3. Rapport programma Weerbaar Amsterdam 2019 - 2022.pdf

Vervolg De aanpak is inmiddels geëvalueerd. Partners benadrukken dat de urgentie om de invloed van de drugshandel op jongeren terug te dringen alleen maar is gegroeid. Doorgroeiers verstevigen de criminele kansenstructuren op wijkniveau en hebben een grote negatieve, ontwrichtende invloed. De toegevoegde waarde van de aanpak is dat ze is gericht op de verbindende schakel tussen de jonge aanwas en de zware georganiseerde criminaliteit. Wanneer deze eruit wordt gehaald, verzwakt het netwerk. Daarom is het van belang om een team van speciaal getrainde regisseurs te behouden en de samenwerking met recherche, Reclassering, RIEC, OM, DJI en andere partners verder te verstevigen.

25

2.7 Eervolle Uitweg Deze maatregel is gestart om personen te ondersteunen die uit de drugscriminaliteit zijn willen stappen maar die dat niet lukt zonder ondersteuning. De Eervolle Uitweg bestaat uit het geven van advies aan professionals over dit t­ hema en uit een pilot, waarin een beperkt aantal personen door regisseurs wordt ­ondersteund als zij er zelf voor kiezen om uit de drugscriminaliteit te stappen. Door deze casuïstiek op te pakken zijn onder andere inzichten opgedaan over motivatie en wat deze personen nodig hebben om uit de drugscriminaliteit te kunnen stappen. Hierdoor kan ook steeds beter advies worden gegeven aan andere professionals. Bij de start van het programmaonderdeel was ook voorzien dat er een kennisbank zou worden opgezet voor professionals. In deze kennisbank zouden onderzoeken en best practices kunnen worden gedeeld. Deze kennisbank is niet ontwikkeld. Het leek steeds minder lo-

Rapportage Weerbaar Amsterdam

gisch om alleen voor dit project een kennisbank op te richten, en de capaciteit is vooral ingezet op het goed laten verlopen van de casuïstiek en het waar nodig naar het adviseren van andere professionals.

Inzicht, interventies en impact De personen die uit de drugscriminaliteit wilden stappen en daarin werden ondersteund, kozen er vaak voor om te stoppen op een moment dat (het gevoel van) dreiging of druk vanuit het netwerk te groot werd. Vaak was daardoor sprake van een situatie waarin snel gehandeld moest worden. Het uit de criminaliteit stappen brengt dilemma’s met zich mee. Een netwerk, ook als het crimineel is, geeft betekenis aan iemands identiteit. Hij heeft in dat netwerk een plek en het netwerk heeft ook een sociale functie. Daarnaast brengen het netwerk en de werkzaamheden ook bijvoorbeeld status

26

en geld. Dat valt allemaal weg als iemand de drugscriminaliteit achter zich laat. En vervolgens is het van belang dat iemand naar voren kijkt: wat wil ik met mijn leven, wie wil ik zijn? Om daarover na te kunnen denken heeft die persoon stabiliteit nodig. Een verblijf, een basisinkomen en iets om mee bezig te zijn gedurende de dag. In al deze zaken konden de regisseurs ondersteunen. De casuïstiek vraagt om een intensieve benadering, die veel tijd kost. Vaak is er veel wantrouwen, zeker ook richting overheid. Niet alle personen uit de casuïstiek zijn ook uit de criminaliteit gebleven. Dat is helaas ook de realiteit – niet iedereen is klaar voor zo’n grote verandering. Voor sommige personen is de verleiding (of de druk) van het oude leven te groot. Wanneer het wel lukt om uit de criminaliteit te blijven, mede door ondersteuning van de regisseurs, is de impact op de persoon

Rapportage Weerbaar Amsterdam

zelf en ook op de familie er omheen van grote betekenis. Iemand krijgt de kans om te wennen aan het nieuwe leven, zonder steeds over de schouder te moeten kijken. Dit heeft vaak ook impact op de directe familie. Er komt meer rust, waardoor het mogelijk is om vooruit te kijken en te werken aan de toekomst.

Vervolg Binnenkort worden een evaluatie van de pilot en een advies voor een vervolg opgeleverd. In dat voorstel wordt andere meegenomen op welke type casuïstiek deze interventie het beste kan worden toegepast en welke mogelijkheden er zijn om voor een langere periode te onderzoeken wat wel en niet werkt in deze casuïstiek.

2.8 Straatdealers Deze maatregel richt zich op een duurzame afname van het straatdealen in de binnenstad van Amsterdam en de daarmee samenhangende overlast en criminaliteit. Het gaat hier met name om handel in drugs en nepdrugs aan bezoekers van de stad, veelal feesttoeristen. Bewoners en ondernemers van het Wallengebied ervaren van alle Amsterdammers het meeste ernstige overlast van straatdealen.

Inzicht, interventies en impact Sinds de start van het project in 2020 is er veel onderzoek gedaan naar straatdealers in de binnenstad. Deze groep is omvangrijk, in drie jaar tijd (2017-2019) zijn er maar liefst 2300 unieke personen aangehouden voor straatdealen, van wie velen meerdere keren. De gemiddelde leeftijd van aangehouden straatdealers is hoger dan verwacht, namelijk 29 jaar. De gemiddelde leeftijd is lastig vast te stellen omdat die gebaseerd is op aanhoudingen van de politie. Het zou kunnen dat jongere straatdealers vaker de politie kunnen vermijden en zo minder vaak aangehouden worden. De problematiek in met name de oude binnenstad is hardnekkig, veel dealers worden meermaals aangehouden en over de afgelopen jaren zien we eerder een toename dan een afname van het aantal dealers dat aanwezig is in het Wallengebied. Dit vraagt om een breed pakket

27

aan maatregelen, van preventief tot curatief en repressief. Voorbeelden hiervan zijn campagnes voor bezoekers om straatdealers te negeren, zorg voor dealers die hulp nodig hebben, straatcoaches die kijken naar specifiek jonge dealers, gebiedsverboden, cameratoezicht en lik-opstuk acties. De ervaring leert dat preventieve en bestuurs- en strafrechtelijke maatregelen redelijk effectief zijn, maar dat er ook vaak sprake is van verplaatsing van de problematiek en nieuwe aanwas van dealers. Interventies op het gebied van zorg blijken lastig omdat het deel van de straatdealers die dit nodig hebben dit gedrag al vele jaren vertoont. Deze groep vertoont zware problematiek en is bovendien zeer zorgmijdend. De zorgtrajecten die worden ingezet leiden hier maar beperkt tot succes. Relatief simpele fysieke interventies blijken behoorlijk effectief om rondhangende straatdealers op specifieke plekken tegen te gaan. Zo zijn er op hotspots, veelal in stegen en straatjes in het Wallengebied; plantenbakken, anti-hang tegels, anti-hang trappen, lichtprojecties en camera’s geplaatst, die ervoor zorgen dat straatdealers en straathandel daar sterk verminderd of zelfs verdwenen is. Er wordt daarom samen met het gemeentelijke innovatieteam gekeken naar innovatieve interventies voor in de fysieke ruimte, zoals luchtventilatiesystemen en lichtsensoren.

Een van de belangrijkste inzichten van het project straatdealers is opgedaan tijdens corona: het fenomeen straatdealers in de binnenstad wordt grotendeels veroorzaakt door het grote en toenemende aantal feesttoeristen die Amsterdam en zeker het Wallengebied bezoeken. Zonder deze ‘vraag’ (toeristen die drugs willen kopen) is er geen ‘aanbod’ (straatdealers die drugs verkopen). Impact wordt steeds vaker gemaakt door meer lik-op-stuk beleid, bijvoorbeeld tijdens speciale actieweekenden van de politie waarbij ook het Openbaar Ministerie aanwezig is. Straatdealers worden dan opgepakt, hun geld wordt meteen afgepakt en ze worden vervolgens aangepakt met een gebiedsverbod, boete en/of dagvaarding voor een rechtszaak. Hierdoor staan de straatdealers veel sneller dan voorheen voor de rechter. Met korte doorlooptijden en langdurige gebiedsverboden wordt geprobeerd veelplegende straatdealers langer uit het

Rapportage Weerbaar Amsterdam

gebied te weren. De straatcoaches die rondlopen in de oude binnenstad herkennen met name de jongere dealers en daarmee kunnen ze hen uit de anonimiteit halen. Herhaaldelijk straatdealdelicten plegen wordt hierdoor lastiger. De samenwerking met verschillende persoonsgerichte aanpakken is verstevigd. Zo zijn er met de Top400/Top600-aanpak verschillende gesprekken gevoerd om kennis te bundelen. Daarnaast wordt samengewerkt met het netwerk van credible messengers, wordt hun kennis gebruikt om zo een nog beter beeld te krijgen van de jonge straatdealers en wordt bezien of credible messengers een rol kunnen spelen in het laten stoppen met straatdealen van met name jonge dealers.

28

Vervolg Het vervolg van het project straatdealers moet leiden tot meer inzicht in de doelgroep en de groepsdynamiek op de Wallen. Daarnaast worden preventieve en repressieve maatregelen (nog) nauwgezetter uitgewerkt en ingezet. Ook is in 2023 een intensieve nieuwe campagne van start gegaan die enerzijds feesttoeristen moet weerhouden naar Amsterdam te komen en anderzijds de feesttoeristen die toch in Amsterdam zijn te vragen straatdealers te mijden. Tot slot worden vernieuwende interventies bedacht die straatdealers ertoe moeten bewegen te stoppen met (straat)dealen en hun leven weer op de rit te krijgen.

Rapportage Weerbaar Amsterdam

2.9 Doorbreken criminaliteit tijdens detentie Het project Doorbreken criminaliteit tijdens detentie is gestart in 2019. Het doel is om criminele activiteiten die tijdens detentie worden voortgezet een halt toe te roepen. De nadruk ligt hierbij op activiteiten die van invloed zijn op de veiligheid buiten de gevangenismuren. Samenwerking met de politie is hierin essentieel, omdat op deze manier samenkomt wat er in een penitentiaire inrichting (PI) gebeurt en wat buiten gebeurt. Hierdoor ontstaat een rijker informatiebeeld. Het project is een samenwerking tussen het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ), Justitieel Complex Zaanstad (JCZ) en Politie Eenheid Amsterdam en er wordt nauw samengewerkt met het OM en Reclassering Nederland.

Inzicht, interventies en impact Het project heeft drie lijnen: informatiedeling bij instroom, doorstroom en uitstroom, signaleren en opvolgen van signalen en casuïstiek. Al deze lijnen hebben inzichten opgeleverd over hoe organisaties samenwerken en wat er beter kan en vervolgens is de werkwijze daarop aangepast. De casuïstiekoverleggen tussen JCZ en Politie Amsterdam boeken inmiddels resultaat. Een voorbeeld: steeds vaker ziet JCZ jongeren die – al dan niet onder dwang – drugs willen binnensmokkelen. Het vermoeden is dat gedetineerden hiervoor jongeren tussen 12 en 18 jaar inzetten omdat het jeugdstrafrecht op hen van toepassing is en ze dus een veel lagere straf krijgen. Door de aandacht die er vanuit het project is voor de samenwerking tussen ‘binnen’ en ‘buiten’ is het inmiddels standaard geworden dat er bij jongeren onder de 18 jaar die in de PI verboden spullen (contrabande) binnen willen brengen altijd een zorgmelding wordt gedaan bij Veilig Thuis.

29

Een aantal maatregelen wordt als essentieel beschouwd voor het tegengaan van criminaliteit tijdens detentie. Dat is onder andere het delen van informatie bij instroom en uitstroom van gedetineerden, zodat partners beter geïnformeerd zijn over risico’s op crimineel handelen. Daarnaast is geconstateerd dat de bewustwording van crimineel handelen tijdens detentie bij personeel nog vergroot kan worden. Door met mensen op de werkvloer in gesprek te gaan over dilemma’s en uitdagingen bij het signaleren van criminaliteit tijdens detentie wordt deze bewustwording vergroot. Dit moet leiden tot meer signalen en daardoor tot een stevigere aanpak van het probleem.

Vervolg In 2023 wordt verder gewerkt aan het vergroten van bewustwording onder gevangenispersoneel over criminaliteit tijdens detentie en aan het delen van informatie tussen organisaties bij in- en uitstroom uit detentie. Ook wordt ingezet op meer capaciteit en nog stevigere positionering van het Bureau Inlichtingen en Veiligheid van JCZ, dat een cruciale schakel is in de informatie over casuïstiek. Met meer capaciteit kunnen bijvoorbeeld financiële geldstromen veel beter in kaart worden gebracht, wat weer kan leiden tot signalen over criminaliteit tijdens detentie.

Rapportage Weerbaar Amsterdam

Drugsgebruik in Amsterdam november 2022

30

Rapportage Weerbaar Amsterdam

31

0

1

2

3

4

5

6

7

0

2022 2021 2022 2021 2022 2021

8

10

0

20

40

60

80

100

0

20

40

60

80

100

0

20

40

60

80

100

geen antwoord heel veel veel niet weinig, niet veel weinig heel weinig