3. Rapportage R2 Research - groepsdiscussie Koningsdag Amsterdam-1.pdf

Jongeren en Koningsdag in Amsterdam Inzichten uit kwalitatief onderzoek voor de Gemeente Amsterdam

Oktober 2025

Inhoudsopgave Inleiding en onderzoeksdoelstelling

3

Onderzoeksvragen

4

Conclusies en aanbevelingen

5

Resultaten

11

Bijlage: onderzoeksverantwoording

25

Jongeren en Koningsdag

2

Inleiding en onderzoeksdoelstelling De gemeente Amsterdam is zich aan het oriënteren op manieren om Koningsdag beter te laten verlopen, na een zeer drukbezochte editie 2025. Het doel is om overlast gevende drukte en gedrag in de toekomst te verminderen. Om de juiste inzichten te hebben in de wensen en behoeften van publiek heeft R2 Research reeds een kwantitatief onderzoek uitgevoerd (rapportage augustus 2025). Naar aanleiding daarvan wil de gemeente meer weten over de specifieke behoeften van jongvolwassenen die Koningsdag in Amsterdam vieren. Daarom heeft R2 Research in september een kwalitatief onderzoek uitgevoerd met de doelstelling: Inzicht krijgen in gedrag en behoeften rondom het vieren van Koningsdag in Amsterdam onder jongeren, zowel Amsterdammers als niet-Amsterdammers. Dit rapport doet verslag van twee online groepsdiscussies waarin jongeren tussen 18-24 jaar aan het woord kwamen. Eén groep bestond uit jongeren die in Amsterdam wonen. In de andere groep deelden jongeren uit de omgeving (tot circa 25 km rond Amsterdam) hun mening en ervaringen. De selectie van respondenten was vooraf met de gemeente afgestemd, net als de gespreksleidraad. Bij elke groepsdiscussie van 90 minuten heeft een medewerker meegeluisterd. Op de volgende pagina’s is een beknopt verslag gedaan van de discussies.

De conclusies en aanbevelingen schetsen wat er besproken is en wat R2 Research aan de hand daarvan adviseert. Daarna volgen ter onderbouwing hiervan de meningen en ervaringen zoals jongeren deze hebben gedeeld. Een aantal letterlijke citaten geven kleur aan deze rapportage. In de bijlage is de verantwoording voor dit onderzoek te vinden.

Dit onderzoek is uitgevoerd door R2 Research volgens de richtlijnen van de branche-organisatie Dat & Insights Network. Hieraan werkten mee: Tine Niezink, Menno Urbanus en Ine Armour Brown. Kwalitatief onderzoek is niet statistisch representatief, maar indicatief en richtinggevend van aard. De bijdragen dienen dan ook gelezen te worden als vertegenwoordigend voor bepaalde (groepen) personen, maar in welke mate dit past bij alle (typen) jongeren uit Amsterdam en omgeving is op basis van dit onderzoek niet te zeggen.

Jongeren en Koningsdag

3

Onderzoeksvragen In dit rapport worden de volgende onderzoeksvragen beantwoord: • Met welke verwachtingen gaat men Koningsdag in Amsterdam vieren?

• Waardoor is dít het moment en de plek om ‘even los te gaan’? • Waardoor is de aantrekkingskracht van het centrum groot? • Hoe percipieert men andere stadsdelen op Koningsdag? • Wat waardeerde men aan Koningsdag 2025 in Amsterdam op diverse momenten, en wat lag daaraan ten grondslag? Wat creëerde een veilig gevoel?

• Welke nadelen/teleurstellingen heeft men ervaren op diverse tijdstippen/plaatsen en welke emoties roept dat op? (Vooral wat betreft onveiligheid) • Hoe beïnvloeden de negatieve ervaringen (met name van (on)veiligheid) een toekomstige wens om Koningsdag in Amsterdam te vieren? • Hoe kan het gedrag van bezoekers beïnvloed worden om de overlast van Koningsdag te verminderen (drukte, alcohol- en drugsgebruik) en wat verwacht men hierin van de Gemeente Amsterdam? De conclusies geven antwoord op deze vragen. Vervolgens geeft R2 Research in de aanbevelingen een handreiking voor mogelijke keuzes.

Jongeren en Koningsdag

4

Conclusies en aanbevelingen

Conclusies (1/3) De volgende inzichten volgen uit twee groepsdiscussies met jongeren uit (de omgeving van) Amsterdam. Koningsdag in Amsterdam is iets unieks in dichtheid van aanbod en in interactie Het is een feest dat met bijna niets te vergelijken is en op andere plekken niet op deze manier gevierd wordt. Dat komt vooral doordat er zo’n groot aanbod is van grote en kleine feestelijke activiteiten en je van het een naar het ander kunt lopen zonder vast plan. Je loopt altijd wel weer tegen iets aan en de spontane momenten met vreemden en bekenden maken het nog beter. Voor jongeren is dit een kans om met een groepje leuke dingen te doen, die in omliggende dorpen en steden niet in deze mate worden aangeboden.

In het centrum en de Jordaan ben je gegarandeerd van de Koningsdagervaring Ongepland rondlopen en vanzelf leuks tegenkomen is in het centrum en de Jordaan gegarandeerd, maar niet per se het geval in andere stadsdelen. Jongeren hebben weinig tot geen beeld van wat er buiten het centrum en de Jordaan te doen is. In elk geval kun je niet binnen een vrij kleine straal net zoveel vinden. Bovendien zijn er waarschijnlijk bekenden in de binnenstad en was je eerder ook altijd in het centrum, waar de grachten nog een extra sfeerelement toevoegen. Dus waarom zou je naar een ander stadsdeel gaan? Alles moet beloopbaar zijn en je moet je plek in het centrum bijtijds veroveren

Je moet alles te voet doen op deze dag, dus het hele programma moet beloopbaar zijn en de fiets blijft op een afstand van het feestgedruis. Dat betekent ook dat jongeren niet te ver van het centrum willen starten. Zou je dat wel doen, dan moet je een hele afstand lopen, want vervoer zal vast niet goed geregeld zijn, én je moet het inmiddels overvolle centrum in zien te komen, door je een weg door de menigte te wurmen. Jongeren en Koningsdag

6

Conclusies (2/3) De drukte is bekend en jongeren houden er in het algemeen rekening mee Voor de één draagt de drukte bij aan het speciale karakter, voor de ander in het wel een beetje lastig en mede oorzaak van agressieve en andere onprettige momenten. Overdag hoop je dat anderen gedoe in de hand houden en houd je je vrienden een beetje in de gaten. In de avond loop je een straatje om als dat moet, vooral als je de stad goed kent. Sommigen willen ‘losgaan’, anderen overschrijden per ongeluk hun grenzen Jongeren plannen soms om lekker ‘los te gaan’ met Koningsdag, in de zin van veel drank en eventueel drugs gebruiken. Er zijn er die dit elk weekend doen, en daardoor weten waar hun grens ligt. Er zijn er ook voor wie dit een uitzondering is, wat misschien bijdraagt aan negatieve gevolgen van grenzeloosheid, zoals misdraging en fysiek onwel worden. Een andere reden dat jongeren agressief of ziek worden is echter niet zozeer gepland, maar het resultaat van de vroege start van alcohol- en drugsconsumptie. De eerste drankjes gaan er bij bepaalde jongeren al vroeg in, soms de nacht ervoor al, en dan loopt het sneller op. Niet iedere jongere wil ‘losgaan’ of heeft alcohol of drugs nodig voor een feestelijk gevoel Er zijn ook jongeren die zich hier helemaal niet mee bezig houden of die hun plezier combineren met een matige consumptie van genotsmiddelen.

Losgaan is voor hen geen behoefte of niet gelieerd aan deze middelen. Zij zijn zich wel bewust van het gedrag van anderen. Jongeren en Koningsdag

7

Conclusies (3/3) Jongeren voelen zich niet onveilig door wangedrag van anderen, vooral als ze de weg weten Jongeren zien wangedrag zoals uitdagen, duwen, vechten, in publiek overgeven, mensen met drugs op die weinig fysieke grenzen kennen (“te knuffelig worden”) en zelfs seks en vermeende verkrachting in het openbaar. Zij worden hier het liefst niet bij betrokken en vinden het ronduit vervelend, irritant of afschuwelijk. Bepaald gedrag wordt door sommige groepen getolereerd en gezien als ‘het hoort erbij / dat is het risico’ of ‘het hoort bij die persoon’. Anderen zetten hier vraagtekens bij. Het lijkt alsof sommige jongeren uit Amsterdam wat gemakkelijker onveiligheid vermijden, bijvoorbeeld doordat ze bepaald gedrag al (her)kennen of doordat ze de weg weten in de stad. Ze kunnen dan, met name 's avonds, gemakkelijker een onveilige plek vermijden. Jongeren verwachten dat er weinig te doen is aan het verminderen van drukte en overlast Ze hopen in elk geval dat niemand een alcoholverbod gaat opleggen. Daarnaast verwachten ze dat maatregelen ter plaatse, zoals sturen op waar mensen wel of niet zouden moeten lopen, maar beperkt nuttig zullen zijn, doordat feestvierders weinig respect tonen voor dergelijk organisatorisch ingrijpen.

Maatregelen die mogelijk effect kunnen hebben, zijn het beperken van de toestroom vanuit andere delen van Nederland en het expliciet onder de aandacht brengen van (on)gewenst gedrag in de aanloop naar Koningsdag. Auto- en treinverkeer beperken is een oplossing die henzelf nauwelijks zal treffen. Een campagne over wat wangedrag is en de impact ervan, of discussies met jongeren over verantwoordelijkheid op dat vlak, zouden wel relevant zijn voor hen.

Jongeren en Koningsdag

8

Aanbevelingen (1/2) Blijf benadrukken dat het erg druk wordt en leg uit hoe dat voelt Het is lastig om de doelgroep jongeren tussen de 18-24 jaar die in en om Amsterdam wonen ervan te overtuigen om niet naar het centrum van Amsterdam te komen met Koningsdag. Blijf berichten over de risico’s van de ongewoon grote drukte en maak hier wellicht een campagne van. Geef aan hoe het voelt om nauwelijks voor- of achteruit te kunnen, je spullen te verliezen, om te zien hoe een ander er fysiek aan onderdoor gaat of er bezoekers onbeheerst tekeer gaan. Geef naast bewustwording ook handvatten wat men wél kan doen, waar, hoe en op welke tijdstippen. Er zijn manieren om het gesprek aan te gaan in de bredere context van hoe we in deze maatschappij met elkaar om willen gaan.

Overweeg instroom te beperken denkend aan andere doelgroepen Misschien is het erg moeilijk om jongeren te weren, en is het haalbaarder om een andere doelgroep te ontmoedigen of deze naar een ander deel van de stad te leiden. Zoals uit het kwantitatieve onderzoek van R2 Research blijkt, bestaat er onder Amsterdammers interesse in kleine wijkfeestjes in de eigen omgeving, waardoor deze mensen wellicht niet naar het centrum trekken. Bepaalde typen bezoekers van meer dan 25 km weg van Amsterdam (van alle leeftijden) kiezen bewust voor Amsterdam, maar hebben mogelijk ook een andere grote stad dichter in de buurt als alternatief. Overweeg of en hoe instroom vanuit die gebieden kan worden beperkt.

Jongeren en Koningsdag

9

Aanbevelingen (2/2) Heroverweeg de manier waarop festivals worden opgezet Overweeg om naast bestaande festivals ook enkele kleinere locaties te hebben waar meer klassiek Koningsdagfeest wordt gevierd. Een plek die: • Gratis toegankelijk is of voor een symbolische prijs;

• Waar op jongeren gerichte spellen, optredens en spontane muziek en dans alle ruimte krijgen; • Eventueel in samenwerking met merken die zich aan deze doelgroep willen profileren; • Met een sterker in- en uitloopkarakter dan een festival; • Op nog te lopen afstand van het centrum; • Of, indien dit niet mogelijk is, met duidelijk gecommuniceerde en goed functionerend (openbaar) vervoer.

Overweeg een op-tijd-naar huis campagne Het lijkt erop dat overlast mede komt van ongepland ‘teveel van alles’. Geef bezoekers en met name jongeren een handvat om zichzelf en elkaar aan te spreken op wat genoeg is: eventjes genoeg alcohol gehad, zorgen voor genoeg te eten, niet genoeg geslapen maar is je lontje nog lang genoeg? En ook: je hoeft niet de hele nacht te feesten als het maar leuk genoeg is geweest. En op tijd naar huis, om geen overlast te ervaren of bezorgen. Maak ook hierbij weer gebruik van de emoties die spelen als je over het randje gaat of in de buurt blijft van teveel mensen die dat doen.

Jongeren en Koningsdag

10

Resultaten

Verwachtingen van Koningsdag Koningsdag betekent het volgende: • Plezier beleven aan rondlopen en allerlei activiteiten en gezelligheid tegenkomen. • Mensen in alle levensfasen die oranje zijn uitgedost en plezier willen beleven.

• Met vrienden of andere leden van een georganiseerde club (zoals dispuut, voetbalvereniging) een leuke dag hebben. Soms met het karakter van een ‘traditie’. • Misschien is er geld verdienen (verkoop), ga je tegen een koopje aanlopen of een item vinden dat jij leuk vindt (vrijmarkt), iets gratis krijgen (merkactivaties), etc. • Je hoeft (bijna) niets inhoudelijks te plannen, want er is overal wat leuks. Bovendien hoor je via Insta of chatten van anderen waar het ‘op dit moment’ leuk is. • Er zijn heel veel activiteiten en men wil er diverse doen door de dag heen. • Als het ergens niet meer zo bevalt, kun je zó verder lopen naar een andere plek.

• Je hoeft dan ook niet de hele tijd te weten waar je bent, of waar je naartoe gaat, want je volgt gewoon de straten waar het feest is of de tips die je ter plekke binnen krijgt van vrienden die ergens anders (op loopafstand) zijn. • Je gaat heel veel op de been zijn en lopen.

“Koningsdag is op de plek waar ik

woon niet heel spannend. En ik heb een vriendengroep en we dachten allemaal: “Ja, leuk, de hele dag op pad! En Amsterdam voelt ook gewoon heel anders.” Jongere uit omgeving

•

“Ik woon al mijn hele leven in

Amsterdam. En ik vind het gewoon leuk om spelletjes te spelen en spulletjes te kopen.” •

Amsterdammer

• Het wordt druk, heel druk. Zo is het nooit, behalve misschien met een voetbalkampioenschap, als Nederland in de finale komt. Sommigen zoeken dit op, het trekt hen aan. Anderen nemen het op de koop toe. Wie gaat, zal zich moeten aanpassen.

Jongeren en Koningsdag

12

Verwachtingen per doelgroep “Het is een beetje een traditie dat

Specifieke verwachtingen van Amsterdammers:

• Je komt waarschijnlijk nog bekenden tegen (die ook genieten en dat is extra genieten). • Je voelt je thuis. • Je kunt (vooral aan het einde van de dag) terecht bij huisfeestjes. • Je kunt wanneer je wilt weer naar huis lopen of eventueel fietsen. • Je kunt in het centrum, de Jordaan en op andere drukke plekken niet fietsen.

we in de ochtend met ons dispuut op de boot gaan. Perfect als het helemaal lekker voor je geregeld wordt en je hoeft eigenlijk alleen maar aanwezig te zijn. Maar ik had wel van tevoren zoiets van het wordt wel heel druk en dat vind ik mwah.” •

Verwachtingen van niet-Amsterdammers:

Amsterdamse

• Je weet niet waar je bent, maar je volgt anderen, door achter hen aan te lopen of door hun tips op social media. • Ze kennen je hier niet, maar je hoort er toch bij.

Interessant punt: • Je hoort soms achteraf van vrienden waar je had-moeten-zijn.

“We hadden niet echt een plan, behalve de dag starten met drank verkopen. Gewoon, je hoort via via: ‘Kom je hier gezellig heen? Er staat nu een zanger’ of dat soort dingen. Je komt gewoon ergens langs dat je blijft staan.” •

Jongere uit omgeving

Jongeren en Koningsdag

13

Dé plek en hét moment om ‘los te gaan’? • In sommige (Amsterdamse) vriendengroepen is het normaal om elk weekend flink alcohol en drugs te gebruiken en dus ook met Koningsdag op die manier ‘los te gaan’. • Het lijkt überhaupt (ook voor jongeren van buiten) gewoon te zijn: Amsterdam heeft het imago dat ‘alles kan’. Dit betekent niet per se dat men het ‘losgaan tot over de rand’ bewust plant.

• ‘Los gaan’ betekent namelijk ook dat er al vanaf ’s ochtends vroeg gedronken wordt en dan de hele dag door. Iets dat slechts met Koningsdag gebeurt. • Soms heeft men ook een Koningsnacht meegemaakt, en is men daarvan al niet meer nuchter. Bovendien heeft men wellicht weinig geslapen.

“Je maakt hier wel mee dat je weer

iemand tegen een muur aan ziet hangen en alles eruit gooien. Dat zie je in Amsterdam wel vaker, maar op Koningsdag wel een stapje erger.” Jongere uit omgeving

•

• Er zijn bezoekers die eerst gaan ‘indrinken’ voordat ze de stad in gaan, zodat de sfeer er meteen in zit en men geen kapitalen kwijt is aan drank in Amsterdam. • Alles bij elkaar gebeurt het veel dat mensen ‘losgaan’ en veel consequenties horen er ook wel bij. Jonge bezoekers zijn niet verbaasd als er daardoor kleine opstootjes ontstaan, als mensen (inclusief je vrienden) op straat overgeven of als je op een feest mensen tegenkomt die drugs gebruiken om lang door te gaan. In sommige vriendengroepen hoort dit er (tenminste op Koningsdag) bij. • Amsterdammers nemen verder aan dat jongeren van buiten Amsterdam nog niet goed weten waar hun grenzen liggen, vooral wat betreft drugsgebruik. Dan gaat het eerder mis op Koningsdag.

• Enkelen denken ook dat gevechten ontstaan als toeristen of buitenlandse studenten niet voldoende begrijpen ‘hoe het werkt’ met de drukte en wellicht ook hun grenzen qua drank en drugs niet kennen.

“Ik ga elk weekend uit in

Amsterdam en dan is het niet heel anders (met drank en drugs). Het verschil is dat ze met Koningsdag al om 14u, 15u lopen te kotsen en te schreeuwen en weet ik het wat. Omdat ze te vroeg beginnen en je op elke hoek kunt drinken.” •

Amsterdammer Jongeren en Koningsdag

14

Aantrekkingskracht van het centrum Zoals reeds bleek uit het kwantitatieve onderzoek, hebben het centrum en de Jordaan ook op jongeren de grootste aantrekkingskracht. • Hier is overal wat te doen. Je hoeft niet ver te lopen om weer iets anders tegen te komen. • Het feest op en rond de grachten is uniek.

• Wie op een bootje is geweest, vertrekt vanuit daar de straten in waar veel te doen is, en hoeft dus niet verder te kijken. • ‘Iedereen’ is in het centrum, dus voor sommigen ook meer kans om bekenden tegen te komen. • Na een tijdje is het centrum moeilijk te bereiken, dus je moet zorgen dat je er op tijd in bent.

“Het gebeurt allemaal in het

centrum. En je kan niet fietsen, je loopt de hele tijd. Het is ook niet van : ‘Okee, we gaan naar Watergraafsmeer en we kijken of het daar leuk is, en als het niet leuk is fietsen we terug’ want je komt ook niet zomaar weer het centrum makkelijk in.” •

Amsterdammer

“Wij hadden eerst Koningsnacht

gevierd en gingen pas rond 12 uur naar de stad. We hebben gelopen, gelopen, gelopen. Ik weet niet waar ik heb gelopen, maar het was in elk geval heel gezellig.” •

Jongere uit omgeving

Jongeren en Koningsdag

15

Perceptie van andere stadsdelen Andere stadsdelen hebben een veel kleinere aantrekkingskracht. Enkele redenen: • Het is niet bekend wat in andere stadsdelen te doen is en/of hoe dat leuker zou zijn dan het grote en bekende aanbod in het centrum/de Jordaan.

• Andere stadsdelen hebben het unieke karakter van de grachten niet. • Men neemt aan dat het er lang niet zo (gezellig) druk als in het centrum en de Jordaan. • Men oriënteert zich niet op wat er buiten het centrum te doen zou kunnen zijn, al hebben sommigen wel gehoord van festivals of zijn ze er een keer geweest. Voor Amsterdammers: • Er is minder kans dat je bekenden tegenkomt, want de meeste mensen gaan naar het centrum en blijven daar. Het is leuker om bekenden (soms letterlijk) tegen het lijf te lopen. Voor niet-Amsterdammers: • Andere wijken zijn sowieso niet zo bekend.

• Men plant het bezoek niet erg, men gaat naar het centrum, omdat men weet dat het daar zeker gezellig zal zijn.

Jongeren en Koningsdag

16

Perceptie van Amsterdamse festivals De opinies over festivals waren verdeeld, maar de conclusie was dat een festival altijd minder leuk is dan ‘de stad in gaan’. Ook kan dit op andere dagen in het jaar. Redenen om niet naar een festival te gaan, zijn: • Ook al is het programma van een festival goed, het heeft niet de sfeer, spontaniteit en bijzondere ontmoetingen die Koningsdag in het centrum wel heeft. • Sommigen vonden de festivals zelf (programmering) niet leuk of zagen er een heel aantal nadelen aan die een barrière vormen om er (weer) aan deel te nemen. • Enkele redenen om een festival te overwegen, zijn:

• Goede line-up en goed georganiseerd door professionele organisatie • Gratis tickets voor mensen die in de buurt wonen, of tickets met korting • Een festival waarbij op diverse kleinere locaties wat plaatsvindt, zoals bij ADE

“Drie jaar geleden was ik op het

Oranjebloesemfestival. Een leuke ervaring door de mensen die er waren en een goede line up. Daarna zijn we gelopen van het Olympisch Stadion helemaal terug naar mijn huis bij het Leidseplein. Dat is best een stukje. En de interactie die we daar onderweg hadden, was leuker dan het hele festival bij elkaar.”

• Gemakkelijk van festival weer naar de stad kunnen (met OV of lopen).

•

Amsterdammer

• Barrières die jongeren weerhouden van festivalbezoek, zijn: • Hoge toegangsprijs en hoge prijs voor drank • Als het niet (meer) leuk is, kun je door de afstand vaak niet gemakkelijk (even) ergens anders naartoe. Het is altijd ver lopen, of lastig vervoer met een pendelbus (gebrek aan gemak en vrijheid). • Toegang moet ook met veel aanloop goed te doen zijn (niet zoals bij Festival op de Ring) • Verder blijven een aantal mensen aangeven dat je een festival ook op andere dagen in het jaar kunt bezoeken. In tegenstelling tot Koningsdag zoals dit in het centrum wordt gevierd – dat is alleen op Koningsdag mogelijk.

“Naar een festival kun je eigenlijk

altijd wel, en Koningsdag is maar één keer per jaar.” •

Jongere uit omgeving

Jongeren en Koningsdag

17

Waardering en veiligheidsgevoel De deelnemers aan deze groepsdiscussies hadden vooral een leuke tijd gehad. • Veel waardering voor het grote en diverse aanbod.

• Veel waardering voor spontane gekkigheid, waaronder plots op een huisfeestje komen waar je bijna niemand kent, maar toch mee kunt feesten, of een feestje zien voor iemands woning omdat deze er een muziekinstallatie in gebruik heeft genomen. Men voelde zich niet écht onveilig, om diverse redenen: • Sommige jongeren hadden zich ingesteld op drukte en dat daar wat spanningen bij kunnen horen.

“Rond zessen ging alles dicht in

Zuid-Oost en ging ik naar het centrum met mijn vrienden. Daar hebben we nog meer spelletjes gedaan. Het was druk, maar ik heb me niet onveilig gevoeld.” •

Amsterdammer

• Sommige jongeren hebben helemaal niets aan overlast of onveiligheid meegemaakt.

• Iemand is gewend dat een vriend in dronkenschap regelmatig anderen agressief bejegent. Zijn vrienden houden een oogje in het zeil. Soms vinden zijn vrienden dat ingrijpen slechter is dan niet ingrijpen. • Door te kiezen voor bepaalde activiteiten, kun je de risico’s op onveiligheid een beetje beperken. • De alcoholmaatregel (in winkels slechts 1 alcoholisch product per persoon kunnen kopen) heeft als vermoed voordeel dat mensen van verder weg niet zo gemakkelijk veel alcohol kunnen kopen.

“Als ik naar huis wil, heb ik de knop

omgezet. Ik ben er klaar mee en wil gaan en dat kan lukt niet (door de drukte). Ik voel me niet per se onveilig, maar ik denk wel: ‘Was het maar minder druk, want ik wil zo snel mogelijk naar huis.” •

Amsterdamse

Jongeren en Koningsdag

18

Nadelen, teleurstellingen en onveiligheid • Verschillende mensen vinden de sfeer op straat in de avond, of als het donker wordt, ‘grimmiger’. Er zijn meer dronken mensen op straat, die luidruchtig hun soort lol verkondigen en ‘waarbij je beter uit de buurt kunt blijven’. Het is veiliger om met een boogje om dergelijke mensen heen te lopen en geen oogcontact te maken. De slechte sfeer op straat komt ook door het afval dat er dan nog ligt, zoals veel glasscherven. • Meiden op een feest merken dat er meer gasten zijn die te dichtbij komen en vinden dit vervelend, want dit geeft hun een ongemakkelijk gevoel. • Het incident van de (gefilmde) verkrachting tussen geparkeerde auto’s roept onder deze doelgroep afkeer op. Dit vinden zij niet passen en niet ‘moeten kunnen’. Zelfs als ze zich zelf niet onveilig voelen. Iemand heeft meer mensen seks zien hebben in publieke plaatsen en vindt dit ook te ver gaan. Het is niet ‘iets dat erbij hoort’. • Een paar meiden van buiten Amsterdam zijn beroofd van een telefoon en een horloge. Dit waren zeer negatieve ervaringen, waarbij ze eerst verrast waren en daarna baalden ze. Het gaat hen echter niet weerhouden van een volgend bezoek aan Amsterdam met Koningsdag. • Iemand heeft medelijden met vrienden die zoveel gedronken of gesnoven hebben, dat ze ofwel vroeg naar huis moeten, ofwel zich niets meer herinneren van de dag.

• Iemand is zich ervan bewust dat een ambulance niet bij een slachtoffer kon komen en legt uit dat het inderdaad niet te doen was om de mensenmassa uit elkaar te krijgen. Dit voelde vrij machteloos. • De alcoholmaatregel heeft als ervaren nadeel dat het erg druk wordt in de winkels, want ieder koopt voor zich. Iemand geeft aan dat iedereen in de vriendinnengroep een fles wijn koopt, wat betekent dat ze dan ook elk een hele fles leegdrinken in de tijd erna. De maatregel voelt daardoor vrij nutteloos.

“Als je mensen ziet die aan het

overgeven zijn of niet meer bij bewustzijn, dat vind ik een beetje ongemakkelijk. Er zijn meestal wel mensen bij, maar die zijn ook dronken. Dus ja, wat doe je dan? Ik trek het me niet zoveel aan. Je kan er niet zoveel mee.” •

Jongere uit omgeving

“Ik heb zelf wel gewoon mijn rem,

maar ik ken ook mensen die die rem niet kennen. Ik merkte dat er dit jaar veel drugs werden gebruikt. Mensen werden heel knuffelig of staan heel intimiderend voor je. En heel groot uit hun ogen te kijken. Ja, doe lekker je ding, maar val mij daar alsjeblieft niet mee lastig.” •

Jonge vrouw uit omgeving

Jongeren en Koningsdag

19

Veiligheid en onveiligheid “Nederlanders zijn niet heilig. Ik “Toen de boot klaar was gingen

“Die vechtpartijtjes komen

doordat mensen die dag toch wat meer op elkaar staan en dan net een klein zetje krijgen, een duwtje in de rug, en dan sneller opgefokt raken als er alcohol of drugs in het spel is. ” - Jongere uit omgeving

we op weg naar mijn huis en het was heel druk. Onderweg kwamen we in tien, vijftien meter drie keer mensen tegen die in elkaar getimmerd werden omdat ze boos op elkaar waren ofzo. Toen had ik het niet echt naar mijn zin. (…) Twee van de drie waren internationals, internationale studenten of mensen die op bezoek zijn en hebben gehoord dat Koningsdag een reden is om je gek te gedragen. Maar vrienden van me die een andere route namen, hebben niets vervelends gezien.”

heb op een afterparty gestaan waar iedereen helemaal doorgesnoven was. Alleen die misdragen zich minder (dan buitenlandse bezoekers) omdat het vaker gebeurt. Je voelt je thuis en je bent met mensen die je kent.” •

Amsterdammer

“Na negen of tien uur vind ik het

“De rijen bij de Albert Heijn zijn

(door de alcoholmaatregel) bizar lang. Terwijl sommige mensen ook gewoon lunch willen halen. En als ik lunch wil halen, en er staat zo’n achterlijk lange rij, dan ga ik wel weer drinken. En dan drink ik terwijl ik niet aan het eten ben. Dat gaat ook gewoon fout.” - Amsterdammer

niet meer gezellig in de stad. Als meisje zijnde ben ik dan liever naar huis.” - Jongere uit omgeving

- Amsterdammer Jongeren en Koningsdag

20

Beïnvloeding toekomstig bezoek Deze jongeren laten zich nauwelijks beïnvloeden door negatieve ervaringen of negatief nieuws over gebeurtenissen in Amsterdam. •

Iemand geeft aan dat negatief nieuws over Koningsdag veel minder gedeeld wordt dan het aantal ervaringen dat hij had. Dus voor mensen die niet veel negatieve ervaringen hebben, is er mogelijk niet zoveel aanleiding om terughoudend te zijn.

•

Het gevoel van drukte dat zij ervaren – bijvoorbeeld erg langzaam van A naar B kunnen komen, of fysiek in de knel komen, is geen afknapper.

•

Een eventueel gevoel van onveiligheid door het zien van gevechten of doordat een vriend in een agressief moment terechtkomt, raakt hen nog niet persoonlijk.

•

Ze hebben nog grip op de onveiligheid die kan ontstaan door een vervelend dronken groepje op straat te zien, namelijk even omlopen.

Allen willen opnieuw Koningsdag in Amsterdam vieren.

•

Degenen die er wonen, willen dit met name omdat het ‘hun stad’ is.

•

Degenen die uit de omgeving komen, willen naar Amsterdam omdat er in hun eigen woonplaats lang niet zoveel leuks te beleven valt voor hun leeftijdsgroep als daar. Het programma is lang niet zo uitgebreid, ze moeten dingen beter uitzoeken en kunnen minder spontaan aanhaken. Als activiteiten tegenvallen, is er niet altijd direct een duidelijk alternatief. In hoeverre ‘veel drank en drugs gebruiken’ ook een onderdeel is van de wens, is niet duidelijk.

Jongeren en Koningsdag

21

Suggesties voor gedragsverandering Tijdens de groepsdiscussie is besproken wat er gedaan kan worden om ander gedrag te stimuleren en wie daarin de leidende rol kan nemen. • Diverse jongeren geven aan dat het de eigen verantwoordelijkheid is van jongeren om niet uit de bocht te vliegen, maar zeggen er ook bij dat het soms ‘moet gebeuren’, bijvoorbeeld om ervan te leren of omdat zo’n uitlaatklep blijkbaar nodig is. Een aantal ideeën ontstonden tijdens de discussie: • Een aantal dagen vóór Koningsdag op campus het erover hebben welk gedrag wel en niet ‘leuk’ is bij dit evenement, en met name een gesprek faciliteren over wat echt te ver gaat. Activiteiten op andere plaatsen: • Festivals in het Twiske en het Amsterdamse Bos, beide met goed vervoer naar het centrum.

“Die groepsinvloed betekent dat

het gekker en gekker gaat worden doordat mensen op elkaar reageren. Maar daar kun je in positieve zin op inzetten. Bijvoorbeeld dat je vooraf iets opzet binnen universiteiten. Dat mensen het gesprek met elkaar aangaan en een soort besefmomentje hebben van: ‘Oh ja, laten we dat niet doen’.” •

Amsterdamse

• Iets organiseren dat niet de noemer of het karakter van een ‘festival’ krijgt, maar eerder ‘feest’. Bij een festival is de associatie namelijk meteen: “duur, kaartje van 80 euro, biertje van 9,50 en lang in de rij staan om het te krijgen.”

Jongeren en Koningsdag

22

Suggesties voor de gemeente Een aantal andere suggesties zijn: • Vanuit de gemeente, in de aanloop naar Koningsdag: •

Alcoholverkoop alleen via officiële kanalen zoals horeca gelegenheden en supermarkten, maar om verkoop via niet-officiële kanalen te verbieden.

•

Een beperkt aantal vergunningen per wijk.

•

Activiteiten in andere stadsdelen (zoals Westerpark) veel meer promoten, bijvoorbeeld via een influencer.

•

Vrijkaartjes voor een festival in een ander stadsdeel.

• Vanuit de gemeente, ter plaatse:

• Meer handhaven op plekken waar het voor heen mis ging.

“Het is super moeilijk om dronken

mensen in de drukte te managen. Mensen zijn gewoon fucking brutaal en die luisteren toch niet.”

• Meer crowd management door personeel.

•

Amsterdamse

• Meer sturing in looprichting op de grachten (meer éénrichtingsverkeer bevorderen). • Drukte verspreiden door berichten op matrixborden, via groepsberichten op mobieltjes of zelfs via een NL Alert op de drukste plekken. Het is daarbij de vraag hoeveel mensen je bereikt, en hoeveel ernaar handelen. Lang niet iedereen bekijkt de telefoon en er is bovendien een tendens om in de massa op deze dag de regels aan de laars te lappen.

“Een melding zou kunnen. Maar er

is zoveel geluid om me heen, een bliepje hoor ik toch niet. Mijn mobiel blijft veel in mijn jaszak. ” •

Jongere uit omgeving

Jongeren en Koningsdag

23

Verwachtingen van de gemeente • De jongeren die we spraken vonden het een lastige klus om in te grijpen of drukte, drank- en drugsgebruik te verminderen. • Zij zouden wellicht bezoekers van buiten de regio meer willen weren. Bijvoorbeeld door minder treinen per dag in te zetten vanuit de rest van Nederland.

• Wat de gemeente niet moet doen: • De lol weghalen door van alles te gaan verbieden. Het feest gaat juist ook een beetje om ‘alles kan’, vooral in het verlengde van de vrijmarkt. • Alcoholpercentages gaan meten in mensen die agressief lijken te worden. • Teveel rust brengen in de stad. De reuring is juist deel van het gezellige.

“Toen ik nog in Groningen woonde,

wilden we met vriendinnen naar Amsterdam. Maar er werd een paar dagen van tevoren gewaarschuwd dat het heel druk zou worden. Toen zijn we niet gegaan.” •

Jongere uit omgeving Amsterdam

“Er is dit jaar ook weer

gewaarschuwd voor de drukte. Maar hoeveel mensen ken ik die daardoor niet zijn gegaan? Precies nul.. ” •

Jongere uit omgeving Amsterdam

“De gemeente kan wel proberen om

iets aan de drukte te doen, maar dat was bijvoorbeeld bij het Festival op de Ring slecht georganiseerd. De enige manier waarop je toestroom kunt minderen is door minder autoen treinverkeer naar Amsterdam te laten komen.” •

Amsterdammer Jongeren en Koningsdag

24

Bijlage

Onderzoeksverantwoording Over de methode • De methode voor dit onderzoek is kwalitatief door middel van online groepsdiscussies. Deze methode is gekozen om een verdieping te krijgen op resultaten uit kwantitatief onderzoek. De keuze voor groepsdiscussies is ingegeven doordat het een efficiënte manier is om diverse meningen te verzamelen. Bovendien nodigt de ervaring en mening van de ene respondent uit tot het inbrengen van een andere ervaring of mening.

• Er vonden twee discussies plaats, die elk circa 90 minuten duurden. De basis voor de discussie was een vooraf met de opdrachtgevers afgestemde gespreksleidraad. • De groepen werden gemodereerd door R2 Research en live bijgewoond door een medewerker van de gemeente Amsterdam. Er was voor hen aan het einde van elke discussie gelegenheid tot het laten stellen van enkele vragen die zij nog hadden. Steekproef en werving • Dit onderzoek is uitgevoerd onder 10 jongeren in de leeftijd 18-24 jaar, waarvan 5 mannen en 5 vrouwen.

• Allen hadden Koningsdag 2025 bezocht. • Eén groep bestond uit jongeren die in Amsterdam wonen, waarvan er twee pas enkele jaren wonen en drie een groot deel van of geheel hun leven. • De andere groep bestond uit jongeren uit de omgeving van Amsterdam. Aangezien het kwantitatieve onderzoek toonde dat de meeste bezoekers van buiten Amsterdam uit een straal van 20-25 km komen, was dit de doelgroep voor dit tweede groepsgesprek. Hun woonplaatsen waren Amstelveen, Diemen, Heemstede en Purmerend. • Alle respondenten ontvingen een tegoedbon als dank voor hun deelname.

Afbeeldingsbronnen: Unsplash en pxhere

Jongeren en Koningsdag

26