3. Uitvoeringsagenda Ondernemend Duurzaam.pdf

Uitvoerings­agenda: onder­nemend duur­zaam

“De beste manier om de toekomst te voorspellen, is door hem zelf te creëren.” Peter F. Drucker Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

2

Inhoudsopgave 1. Samenvatting

4

2. Inleiding

5

3. Economische opgave

8

4. Verduurzaming economie

11

5. Circulaire economie

23

6. Afhankelijkheden en uitdagingen

26

7. Begroting

30

1.1 1.2 1.3

2.1 2.2 2.3

3.1 3.2

4.1 4.2 4.3

5.1 5.2

6.1 6.2 6.3 6.4

Doelstellingen Programma’s en uitdagingen Budget en samenwerking

Klimaatverandering: bijdragen aan noodzakelijke transities Geopolitieke instabiliteit Benutten van economische kansen

Nieuw Amsterdams Economisch Peil Doelstelling en doelgroepen

Achtergrond Verduurzaming Zakelijke Markt Verduurzaming Haven & Industrie

Opzet en doelstellingen Maatregelen

Netcongestie Onvoldoende alternatieven voor gasverbruik Tekort aan technische vakmensen Beleidscontinuïteit en -conflicten

4 4 4

5 6 7

8 9

11 13 18

23 25

27 27 27 28

Bijlage31 Bijdrage economische zaken aan uitvoeringsagenda Amsterdam circulair 2023 – 2026

31

Colofon32

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

3

1. Samenvatting 1.1 Doelstellingen De uitvoeringsagenda ‘Ondernemend Duurzaam’ van de Gemeente Amsterdam richt zich op het verduurzamen van de economie. Amsterdam staat voor uitdagingen zoals klimaat­ver­ andering en wereldwijde onzekerheden. Dit betekent dat we anders moeten gaan werken en leven. De agenda legt de nadruk op drie belangrijke veranderingen: overstappen op schone energie, herge­bruik van materialen en vergroening van de stad. Het doel is om van Amsterdam de groenste en meest innovatieve stad van Nederland te maken, waarin er plek is voor ieder­ een. Dit vraagt om samenwerking tussen bedrijven, organisaties, scholen en de overheid.

1.2 Programma’s en uitdagingen Er zijn speciale programma’s om bedrijven en de haven duur­zamer te maken. Voor MKBbedrijven in de stad gaat het onder meer om het terugdringen van het energie­gebruik en het stimuleren van hergebruik van grond­stoffen en materialen. Dit doen we door bijvoorbeeld gratis energiescans aan te bieden en door samen met onder­nemers energie te besparen. Het doel is dat alle bedrijfs­panden in Amsterdam in 2050 bijna geen CO2 meer uitstoten en in 2040 zo min mogelijk aardgas gebruiken. Grote bedrijven en de industrie in de stad willen we minder afhankelijk maken van olie en gas. We willen ze stimuleren om meer gebruik te maken van schone energie zoals wind en zon. De haven moet in 2050 een plek zijn waar schone schepen varen en waar materialen worden hergebruikt. We willen dat de uitstoot van de haven in 2040 met bijna 100% is verminderd ten opzichte van 2017. De agenda erkent ook de problemen die deze verander­ingen lastig maken. Denk daarbij aan het tekort aan ruimte op het elektriciteitsnet en het gebrek aan technisch perso­neel. Er zijn grote investeringen nodig om het elektrici­teits­net uit te breiden en nieuwe energie­bronnen zoals waterstof te ontwikkelen.

1.3 Budget en samenwerking Er is deze bestuursperiode € 1,5 miljoen beschikbaar om de economie sneller duurzaam te maken, met extra geld voor specifieke projecten. De agenda benadrukt het belang van samen­ werking tussen verschillende partijen om de doelen te bereiken. We stimuleren dit door nieuwe ideeën en kennis te ondersteunen. Door deze gezamenlijke inspanningen wil Amsterdam een voorbeeld­functie vervullen in de overgang naar een duurzame en circulaire economie.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

4

2. Inleiding 2.1 Klimaatverandering: bijdragen aan noodzakelijke transities Onze huidige manier van consumeren en produceren heeft een enorme impact op de voor­ raden van (schaarse) grond­stoffen, op het klimaat en op onze leefomgeving. De gevolgen van klimaatverandering, afnemende bio­diversiteit en de toenemende schaarste aan grond­stoffen worden steeds zichtbaarder. Amsterdam, met haar lage ligging in de Nederlandse delta, is kwetsbaar. Dit maakt dat we scherp moeten kijken naar hoe onze systemen en structuren zijn ingericht. In een veranderende wereld en een veranderende stad wijzigen ook de opgaven op economisch gebied. Dit betekent dat we scherpe keuzes moeten maken om een meer duurzame en circulaire economie te realiseren waarin een (evenwichtig) verdien­vermogen van de stad op langere termijn verzekerd is. Met de voorliggende uitvoeringsagenda ‘Ondernemend Duurzaam’ maken we vanuit de portefeuille Economische Zaken inzichtelijk op welke wijze wij onze bijdrage leveren aan de transitieopgaven van de gemeente Amsterdam. Om de klimaatcrisis te bestrijden, werkt Amsterdam sinds 2020 aan drie transitiepaden: • De energie­transitie1; • De circulaire (grond­stoffen-) transitie; • De groentransitie. Via verschillende programma’s en agenda’s geeft het college aan hoe we ten aanzien van de duurzaam­heids­opgave een versnelling inzetten.

Daarbij geven we ook aan welke maatregelen we daarbij tot uitvoering willen brengen. Hier is de brede inzet van en samenwerking met veel partijen voor nodig. De bestaande en nieuwe plannen voor een energie- en grondstofzuinige, gezonde, groene en weerbare stad zijn samengevat in een plan van aanpak: Onze stad van morgen.

Figuur 1. Transitiepaden gemeente Amsterdam Meer specifiek maakt deze uitvoeringsagenda inzichtelijk op welke onderdelen van de genoemde transitiepaden vanuit de economische portefeuille uitvoering wordt gegeven en/of een bijdrage wordt geleverd aan de volgende Amsterdams beleidsprogramma’s: • Energie­transitie: Routekaart Klimaatneutraal: – Programma Verduurzaming Zakelijke Markt (paragraaf 3.2); – Programma Verduurzaming Haven & Industrie (paragraaf 3.3); • Grond­stoffentransitie: Uitvoeringsagenda Amsterdam Circulair 2023-2026 (hoofdstuk 4); • Groentransitie: Agenda Klimaatadaptatie 2024 -2026 (zie maatregel 7).

1

Gemeente Amsterdam, Nieuw Amsterdams Klimaat. Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050, 3 maart 2020

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

5

• Uitvoeringsagenda Amsterdam Circulair 2023-2026

Strategie Klimaatadaptatie Amsterdam

• Programma Verduurzaming Zakelijke Markt • Programma Verduurzaming Haven en Industrie • Uitvoeringsprogramma uitstootvrije mobiliteit • Uitvoeringsprogramma Duurzaam Erfgoed • Programma Windenergie • Transitievisie Warmte • Ontwikkelingskader Electriciteitsvoorziening Amsterdam • Etc

Strategie Amsterdam Circulair

Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal

Ondernemend Duurzaam

• Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie

Figuur 2. Uitvoeringsagenda Ondernemend Duurzaam ten opzichte van transitiepaden gemeente Amsterdam

2.2 Geopolitieke instabiliteit Meer recent is het besef toegenomen dat we in Nederland en Europa voor onze energie­ voorziening, de energie­transitie en het gebruik van ‘kritieke’ grond­stoffen te afhankelijk zijn van regio’s die geopolitiek instabiel zijn. Meer dan eens liggen de strategische belangen niet van­zelf­sprekend op één lijn met die van ons. Anders dan China en de Verenigde Staten zijn de landen in de Europese Unie een stuk minder zelf­voor­zienend op het gebied van energie (zie figuur 3). Dit zet de betaal­baar­heid en leveringszekerheid van energie onder druk. Het is niet voor niets dat de EU via de Critical Raw Materials Act (CRMA) beoogt om een grotere binnenlandse capaciteit voor zowel het winnen als verwerken en recyclen van kritieke grond­ stoffen te realiseren. Dat verkleint de strategische afhankelijkheid van andere regio’s voor deze grond­stoffen, en het versterkt het eigen concurrentie­vermogen.2 Kortom: in aanvulling op de bestrijding van de klimaatcrisis is het voor Europese landen ook vanuit financieel en economisch oogpunt cruciaal om de energie- en circulaire transitie te versnellen. 120% 110%

VS

100% 90%

China

80% 70% 60% 50% 40%

EU (fossiel, hydro, zon/wind)

30% 20%

EU (fossiel)

10% 0% 1975

1980

1985

1990

1995

2000

2005

2010

2015

2020

2025

Figuur 3. Energie zelf­voor­zienendheid VS, China en EU. Bron: Energy Institute 2023

2

HCSS, Een snelle energie­transitie. Niet alleen voor het klimaat!, mei 2024

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

6

2.3 Benutten van economische kansen Het doel van onze uitvoeringsagenda ‘Ondernemend Duurzaam’ is om van Amsterdam (en de regio) de meest groene en innovatieve economie van Nederland te maken. Daarvoor moeten we samen met alle belanghebbenden werken aan het gelijktijdig ombouwen van de huidige economie en het opbouwen van een nieuwe economie. De zogenaamde X-curve van Drift hieronder geeft dat schematisch weer (zie figuur 4). Concreet betekent dit, dat we zowel bestaande bedrijven ondersteunen bij maken van de gewenste transitie, als nieuwe bedrijvig­ heid stimuleren voor de toekomstige economie. Enerzijds moeten de ideeën, gedragingen en werkwijzen die niet bijdragen aan een duurzame wereld omgebouwd en/of afgebouwd worden. Voorbeelden hiervan zijn het verbranden van afval, het vliegen naar een bestemming die ook prima per trein te bereizen is, of het eten van dierlijke producten. Anderzijds moeten we nieuwe ideeën, oplossingen en gedragingen die we voor ogen hebben, onder­steunen en stimuleren: deze moeten normaal worden. Het vertrekpunt van Amsterdam voor het opbouwen van een minder vervuilende en meer circulaire economie is sterk. optimaliseren

destabiliseren

chaos

institutionaliseren

stabiliseren

afbreken

uitfaseren

urgentie en ve gen ran rho de ve rd

k ru

n

icht afbreken ger et- en reg /aanp elge as w vin se g

mo

bi

lis

er

de

e ll

in g

d uit

re

n

er

ag

rv

en

d e l e n vo o

b e staan d e

m id

or

en

sn

g

tin

ich

nr

ge

leg

st va

ve ru

im

te v

o o r ve r b r

rbind

en e n str u

ctu

re

ng e di

experimenteren

versnellen

emergentie

Bron: Drift

Figuur 4: De X-curve In de eerste plaats kunnen we, zoals we dat al 750 jaar doen, ook nu weer profiteren van onze locatievoordelen en het feit dat we een havenstad zijn. Amsterdam is de vierde zeehaven van Europa en een groot logistiek knoop­punt in de doorvoer van energie en goederen naar het Europese binnenland. De ligging naast een ondiepe zee leent zich goed voor het opwekken van elektriciteit uit wind en zon. Onze goede internationale verbindingen, onze positie als voorname toegangspoort tot de Europese markt, de aanwezigheid van een goed opgeleide bevolking en een bestaande industrie waarbij men kan aansluiten, bieden kansen voor groot­ schalige projecten op het gebied van waterstofproductie, CO2-opslag en de opbouw van een circulair industrieel cluster in de metropoolregio Amsterdam (MRA). Bovendien is Amsterdam veruit de grootste innovatiehub van Nederland3 door onder meer de zeer sterke startup-cultuur die in onze stad aanwezig is, in combinatie met de hoge concen­ tratie van kennis- en onder­zoeks­instel­lingen en de faciliteiten die beschikbaar zijn vanuit het aanwezige financieel-zakelijke cluster. Door kennis­ont­wikkeling en innovatie kan Amsterdam, zeker in samen­werking met de andere gemeenten in de metropool­regio, een belangrijke bij­drage leveren aan de energie- en grond­stoffentransitie.

Denk bijvoorbeeld aan de ont­wik­ keling van nieuwe processen waarmee bestaande producten tegen een lagere CO2 uitstoot kunnen worden geproduceerd. Daarnaast kunnen innovaties op het gebied van groene chemie, circulair textiel, duurzame bouw en regeneratieve voedsel­productie vormgeven op een manier die we wenselijk vinden voor de toekomstige industriële bedrijvigheid in de regio. Deze ver­ nieuwende en innovatieve krachten in de stad zijn essentieel om op koers te blijven voor onze transities. En dit blijft het geval zo lang de huidige uitdagingen en afhankelijkheden op het gebied van alternatieve energie-infrastructuur, netcongestie en dergelijke, blijven bestaan. 3 Zie ook: Opgaveagenda Versterken Innovatie & Impact ecosystemen. Vastgesteld in de gemeenteraad op 29 november 2023.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

7

3. Economische opgave 3.1 Nieuw Amsterdams Economisch Peil Op 29 november 2023 is in de gemeenteraad de nieuwe visie lokale economie vastgesteld: ‘Nieuw Amsterdams Economisch Peil’. Hierin geeft de gemeente aan op welke wijze we in Amsterdam, met brede welvaart als uitgangspunt, een nieuwe balans willen vinden tussen economie, duurzaamheid, ruimtelijke en sociaal-culturele effecten op de stad, de regio en in andere landen – voor nu en later. Amsterdam hanteert de volgende leidende principes bij de uitvoering van haar economische beleid: i. Maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen; ii. Ongelijk investeren voor gelijke kansen; iii. Lokaal potentieel optimaal benutten ; iv. Anders internationaliseren: where good grows better.

Een nieuw Amsterdams economisch peil Samen werken aan een toekomstbestendige economie met oog voor mens en milieu

De voorliggende uitvoeringsagenda is te lezen als een uitwerking van één van de vijf economische opgaven die in de genoemde visie zijn aangegeven: 1. Stimuleren van succesvol ondernemen in en voor de buurt, regio en op internationaal niveau; 2. Versterken van innovatieve ecosystemen die bijdragen aan brede welvaart en aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken; 3. Ruimte voor werk en voorzieningen; 4. Versnellen van het verduurzamen van de economie voor de klimaat- en energie­transitie; 5. Faciliteren van een evenwichtige arbeidsmarkt die iedereen gelijke kansen biedt op werk.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

8

3.2 Doelstelling en doelgroepen De gewenste transitieversnelling vereist daadkrachtige samenwerking met Amsterdammers, bedrijven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en andere overheden. Voor het ontwikkelen en invoeren van maatregelen waarmee we de transities kunnen versnellen, is de expertise en input van al deze partijen essentieel. Alleen samen kunnen we de noodzakelijke innovaties van de grond krijgen om de economie te transformeren. Met onze gezamenlijke inspanningen kunnen we vanuit Amsterdam en de metropoolregio de meest circulaire en duurzame economie laten ontstaan. Amsterdam streeft naar het realiseren van een fossielvrije en circulaire economie, waarbij grond­stoffen efficiënt worden hergebruikt. Dit draagt bij aan een schonere omgeving en aan vermindering van CO2-uitstoot. Met de maatregelen zoals opgenomen in deze uitvoerings­ agenda ‘Ondernemend Duurzaam’ dragen we vanuit de portefeuille Economische Zaken daaraan bij door: • Het energieverbruik bij het MKB te laten afnemen; • De transformatie van de haven naar een duurzame energiehub en circulair industrieel ecosysteem te versnellen; • Grond­stoffengebruik en verdienmodellen in het MKB en de industrie meer circulair te laten zijn. We richten ons op de ondersteuning van twee specifieke doelgroepen: 1. De zakelijke markt in Amsterdam (het MKB). 2.

Het industriële bedrijfsleven, onder meer in het havengebied. We zien het als onze taak om de zakelijke markt en de industrie te ondersteunen bij de over­ gang naar een houdbaarder, groener (circulair) en inclusiever economisch systeem. Dat is het fundament waarop brede welvaart zich kan ontwikkelen. Hierbij hebben we nadrukkelijk ook aandacht voor noodzakelijke randvoorwaarden die nodig zijn om ondernemers in te laten stappen bij de energie­transitie en ze de volgende stap te laten zetten op het gebied van duurzaamheid. Denk hierbij aan randvoorwaarden zoals: • Kapitaal: subsidie/financiering; • Kennis & innovatie: ontsluiten en ontwikkelen; • Ruimte: zowel fysiek (hectares) voor extra op- en overslag en nieuwe energie- infrastructuur als ook hoge milieu- en risicoruimte voor chemische en mechanische industriële-activiteiten; • Toekomstbestendige energie-infrastructuur: aanlanding wind op zee, waterstofproductie en -opslag, pijpleidingen voor CO2, transportmogelijkheden voor waterstofdragers, capaciteit op het elektriciteitsnetwerk, industriewater, etc. • Snelle(re) procedures om aan de slag te kunnen en om te kunnen handhaven op het naleven van regels zodat koplopers een gelijk speelveld hebben: stroomlijnen vergunningen, beschikbaar stellen extra capaciteit voor de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, etc.

• Voldoende marktvraag: onder andere via inkoop gemeentelijke organisatie, samenwerkingsprogramma’s en ondersteuning van handelsmissies; • Voldoende personeel; • Lobby voor een heldere en eenduidige wet- en regelgeving: stimuleren level playing field in Europa en NL. Tegelijkertijd karakteriseert onze aanpak zich ook als ‘Ondernemend Duurzaam’: bedrijven hebben een eigen verantwoordelijkheid om te investeren in verduurzaming.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

9

Budgetten en coalitiemiddelen In het Amsterdamse Akkoord is een incidenteel budget van € 23,5 miljoen gereserveerd voor het adresseren van economische opgaven in de stad. Hiervan is € 1,5 miljoen voor de opgave ‘Versnellen van het verduurzamen van de economie voor de klimaat- en energie­transitie’ beschikbaar gesteld (hierop richt deze uitvoeringsagenda zich).4 Op basis van de voorgestelde maatregelen in deze uitvoeringsagenda vragen we eenmalig een aanvullende bijdrage van € 150.000 voor de uitvoering ervan, te financieren vanuit de post ‘onvoorzien’ in het Nieuw Amsterdams Economisch Peil. Daarvoor werd via Nieuw Amsterdams Economisch Peil in 2022 in totaal € 5 miljoen vrijgemaakt. Daarnaast verwachten we een deel van de ‘vrije’ (subsidie-) ruimte uit deze post ‘onvoorzien’ aan te wenden voor het ondersteunen van externe projecten die bijdragen aan de uitvoering van deze opgaveagenda. Deze middelen komen in aanvulling op bestaande budgetten die voor duurzaamheidsdoelstellingen beschikbaar zijn gesteld, zoals bijvoorbeeld de middelen voor de Routekaart Klimaatneutraal en de Strategie Amsterdam Circulair. De inzet ten aanzien van het stimuleren van circulair ondernemerschap wordt volledig bekostigd vanuit de Uitvoeringsagenda Circulair Amsterdam.

Zo is voor het stimuleren en ondersteunen van de circulaire economie en circulaire ondernemers tot en met 2026 ongeveer € 6,7 miljoen vrijgemaakt en voor een circulaire haven en industrie staat € 2,5 mln gereserveerd. De middelen vanuit het economische budget worden voornamelijk ingezet om bestaande (programmatische) aanpakken rond het verduurzamen van specifiek het bedrijfsleven in Amsterdam (zowel zakelijke markt als industrie) te versterken en te continueren.

4

Zie Nieuw Amsterdams Economisch Peil, 29 november 2022, p. 19.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

10

4. Verduurzaming economie 4.1 Achtergrond Verduurzaming ‘Zakelijke Markt’ (VZM) en Verduurzaming ‘Haven en Industrie’ (VHI) zijn twee programma’s die onderdeel uitmaken van de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal. Beide programma’s gaan over het verduurzamen van de economie en het terugdringen van energieverbruik (en duurzame opwek) van bedrijven in de stad. Toch zijn het twee verschillende programma’s met verschillende aanpakken. Onderscheid tussen de programma’s kan verder worden gemaakt op basis van een aantal aspecten: Tabel 1. Verduurzaming Zakelijke Markt vs Verduurzaming Haven en Industrie Onderwerp

Zakelijke Markt

Haven & Industrie

Omschrijving

Alle bedrijven in de stad, uitgezonderd industrie en nautisch / logistieke havenbedrijven

Alle Amsterdamse industriebedrijven en bedrijven die zijn gevestigd in havengebied

Aandeel uitstoot CO2 Amsterdam (peildatum 2022)

Zakelijke markt 26,7%

Industrie 15,2% waarvan: • Aardgas en warmte 7,0% • Elektriciteit 4,4% • Overige 2,9% • Binnenscheepvaart/visserij 0,6% • Bouwnijverheid 0,3%

Geografisch

Groot aantal bedrijven verspreid over de hele stad

Klein aantal bedrijven geconcentreerd in Havengebied

Focus

• • • • • •

• • • •

Belangrijkste uitdagingen

• Bulk aan MKB-bedrijven; van informatie en advies naar activatie en realisatie • Bedrijventerreinen energieneutraal maken • Energiebesparing datacenters

• Uitfaseren fossiele energie opslag in havengebied • CO2 afvang bij AEB • Opschaling productie, distributie en opslag duurzame energie­ dragers (onder andere waterstof)

Nationale + EU regelgeving

• Wet Milieubeheer • Energielabel C kantoren

• • • •

Bedrijventerreinen Kantoren Retail Datacenters Horeca Supermarkten, etc.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

Industrie Energie op- en overslag Energieproductie Nutsbedrijven die zijn gevestigd in havengebied (onder andere AEB en Riool­water­zuiverings­ installatie West)

Wet Milieubeheer EU Emmission Trading System (ETS) CO2 heffing industrie EU richtlijn voor hernieuwbare energie

11

Onderwerp

Zakelijke Markt

Haven & Industrie

Belangrijkste partners binnen de stad

• Omgevingsdienst NZKG • MKB Metropool Amsterdam • Green Businessclub Zuidas en Sloterdijken • ORAM • Koninklijke Horeca Amsterdam • Projectbureau Herstructurering Bedrijventerreinen (PHB) • Platform Bedrijven en Kantoren • Klimaatroute & Kringpower • Intern gemeentelijk

• Havenbedrijf Amsterdam • ORAM • Ondernemingsvereniging Westpoort • Omgevingsdienst NZKG • Intern gemeentelijk: – Grond en Ontwikkeling (onder andere circulaire schil) – Programma Wind – Programma Zon – Energie voor de Stad

Regionale en (inter) nationale partners

• MRA, provincie Noord-Holland, Amsterdam Economic Board, Rijk

• Programmabureau NZKG / Industrie-cluster NZKG (Cluster Energie Strategie) • Nationaal Programma Verduurzaming Industrie • Nationaal Programma Verbinding en Aanlanding Wind op Zee • Provincie Noord-Holland, Programmabureau NZKG • Rijk

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

12

4.2 Verduurzaming Zakelijke Markt 4.2.1 Opzet en doelstellingen Via het programma Verduurzaming zakelijke markt (VZM) ondersteunt de gemeente het niet-industriële bedrijfsleven in Amsterdam (denk hierbij aan kantoren, horeca, winkels en bedrijfshallen) bij het verduurzamen van hun panden. In totaal heeft Amsterdam ruim 25.000 van dit soort zakelijke gebouwen (45.000 adressen). De totale CO2-uitstoot door het verbruik van aardgas, warmte en elektriciteit in zakelijke gebouwen bedraagt ongeveer 27% van de totale CO2-uitstoot in Amsterdam. Dit komt neer op ongeveer 998 kton CO2 (peildatum 2021).5 We bieden ondersteuning door bijvoorbeeld het aan­bieden van gratis energiescans, begeleiding, subsidies, lage renteleningen en collectieve (inkoop) acties. Dit doen we onder andere in samenwerking met branche­organisaties. Ook worden advies- en fixteams ingezet voor MKB’ers in een kwetsbare groep. Deze teams voor­zien de MKB’ers van energieadvies, installeren gratis energie­besparende maatregelen en bieden nazorg en begeleiding bij de verdere verduurzaming van het pand. Daarnaast zetten we gebieds- en branchegerichte projecten op om ondernemers collectief te laten verduur­zamen.

De bedoeling van dit stadsbrede aanbod aan maat­regelen is om verduurzaming door het MKB laag­drempelig te maken én iedereen in staat te stellen om mee te doen.6 Het CO2-profiel en het grond­stoffengebruik van verschillende branches en individuele bedrijven loopt enorm uiteen. Van het café of de bakker op de hoek tot aan een traditioneel maakbedrijf op een bedrijven­terrein en zakelijke dienstverleners met meerdere kantoorlocaties: de behoeften, uitdagingen, mogelijk­heden en wettelijke verplichtingen voor deze individuele bedrijven lopen sterk uiteen. Met onze inzet pogen we om de fragmentarische duurzaamheidsinitiatieven binnen dit domein te coördineren en op te schalen. Tegelijkertijd leveren de bedrijven binnen deze zakelijke markt ook een substantiële bijdrage aan de economie: de toegevoegde waarde is € 74,3 miljard (2024). Ze bieden werk­gelegen­ heid aan 593.900 fte (2024), wat neerkomt op driekwart van de totale werkgelegenheid7. In het kader van klimaatrechtvaardigheid is het dus belangrijk om de bedrijven binnen de zakelijke markt te stimuleren hun fair share bij te dragen, zonder dat we de werkgelegenheid en de economisch toegevoegde waarde de stad willen uitjagen. Het programma richt zich op het reduceren van zowel het elektra- als het gas- en warmteverbruik door: 1. Bekendheid wet/regelgeving te vergroten; 2. Draagvlak tot verduurzamen te vergroten; 3.

Private investering in verduurzaming te activeren en vergroten; 4. Meer collectieve en gebiedsgerichte energiebesparende projecten te initiëren. Uiteindelijk moet het programma ertoe bijdragen: • Dat alle zakelijke gebouwen op Amsterdams grondgebied in 2050 klimaatneutraal zijn; • Dat zakelijke gebouwen op Amsterdams grond­gebied in 2040 zoveel als mogelijk aardgasvrij verwarmd worden; • Dat alle bedrijven die wettelijke verplichtingen hebben rondom energiebesparing voor 1 januari 2027 minimaal 1x gecontroleerd zijn; • Dat het niet-hernieuwbare materiaal- en grond­stoffengebruik van het Amsterdamse MKB in 2030 met 50% gereduceerd is.

5

Berekening op basis van Raming Amsterdam klimaatneutraal, CE Delft, april 2024

6

Voor meer informatie over het aanbod voor bedrijven, zie ook duurzaamondernemen.amsterdam

7 Kerncijfers Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam 2024. Zie public.tableau.com/app/profile/ gemeente.amsterdam.ez/viz/EconomischeVerkenningenMRA2024/Kerncijfers

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

13

4.2.2 Maatregelen Het programma kent vier pijlers waarbinnen specifieke maatregelen zijn ontwikkeld en uitgerold: informeren, ondersteunen, samenwerken en reguleren/handhaven.

a. Informeren We informeren bedrijven over de wettelijke verplichtingen (bijvoorbeeld label-c verplichting 2023), maar ook over de kansen (kostenbesparing, rendement, reputatie) op het gebied van verduurzaming. Tevens informeren wij ondernemers over bestaande financierings­mogelijk­ heden bij onder andere het duurzaamheidsfonds (dat leningen verstrekt tegen lage rente), het Amsterdams Klimaat- en energiefonds en de ROM InWest. We wijzen ondernemers op subsi­ die­mogelijkheden, zoals die bijvoorbeeld bestaan bij Amsterdamse regelingen als Ruimte voor duurzaam initiatief, Economische structuur- en arbeidsmarktversterking en Duurzame zonne­ panelen. We verwijzen ondernemers ook naar andere bestaande (landelijke) regelingen.8 Maatregel 1: Intensiveren communicatie Inrichten energieloket (duurzaamondernemen.amsterdam) voor ondernemers, communicatie­campagnes rond energiescans, advies- en fixteams en label c-verplichting, uitvoering draag­vlakonderzoek, inzet social media, etc. Budget tot 2026: € 300.000 (€ 100.000 per jaar) te financieren uit de coalitiemiddelen die voor economische investeringen beschikbaar zijn gesteld.

b. Ondersteunen Ondernemers geven aan dat onvoldoende kennis en onvoldoende tijd meestal de barrières zijn om te verduurzamen. Daarom worden de ondernemers in de verduurzamingsambities gefaciliteerd door hen te ontzorgen, onder meer door energieadvies- en begeleiding en collectieve (inkoop)acties. Maatregel 2: Advies- en fixteams De advies- en fixteams helpen MKB’ers die het meest kwetsbaar zijn voor schommelende energieprijzen. Op 4 oktober 2022 heeft het college € 1,4 miljoen uit het steunpakket MKB vrijgemaakt voor de eerste ronde advies- en fixteams (november 2022 t/m oktober 2023). Hiermee zijn destijds 1.109 MKB’ers geholpen en is een totale besparing gerealiseerd van ca. 798 ton CO2, 1.160.634 kWh en 188.830 m3 gas. De geholpen MKB’er bespaarde gemiddeld € 861,- op de energierekening. In 2023 is ruim € 2,3 miljoen vrijgemaakt voor een tweede ronde advies- en fixteams (januari 2024 – maart 2026). Doelstelling is om ca. 2.000 MKB’ers te ondersteunen. Sinds de start van de tweede ronde in januari 2024 tot en met augustus 2024 zijn 852 MKB’ers geholpen. Van het reeds beschikbaar gestelde budget is per 1 oktober 2024 nog ruim € 1,2 miljoen beschikbaar en is geen aanvulling vanuit de coalitiemiddelen nodig.

8

Zie bijvoorbeeld: duurzaamondernemen.amsterdam

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

14

Maatregel 3: Energiescans Ondernemers kunnen zich via de gemeente aanmelden voor een gratis energiescan. Met deze gratis energiescan krijgen ondernemers via een online energierapport inzicht in hun dagelijkse energieverbruik en waar ze (geld) kunnen besparen op het gebied van verwarming, verlichting, ventilatie en verduurzaming van het energie­verbruik. Tot 1,5 jaar nadat het energierapport is opgeleverd kunnen ondernemers een beroep op het energie adviesbureau doen voor aanvullend advies en informatie ten aanzien van de uitvoering van maatregelen en subsidiemogelijkheden. Tussen mei 2022 en augustus 2024 zijn er 671 bedrijven en maatschappelijke instellingen bezocht en geactiveerd. In totaal is er ca. 2044 ton CO2 bespaard (en 3.036.700 kWh aan stroom bespaard; een gasreductie van 358.385 m3 gerealiseerd en 219 GJ aan warmte bespaard). In totaal hebben deelnemers hiermee ruim € 1,2 miljoen bespaard. Voor deze dienstverlening is tot en met 2026 in totaal € 750.000 (€ 250.000 per jaar) beschikbaar, te financieren uit coalitiemiddelen. Hiermee kunnen jaarlijks ruim 350 energiescans worden afgenomen. Sinds de introductie van de energiescans in mei 2022 zijn er tot augustus 2024 in totaal 715 scans afgenomen.

Maatregel 4: Aanpak grootverbruikers niet zijnde industrie Gerichte aanpak en maatregelen verduurzaming voor de doelgroep die behoort tot de grootverbruikers maar niet vallen onder industrie. In het verlengde van de aanpak om te komen tot het maken van afspraken met de top 10 van de grootste uitstoters in de stad gaan we in kaart brengen welke interventies en afspraken mogelijk zijn om de verduurzaming van de rest van deze lijst (top 100 van meest energie-intensieve bedrijven) te versnellen. Kosten: € 100.000 vanuit de coalitiemiddelen voor economische investeringen.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

15

c. Samenwerken We zetten gebiedsgerichte (bedrijventerreinen en bedrijfs­investeringszones (biz)) en sectorale/branche­gerichte aanpakken op in samenwerking met vertegen­woordigende organisaties om collectief te verduurzamen. Resultaat: Smart Energiehub Weesp Met behulp van een gemeentelijke subsidie vanuit Ruimte voor Duurzaam Initiatief is een project opgezet in reactie op de netcongestie. Binnen de gemeente is daarbij ook samenwerking gezocht met Team Zon, waardoor momenteel nu al meer dan 10.000 zonnepanelen op bedrijven­daken liggen die jaarlijks minimaal in totaal 1240 ton CO2 besparen. Samen met de lokale onder­nemers­ver­enig­ing zijn we op dit moment bezig om de energieprofielen van de verschillende bedrijven te inventariseren, met als volgende stap het vinden van collectieve energieoplossingen.

Resultaat: Collectieve inkoopacties via de HIRB-subsidie Met behulp van de HIRB-subsidie (Herstructurering en intelligent ruimte­gebruik bedrijventerreinen) van provincie Noord-Holland hebben we 7 collectieve inkoopacties gerealiseerd. Door de gemeente zijn onder­nemers aan elkaar gekoppeld. Vervolgens handelde de gemeente de aanvraag namens de ondernemers bij de provincie af. Hiermee zijn in collectiviteit verschillende verduurzamingsmaatregelen uitgevoerd, zoals installatie van zonnepanelen, laadpalen, isolatie, LED-verlichting en meer.

Resultaat: Herijking beleid Datacenters Begin 2024 is door het college van B&W van Amsterdam een paraplubestemmingsplan ingevoerd. Amsterdam zal na vaststelling van het bestemmingsplan Datacenters een ‘nee, tenzij…’ beleid hanteren: nieuwe datacenters kunnen alleen nog in Amsterdam geplaatst worden als ze direct een Amsterdams belang dienen en aan nieuwe duurzaamheidseisen (onder andere ten aanzien water- en energieverbruik) voldoen. Het beleid is van toepassing op nieuwe vestigingen of uitbreidingen van meer dan 5 MW. De in 2020 beoogde groei van 670 MW datacentercapaciteit tot 2030 wordt beperkt tot 350 MW.

Resultaat: Plasticvrije Horeca In 2022-2023 is een pilot Plasticvrij terras uitgevoerd in de biz Knowledge Mile met behulp van subsidie van Ruimte voor Duurzaam Initiatief. Op basis van de pilot is een toolkit voor biz’en en straatmanagers ontwikkeld. In vervolg op de pilot voeren acht biz-gebieden in 2024 een traject plasticvrij terras uit. Eind 2024 wordt verkend of een vervolgproject Plasticvrije Horeca wordt opgestart dat ondernemers helpt om circulaire principes toe te passen, zoals het waar mogelijk voorkomen van wegwerpplastics of het vervangen ervan door duurzame, herbruikbare alternatieven. Project betreft een samenwerking tussen VZM en Circulair dat werd gefinancierd vanuit het budget van Amsterdam Circulair.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

16

Maatregel 5: Ontwikkelen en coördineren integrale horeca-aanpak We bouwen voort op de ervaring met het project Plasticvrije terrassen en de No Waste Challenge 020, in samenwerking met onder andere de teams Circulair en Voedselstrategie, Koninklijke Horeca NL en de Omgevingsdienst. Daarbij willen we komen tot een integrale verduurzamingsstrategie voor de horeca in Amsterdam. Implementatiekosten nog onbekend, maar deels te financieren vanuit budget van Amsterdam Circulair. Budget voor uitvoering en realisatie: in totaal € 100.000 voor 2025 en 2026, te financieren uit de coalitiemiddelen die voor economische investeringen beschikbaar zijn gesteld.

Maatregel 6: Duur­zaam­heids­am­bas­sa­deurs In het kader van een aanpak gericht op verduur­zaming bedrijventerreinen stellen we vanuit de portefeuille Economische Zaken budget beschikbaar om voor een beperkt aantal bedrijven­terreinen (op basis van organisatie­graad, CO2-uitstoot en motivatie) en in samen­werking met diverse onder­nemers­ver­enig­ingen een duur­zaam­heids­am­bas­sa­deur in te zetten. Dit doen we voor de volgende gebieden: 1. Sloterdijken – geen transformatiegebied, cluster grote uitstoters, lage organisatiegraad; 2. Amstel III – geen transformatiegebied en cluster grote uitstoters, lage organisatiegraad; 3. Cornelis Douwes – transformatie op lange termijn, cluster grote uitstoters, lage organisatiegraad en gemotiveerd; 4. Nijverheidslaan Weesp – geen transformatiegebied, beginnende organisatiegraad en gemotiveerd. De duur­zaam­heids­am­bas­sa­deurs richten zich op het behouden en verhogen van de organisatiegraad om zo verduurzamingsprojecten aan te jagen op het terrein van energie­ transitie, circulariteit en klimaatadaptatie. Voor de inzet en de werkzaam­heden van deze ambassadeurs wordt een convenant opgesteld. Kosten: € 200.000 voor pilotperiode van 1 jaar. Budget komt voor de helft uit de beschikbare coalitiemiddelen, aangevuld met provinciale subsidies en mogelijk budget van deelnemende onder­nemers­ver­enig­ingen.

Maatregel 7: Vergroenen bedrijventerreinen In het kader van de groentransitie bieden we onder­steuning bij het vergroenen van bedrijventerreinen. Deze vergroening draagt bij aan de klimaatadaptatie van de stad: meer groen zorgt voor minder hitte­stress en een betere waterafvoer en -opslag. We zoeken hiervoor aansluiting bij het groenloket van de gemeente.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

17

d. Reguleren en handhaven Voor bedrijven gelden wettelijke verplichtingen. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied en de stadsdelen houden toezicht op het naleven van deze verplichtingen. Wanneer bedrijven hier niet aan voldoen, kan gehandhaafd worden en kunnen boetes worden uitgeschreven. Toezicht en handhaving wordt de komende periode verder uitgebreid. Maatregel 8: Voor 1 januari 2027 controleren we alle bedrijven die wettelijke verplichtingen hebben rondom duurzaamheid minimaal 1x Het toezicht en de handhaving zijn belegd bij het team vergunningen, toezicht en handhaving van de stadsdelen (VTH) en de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG). De doelgroep van VTH zijn kantoren met een oppervlakte tot 800m2. De doelgroep van OD NZKG betreft kantoren met een oppervlakte groter dan 800m2. In 2023 heeft Amsterdam het Energiebesparingsakkoord Noord-Hollandse bedrijven onder­tekend, dat werd opgesteld door de Provincie Noord-Holland. Amsterdam wil daar­mee de energiebesparing bij bedrijven verder intensiveren. Het akkoord omvat onder andere de uitbreiding van het aantal controles dat de OD NZKG op het gebied van energie­besparing uitvoert en inventarisatie van de nog ontbrekende energierelevante bedrijven. Volgens gegevens van het CBS zijn er in totaal ca.

5.300 energierelevante bedrijven in Amsterdam (dit is inclusief bedrijven waar het bevoegd gezag de provincie Noord-Holland is). Medio 2024 waren er ca. 2.900 energie­relevante bedrijven bekend en in behandeling bij de OD NZKG. Hiervan voldoen er op dit moment ca. 1.500, oftewel 51%. Voor 2025 zijn er 710 controles en 498 hercontroles ingepland. Voor deze maatregel is geen aanvullend budget nodig.

Maatregel 9: handhaving label-c verplichting kantoorpanden In Amsterdam zijn 970 kantoorpanden in beeld die aan de verplichting moeten voldoen. Per 1 januari 2024 hebben hiervan 811 kantoorpanden een energielabel-C of beter, oftewel 84%. Een jaar eerder was dit nog 51%. Amsterdam scoort hiermee boven het landelijke gemiddelde (inschatting dat tussen 67%-81% voldoet). Blijvende inzet hierop is nodig voor de komende jaren, om uiteindelijk tot 100% te komen. Hier zijn verder geen aanvullende economische middelen voor nodig.

4.3 Verduurzaming Haven & Industrie 4.3.1 Opzet en doelstellingen De meeste Amsterdamse industriële bedrijven zijn gevestigd in het havengebied. De industrie in het havengebied van Amsterdam heeft de potentie om te fungeren als duurzame batterij van Amsterdam en energieleverancier aan stad en regio: elektriciteit, duurzame warmte en eventueel ook duurzame waterstof. Bedrijven en gebied spelen een belangrijke rol voor de energie­transitie van de stad. We sturen op uitfasering van fossiele brandstoffen, sterk terugdringen van energiegebruik, groei van duurzame ener­gie­productie, hergebruik van grond­stoffen en op het creëren van nieuwe duur­zame (energie)producten voor de stad. De Amsterdamse haven is en blijft van vitaal belang voor de regionale, nationale en internationale aanvoer van vitale grond­stoffen en energie. Binnen de gemeente is het programma ‘Verduurzaming Haven en Industrie’ (VH&I) opgezet om de benodigde randvoorwaarden te creëren voor de energie­transitie en de circulaire economie.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

18

Voor het verduurzamen van de industrie zijn veel partijen nodig. In de regio Amsterdam zal de energie­transitie van de haven en industrie onder andere direct impact hebben op sectoren als de luchtvaart, scheepvaart, mobiliteit, chemische industrie, bouwindustrie, asfaltindustrie, voedselindustrie, circulaire industrie en de energievoorziening van de stad. Het gaat hierbij om sectoren die voor een groot deel afhankelijk zijn van bedrijven in het Amsterdamse havengebied. Het Havenbedrijf, de gemeente Amsterdam, Programmabureau Noordzeekanaalgebied (NZKG)9, de provincie Noord-Holland, de Omgevingsdienst NZKG, Waternet en industriële partners uit het Noordzeekanaal-gebied hebben allen de verantwoordelijk om vanuit hun eigen mogelijkheden een bijdrage te leveren aan het realiseren van de benodigde rand­voor­ waarden. Denk hierbij aan harde zaken als het aanleggen van de benodigde infrastructuur voor duurzame energiebronnen (elektriciteit, waterstof, stoom, warmte) of voor het transport, opslag en gebruik van CO2 en industriewater. Maar denk ook aan de wat zachtere zaken zoals het op orde brengen van de vergunningsverlening, het vrijhouden of creëren van ruimte, het in kaart brengen van de veiligheids­contouren, het faciliteren van innovatie of het afstemmen tussen de vraag en het aanbod van nieuwe duurzame energiebronnen.

De totale CO2-uitstoot door het verbruik van aardgas, warmte en elektriciteit in de industriële sector bedraagt ongeveer 15% van de totale CO2-uitstoot in Amsterdam.10 Dit komt neer op 555 kton CO2 (peildatum 2021).11 Tegelijkertijd is de haven een stabiele bron van werk­ge­le­ gen­heid, zowel in economisch goede als in slechte tijden. De totale werkgelegenheid in de Amsterdamse haven bedraagt ruim 38.000 werkzame personen, waarvan ruim 21.000 directe en ongeveer 17.000 indirecte. De toegevoegde waarde ligt rond de € 4,4 miljard; € 3,1 miljard direct en € 1,3 miljard indirect (cijfers 2022). Deze cijfers verdubbelen bijna als we kijken naar het gehele haven-industriële complex in het NZKG.12 Daarmee is het NZKG een van de belangrijkste economische gebieden binnen de provincie Noord-Holland. Bovendien is het een van de weinige gebieden binnen de provincie waar (milieu)ruimte is voor het realiseren van de energie­transitie, circulaire industrie, haven gebonden bedrijvigheid en zware industrie. We vinden het belangrijk om de sterke internationale positie van het industriële cluster in de metropoolregio Amsterdam te behouden en de kansen die energie­transitie biedt te gebruiken om haar economische positie te versterken. Dankzij een aantal sterke kenmerken bevindt de metropoolregio zich in een uitstekende positie om deze kansen te benutten.

De aanwezigheid van grote industrieën, de haven van Amsterdam, de Noordzee (voor import en windenergie op zee) en de vele kennisinstellingen en startups in de stad bieden voldoende mogelijkheden om duurzame economische groeisectoren te stimuleren, terwijl we de energie­transitie versnellen. Hiermee slaan we twee vliegen in één klap. Het gaat vervolgens voor bedrijven lonen om fossielvrij en circulair te werken. De Amsterdamse haven is en blijft van vitaal belang voor de regionale, nationale en inter­na­ tio­nale aanvoer van onmisbare grond­stoffen en energie. Met scherpe klimaat­doelstellingen zal het NZKG-industriële cluster in de Metropoolregio Amsterdam in de komende decennia versneld kunnen uitgroeien tot een modern en duurzaam industrieel cluster van internationale betekenis. In nauwe samenwerking met het Havenbedrijf kiezen we ervoor het maximaal haal­ bare te doen voor de transformatie naar een duurzaam (circulair) industriegebied. Blijvende inspanning is nodig om de opwekking van zon- en windenergie in het havengebied maximaal te benutten.

9 Het NZKG is een samenwerkingsverband van de gemeentes langs het Noordzeekanaal (Amsterdam, Beverwijk, Heemskerk, Haarlemmermeer, Velsen en Zaanstad), de havenbedrijven Port of Amsterdam en Zeehaven IJmuiden, de grote bedrijven in de regio waaronder TATA steel, EVOS en HyCC, en de provincie Noord-Holland. 10 Monitor Uitvoering Energie­transitie, Gemeente Amsterdam, 2024 11 Berekening op basis van Raming Amsterdam klimaatneutraal, CE Delft, april 2024 12 Maritieme-, Arbeidsmarkt- en Havenmonitor 2023, Erasmus UPT/Ecorys, december 2023

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

19

Ten aanzien van duurzaamheid zet de gemeente in op versnelling van de ontwikkeling van een klimaatneutrale en circulaire havenindustrie. In 2050 moet het Amsterdams havengebied een hub zijn voor schone scheepvaart, circulaire industrie en hernieuwbare energie, op basis van een combinatie van wind- en zonenergie, waterstof en biobased grond­stoffen. Daarbij heeft de Amsterdamse industrie in het havengebied een centrale rol gekregen in het bevorderen van circulariteit en hergebruik van materialen binnen de regio en daarbuiten. Het programma ‘Verduurzaming Haven en Industrie’ stelt zich de volgende doelen: • In 2040 willen we dat alle Amsterdamse industriële bedrijven klimaatneutraal zijn. Dat betekent dat het gebruik van fossiele brandstoffen moet worden uitgefaseerd; • In 2025 willen we dat de havenindustrie, de scheep­vaart en het Havenbedrijf Amsterdam samen een CO2 reductie realiseren van tenminste 10% van de in de in 2017 gemeten 920 kiloton; • In 2025 willen we dat het aandeel van de totale omzet van het Havenbedrijf dat niet gerelateerd is aan fossiele brandstoffen toeneemt tot tenminste 65%; • In 2025 willen we dat het aandeel van de opslagcapaciteit in het havengebied dat wordt ingezet voor duurzame brandstoffen toeneemt tot tenminste 12,5%; • In 2028 willen we een CO2 -afvanginstallatie gerealiseerd hebben die jaarlijks minimaal 480 kiloton CO2-emissies kan afvangen.

4.3.2 Maatregelen De gemeente werkt op vier manieren aan de verduurzaming van de haven en de industrie:

a. Stimuleren overgang naar duurzame energiehub In plaats van een opslag- en overslag­haven van fossiele brandstof willen we de haven trans­ formeren naar een haven waar duurzame energie wordt geproduceerd en geïmporteerd (bijvoorbeeld waterstof, synthetische brandstoffen en biobrandstoffen). Dit wordt gedaan door initiatieven te ondersteunen die bijdragen aan de ontwikkeling van de haven als duurzame energiehub.

b. Realiseren CO2-reductie

Een aantal van de industrieën in de haven behoort tot de meest energie-intensieve bedrijven van Amsterdam. De eerste stap is om de energievraag te verminderen door processen efficiënter te maken. Daarnaast moeten de fossiele energiebronnen uitgefaseerd worden en vervangen worden door duurzame energie. Ook wordt de energie die wordt gebruikt zo duurzaam mogelijk ingezet.

c. Stimuleren ontwikkeling circulaire haven De ambitie is om in de haven volledig circulair te zijn in 2050. Dat betekent het uitfasering van het gebruik van primaire abiotische grond­stoffen en enkel inzet op het duurzaam gebruik en hergebruik van biotische grond­stoffen, zoals hout en voedsel. Dit wordt verder besproken in hoofdstuk 4.

d. Stimuleren opwek duurzame energie De opwek van duurzame energie wordt gestimuleerd. Hierbij gaat het zowel om wind- als zonne-energie. De ambitie is om ieder geschikt dak te benutten voor zonne-energie. In de haven komt plek voor windenergie. Vanuit deze uitvoeringsagenda dragen we bij aan de volgende maatregelen:

a. Stimuleren overgang naar duurzame energiehub Maatregel 10: Actief aandeelhouderschap Het Havenbedrijf is verantwoordelijk voor het beheer, de exploitatie en de gebieds­ ontwikkeling in dit gebied. Als aandeelhouder hebben we een belangrijke rol in het creëren van de randvoorwaarden om de circulaire- en energie­transitie te realiseren.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

20

De aankomende periode concretiseren we vanuit ons aandeelhouderschap welke kaders en richtingen de gemeente het Havenbedrijf kan meegeven in deze transitie en hoe het best kan worden bijgedragen om de transities in – en vanuit – de haven te versnellen. Op die manier is de energie­transitie in het Noordzeekanaalgebied en in de haven van Amsterdam volop gaande en neemt het een centrale plek in bij de Visie en het Strategisch Plan van het Havenbedrijf. Hierop wordt vanuit onze rol als aandeelhouderhouder actief gestuurd en gemonitord. Voor de niet gereguleerde markt van stoom, lagedrukwaterstof en CO2 nemen we een proactieve en aanjagende rol aan. Verder faciliteren en stimuleren we talentontwikkeling en innovatie ten behoeve van de energie­transitie in het haven­ gebied. Dit gebeurt budgetneutraal.

Maatregel 11: Onderzoek naar de industrie van morgen Het is zaak om meer duiding te geven aan de koers naar de economie van de 22e eeuw. We weten goed waar we vanaf moeten in de oude lineaire economie (minder fossiel en niet-hernieuwbaar), maar wat hebben we nodig voor de nieuwe circulaire economie? En hoe verhoudt die circulaire economie zich tot de kenniseconomie? Hoe om te gaan met (investeringen in) de verduurzaming van industrieën die intrinsiek niet circulair zijn? We kunnen niet alles van de bestaande industrie behouden. Wat is er echt belangrijk voor veiligheid en leveringszekerheid? Dit traject moet ook bijdragen aan het gesprek over onze gezamenlijke belangen en verantwoordelijkheden op het gebied van een groene economie. Ook moeten we met elkaar de energie- en grond­stoffentransitie nieuw leven inblazen. We financieren dit vanuit bestaand budget.

Maatregel 12: Creëren randvoorwaarden voor industriële energie­transitie We dragen bij aan de lobby richting het Rijk en de EU en intensiveren deze om belang­ rijke knelpunten te adresseren ten aanzien van de noodzakelijke aanleg infra­structuur, beschikbaarheid duurzame energie, wet- & regelgeving, prijsontwikkeling, subsidiering, etc. Budgetneutraal.

Resultaat: Beleid omgevingsveiligheid Gemeente, Havenbedrijf en Provincie Noord-Holland werken samen aan een nieuw omgevingsveiligheidsbeleid voor het Amsterdamse havengebied. Het ontwikkelingen van nieuw beleid is een van de uitvoeringsopdrachten van de NOVEX-NZKG; afstemming met buurgemeentes Zaanstad en Haarlemmermeer is onderdeel van het traject. Dit beleid moet ertoe leiden dat er (vergunnings-, veiligheids-) ruimte wordt gecreëerd voor nieuwe duurzame technologieën. Daarmee moet het ook gemakkelijker worden om deze te introduceren in het havengebied. De Omgevingsdienst NZKG is nauw betrokken. Budget: bijdrage ad € 80.000 gefinancierd uit bestaand budget.

Maatregel 13: Participatie H2A-consortium De gemeente Amsterdam is onderdeel van het H2A consortium. Deze samenwerking, opgezet door het Havenbedrijf, richt zich op de grootschalige import van groene waterstof naar het Amsterdamse havengebied. De dekking voor deze inzet komt uit bestaand budget.

Maatregel 14: Stimuleren en financieren van kennis en innovatie ten behoeve van industriële energie­transitie We bevorderen publiek-private en publiek-civiele samen­werking om innovatie te stimuleren, bijvoorbeeld tussen de haven, universiteiten en techbedrijven. We nemen daartoe deel aan het kennis- en innovatienetwerk NZKG en dragen bij aan de door­ ontwikkeling hiervan (onder andere ten behoeve van project development). Ook zetten

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

21

we ons in voor de realisatie en ondersteuning van innovatie fieldlabs industriële energie­ transitie in het NZKG en zetten ons in voor Prodock 2.0 in het Amsterdamse haven­ gebied in het bijzonder. Verder hebben we een actieve rol bij het doorverwijzen naar en onder­steunen van financieringsvragen bij externe financiers op lokaal, regionaal en nationaal niveau. Voor deze maatregelen stellen we in totaal € 200.000 beschikbaar via de coalitiemiddelen die voor deze uitvoeringsagenda gereserveerd staan. In aan­ vulling daarop hebben via de subsidieregeling voor Economische structuur- en arbeids­ marktversterking (SESA) voor subsidies en cofinanciering van economische initiatieven en projecten in totaal € 5 miljoen beschikbaar.

Resultaat: Leapsprong Challenge In samenwerking met ETCA, Rockstart en verschillende regionale partners (MRA Bureau, projectbureau NZKG, Havenbedrijf, AMS Institute, ROM InWest) faciliteert de gemeente Amsterdam de Leapsprong innovatiechallenge. Hierbij worden 8 startups en scale-ups geselecteerd die duurzaam impact kunnen hebben op de energie­transitie in de metro­ poolregio Amsterdam. De Leapsprong challenge is in 2024 voor het eerst georganiseerd en heeft als thema ‘circular waste streams’. Het programma richt zich op het opwaarderen van afvalstromen tot producten die van waarde zijn voor de regio. Er is gekozen voor deze afvalstromen: CO2, biomassa en recyclable plastics. De gemeente heeft € 80.000 aan de uitvoering van het programma bijdragen vanuit de vrije subsidie­ruimte binnen de coalitiemiddelen voor economische investeringen.

b. Realiseren CO2 reductie Maatregel 15: Continueren programma REHA (Roadmap Energie­transitie Havengebied Amsterdam)/top-10 aanpak REHA is een programma gericht op de energie­transitie van de meest energie-intensieve bedrijven in het Amsterdamse Havengebied. Binnen het REHA-programma wordt direct met de industrie samengewerkt om mogelijkheden en middelen te zoeken die bijdragen aan de verduurzaming van deze bedrijven. De energie-intensieve industrie wordt gestimuleerd om te verduurzamen via financiële prikkels zoals de ETS-prijs en de CO2-heffing. De emissiereductie die voor deze sector in de raming is opgenomen, is op deze instrumenten gebaseerd. Of deze reductie daadwerkelijk gerealiseerd wordt in Amsterdam hangt onder andere af van de vraag in hoeverre de individuele bedrijven besluiten om voor 2030 hun productieprocessen te verduurzamen. De gemeente stimuleert bedrijven hiertoe over te gaan door het voeren van gesprekken over mogelijke opties en plannen van de bedrijven en door het faciliteren van het verduurzamingsproces. Budgetneutrale uitvoering.

c. Stimuleren opwek duurzame energie Maatregel 16: Ondersteunen beschikbaarheid duurzame energiebronnen We bevorderen dat ondernemers in het havengebied zelf groene stroom opwekken. We stimuleren ondernemers daarnaast om op zoveel mogelijk vrije daken zonnepanelen neer te leggen. In en rond het havengebied staan vrijwel alle Amsterdamse windmolens opgesteld. Om ambitie voor windenergie uit de RES te realiseren, worden de mogelijk­ heden voor uitbreiding en intensiever benutting van wind in het havengebied nader onderzocht. De samenwerking met het Havenbedrijf is van groot belang om onze ambities voor lokaal opgewekte groene stroom te realiseren. Verder ondersteunen we projecten gericht op het creëren van een stoom-infrastructuur, het uitbreiden van leidingen en het vergroten van m3 beschikbaar industriewater. De dekking voor deze inzet komt uit bestaand budget.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

22

5. Circulaire economie 5.1 Opzet en doelstellingen De derde lijn van deze uitvoeringagenda staat in het teken van circulair ondernemerschap. We bieden ondersteuning aan circulaire ondernemers. Dat organiseren we samen met onder­ nemers, brancheorganisaties en andere relevante partijen. Daarbij kijken we ook naar bestaande activiteiten en regelingen, zoals die van de provincie Noord-Holland, om hierop aan te sluiten, deze te versterken of waar nodig aan te vullen. Waar de gemeente niet bevoegd is, zal lobby worden gevoerd richting het Rijk en de Europese Unie, bijvoorbeeld als het gaat om het creëren van een gelijk speelveld voor circulaire ondernemers. De basis van een circulaire economie is voorkoming van grond­stoffenverliezen en het redu­ ceren van milieu-impact. Dit doen we door te werken aan het voorkomen of verminderen van grondstof- en materiaalgebruik, vervanging van primaire grond­stoffen door secundaire grond­ stoffen en biogrond­stoffen, levensduurverlening van producten, en hoogwaardige verwerking (recycling). Ketens, materiaalgebruik en uitstoot houden zich niet aan grenzen van tijd en plaats. Materialen die we hier gebruiken en schadelijke stoffen die we hier uitstoten, kunnen gevolgen hebben voor mensen aan de andere kant van de wereld. Grond­stoffen die we nu opmaken zijn nooit meer beschikbaar voor de generaties na ons.

Daarom vragen oplossingen voor nu en de toekomst erom dat we begrijpen hoe grond­stoffen- en verbruiksketens werken, en hoe de systemen erachter invloed hebben op elkaar. In een circulaire economie bestaat geen afval en worden grond­stoffen steeds opnieuw gebruikt. Er zijn dan ook minder schaarse grond­stoffen nodig die uit landen komen waar we niet afhankelijk van willen zijn. Hiervoor zijn in Amsterdam achtereenvolgens de Strategie Amsterdam Circulair 2020 -2025 en het Uitvoeringprogramma Amsterdam Circulair (UAC) 2023-2026 ontwikkeld.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

23

Voor de implementatie van het UAC is in totaal € 17,5 miljoen beschikbaar gesteld. Programma­ coördinatie vindt plaats vanuit de portefeuille Duurzaamheid. Vanuit de economische porte­ feuille dragen we bij aan twee specifieke programmalijnen: CE ondernemers/MKB en CE haven en industrie. Voor deze twee programmalijnen zijn respectievelijk € 6,7 miljoen en € 2,5 miljoen beschikbaar. Voor de uitvoering van maatregelen met betrekking tot circulaire economie wordt in zijn geheel gebruikt gemaakt van dit budget en zijn verder geen aanvullende middelen vanuit de coalitiemiddelen voor economische investeringen gereserveerd. Programma

CE 2023

CE 2024

Voorjaarsnota 2023 CE ondernemers/ mkb

€ 550.000

CE haven en industrie

CE 2025

CE 2026

Totaal

Begroting 2024 € 1.950.000

€ 2.200.000

€ 2.100.000

€ 6.700.000

€ 500.000

€ 1.000.000

€ 1.000.000

€ 2.500.000

CE ondersteuning maatschappelijke initiatieven

€ 125.000

€ 800.000

€ 2.100.000

€ 2.100.000

€ 5.125.000

Totaal Samen met de stad

€ 675.000

€ 3.250.000

€ 5.300.000

€ 5.200.000

€ 14.325.000

CE waardeketen Voedsel en organische reststromen

€ 25.000

€ 380.000

€ 395.000

€ 420.000

€ 1.220.000

€ 50.000

€ 50.000

€ 50.000

€ 150.000

€ 230.000

€ 375.000

€ 100.000

€ 1.005.000

CE waardeketen Consumptiegoederen CE waardeketen Gebouwde omgeving

€ 300.000

CE werken aan randvoorwaarden

€ 200.000

€ 200.000

€ 200.000

€ 100.000

€ 700.000

Totaal waardeketens en randvoorwaarden

€ 525.000

€ 860.000

€ 1.020.000

€ 670.000

€ 3.175.000

€ 1.200.000

€ 4.110.000

€ 6.320.000

€ 5.870.000

€ 17.500.000

Totaal generaal

Figuur 6. Begroting Uitvoeringsprogramma Amsterdam Circulair 2023 -2026 Het doel van de circulaire agenda van Amsterdam is om het materiaalgebruik binnen Amsterdam in 2030 met 50% te reduceren en om in 2050 een geheel circulaire economie te zijn. Ter ondersteuning aan de uitvoering van het UAC richten we ons via deze uitvoerings­ agenda ook op het stimuleren van de circulaire economie. We doen dat allereerst door circulaire ecosystemen te ontwikkelen en te versterken. In Amsterdam zijn al veel (MKB-) bedrijven actief met innovatieve producten en diensten die bijdragen aan de transitie naar een circulaire economie. De gemeente wil het klimaat voor innovatief ondernemerschap versterken door samen te werken met overheden, ondernemers, onderzoeks- en onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties. Dat doen we door: 1. Fysieke- en milieuruimte te creëren voor circulaire initiatieven; 2. Organisaties actief met elkaar verbinden; 3. Middelen en kennis beschikbaar te stellen voor het ontwikkelen van business cases, waar­ onder alternatieve manieren om waarde en (milieu) kosten mee te nemen zoals true pricing; 4. Bedrijven actief gebruik te laten maken van het onder­steunings­aanbod vanuit de gemeente Amsterdam, provincie Noord-Holland, het Rijk, en de EU.

Verder vergroten we het aanbod voor ondersteuning van circulaire ondernemers met groei- en financieringsvragen om bij te dragen aan de levensvatbaarheid van deze doelgroep. Ten slotte stimuleren we de circulaire industrie in de haven, omdat het havengebied essentieel is voor het realiseren van de circulaire ambities van de stad en de regio. De aanwezigheid van haven­ logistiek, de mogelijkheden voor op- en overslag, de concentratie van grondstoffen en rest­ stromen maakt de haven dé plek waar ruimte en schaal gemaakt kunnen worden voor inno­va­ ties en industriële activiteiten. De haven zorgt voor meer mogelijkheden voor het hoog­waardig verwerken van stromen door het faciliteren van bedrijven die werken aan mecha­ni­sche en chemische recycling.

Uitvoeringsagenda: ondernemend duurzaam

24

5.2 Maatregelen Maatregel 17: ontwikkelen en versterken van circulaire ecosystemen We trekken samen op met de opgave ‘Versterken innovatie- en impact ecosystemen’ om nieuwe circulaire en duurzame groeisectoren te onder­steunen. Voorbeeld: we dragen bij aan de realisatie van een fysieke textielhub voor circulair textiel en organiseren een handels­missie voor circulaire bouw naar de World Expo in Japan in 2025. Verder onder­ steunen we bij de ontwikkeling van een circulair clubhuis in Amsterdam en werken we aan de organisatie van een Amsterdams circulair ondernemersdiner in 2025 (als vervolg op het circulaire ondernemersdiner dat in 2024 werd georganiseerd).

Maatregel 18: ondersteuning van circulaire ondernemers met groeistrategie en financieringsvragen We bieden hulp aan (MKB-)bedrijven in Amsterdam via circulaire adviestrajecten en bij het zoeken naar financieringsmogelijkheden.

Maatregel 19: Stimuleren van de circulaire industrie in de haven We intensiveren de samenwerking met en tussen stakeholders uit de haven en de indus­ trie op het gebied van circulaire industrie, en dragen bij aan versterking van circulaire initiatieven in het havengebied. We nemen daartoe onder andere deel aan het Netwerk Circulair. Dit netwerk, opgericht door ORAM en het Havenbedrijf, brengt bedrijven, kennis­instellingen en overheden bij elkaar met als doel de circulaire (industriële) bedrij­ vigheid in het Noordzeekanaalgebied (NZKG) te laten groeien. Ook brengen we in kaart welke wetten en regels in de weg staan van de circulaire transitie. Verder werken we met het Havenbedrijf samen rondom het maatschappelijk verantwoord omgaan met handelsketens. Daarbij bouwen we voort op de inspanningen van het Havenbedrijf op het transparant en traceerbaar maken van handels­ketens. Het Havenbedrijf maakt hierover afspraken met ondernemers die zich vestigen in het havengebied.

Resultaat: Uitbreiding programma Investeringsgereed MKB Noord-Holland (PIMNH) met circulaire ondernemers uit Amsterdam PIM NH helpt innovatie ondernemers met hun groei­strategie en financieringsvragen. In periode 2024-2026 wordt extra ingezet op ondersteuning van circulaire MKB-bedrijven in Amsterdam Doelen komende programmaperiode: • 75 x bieden van maatwerkondersteuning • 25 x bijdrage aan financieringsvragen • € 12,5 mln aangetrokken kapitaal Kosten uitbreiding: € 450.000, te financieren vanuit programma Circulair.