgave van ouder worden in de stad. Tegen die achtergrond is de Amsterdamse Coalitie Ouderen gestart, vanuit een gedeeld gevoel van urgentie dat langer thuis in een vertrouwde omgeving de inzet en samenwerking vraagt vanuit verschillende sectoren, op het brede terrein van wonen, zorg en welzijn. Er is meerjarig commitment aangegaan met oog op de opgave richting 2040. De coalitie bestaat uit vertegenwoordigers van zorg (ziekenhuis, huisarts, verpleging en verzorging), ondersteuning (dagbesteding, ambulante individuele ondersteuning, logeeropvang en hulp bij huishouden), welzijn (maatschappelijke dienstverlening, sociale basis), bewoners (Cliëntenbelang, ouderen), corporaties, SIGRA, zorgverzekeraar en zorgkantoor, en de gemeente (wonen en zorg).

Naar een uitvoeringsagenda Wat is er nodig om mensen in hun eigen omgeving prettig en gezond oud te kunnen laten worden? Op basis van literatuur en in overleg met groepen ouderen als ervaringsdeskundigen is gevraagd wat zij daarbij belangrijk vinden. In het kort wat ouderen zelf daarover aangeven; voorzieningen in de buurt (winkels, boodschappen), gelegenheden voor ontmoeting, toegankelijke (medische) zorg en ondersteuning in de nabijheid, een woning die geschikt is, en schoon wordt gehouden als dat zelf niet meer lukt, je kunnen verplaatsen en praktische hulp (bijvoorbeeld als je je post niet meer begrijpt of durft te openen). Met ouderen zal nagegaan moeten worden hoe hier invulling aan kan worden gegeven. Maar we beginnen niet vanaf nul. Belangrijke bouwstenen om in een eigen omgeving prettig oud te worden zijn beschikbaar of in ontwikkeling. Het sociaal domein, en daarbinnen de sociale basis en de buurtteams (vanaf 2021), vormen daarbij een belangrijk fundament en schakel. Deze ondersteuning is gericht op meedoen, tegengaan van eenzaamheid en ondersteuning dichtbij via

Gemeente Amsterdam

Datum 18 november 2020 Pagina 5 van 11

de buurtteams. Neemt niet weg dat we ook een aantal opgaven zien, die voor de korte termijn om actie vragen. Om tot prioriteitstelling en gedragen aanpak te komen heeft de Coalitie Ouderen de volgende stappen gezet: -

-

-

er is een overzicht van projecten en programma’s gemaakt gericht op ouderen(zorg); er zijn regiobeelden opgesteld en gedeeld. Denk daarbij aan data over zorggebruik; veranderende demografie en prognoses. Wetenschappelijke inzichten zijn benut en ook ervaringen met zorginnovaties elders in het (buiten)land zijn meegenomen; input van ouderen is opgehaald, onder andere via de betrokkenheid van ouderen bij Age Friendly City, maar via onderzoek en literatuur; op basis van deze gegevens en inzichten, en de uitgangspunten preventie, eigen regie en menselijke maat(-schappij)5, en de centrale doelen van Amsterdam Vitaal en Gezond6 is een uitvoeringsagenda uitgewerkt, op 15 mei 2020 bespraken de vertegenwoordigers van de verschillende sectoren binnen de Amsterdamse Coalitie Ouderen de plannen en inhoudelijke speerpunten en is focus aangebracht. Dat heeft geleid tot drie actielijnen (horizontaal), drie aandachtsgebieden-, groepen en acht speerpunten (zie figuur 2). Op deze speerpunten zijn concrete resultaten benoemd voor de periode 2020-2021.

Hieronder worden deze toegelicht. Figuur 2. Uitvoeringsagenda 2020-2021 Amsterdamse Coalitie Ouderen.

Actielijn 1. Vitaliteit (zie fig. 2) Deze actielijn is gericht op het bevorderen, het behoud of het herstel van functioneren, met aandacht voor sociaal contact.

5 Belangrijke uitgangspunten binnen de aanpak Amsterdam Vitaal en Gezond. 6 De doelen zijn: het verbeteren van de ervaren kwaliteit van zorg en de gezondheid van de Amsterdammers, een

effectievere en efficiëntere inzet van beschikbare middelen, en het verlagen van de werkdruk, administratieve lasten en het verbeteren van het werkplezier van professionals.

Gemeente Amsterdam

Datum 18 november 2020 Pagina 6 van 11

Van de 75-plussers verwacht 80% dat de zorg tenminste op het huidige niveau zal blijven dan wel beter wordt. De vraag is of dat realistisch is gelet op de opgave waar we voor staan. Bovendien is het vraagstuk van de vergrijzing niet alleen een vraagstuk van ouderen. Gelet op de enorme opgave raakt het de samenleving als geheel. Het bewustzijn dat daarin een gezamenlijke opgave ligt, dat we moeten omzien naar elkaar, moet toenemen. Het vraagt van (jonge) ouderen om na te denken over ouder worden. Voor jongere generaties gaat het daarnaast om extra (vrijwillige/informele) inzet zodat ouderen die dat nodig hebben ook de benodigde ondersteuning kunnen krijgen. Een mooi voorbeeld hiervan is het beleidsprogramma dementie waarover u in de raadcommissie Zorg, Jeugd & Sport op 5 december 2019 bent geïnformeerd, en waarbij informele netwerken/wijkbewoners worden geïnformeerd en/of getraind over wat het is om te leven met dementie. Daarnaast gaat vitaal ouder worden ook over de wijze waarop we gezond kunnen blijven zodat je zo lang mogelijk mee kan blijven doen. Denk daarbij aan een gezonde leefstijl, valpreventie en mentale gezondheid (eenzaamheid, zingeving). De focus van de Coalitie Ouderen bij de actielijn Vitaliteit ligt bij valpreventie en het initiëren van een maatschappelijk dialoog.

Voor valpreventie is gekozen vanwege de toename van het aantal valincidenten en de noodzaak tot een duurzaam aanbod van valpreventie in de stad. Het initiëren van een maatschappelijke dialoog is, gelet op voorgaande, niet alleen wenselijk maar dat gesprek kan juist ook door de veelheid aan betrokken stakeholders op verschillende plekken worden gevoerd. Dat maakt eenzaamheid en gezonde leefstijl voor ouderen niet minder belangrijk en daarvoor is ook het nodige in gang gezet. Speerpunten: Doel: minder valincidenten onder ouderen. Indicator: 40% minder valincidenten onder de deelnemers aan de interventies. Opschalen van valpreventie in de stad; de aanpak draait nu in drie stadsdelen. Aandachtspunt hierbij is dat we dit duurzaam kunnen financieren. Een gezamenlijke verkenning hierover met de zorgverzekeraar is in gang gezet. Doel: Meer ouderen denken vroegtijdig na over wensen in de laatste levensfase en maken hierover afspraken. Indicator: toename aantal patiënten dat hun wensen in de laatste levensfase bespreekt en daarover afspraken maakt. De Dialoog laatste levensfase richt zich op bewustwording van Amsterdamse ouderen en hun naasten om zich goed voor te bereiden op de laatste levensfase en welke keuzen daarin gemaakt kunnen worden voor een goede afronding van het leven.

Het is een initiatief van ouderen zelf die, tijdens een Hackathon met en voor ouderen afgelopen jaar, een pleidooi hielden om het taboe te doorbreken om te praten over levenseinde. Uitvoering hiervan is afhankelijk van de ontwikkelingen rondom Corona. Ook zijn er plannen om een lokale invulling te geven aan de landelijke campagne van Actiz over de zorg van morgen. De campagne is gericht op (jonge) ouderen over de veranderingen in de zorg en ondersteuning van morgen. Belangrijke indicator hierbij: Tegelijkertijd zijn al veel initiatieven in gang gezet of in de planning, al dan niet door partners binnen de Coalitie. Deze worden hier kort genoemd. - Blijvende inzet op het terugdringen van eenzaamheid; de aanpak eenzaamheid is onderdeel van de sociale basis. Stadsdelen worden ondersteund in ‘weten wat werkt’ en kennisdeling. - Huisartsen en Praktijk Ondersteuner Huisarts (POH’s) worden toegerust op (vroeg)signalering psychosociale problematiek en ongezonde levensstijl en werken hier ook goed in samen met de Welzijnscoach, het toekomstige buurtteam en andere partijen uit het sociaal domein.

Gemeente Amsterdam

Datum 18 november 2020 Pagina 7 van 11

-

-

Het Seniorensportfonds stadsbreed invoeren om bewegen onder ouderen te stimuleren en sportaanbieders stimuleren, door middel van voorlichting en een stimuleringsregeling om meer aanbod te creëren voor senioren (Agenda Sport en Bewegen Amsterdam 2019-2022). Om oudere Amsterdammers te stimuleren in beweging te blijven, is een aantal ontwerpprincipes opgesteld zodat de leefomgeving bijdraagt aan een gezondere leefstijl en een betere gezondheid. Het programma De Gezonde Stad en de Gezondheidslogica biedt 12 principes voor een gezonde leefomgeving, met daarin concrete handvatten voor stedenbouwers en ontwerpers om te bouwen aan een gezonde stad. In de Gezondheidslogica zijn bouwstenen opgenomen die gericht zijn op het verbeteren van bewegingsmogelijkheden van senioren in de openbare ruimte. Deze bouwstenen zijn ongeacht van leeftijd relevant. Met de ontwerpprincipes en de Agenda Sport en bewegen beogen we dat meer ouderen plezier in bewegen gaan ervaren en ook meer gaan doen. Recentelijk (of op 16 juli jl.)is hier ook een initiatiefvoorstel toe ingediend van de raadsdelen Poot en De Grave-Verkerk, getiteld: ‘’Bewegen om gezond oud te worden in Amsterdam’’.

Actielijn 2. Netwerk van ondersteuning en zorg (zie fig. 2) Deze actielijn is gericht op het verbeteren van processen en samenwerking in het netwerk van ondersteuning en zorg voor (kwetsbare) ouderen. Grenzen tussen zorgwetten mogen geen belemmering vormen in de toekenning van zorg en ondersteuning, maar de gescheiden wetten vormen een hardnekkig probleem om tot een goed ouderenbeleid te komen (zie casuïstiek hieronder). Het vraagt om goede afstemming tussen financiers en aanbieders van zorg. Andersom heeft de afgelopen periode rondom corona laten zien dat juist deze samenwerking ons ook verder kan brengen en men elkaar goed weet te vinden. Binnen de actielijn “Netwerk van ondersteuning en zorg” van de Coalitie Ouderen is een aantal concrete projecten geselecteerd waarop die samenwerking met voorrang wordt uitgewerkt en hieronder wordt toegelicht. ___________________________________________________________________________________________ Praktijkvoorbeeld overgangen tussen de zorgwetten De zorg en ondersteuning is verdeeld over grofweg drie zorgwetten; de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz). Dat leidt in de praktijk tot lastige situaties op het moment dat de zorgvraag veranderd en daarmee (ook) onder een andere wet komt te vallen. Deze zogeheten grensvlakken zien we op verschillende terreinen.

Een voorbeeld hiervan is de dagbesteding die aanvankelijk vanuit de Wmo wordt geboden. Wanneer de zorgzwaarte toeneemt en iemand moet worden opgenomen in verpleeghuis, moet diegene zorg krijgen vanuit de Wet langdurige zorg. In de praktijk betekent dit dat de financiële vergoeding voor de dagbesteding vanuit de Wmo stopt, terwijl er nog weken/maanden zijn te overbruggen tot er plaats is in een instelling in de buurt. De veranderingen van het stoppen van de dagbesteding en het inzetten van nieuwe zorgverleners is onwenselijk bij mensen in een uiterst kwetsbare perioden van hun leven. Een ander voorbeeld betreft de maaltijdvoorziening. Voorbereidende handelingen zoals maaltijdbereiding of klaarzetten worden gezien als ondersteuning vanuit de Wmo. Het toedienen van de maaltijd valt onder persoonlijke verzorging als onderdeel van Wijkverpleging gefinancierd vanuit de zorgverzekeringswet. In de praktijk is de scheidslijn echter niet zo helder en het betekent bovendien dat een cliënt te maken kan krijgen met twee verschillende hulpverleners. Vanuit de aanbieders is dit ook niet efficiënte inzet van personeel.

___________________________________________________________________________________________

Speerpunten: Doel: mensen met dementie en hun naasten ervaren goede ondersteuning tijdens het hele ziekteproces. Indicator: klanttevredenheid over zorg- en ondersteuning verbeterd.

Gemeente Amsterdam

Datum 18 november 2020 Pagina 8 van 11

In alle stadsdelen is, of komt, er een Dementieketen waarmee afstemming tussen professionals wordt gefaciliteerd en continuïteit van zorg wordt nagestreefd. Aanvullend op deze meer medische georiënteerde netwerken, ontwikkelen we in elk stadsdeel een meer welzijnsgericht netwerk. Tussen deze medische-en sociale netwerken moet vervolgens een goed samenspel ontstaan zodat mensen met dementie tijdig de juiste ondersteuning en zorg krijgen. Daarnaast krijgen mensen met dementie vaak te maken met ondersteuning en zorg vanuit verschillende wetten, waarbij zich in de overgangen tussen de zorgwetten knelpunten voordoen. Doel is om dit zodanig te organiseren dat de klant hier zo min mogelijk last van heeft. Doel: voorkomen van crises en ontregeling in de thuissituatie en het verminderen van de druk op de Spoed Eisende Hulp (SEH), door: 1) voorkomen van crises en ontregeling door preventieve inzet van wijkzorg, 2) het thuis opvangen van acute situaties door inzet van acute wijkzorg, en 3) beschikbaarheid stedelijk team voor geplande en ongeplande nachtzorg. Indicator: afname van het aantal presentaties op de SEH. Doel: mensen vanuit tijdelijk verblijf zo snel mogelijk op een verantwoorde manier naar huis. Indicator: minder heropnames in het ziekenhuis bij gebruik van tijdelijk verblijf.

Optimalisatie van de ligduur Eerste Lijns Verblijf (ELV) vraagt om meerdere interventies waaronder andere diagnostiek, tijdige de juiste ondersteuning en zorg voor in de thuissituatie in gang zetten en, waar nodig, tijdig woningaanpassingen te realiseren. Doel: het realiseren van een centraal punt voor triage en toeleiding naar verschillende zorgaanbieders in Amsterdam, zodat cliënten/ patiënten de juiste ondersteuning en zorg krijgen en verwijzers worden ontlast bij het vinden van de juiste plek. Indicator: patiënt krijgt sneller passende ondersteuning bij ongeplande zorgvraag. Via het aanmeldportaal tijdelijke zorg kunnen huisartsen en SEH’s 24 uur per dag en 7 dagen in de week patiënten aanmelden voor een tijdelijke opname in de ouderenzorg. De vraag is of het aanmeldportaal ook benut kan worden als centraal punt voor triage en toeleiding voor en naar andere aanbieders/producten in Amsterdam. Denk daarbij aan zorg thuis, Wmo-logeeropvang, huisartsenpost. Verwijzers zouden dan via het aanmeldportaal ook naar dit soort diensten kunnen verwijzen. Dat scheelt verwijzers veel logistiek en de patiënt krijgt sneller de juiste zorg en ondersteuning. Eerste stap in dat proces is een verkenning voor de haalbaarheid hiervan.

Doel: snellere toegang tot relevante informatie over ouderen waarmee eerder (in samenspraak met ouderen) vastgesteld kan worden wat de juiste zorg en/of ondersteuning moet zijn. Indicator: afname van het aantal acute situaties. Er is behoefte aan snellere toegang in (acute situaties) tot relevante informatie over ouderen, die nodig is om vast te stellen wat benodigde ondersteuning en zorg is. Om dat te realiseren wordt een plan van aanpak opgesteld inclusief inzicht in benodigde middelen en inzet om een basis set van kerngegevens snel beschikbaar te hebben voor alle zorgverleners in acute situaties. Actielijn 3. Wonen en zorg (zie fig. 2) Deze actielijn heeft tot doel dat ouderen zo lang mogelijk kunnen blijven wonen in een voor hun vertrouwde woonomgeving met voldoende voorzieningen. De opgave rondom wonen kent meerdere dimensies. Naast de behoefte aan geschikte seniorenwoningen voor individueel zelfstandig wonen, is er behoefte aan geclusterde

Gemeente Amsterdam

Datum 18 november 2020 Pagina 9 van 11

woonvormen waarbij ook zorg en ondersteuning beschikbaar is. Tegelijkertijd laat de laatste prognose van het regionale zorgkantoor zien, dat er tot 2040 mogelijk 8000 ouderen bijkomen die een beroep gaan doen op de Wet langdurige zorg (Wlz). Om tegemoet te komen aan deze zorgvraag zijn tenminste twee bewegingen nodig. Enerzijds moet de mogelijkheid voor zorg en ondersteuning in de thuissituatie fors worden vergroot. Daarbij zal ook meer ingezet worden op verpleeghuiszorg thuis (virtueel verpleeghuis), al dan niet ondersteund met technologie waardoor zorg snel ter plaatse is. Anderzijds zal de verpleeghuiscapaciteit richting 2040 worden uitgebreid. Deze uitbreiding hangt nauw samen met de ontwikkeling om ouderen veilig en tevreden langer thuis te laten wonen. Het programma ouderenhuisvesting van de gemeente Amsterdam richt zich vanuit de woonopgave op drie dimensies van wonen; individueel zelfstandig wonen, geclusterde woonvormen, en zorghuisvesting. Het is een opgave die door de gemeente vanuit Wonen en Zorg, in gezamenlijkheid wordt opgepakt en die ook bijdraagt aan het realiseren van de uitvoeringsagenda van de Amsterdamse Coalitie Ouderen.

Speerpunten: Doel: meer passende woonvormen voor ouderen met mogelijkheden voor zorg en ondersteuning. Indicator: 2000 gerealiseerde geclusterde ouderenwoningen in 2025. Op 1 juli 2020 is de intentieverklaring ‘Zelfstandig Geclusterd Wonen voor Ouderen’ getekend. Inzet is 2000 geclusterde ouderenwoningen erbij in de periode 2020-2025. In deze intentieovereenkomst zijn meerjarige samenwerkingsafspraken tussen woningcorporaties, ontwikkelaars, investeerders, beleggers, zorgpartijen, zorgverzekeraar/zorgkantoor, woongemeenschappen en gemeente over het realiseren van deze geclusterde woonvormen. Partijen onderschrijven het belang van en de intentie om zich in te zetten voor het realiseren van geclusterde woonvormen. Daarmee is een eerste stap gezet naar meer passende woonvormen voor ouderen. Daarnaast werken de gemeente en corporaties aan het slimmer en makkelijker inzetten van woningaanpassingen in de bestaande woningvoorraad. Doel: de verpleeghuiscapaciteit wordt tot 2025 uitgebreid. Indicator: uitbreiding van de verpleeghuiscapaciteit met 610 plekken. Gezien de prognoses is uitbreiding van verpleeghuiscapaciteit noodzakelijk. Om dit te realiseren is de inzet onder andere gericht op het vrijspelen van wissellocaties voor intramurale zorg.

Deze wissellocaties zijn nodig om de bestaande verpleeg- en verzorgingshuizen te kunnen transformeren naar locaties die voldoen aan de vragen van deze tijd. In een werkgroep bestaande uit gemeente, zorgkantoor, zorgaanbieders en corporaties worden de strategische vastgoedplannen van de zorgaanbieders en de noodzaak aan wissellocaties besproken. De werkgroep heeft een Programma van Eisen opgesteld en er wordt nagegaan welke locaties in aanmerking komen. Deze samenwerking blijft de komende jaren nodig en is ook onderdeel van de Coalitie Ouderen. Ten aanzien van de uitbreiding van locaties, wordt een norm voor de benodigde intramurale zorgcapaciteit opgenomen in de gemeentelijke referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen. Deze referentienorm dient als leidraad voor maatschappelijke voorzieningen in bestaande en nieuwe wijken. Ook is er een dashboard ‘intramurale Verpleging & Verzorging in ontwikkeling’ voor meer strategische planning van de intramurale voorzieningen. In hoeverre Corona impact heeft op de gestelde doelen en aantallen is nog niet duidelijk, maar wordt goed gemonitord.

Gemeente Amsterdam

Datum 18 november 2020 Pagina 10 van 11

Monitoring en voortgang De speerpunten zijn in afzonderlijke projectplannen vertaald naar heldere doelen, inspanningen en resultaten met bijbehorende indicatoren voor het monitoren van de voortgang en effect. In deze brief is per speerpunt steeds één richtinggevende indicator benoemd, maar in de uitgewerkte plannen wordt op meerdere indicatoren gemonitord; dat geldt zowel voor het monitoren van de inspanningen (zijn inspanningen conform projectplan uitgevoerd?) als voor het beoogde effect (bereiken we met de inspanningen ook ons doel?). Er is een governance-structuur ingericht en per speerpunt is aangegeven welke organisaties primair trekker zijn, welke organisaties daar nog meer bij betrokken worden, en in welke tijdsbestek resultaten verwacht kunnen worden. Voor het speerpunt dementie bijvoorbeeld zijn de gemeente en Zilveren Kruis initiatiefnemers waarbij partners op het terrein van zorg- en welzijn actieve bijdragen leveren. Voor de doorontwikkeling van het aanmeldportaal zijn dat de VVT-aanbieders, SIGRA, en verwijzers. Samenwerking betekent dus niet per se dat alle sectoren betrokken zijn, maar wel dat inspanningen een logische samenhang hebben en dat er goede informatieoverdracht plaatsvindt over de verschillende initiatieven.

De voortgang van de ingezette acties wordt gemonitord via de trekkende organisaties en periodiek gerapporteerd aan de bestuurlijke Coalitie Ouderen. Om te achterhalen of ingezette acties ook het beoogd effect hebben wordt nauw samengewerkt met de kennisinstellingen in de stad. Age Friendly City Met de Amsterdamse Coalitie Ouderen en de uitvoeringsagenda die er nu ligt, zijn goede stappen gezet om de samenwerking tussen belangrijke partners in de praktijk vorm te geven voor de korte termijn. Daarmee wordt ook voor de komende periode invulling gegeven aan het initiatief van Age Friendly City. Age Friendly City kent een cyclus van vijf jaar. Er is conform de werkwijze gestart met een goede analyse van de data (regiobeelden), op basis waarvan de speerpunten en acties zijn vastgesteld op het brede terrein wonen, zorg en welzijn. Het perspectief van bewoners zal daarbij nadrukkelijk worden meegenomen. De ruimtelijke aspecten van een Age Friendly City worden de komende Age Friendly periode ondergebracht in het programma De Gezonde Stad en de Gezondheidslogica (zie ook actielijn Vitaliteit). De internationale kennisuitwisseling blijven we continueren, onder andere via de Eurocities werkgroep Urban Ageing. De internationale samenwerking heeft recent nog geleid tot een rapport over vergrijzingsstrategieën van acht steden in Europa waaronder Amsterdam.

Zodra de Nederlandstalige versie van dit rapport er is, zal ik het rapport met u delen. Corona Inmiddels is de samenleving door corona ingrijpend veranderd. Deze uitvoeringsagenda is grotendeels tijdens deze periode tot stand gekomen. Inzichten voortkomend uit de crisis zijn waar mogelijk in de uitvoeringsagenda al meegenomen of krijgen prioriteit bij de uitvoering. Bijvoorbeeld de focus op mensen met lage gezondheidsvaardigheden, lage sociaaleconomische positie (zie figuur 2) en de beweging naar meer preventie en gezond blijven. Het belang van samenwerking en de noodzaak tot betere informatie-uitwisseling tussen professionals heeft een duidelijke plek gekregen in de uitvoeringsagenda. Voor de inzet van digitale zorg en ondersteuning wordt nauw samengewerkt met de Coalitie Data Informatie en Technologie 7 om ook dit terrein stappen te zetten. Zoals u weet heeft corona enorme impact (gehad) op de bewoners en personeel van 7

De Coalitie Data Informatie en Technologie is een van de vier thematische Coalities binnen Amsterdam Vitaal en Gezond.

Gemeente Amsterdam

Datum 18 november 2020 Pagina 11 van 11

verpleeghuizen en andere (zorg)instellingen waar kwetsbare personen komen of verblijven. Om verspreiding van infectieziekten zoveel mogelijk tegen te gaan zijn maatregelen op het gebied van infectiepreventie (technische hygiënezorg) van groot belang. Om die reden zal de GGD haar werkzaamheden op dit gebied uitbreiden. Het gaat daarbij onder andere om hygiëne advisering en ondersteuning in tijden van corona, basispakket hygiëne & infectiepreventie, en uitbraakmanagement. Op basis van de opgedane ervaringen gaan we de uitvoeringsagenda volgend jaar herijken en wordt u als gemeenteraad hierover geïnformeerd. Daarnaast heeft de Coalitie de intentie om meer en meer de lange termijn opgaven samen op te pakken. Over de voortgang informeer ik u jaarlijks of zoveel eerder als daar aanleiding toe is. Ik vertrouw erop u met deze brief voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouder van Amsterdam,

Simone Kukenheim Wethouder Zorg