3. Raadsinformatiebrief energiearmoede 2 mei 2022

Raadsinformatiebrief

Aan

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 2 mei 2022 Portefeuille(s) Duurzaamheid en Circulaire Economie (29) Armoede en Schuldhulpverlening (23) Bouwen en Wonen (25) Portefeuillehouder(s): Marieke van Doorninck, Marjolein Moorman, Jakob Wedemeijer Behandeld door Directie Inkomen, bestuurszaken.wpi@amsterdam.nl Datum

Onderwerp

Voortgang aanpak energiearmoede

Geachte leden van de gemeenteraad, De afgelopen periode is de sterke stijging van de gasprijs op de energiemarkt door onze inwoners gevoeld. De meeste woningen in Nederland en Amsterdam worden nog verwarmd met aardgas en ook voor elektriciteit zijn de prijzen gestegen. Hierdoor betalen veel huishoudens nu een stuk meer aan hun energierekening. Al voor de sterke stijging van de energieprijzen in het afgelopen jaar leefden ongeveer 43 duizend huishoudens in Amsterdam (9%) in energiearmoede.1 Dit betekent dat zij meer dan 10% van hun inkomen kwijt zijn aan energielasten. Met name onder huishoudens met een laag inkomen komt energiearmoede veel voor. Voor deze huishoudens betekenen de gestegen energieprijzen een forse aanslag op hun budget. Energiemaatschappijen constateren een toename van betalingsproblemen door de hoge energieprijs.2 Het college komt huishoudens met een krappe beurs tegemoet met verschillende maatregelen. Deze richten zich op de korte termijn, waarbij het tegengaan van betalingsproblemen en besparingsgedrag centraal staat en de middellange termijn, waarin het verbeteren van woningen en verduurzaming leidend zijn.3 Met deze brief informeert het college u over de huidige stand van zaken van een aantal van deze maatregelen, te weten: 1. Verhoging energietoeslag voor minima van €200 naar €800; 2. Voortgang en bereik Regeling Reductie Energieverbruik Woningen; 3.

Besteding extra Rijksmiddelen voor het terugdringen van de energierekening; 4. Ambtswoningbijeenkomst energiearmoede.

1

OIS (maart 2022) Factsheet: Energiearmoede in Amsterdam 2021. NOS (13 april 2022) Energiebedrijven zien vaker betalingsproblemen door hoge energieprijs. 3 Zie ook de eerdere raadsinformatiebrief over dit onderwerp (15 oktober 2021): Intensivering aanpak energiearmoede in reactie op fors stijgende energieprijzen. 2

Gemeente Amsterdam

Datum 29 april 2022 Raadsinformatiebrief Pagina 2 van 7

1 Verhoging energietoeslag voor minima van €200 naar €800 Op 9 maart jl. heeft het college de vorige gemeenteraad geïnformeerd4 over het uitkeren van een energietoeslag van €200 aan huishoudens met een laag inkomen, als compensatie voor de gestegen energiekosten. Dit is een landelijke regeling die wordt uitgevoerd door de gemeenten. Inmiddels hebben 59.282 minimahuishoudens dit bedrag automatisch op hun rekening ontvangen. Daarnaast hebben circa 20.000 minimahuishoudens waarvan we geen recent rekeningnummer hebben een brief gekregen met het verzoek hun rekeningnummer aan de gemeente door te geven, waardoor ook zij de toeslag snel kunnen ontvangen. Tot slot is er een aanvraagproces ingericht waardoor minimahuishoudens die nog niet in beeld zijn bij de gemeente de energietoeslag zelf kunnen aanvragen. Huishoudens met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum en een laag vermogen5 komen in Amsterdam in aanmerking voor de energietoeslag. Dit betreft bijvoorbeeld huishoudens met bijstand of een andere Participatiewetuitkering. Bij huishoudens die de toeslag zelf aanvragen wordt het inkomen over 2021 getoetst. In de landelijke richtlijn worden vier groepen benoemd die moeten worden uitgesloten van de energietoeslag: 1) inwoners die in een instelling verblijven, 2) jongeren tot 21 jaar, 3) studenten die aanspraak maken op studiefinanciering (WSF 2000) en 4) dak- en thuislozen.

Voor jongeren die individuele bijstand voor kosten levensonderhoud ontvangen, wordt in Amsterdam een uitzondering gemaakt. Dit zijn bijvoorbeeld jonge asielzoekers en jongeren die geen contact hebben met hun ouders. Omdat zij geen beroep kunnen doen op de draagkracht van ouders, wordt het voor hen wel mogelijk om de energietoeslag aan te vragen. Na de militaire inval van Rusland in Oekraïne en als gevolg hiervan de verdere toename van energieprijzen en onzekerheid, heeft het Rijk op 11 maart besloten om het richtbedrag van de toeslag te verhogen van €200 naar € 800. De resterende € 600 zal in juni aan Amsterdamse minima worden uitbetaald. De totale kosten voor de uitvoer van de regeling bedrag €67,4 miljoen. Dit is inclusief uitvoeringslasten, bijvoorbeeld voor het verwerken van de aanvragen. Naar aanleiding van signalen van gemeenten dat het budget onvoldoende is om alle minima €800 te verstrekken en een motie hierover in de Tweede Kamer6, is op 28 april bekend gemaakt dat het landelijke budget voor de energietoeslag wordt verhoogd van €679 miljoen naar €854 miljoen.7 Aan de gemeente Amsterdam wordt circa €77 miljoen beschikbaar gesteld via de meicirculaire van de algemene uitkering van het gemeentefonds.

4

Raadsinformatiebrief (9 maart 2022): Uitbetaling energietoeslag van €200 aan alle Amsterdammers met een laag inkomen. 5 In het kader van de Participatiewet geldt een vermogensgrens, wie vermogen (zoals spaargeld) heeft boven dat bedrag, heeft geen recht op bijstand. Per 1 januari 2022 bedraagt de vermogensgrens € 13.010,- voor een gezin of alleenstaande ouder en € 6.505,- voor een alleenstaande. 6 Motie van de leden Grinwis en Van Weyenberg over overleg met gemeenten om knelpunten te inventariseren bij de uitkering van de eenmalige tegemoetkoming, Kamerstukken II, 2021/22, 35925, nr. 123. 7 Kamerbrief 28 april (2022-0000102934) Garantie budget energietoeslag.

Gemeente Amsterdam

Datum 29 april 2022 Raadsinformatiebrief Pagina 3 van 7

Tabel 1: Raming kosten energietoeslag.

Minimahuishoudens in beeld Schatting bereikte minimahuishoudens niet in beeld

Uitvoeringslasten Totaal

Aantal

Kosten

76.393

€ 60.854.470

7.800 (90% toekenning)

€ 5.616.000

€ 975.000 € 67.445.470

Generieke landelijke regelingen De energietoeslag komt bovenop de generieke compensatiemaatregelen van het Rijk waar alle Nederlandse huishoudens van profiteren. Half oktober 20218 heeft het kabinet bekend gemaakt de energiebelasting voor alle Nederlanders aan te passen als generieke tegemoetkoming voor de stijgende energierekening op de korte termijn. Het gaat om een bedrag van gemiddeld €420 per jaar per huishouden. Per 1 april 2022 is daarnaast de btw op energie verlaagd van 21% naar 9%. Vangnetregeling Voor huishoudens die ondanks deze compensatiemaatregelen toch in de financiële problemen dreigen te raken, biedt Amsterdam maatwerk. Financiële problemen kunnen bijvoorbeeld ontstaan doordat de individuele kosten van het huishouden door gedrag of de energetische staat van de woning afwijken van het gemiddelde, of doordat men vanwege het faillissement van de energiemaatschappij in de huidige markt een nieuw contract heeft moeten afsluiten. In het kader van de aanpak Vroeg Eropaf9 heeft de gemeente contact met de belangrijkste energieleveranciers en wordt samengewerkt om contractbeëindigingen en afsluitingen te voorkomen en coulance te bieden om problematische schuldsituaties af te wenden. Tijdens een bijeenkomst in de ambtswoning over energiearmoede op 29 maart jl.

(zie paragraaf 4) is de opzet van een intensivering van het vangnet besproken met bestuurders van energiebedrijven. Deze vangnetregeling is bedoeld om de ondersteuning aan huishoudens met betalingsproblemen bij hun energierekening verder te verbeteren en afsluitingen en problematische schulden te voorkomen. De vangnetregeling bestaat uit 3 onderdelen: 1) sociale incasso door het energiebedrijf, 2) budgetadvies en energiebesparingsadvies, 3) een jaarbetaalplan op basis van verschillende ingrediënten (bijvoorbeeld een schuldenrustlening en indien 8 https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2021Z18173&did=2021D39091

9

Vroeg Eropaf begint bij het signaleren van betalingsachterstanden. De gemeente ontvangt hierover meldingen van bijvoorbeeld zorgverzekeraars, energieleveranciers en woningcorporaties. Als daartoe aanleiding is, nemen Vroeg Eropaf-teams contact op met de bewoner om te kijken of hulp gewenst is. De Vroeg Eropaf-medewerker begeleidt de bewoner en zorgt voor warme overdracht naar schuldhulpverlening en/of ketenpartners als dat nodig is.

Gemeente Amsterdam

Datum 29 april 2022 Raadsinformatiebrief Pagina 4 van 7

mogelijk individuele bijzondere bijstand vanwege een bijzondere omstandigheid). De vangnetregeling wordt uitgewerkt in nauwe afstemming met de energiebedrijven en buurtteamorganisaties.

2 Voortgang en bereik Regeling Reductie Energieverbruik Woningen (RREW); Met de Regeling Reductie Energieverbruik Woningen (RREW) kunnen gemeenten huurders en eigenaar-bewoners stimuleren om energie te besparen in hun woning. Amsterdam heeft begin 2021 €5,9 miljoen ontvangen van het Rijk in het kader van deze regeling en het college zet bij de besteding gericht in op wijken en buurten waar energiearmoede het meeste voorkomt. De middelen zijn tot nu toe als volgt besteed: - Vouchers: In eerste instantie zijn 43.000 vouchers voor energiebesparende producten beschikbaar gesteld, waarvan er op 6 april jl. 35.378 waren aangevraagd én verzilverd. Met deze vouchers kunnen inwoners gratis ter waarde van €70 aan energiebesparende producten zoals tochtstrips, radiatorfolie en ledlampen aanschaffen. Huishoudens met een laag inkomen worden gericht benaderd (o.a. via de communicatiekanalen van de Stadspas en in buurten met een hoog aandeel energiearmoede). Van het totaal aantal aangevraagde vouchers is 39% aangevraagd door huishoudens met een Stadspas groene stip. - Huis-aan-huis energiecoaching met gratis bespaarproducten: Energiecoaches bellen huis aan huis aan in buurten waar energiearmoede het meeste voorkomt. Zij geven bespaartips en verstrekken energiebesparende producten. De aanpak is in februari 2022 gestart en eind maart waren er al 3979 adviezen gegeven.

In totaal zullen tot de zomer 12.000 Amsterdammers energieadvies aan huis krijgen. - Intensivering lopende energiecoachaanpak: Daarnaast is de al lopende energiecoachaanpak van Stichting !WOON geïntensiveerd. Huishoudens met een laag inkomen kunnen gratis een afspraak maken voor een energiecoach aan huis. Zij worden ontzorgd door waar mogelijk direct energiebesparende maatregelen te installeren. Eind maart 2022 heeft !WOON in totaal 1.619 adviezen gegeven sinds de start op 1 april 2021. Ook via de buurtteams wordt energieadvies gegeven en in de komende periode zullen 65 extra buurtteammedewerkers hiervoor worden getraind. Ook worden online informatiebijeenkomsten georganiseerd over energiebesparing en energiedisplays geïnstalleerd om inwoners meer inzicht te geven in hun energieverbruik. De bestedingsperiode van de RREW loopt tot 31 juli 2022 en van de €5,9 miljoen die Amsterdam heeft gekregen van het Rijk, was op 6 april jl. €5,1 miljoen gereserveerd voor lopende projecten. Het resterende bedrag wordt in de komende periode aangewend om extra (ca. 13.000) vouchers beschikbaar te stellen voor bewoners van huurwoningen. Om het grootste deel van de vouchers bij inwoners met een krappe beurs terecht te laten komen, wordt wederom een communicatieactie opgezet in samenwerking met team Stadspas.

Gemeente Amsterdam

Datum 29 april 2022 Raadsinformatiebrief Pagina 5 van 7

3 Besteding extra Rijksmiddelen voor het terugdringen van de energierekening; Op 20 januari 2022 heeft het Rijk in reactie op de toegenomen energieprijzen extra middelen beschikbaar gesteld aan gemeenten om kwetsbare huishoudens te ondersteunen bij het nemen van maatregelen om de energierekening te verlagen. De gemeente Amsterdam ontvangt een bijdrage van ca. € 8,4 miljoen (incl. de bijdrage aan de voormalige gemeente Weesp). De projecten moeten voor 1 mei 2023 zijn afgerond. Op 5 april 2022 heeft het college een bestedingsvoorstel vastgesteld, op basis van onderstaande 3 uitgangspunten: - We bouwen voort op bestaande aanpakken en opgedane ervaringen: Vanwege de korte realisatietermijn, de omvang van de opgave en de uitgebreide ervaring die de afgelopen jaren is opgedaan, ligt het voor de hand om waar mogelijk aan te sluiten bij bestaande aanpakken. Bovendien staan anders de lange en veeleisende inkoop- en subsidietrajecten die verbonden zijn aan het uitgeven van de middelen op gespannen voet met de urgentie en korte bestedingstermijn waar we mee te maken hebben. - We benaderen de doelgroep proactief: De ervaring leert dat de mensen die het meeste geholpen zijn bij ondersteuning met het omlaag krijgen van de energierekening, vaak het moeilijkst worden bereikt. Een proactieve benadering helpt bij het overtuigen en onder de aandacht brengen van het aanbod van de gemeente.

Dit gebeurt onder andere door het huis-aan-huis benaderen en door inzet van de communicatiekanalen van de Stadspas. - We ontzorgen de doelgroep: Ondersteuning bij het omlaag brengen van de energierekening is het meest effectief wanneer mensen ontzorgd worden en maatregelen waar mogelijk al meteen worden geïnstalleerd. Advies en het verstrekken van energiebesparende producten worden daarom bij voorkeur in combinatie aangeboden met installatiehulp. Voor de inzet van deze nieuwe middelen richten we ons met name op het langs verschillende wegen aanbieden van energieadvies en energiebesparende producten. Een belangrijk onderdeel hiervan is het voortzetten van de lopende energiecoachprojecten. In aanvulling op de bestaande huis-aan-huisadviezen bieden we de mogelijkheid tot installatie en/of energiedisplays. Met deze inzet beogen we in een jaar 16.000 tot 24.000 huishoudens te bereiken. Daarnaast wordt voorbereid om vanuit deze gelden binnenkort een bijdrage aan energiezuinig witgoed en overstaphulp naar elektrisch koken aan te kunnen bieden. Gezien de elkaar snel opvolgende ontwikkelingen rondom dit thema wordt bij de uitwerking ook nadrukkelijk gekeken naar nieuwe inzichten en gegevens, ook van externe betrokkenen zoals energiebedrijven en corporaties. 4 Ambtswoningbijeenkomst energiearmoede Op 29 maart jl.

is in de ambtswoning gesproken met bestuurders van energiebedrijven, woningcorporaties en particuliere verhuurders over energiearmoede en de toegenomen energieprijzen. Onderwerp van gesprek was de manieren om de samenwerking bij projecten gericht energiebesparing en bewustwording te verbeteren. Ook is kennis uitgewisseld over de ontwikkelingen in de omvang en aard van de problemen rond energiearmoede. Daarnaast de opzet gepresenteerd van een nieuwe vangnetregeling voor huishoudens die in de betalingsproblemen dreigen te komen met hun energierekening (zie paragraaf 2). In samenwerking met vertegenwoordigers van de verschillende organisaties worden plannen nader

Gemeente Amsterdam

Datum 29 april 2022 Raadsinformatiebrief Pagina 6 van 7

uitgewerkt in aanloop naar een vervolgbijeenkomst voor de zomer. Waar dit meerwaarde heeft wordt hierbij aangesloten bij de projecten die worden gefinancierd met de extra Rijksmiddelen die Amsterdam begin dit jaar heeft ontvangen voor het tegengaan van energiearmoede (zie paragraaf 3). Daarnaast heeft op 8 april jl. de bijeenkomst “Snelle energiebesparing” plaatsgevonden in de Johan Cruijff ArenA, waarbij de vraag centraal stond hoe we binnen een jaar 15 procent gas gaan besparen in Amsterdam en omgeving. Ook hier is aandacht besteed aan het bereiken van Amsterdammers in energiearmoede. De bijeenkomst was een samenwerking tussen Amsterdam Economic Board, Metropoolregio Amsterdam, Green Business Club, Duurzaamheidsraad Amsterdam, 02025 en gemeente Amsterdam. Tot slot Met het in deze brief uiteengezette pakket maatregelen zet het college erop in om de gevolgen van de toegenomen energieprijzen te verzachten voor huishoudens met een laag inkomen. De aanpak kan de effecten van de stijging van energieprijzen dempen, maar zeker niet tenietdoen. Bovendien is er veel onzekerheid, over de ontwikkeling van de energieprijzen in de komende periode en ook over hoe de gevolgen op het niveau van huishoudens exact zullen uitpakken. We blijven de ontwikkelingen daarom nauwgezet volgen en zullen u als hier aanleiding toe is nader informeren.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Marjolein Moorman Wethouder Armoedebestrijding

Gemeente Amsterdam

Marieke van Doorninck Wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid

Jakob Wedemeijer Wethouder Wonen

Datum 29 april 2022 Raadsinformatiebrief Pagina 7 van 7