3. SEO en CE Delft Duurzaamheid en economisch herstel Amsterdam.pdf

Hierbij is geen vergelijking gemaakt met een referentiescenario (zonder invoering ZE-zone), waarbij ook een deel van het wagenpark zou zijn vervangen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

26

HOOFDSTUK 2

te wijzen zijn aan het duurzaamheidsbeleid van Amsterdam. In de themastudie is te zien dat de toenemende vermogensvraag voor het merendeel komt vanuit de nieuwbouwopgave en de verwachte groei van datacenters in Amsterdam, en maar voor een deel voortkomt uit opgaven voortkomend uit het duurzaamheidsbeleid van Amsterdam (zie voor een indicatieve verdeling Figuur 2.5). De vermogensvraag is niet direct een voorspeller voor de investeringen: een uitbreiding op de ene locatie kan leiden tot hoge aanvullende investeringen, terwijl deze op een andere plek niet tot extra investeringen leidt. Een exacte uitsplitsing van de investeringen over de thema’s is op basis van de data die op dit moment beschikbaar zijn niet te geven. Om deze reden geven wij in deze studie enkel de totale werkgelegenheidseffecten van de door Liander aangeleverde investeringsbedragen voor de korte termijn (tot 2025) weer. Figuur 2.5.

Verdeling van de netbelasting (in MW) over verschillende thema’s in het middenscenario van de themastudie elektriciteit Amsterdam. 15

Bron: Liander, gemeente Amsterdam (2019)

15 De weergegeven belasting betreft de maximale belastingpiek op de koudste dagen van het jaar tussen 17:00 uur

en 20:00 uur. Dit zijn niet de momenten waarop veel elektriciteit wordt opgewekt uit wind en zon. Daarom is de impact van zon en wind niet terug te vinden op deze afbeeldingen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

DUURZAAMHEID EN ECONOMISCH HERSTEL AMSTERDAM

3

27

Economische effecten

De maatregelen rondom duurzaamheid en energietransitie voor de lange termijn genereren tussen 2020-2030 circa 12,5 duizend extra arbeidsjaren aan werkgelegenheid op. De groene motoren voor economisch herstel leveren Amsterdam in 2021-2025 circa 3.800 arbeidsjaren aan extra werkgelegenheid op en tussen 2026-2030 3.500 arbeidsjaren. Dit hoofdstuk berekent de economische effecten van de maatregelen voor de groene motoren en de maatregelen op het terrein van duurzaamheid en energietransitie voor de lange termijn. Voor elke maatregel is in kaart gebracht wat de omvang en fasering van de investeringen zijn, zoals is toegelicht in Hoofdstuk 2. Elke investering heeft een bredere doorwerking welke bestaat uit directe en indirecte productie-effecten. De indirecte effecten ontstaan bij de toeleveranciers en afnemers van de sectoren die direct betrokken zijn bij de uitvoering van de genoemde investeringen. Voor de uitvoering zijn ‘handen’ nodig. Dit is het bruto werkgelegenheidseffect per investering. Zoals toegelicht in Hoofdstuk 1 zullen investeringen in duurzaamheid en energietransitie veranderingen op de arbeidsmarkt veroorzaken, waarbij banen in de fossiele industrie worden vervangen door banen in groene sectoren.

Deze transitie houdt in dat werknemers elders een nieuwe baan zullen vinden of via hun huidige werkgever aan de slag gaan met de uitvoering van de investeringen in duurzaamheid en energietransitie. Waar extra banen ontstaan die ingevuld kunnen worden door personen die thans werkloos zijn is sprake van netto baancreatie ofwel netto werkgelegenheid. Tabel 3.1

De maatregelen voor duurzaamheid en energietransitie leveren in 2021-2030 circa 12,5 duizend arbeidsjaren extra werkgelegenheid op Productie (€ mln.)

Bruto werkgelegenheid*

Netto werkgelegenheid* 2021-2025 2026-2030

2021-2025

2026-2030

2021-2025

2026-2030

Gehele ambitie TVW

€

3.488

€

7.689

16.770

36.680

4.705

6.395

Windenergie

€

75

€

47

300

190

60

0

Zon

€

610

€

280

2.920

1.280

530

-110

Duurzame mobiliteit

€

188

770

325

***

3.120

810

Netinfra Totaal

€

4.361

€

8.016

23.880

38.150

6.430

6.285

Bron: SEO Economisch Onderzoek/CE Delft * In arbeidsjaren *** Vertrouwelijk

Het is voor de discussie rondom het duurzaamheidsbeleid van belang dat de arbeidsmarkt regionaal moet worden afgebakend. Het aantal werkzame personen in de gemeente Amsterdam betreft circa 500 duizend personen. Dit zijn niet uitsluitend banen voor de inwoners van Amsterdam. Een deel van de banen wordt ingevuld door werknemers uit de regio. Omgekeerd hebben vele Amsterdammers een baan buiten de eigen woonplaats. Tabel 3.1 beschrijft de effecten van de maatregelen en ambities voor de langere termijn. De ambitie van de TVW is qua investeringen het meest omvangrijke deel van dit pakket. De meeste werkgelegenheidseffecten komen dan ook voort uit de productie-effecten op dit terrein. Dit betreft de som

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

28

HOOFDSTUK 3

van de indirecte en directe productie die voortkomt uit de investeringen. De directe en indirecte productie-effecten zijn circa € 4,3 miljard in 2021-2025 en lopen op tot € 8,0 miljard in 2026-2030. De categorie netinfra betreft niet zozeer een maatregel van de gemeente Amsterdam, maar een gevolg van de maatregelen voor de netbeheerders energie die tot taak hebben de energie-infrastructuur waar nodig te versterken en uit te breiden. 16 Voor de uitvoering van alle ambities en maatregelen (inclusief groene motoren) in 2021-2030 genereren deze circa 62 duizend arbeidsjaren aan bruto werkgelegenheid. De netto werkgelegenheid die hieruit voortkomt bedraagt in totaal voor deze periode 12,5 duizend arbeidsjaren. Tabel 3.2 beschrijft de economische effecten van de maatregelen van de groene motoren. Deze maatregelen zijn tevens onderdeel van het totale pakket maatregelen en ambities en vormen dus geen extra effect bovenop de effecten zoals berekend in Tabel 3.1. De directe en indirecte productie-effecten zijn circa € 2,7 miljard in 2021-2025 en lopen op tot € 4,3 miljard in 2026-2030. De bruto werkgelegenheid beloopt in 2021-2025 circa 15 duizend arbeidsjaren wat oploopt in de periode 2026-2030 tot 25 duizend arbeidsjaren. Dit aantal geeft de omvang weer van de transitie die de arbeidsmarkt zal moeten doormaken.

De netto werkgelegenheid bedraagt in 2021-2025 circa 3.800 arbeidsjaren en in 2026-2030 circa 3.500 arbeidsjaren. We zien bij deze afname het tijdelijke karakter van sommige extra banen. Zoals toegelicht in Hoofdstuk 1 reageert de arbeidsmarkt op omvangrijke investeringen door loonaanpassing waardoor een deel van de extra banen zal verdwijnen. Waar van toepassing geeft Tabel 3.2 ook de economische effecten aan van de additionele maatregelen van de motoren (versnelling). Tabel 3.2

De groene motoren leveren 3.800 arbeidsjaren werkgelegenheid op tot 2026 Productie (€ mln.)

Renovatie

Bruto werkgelegenheid*

Netto werkgelegenheid*

2021-2025

2026-2030

2021-2025

2026-2030

2021-2025

2026-2030

€ 1.150

€ 2.600

8.300

18.300

2.200

3.200

additioneel

€ 162

Warmte

€ 930

€ 1.450

1.200 3.470

5.380

990

450

Zon

€ 610

€

2.920

1.280

530

-110

280

280

additioneel

€ 2

20

2

Eigen assets

€45 à € 80

360 à 720

40 à 80

Totaal

€ 2.735 à € 2.770

€ 4.330

15.050 à 15.410

24.960

3.760 à 3.800

Bron: SEO Economisch Onderzoek/CE Delft * In arbeidsjaren

16

Liander geeft aan dat door een huidig tekort aan technische arbeidscapaciteit mogelijk niet het hele werkpakket uitvoerbaar is.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

3.540

DUURZAAMHEID EN ECONOMISCH HERSTEL AMSTERDAM

4

29

Conclusies

De groene motoren voor economisch herstel leveren Amsterdam in 2021-2025 circa 3.800 arbeidsjaren aan extra werkgelegenheid op. Dit rapport rekent ook de economische effecten door van de ambities voor de langere termijn. Dit beeld is niet uitputtend, maar betreft alleen de maatregelen die met de gehanteerde methode zijn door te rekenen. De economische effecten van de groene motoren en het beleid rondom duurzaamheid en energietransitie voor de langere termijn in Amsterdam kunnen omvangrijk zijn. De agenda voor duurzaamheid en energietransitie zal voor de arbeidsmarkt grote veranderingen met zich meebrengen. In grote lijnen zal werkgelegenheid in fossiele energiesectoren verdwijnen. Daar komen banen voor terug in groene sectoren. Dit zijn sectoren die betrokken zijn bij de uitvoering van de maatregelen voor duurzaamheid en energietransitie. Dit rapport schat de totale omvang van deze ‘transitie’ op de arbeidsmarkt in Amsterdam op 62 duizend arbeidsjaren in de periode 2021-2030. Dit is de bijdrage van duurzaamheid en energietransitie aan de bruto werkgelegenheid. Dit rapport verder concludeert dat de groene motoren een bijdrage kunnen leveren aan het economische herstel van (de economie in) Amsterdam door een bijdrage te leveren aan de netto baancreatie. Per saldo levert dit in de periode 2021-2025 3.800 arbeidsjaren extra werkgelegenheid op.

Dit zijn banen voor werknemers die anders werkloos zouden zijn. Een deel van de bruto werkgelegenheid betreft creatie van een nieuwe baan, die ingevuld kan worden door een werkloze. In dit geval is sprake van een bijdrage aan de netto werkgelegenheid waardoor het werkloosheidpercentage potentieel omlaag kan gaan. 17 Voor zowel bestaande als nieuwe banen geldt dat werknemers over de juiste kwalificaties en vaardigheden moeten beschikken om het werk uit te kunnen voeren. We spreken in dit verband ook van een kwalitatieve mismatch tussen de gevraagde en aangeboden kwalificaties. Scholing is een effectief smeermiddel om de bijdrage van de groene motoren aan economisch herstel te optimaliseren. Dit geldt ook voor de langere termijn. Onderwijs en training moeten werknemers in voldoende mate voorbereiden op de vraag vanuit de arbeidsmarkt, die mede als gevolg van de hier onderzochte maatregelen in de periode 2021-2030 een groot beroep zal doen op vaardigheden die benodigd zijn in groene sectoren zoals installatiewerk voor zonnepanelen en warmtepompen, het renoveren van woningen en de aanleg van warmtenetten. Voor de discussie over deze economische effecten is het van belang om de arbeidsmarkt in Amsterdam in regionaal perspectief plaatsen.

Veel banen in Amsterdam worden vervuld door werknemers die wonen in de regio en omgekeerd vertrekken veel Amsterdammers elke dag naar hun werk buiten hun woonplaats. De hier gepresenteerde cijfers betreffen banen in de gemeente Amsterdam waarbij de afbakening van waar de werknemers wonen voor het vervullen van deze banen niet exact is te geven. De daadwerkelijke effecten voor Amsterdamse werknemers zullen afhankelijk zijn van de aard van het werk, persoonlijke voorkeuren en de reisafstanden.

17

Of dat daadwerkelijk lukt, hangt ook af van het arbeidsaanbod.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

30

HOOFDSTUK 4

De maatregelen die zijn onderzocht in dit rapport betreffen een selectie. Voor zowel de korte als lange termijn is een selectie gemaakt uit de plannen van de gemeente Amsterdam van maatregelen die geschikt zijn voor doorrekening. De daadwerkelijke investeringsagenda zal met andere woorden groter zijn. Het is wel aannemelijk dat de berekeningen van dit rapport het grootste deel beslaan van de totale investeringsagenda. Ook zijn op de lange termijn nog niet alle ambities omgezet in concrete maatregelen. Het is niet voldoende duidelijk of Amsterdam de maatregelen neemt om deze ambities te halen. Als Amsterdam minder realiseert dan de huidige ambities, dan pakken de berekende werkgelegenheidseffecten lager uit. Werkgelegenheid op de lange termijn geeft daarmee geen beeld van de gevolgen van de inzet van de gemeente, maar moet worden gezien als potentieel effect van het gemeentelijke beleid.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

DUURZAAMHEID EN ECONOMISCH HERSTEL AMSTERDAM

31

Literatuur Amsterdam, 2019. Actieplan Schone Lucht, Gemeente Amsterdam, Amsterdam. Amsterdam 2020a, Nieuw Amsterdams Klimaat: Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050, Gemeente Amsterdam, Amsterdam. Amsterdam, 2020b. Transitievisie Warmte - versie voor inspraak, Amsterdam: Gemeente Amsterdam. CE Delft, 2020. Verduurzamingstool LED, zie https://tools.ce.nl/led-tool/ CE Delft, 2020. Kosten zontoepassingen Methode om private en maatschappelijke kosten te vergelijken. CE Delft, Delft CE Delft, 2019. Quickscan Elektrisch Rijden: Lange termijnimpact in gemeente Haarlem. CE Delft, 2019. Laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen in stadslogistiek, CE Delft, Delft Cleijne H., Pisca I.en Lensink S. (2020), Conceptadvies SDE++ 2021 Windenergie op land, Den Haag: PBL. Ecorys & EVCONSULT, 2017. Laadinfrastructuur in de private gebouwde omgeving, sl: sn Liander, gemeente Amsterdam, 2019. Thematische studie elektriciteit Amsterdam, Liander, Arnhem Milieucentraal, 2020. Website. Zie https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/zonnepanelen/zonnepanelen-kopen/prijs-en-opbrengst-zonnepanelen/ NKL, 2017. Verslag benchmark publiek laden 2017, sl: sn? RES regio NHZ, 2020. Concept-RES Noord-Holland Zuid. https://energieregionhz.nl/app/uploads/2020/05/Online-PDF-Concept-RES-Noord-Holland-Zuid-22-april2020.pdf Rijkswaterstaat, 2020. Klimaatmonitor.

[Online] Available at: https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard/mobiliteit/[Geopend september 2020]. SEO (2020), Duurzaamheid en energietransitie in Noord-Holland en Flevoland: Gevolgen voor de arbeidsmarkt, SEO-rapport, Amsterdam. Topsector logistiek; Connekt; CE Delft; TNO, 2018. Elektrische bestelauto’s in Nederland – marktontwikkelingen 2017-2025.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

32

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK