3. Monitor Actieplan Schone Lucht 2024.pdf

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

Inhoudsopgave

Samenvatting3 1. Luchtkwaliteit in Amsterdam 

4

2. Uitvoering Actieplan Schone Lucht 2024

8

3. De samenstelling van het wegverkeer in Amsterdam

14

4. Laadinfrastructuur17

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

2

Samenvatting In Amsterdam wordt overal voldaan aan de wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit. De luchtkwaliteit in Amsterdam voldoet in 2023 voor het eerst aan de WHO-advieswaarden uit 2005. Er was sprake van meteorologisch gunstige omstandigheden voor de luchtkwaliteit, doordat het veel heeft geregend.

De ambitie van het Actieplan Schone Lucht (ASL, 2019) is om vanaf 2030 te voldoen aan de WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit uit 2005. Met luchtkwaliteit op dit niveau leven alle Amsterdammers gemiddeld 3 maanden langer ten opzichte van 2017. De WHO heeft de advieswaarden voor luchtkwaliteit inmiddels aangescherpt en in 2024 zijn de wettelijke grens­ waarden voor luchtkwaliteit van de Europese Unie ook aangescherpt. Met ingang van 2030 moet Amsterdam aan deze waarden voldoen. De prognose van het RIVM is dat hier in 2030 nog niet overal in Amsterdam aan wordt voldaan. In 2024 is weer een aantal stappen gezet in de uitvoering van het ASL. Per 1 januari 2025 is het gebied binnen de S100 een uitstootvrije zone voor nieuwe bestel- en vrachtauto's, en is de bebouwde kom van Amsterdam een uitstootvrije zone voor nieuwe brom- en snorfietsen, met uitzondering van Weesp en Landelijk Noord. De milieuzone binnen de Ring A10 is per 1 januari 2025 aangescherpt naar toegang vanaf diesel emissieklasse 5 voor personenauto's en bestelauto's.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

Uitstootvrij wegverkeer blijft groeien in Amsterdam. In het derde kwartaal van 2023 (op basis van detecties met verkeerscamera's) was 11% van de personenauto's uitstootvrij, en was 11% van de vrachtauto's uitstootvrij. Uitstootvrije taxi's en brom- en snorfietsen groeien het snelst: circa 30% van de detecties in het derde kwartaal van 2024 was uitstootvrij. De gemeente werkt hard aan een dekkend laadnetwerk voor uitstootvrij verkeer. Er zijn meer dan 8.660 publieke laadpunten in Amsterdam en er wordt data-gestuurd bijgeplaatst in wijken waar de behoefte aan laadpunten het hoogste is. Amsterdam werkt hard aan netbewust laden en circa 10% van de laadpunten wordt inmiddels netbewust aangestuurd.

3

1

Luchtkwaliteit in Amsterdam De luchtkwaliteit in Nederland wordt gemonitord door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Hiervoor worden metingen van het landelijk meetnet luchtkwaliteit in beheer bij de Nederlandse GGD's gecombineerd met modelmatige berekeningen. De monitoringsronde van 2024 geeft inzicht in de luchtkwaliteit in zichtjaar 2023 met behulp van het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK). Luchtkwaliteit verbeterd In zichtjaar 2023 zijn er geen overschrijdingen geconstateerd van de wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit. Amsterdam voldoet sinds zichtjaar 2020 (monitoringsronde 2021) overal aan de EU‑grenswaarden voor luchtkwaliteit. Meteorologisch gezien was het een gunstig jaar voor de luchtkwaliteit met onder andere veel regen. In 2023 is de luchtkwaliteit verbeterd ten opzichte van 2022: de gemiddelde luchtverontreiniging in heel Amsterdam (stikstofdioxide en fijnstof) is gedaald. De berekende concentraties stikstofdioxide NO2 en fijnstof PM10 en PM2,5 op alle individuele toetslocaties in Amsterdam zijn ook gedaald. In 2023 voldoet de luchtkwaliteit in Amsterdam voor het eerst aan de WHO-advieswaarden uit 2005. Als hier blijvend aan wordt voldaan leven de bewoners van Amsterdam hierdoor gemiddeld 3 maanden langer ten opzichte van de luchtkwaliteit in 2017.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

4

Hoogst berekende jaargemiddelde concentratie in 2023 in Amsterdam

EU-grenswaarde

WHO 2005

WHO 2021

EU-grenswaarde per 2030

Stikstofoxide (NO₂)

31,4 μg/m³

Weesperstraat

40 μg/m³

40 µg/m³

10 μg/m³

20 μg/m³

Fijnstof (PM₁₀)

18,8 µg/m3

Stadhouderskade

40 μg/m³

20 µg/m³

15 μg/m³

20 μg/m³

Fijnstof (PM₂.₅)

9,7 μg/m³

Stadhouderskade

25 μg/m³

10 µg/m³

5 μg/m³

10 μg/m³

Jaargemiddelde concentratie stikstofdioxide NO₂

Tabel 1 De hoogste berekende jaargemiddelde concentraties

Periode 2010 t/m 2023 en prognose 2025 en 2030

stikstof NO₂ en fijnstof PM₁₀ en PM2,5 in Amsterdam in 2023 uit de modellering van het RIVM.

Grenswaarde

90

Hoogste 80

De WHO-advieswaarden uit 2005 zijn het ambitieniveau van het Actieplan Schone Lucht uit 2019. In 2021 heeft de WHO de gezondheidskundige advieswaarden voor luchtkwaliteit verlaagd. In 2024 heeft de EU de wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit ook aangescherpt, met ingang van 2030.

Laagste

70

WHO-advies 2005 WHO-advies 2021

60 50 40 Concentratie in µg/m³

In 2023 wordt voldaan aan de Europese grenswaarde en de WHO-advieswaarde uit 2005 (beide 40 μg/m3). Aan de huidige WHO-advieswaarde (uit 2021) wordt nog niet voldaan (10 μg/m3). In 2023 waren er meteorologisch gunstige omstandigheden voor de luchtkwaliteit. De modellering van het RIVM gaat uit van gemiddelde weersomstandigheden en voorspelt mede hierdoor een kleine piek in 2025.

Gemiddelde

30 20 10 Jaren

0 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022

2025

2030

Figuur 1 Ontwikkeling van de hoogste en laagste jaargemiddelde concentratie stikstofdioxide (NO2) op de toetspunten van de gemeente Amsterdam, periode 2010 t/m 2023 en prognose 2025 en 2030 van het RIVM.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

5

Europese grenswaarden per 2030 In 2024 heeft de Europese Unie de wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit aangescherpt, met ingang van 2030. De prognoses van het RIVM voorspellen op dit moment dat Amsterdam in 2030 nog niet volledig aan de nieuwe norm voor stikstofdioxide NO₂ zal voldoen. De EU-grenswaarde voor NO₂ wordt per 2030 gehalveerd van 40 μg/m³ naar 20 μg/m³. In het zichtjaar 2023 werd op circa 10% van de toetspunten in Amsterdam nog niet voldaan aan de nieuwe Europese grenswaarde per 2030. Dit zijn bekende drukke wegen zoals Weesperstraat en Wibautstraat, Haarlemmerweg, Prins Hendrikkade, Stadhouderskade en Nassaukade, maar ook de Ceintuurbaan en Van Woustraat in de Pijp en de Overtoom en Jan van Galenstraat in West. Vanaf 2030 wordt volgens de prognoses van het RIVM op alle toetslocaties voldaan aan de nieuwe EU-grenswaarden voor fijnstof PM2,5 en PM10. Figuur 2 Ontwikkeling van de hoogste en laagste jaargemiddelde concentratie fijnstof PM₂.₅op de toetspunten van de gemeente Amsterdam, periode 2011 t/m 2023 en prognose 2025 en 2030. In 2023 wordt voldaan aan de WHO-advieswaarde fijnstof PM₂.₅ uit 2005 (10 μg/m3). In 2023 waren er meteorologisch gunstige omstandigheden voor de luchtkwaliteit. De modellering van het RIVM gaat uit van gemiddelde weersomstandigheden en voorspelt mede hierdoor een kleine piek in 2025.

* 2010 ontbreekt omdat de concentratie fijnstof PM2,5 toen nog niet berekend kon worden.

Figuur 3 Verloop van de hoogste en laagste jaargemiddelde concentraties fijnstof PM10 op de toetspunten van de gemeente Amsterdam, periode 2010 t/m 2023 en de prognose 2025 en 2030 van het RIVM, in relatie tot de Europese grenswaarde (40 μg/m3), de equivalente grenswaarde voor de 24-uursgemiddelde concentratie (31,5 μg/m3) en de WHO-advieswaarde 2005 (20 μg/m3) en WHO-advieswaarde 2021 (15 μg/m3).

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

6

De CO2-opgave De maatregelen in het ASL zijn naast de luchtkwaliteit in Amsterdam ook belangrijk voor het halen van de Amsterdamse klimaatambities. De Amsterdamse doelstelling met betrekking tot de CO₂-uitstoot is 60% reductie in 2030 ten opzichte van 1990. Als alle mobiliteit in Amsterdam uitstootvrij is en er volledig opgeladen wordt met hernieuwbare energie dan levert dit een CO2-reductie op van 9% van het totaal van Amsterdam. Volgens conservatieve berekeningen betekent de verschoning van mobiele werktuigen die ingezet worden in Amsterdam nog eens 2% extra CO2-reductie, bovenop de 9% van mobiliteit. Figuur 4 laat zien dat de CO2-uitstoot van wegverkeer in Amsterdam in 2023 gedaald is ten opzichte van 2022 maar wel hoger is dan 2019. Dit komt mede doordat de verkeersintensiteit weer is toegenomen na de coronacrisis tot hetzelfde niveau als in 2019. De CO2-uitstoot op de snelwegen is minder gegroeid ten opzichte van voorgaande jaren en komt 64 kiloton lager uit dan in 2019 (-12.9%). Snelwegen zijn rijkswegen en vallen buiten de scope van het ASL.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

CO₂ uitstoot per jaar [Kton] Snelweg

600

Stad

511

503

494

500 411

398

400

390

429 432

425

409 339

430

409

347

300

200

100

0 2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Figuur 4 Totale CO2-emissies van wegverkeer in Amsterdam van 2017 tot en met 2023, op basis van alle verkeersbewegingen vastgelegd door ANPR-camera's.

7

2

Uitvoering Actieplan Schone Lucht 2024 Inleiding

Belangrijkste communicatie-inspanningen

De mobiliteitstransitie is te verdelen in drie onderdelen:

• Méér dan 100.000 brieven verstuurd naar

1. Het verminderen van de gereden kilometers door wegverkeer. 2. Het veranderen van de manier van reizen (zoals meer OV in plaats van autorijden). 3. Het verschonen van wegverkeer, vaarverkeer en openbaar vervoer. Het Actieplan Schone Lucht (ASL) uit 2019 zet in op uitstootvrij vaar- en wegverkeer in Amsterdam en de verschoning van een aantal andere bronnen van luchtvervuiling, zoals mobiele werktuigen en houtstook. In 2024 stond de voorbereiding van de invoering van de uitstootvrije zones per 1 januari 2025 centraal. Diverse wetswijzigingen op de agenda van de Tweede Kamer in 2023 zijn na de verkiezingen niet meer behandeld, als gevolg van de nieuwe samenstelling. Dit heeft geleid tot een kleinere uitstootvrije zone voor bestel- en vrachtauto's en uitstel van de uitstootvrije zone voor taxi's tot nader orde.

Communicatie en voorlichting Het belangrijkste communicatiedoel in 2024 was om er voor te zorgen dat de doelgroepen die vanaf 2025 met nieuwe regels te maken krijgen zijn geïnformeerd zodat zij weten dat ze in de komende jaren moeten overstappen naar duurzamer vervoer, weten welke hulp zij hierbij kunnen krijgen en zich hier zo nodig op voorbereiden.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

•

• • • • • •

Amsterdamse eigenaren van voertuigen waar de regels voor veranderen vanaf 2025. Ook brieven naar scooterdealers en brieven in samenwerking met randgemeenten. Een publiekscampagne in het voorjaar en een in het najaar met uitingen door de hele stad en online. In het najaar extra aandacht voor bewoners van randgemeenten en terugkerende bezoekers van Amsterdam met een voertuig. Het hele jaar door waarschuwingsbanners op (tweehands)verkoopsites voor scooters en personenauto's. Communicatie en voorlichting via gemeentekanalen en via middelen en kanalen van brancheorganisaties. Vanaf oktober 45 aankondigingsborden/tekstkarren vlak langs wegen door de stad verspreid. Zero Emissie Regio Amsterdam (ZERA) evenement op 25 november. Een evenement waar ondernemers terechtkonden voor advies en inspiratie over de overstap naar elektrisch. Er waren 520 bezoekers. Inspraakperiode en communicatie over de nieuwe parkeervergunning regels vanaf 2025. Inspraakperiode uitstootvrije zone pleziervaart met inloop informatiebijeenkomsten. Meer dan 1.000 inspraakreacties. Voorlichting over de gevolgen van houtstook, stooktips via social media en flyers in buurten met de meeste overlast. Brede aankondiging van nieuw beleidskader en mogelijkheid tot inspraak. Inspraakperiode met inloop informatiebijeenkomsten.

8

Resultaten communicatieonderzoek In 2024 is er opnieuw een communicatieonderzoek uitgevoerd naar onder andere de bekendheid van de maatregelen omtrent uitstootvrije mobiliteit en het draagvlak voor deze plannen. Deze resultaten worden waar mogelijk vergeleken met de resultaten van 2023. Bezit en gebruik Het bezit van de elektrische auto (10%) is verdubbeld ten opzichte van 2023 (5%). Als we vragen of men binnen nu en 1 jaar van plan is een nieuw vervoermiddel te kopen, staan als keuze bovenaan:

• benzine- of dieselauto’s (16%, was 19% in 2023) • elektrische fietsen, speed pedelecs of fatbikes •

(14%, was 16% in 2023) elektrische auto’s (13%, was 11% in 2023)

28% verwacht het huidige vervoermiddel in 2025 te gaan vervangen (dit was 16% voor 2024). Als vervanging overweegt men vaker dan in 2023 een hybride auto (24%, in 2023 was dit 16%). Toch worden benzine- of dieselauto's net als vorig jaar het meest overwogen (29% was 26% in 2023).

Kennis en betrokkenheid In 2024 maakt 28% zich veel zorgen over de luchtkwaliteit in Amsterdam, een toename sinds 2023 (21%). Ook het aandeel wat zich heel weinig zorgen maakt is afgenomen (8%, was 13%). De kennis over de maatregelen van Amsterdam en het doel daarvan is toegenomen. Wanneer gevraagd wordt om spontaan maatregelen met betrekking tot lucht­ kwaliteit te benoemen, wordt in 2024 het vaakst genoemd:

• de milieuzones (19%) • uitstootvrije zone in 2030 voor alle vervoersmiddelen (17%)

• lagere maximumsnelheid (12%) In 2023 werden het vaakst genoemd:

• vervuilende/oude auto's/scooters weren (30%) • lagere maximumsnelheid (23%) • elektrisch/fossielvrij rijden (20%)

Houding Het algemene begrip voor de maatregelen is positiever geworden, zo is in 2024 31% (zeer) positief tegenover 21% in 2023. Het begrijpen van het nut van de maatregel om in 2030 alle vervuilende vervoermiddelen te weren is iets toegenomen sinds 2024. Een groter aandeel vindt de maatregelen in zeer grote mate nut hebben (17%, was 12%). Daarnaast geven minder mensen aan dat deze maatregel geen voordelen heeft (23%, was 33%). De grootste voordelen van de maatregelen die genoemd worden:

• de verbetering van gezondheid van Amsterdammers (48%)

• het is beter voor het klimaat (45%) • het bijdragen aan minder uitstoot in de stad (30%) Als nadeel wordt het meest genoemd:

• dat de maatregel zorgt voor hogere reiskosten (33%) • het reizen met OV heeft te veel nadelen (31%, was 42% in 2023)

• elektrische auto’s hebben te veel nadelen (29%)

De belangrijkste reden om géén uitstootvrij vervoermiddel te willen kopen, is:

• de hoge aanschafprijs (43%, was 44% in 2023) • gedoe met opladen (aantal oplaadpunten / lang wachten) (17%, was 15% in 2023)

• slecht voor milieu / klimaat (9%, was 6% in 2023) • beperkte actieradius (7%, was 12% in 2023)

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

9

Route naar een uitstootvrij Amsterdam Vanaf 2025

Vanaf 2025 Aanscherping milieuzone naar emissieklasse 5 voor dieselpersonenauto’s, -taxi’s en -bestelauto’s’

2019 Actieplan Schone Lucht vastgesteld

Uitstootvrij centrumgebied voor pleziervaart. Het gehele binnenwater uitstootvrij voor passagiersvaart en transport over water

2020 • Introductie milieuzone dieselpersonenauto’s met emissieklasse 4 • Aanscherpen milieuzone bestelauto’s: emissieklasse 4 • Vergoten omvang milieuzones

* Met overgangsregelingen Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

Vanaf 2025 2022

Vanaf 2025

Aanscherpen milieuzone vrachtauto’s en autobussen naar emissieklasse 6

Uitstootvrij gebied bebouwde kom voor brom- en snorfietsen

Uitstootvrij gebied S100 voor bestel- en vrachtauto’s

Ambitie Uitstootvrij Amsterdam voor alle verkeer

10

De uitvoering van het Actieplan Schone Lucht in 2024

Personenauto Met ingang van 1 januari 2025 is de milieu­ zone binnen de ring A10 aangescherpt naar diesel emissieklasse 5 en hoger. De onder­ steunende subsidieregeling voor de sloop van oude dieselvoertuigen is uitgebreid in juli 2024. De Schoner Parkeren Regeling met aangescherpte milieueisen voor nieuwe parkeervergunningen is in 2024 vastgesteld door de raad en wordt opgenomen in de parkeerverordening van Amsterdam.

Brom- en snorfietsen In 2024 is de uitstootvrije zone vastgesteld voor nieuwe brom- en snorfietsen binnen de bebouwde kom van Amsterdam met ingang van 1 januari 2025, met uitzondering van Landelijk Noord en Weesp. Brom- en snorfietsen met een datum eerste toelating (DET) van 1 januari 2025 moeten elektrisch zijn als ze in de uitstootvrije zone willen rijden. Er is een overgangsregeling voor brom- en snorfietsen op benzine van vóór 1 januari 2025. Brom- en snorfietseigenaren in Amsterdam met een Stadspas kunnen vanaf 2025 gebruik maken van een inruilregeling als ondersteuning bij de overstap naar een elektrisch voertuig.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

Stadslogistiek De uitstootvrije zone voor bestel- en vrachtauto's binnen de S100 is ingevoerd met ingang van 1 januari 2025. De overstap naar uitstootvrij rijden wordt ondersteund met een sloopsubsidie, een MKB-strategie (communicatie en advies op maat), en gerichte evenementen voor de doelgroep (KoffieElektrisch en ZERA). Met een overstappakket wordt extra ondersteuning geboden aan MKB en organisaties zonder winstoogmerk. Het ZE-loket voor ontheffingsaanvragen voor uitstootvrije zones in Nederland is geopend op 1 juli 2024.

11

Houtstook

Mobiele werktuigen

Taxi

Het stoken van hout en kolen draagt bij aan luchtverontreiniging in Amsterdam. In oktober 2024 is daarom het ontwerpbeleidskader houtstook vastgesteld en vrijgegeven voor inspraak. De maatregelen zijn gericht op lokale overlast door houtstook en de schadelijke gevolgen van houtrook voor de gezondheid van bewoners. Bewoners konden van 21 oktober tot 9 december 2024 zienswijzen indienen. Met deze bevindingen wordt in 2025 een definitief Beleidskader Houtstook aangeboden aan de raad.

In 2024 zijn meerjarige inkoop- en aanbestedingscriteria opgesteld voor de inzet van schone mobiele werktuigen in Amsterdam. Dit is de lokale uitwerking en implementatie van de afspraken uit het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB), ondertekend in 2023.

De invoer van de uitstootvrije zone voor taxi's is uitgesteld tot nader order door de verkiezingsuitslag van 2023. De milieuzone voor taxi's eindigt op 31 december 2024, omdat in de wet een einddatum is opgenomen voor deze milieuzone.

De voorgestelde maatregelen zijn gericht op bewustwording bij Amsterdammers, en het tegengaan van houtstook in woningen (kachels) en bij recreatie voor kinderen (open vuren). Er wordt subsidie beschikbaar gesteld voor het verwijderen van rookkanalen door bewoners.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

Het ontwerp-inkoopbeleid SEB en de aanpak op alle inzet van mobiele werktuigen in Amsterdam komen samen in de Uitvoeringsagenda Schone Mobiele Werktuigen. Deze wordt vastgesteld in 2025 en is mede tot stand gekomen door marktbijeenkomsten en verdiepende gesprekken met aannemers en branchepartijen in 2024.

TAXI

Taxi’s vallen daarom per 1 januari 2025 onder de milieuzone voor dieselpersonenauto's. Er is een TCO-tool (Total Cost of Ownership) ontwikkeld voor taxichauffeurs en -ondernemers, om de totale kosten van fossiel rijden en elektrisch rijden makkelijk te kunnen vergelijken. De tool is vanaf 2025 te gebruiken.

In 2024 is voor zeven verhardingsprojecten Rijkssubsidie binnengehaald, die de inzet van uitstootvrije mobiele werktuigen stimuleren en mede mogelijk maken in onze uitvoering.

12

Deelmobiliteit

Gemeentelijk wagenpark

Varen

De gemeente zet in op deelmobiliteit met deelauto's, deelscooters en deel(bak) fietsen als alternatief voor de privéauto omdat dit ruimte-efficiënter is. Dit draagt bij aan schone lucht doordat de deelauto-gebruiker zo’n 10% minder rijdt en de deelauto’s doorgaans nieuwer zijn. In navolging van de Agenda Autodelen (2019) en de Nota Deelvervoer (2023) wordt gewerkt aan het uitstootvrij krijgen van alle deelauto’s in 2025.

In 2024 is het transitieplan voor de verduurzaming van het gemeentelijk wagenpark uit 2019 vertaald naar uitvoeringsplannen per directie.

In 2024 zijn voorbereidingen getroffen voor de uitstootvrije zone pleziervaart in het centrumgebied per 1 april 2025, met overgangsregelingen voor bestaande vignethouders tot uiterlijk 2030. De inspraakprocedure in 2024 heeft 1.030 zienswijzen opgeleverd.

Er zijn circa 2.700 deelauto’s in Amsterdam. De helft daarvan heeft geen vaste standplaats en is uitstootvrij. De deelauto’s met vaste standplaats zijn in transitie naar uitstootvrij. Hierin werkt de gemeente nauw samen met de branche. In 2024 zijn er in totaal 450 van de 1.300 deelauto’s met standplaats omgezet naar uitstootvrij, inclusief het plaatsen van een laadpaal. Naast de gemeente hebben ook de aanbieders van deelvervoer de weg naar een uitstootvrije vloot in alle steden omarmd.

Deze uitvoeringsplannen zijn de stap naar kaders voor de inkoop van emissievrije voertuigen en de aanbesteding van laadvoorzieningen voor de komende jaren. Beheer en realisatie van voldoende (en tijdige) laadvoorzieningen is een belangrijke randvoorwaarde om het eigen wagenpark te kunnen bedienen. De Gemeenteraad is in 2023 apart geïnformeerd over de voortgang van de verduurzaming van het eigen wagenpark. De volgende raadsinformatiebrief volgt in het eerste kwartaal van 2025.

Op het Amsterdamse binnenwater vaart de passagiersvaart per 2025 bijna volledig uitstootvrij. Begin 2024 was 85% van de passagiersvaartuigen al uitstootvrij. Uitstootvrij varen wordt per 2025 ook als voorwaarde opgenomen in de exploitatievergunningen voor transport over water. Dit transport wordt steeds belangrijker voor de bevoorrading van winkels, horeca en bouw- en infrastructurele projecten in Amsterdam.

Veren GVB Veren exploiteert in opdracht van de gemeente Amsterdam de veren op het IJ en op het Noordzeekanaal. Op dit moment vaart GVB met vijf uitstootvrije veerponten op de verbindingen Buitenhuizen, Velsen en Zaandam. Deze zijn vervangen in 2022. De overige vloot bestaat uit hybride- en dieselschepen. In 2024 is gewerkt aan de uitbreiding van de vloot van 14 naar 17 schepen en de voorbereiding van laadinfrastructuur bij de aanlandingen. De nieuwe veren zullen uitstootvrij zijn en worden vanaf 2026 stapsgewijs in gebruik genomen.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

13

3

De samenstelling van het wegverkeer in Amsterdam In het ASL is vastgesteld dat de samenstelling van het wegverkeer dat rondrijdt in Amsterdam jaarlijks wordt gemonitord. Omwille van privacybescherming worden er nooit automatisch unieke voertuigen opgeslagen. Deze percentages en verhoudingen zijn daarom op basis van detecties: één detectie is een vervoersbeweging langs een handhavingscamera in de stad.

Samenstelling wegverkeer Amsterdam 2024 1,0% 0,9%

1,5%

1,2%

Personenauto’s Taxi’s

11,2%

Bestelauto’s 11,9%

De voertuigdetecties in het derde kwartaal van 2024 laten zien dat het Amsterdams wagenpark voor het grootste deel bestaat uit personenauto's. Het aandeel personenauto's is ten opzichte van vorig jaar (73,6%) gedaald met ongeveer een procentpunt. Het aantal taxi's is daarentegen ten opzichte van vorig jaar (10,9%) met een procentpunt toegenomen.

Vrachtauto's en trekkers 72,3%

Motoren Bussen Brom- en Snorfietsen

Figuur 5 Relatieve aandeel voertuigdetecties per modaliteit ten opzichte van het totale wegverkeer in Amsterdam.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

14

Aandeel uitstootvrij binnen ring A10 50%

Personenauto’s Taxi’s

45%

Bestelauto’s

40%

Vrachtauto’s

35%

Bussen Brom- en Snor

30%

Motoren

25%

15% 10% 5% Maand en jaar 09-2024

06-2024

03-2024

12-2023

09-2023

06-2023

03-2023

12-2022

09-2022

06-2022

03-2022

12-2021

09-2021

06-2021

03-2021

12-2020

09-2020

06-2020

03-2020

12-2019

09-2019

0% 05-2019

Aandeel uitstootvrij

20%

Figuur 6 Percentage uitstootvrije voertuigdetecties per modaliteit.

Figuur 6 laat de percentages uitstootvrije detecties binnen de voertuigcategorieën zien. We zien voor de meeste modaliteiten stijgende aantallen uitstootvrije voertuigen maar de verschoning van bussen, brom- en snorfietsen en taxi’s verloopt het snelst. In het derde kwartaal van 2024 was 11,45% van de auto's binnen de ring A10 uitstootvrij. Dit is opnieuw een toename ten opzichte van voorgaande jaren.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

Het stedelijke en regionale (openbare) busvervoer wordt in stappen verschoond en rijdt voor een groot deel al elektrisch. Touringcars rijden echter nog vrijwel volledig op diesel. In maanden met meer bezoeken van touringcars aan Amsterdam zien we daardoor een lager percentage uitstootvrij. Een vergelijkbaar patroon is te zien bij brom- en snorfietsen. In de zomerperiode, wanneer er meer brom- en snorfietsen rijden, neemt het aandeel uitstootvrij enigszins af.

15

Aandeel brandstof Q3 2024 Personenauto’s

Taxi’s 13%

31%

8%

12%

46%

38%

5% 2%

11% 4%

30%

40%

45% 35%

33%

19%

2021

2022

2023

2024

17%

10%

2021

2022

2023

Uitstootvrij

Benzine

Uitstootvrij

Hybride

Diesel EURO 6

Diesel EURO 5 of slechter

Benzine overig

Diesel & overig

(OV) Bus en touringscars

2024 Benzine EURO 6

20%

29%

44%

28% 57% 57%

37% 49% 18% 2021

2022 Uitstootvrij

2023

Diesel EURO 6

2024

23%

14%

2021

Diesel EURO 5 & overig

2022 Uitstootvrij

2023

In het derde kwartaal van 2024 was 11% van alle gedetecteerde personenauto's in Amsterdam uitstootvrij. Dit is opnieuw een toename van uitstootvrije personenauto's ten opzichte van voorgaande jaren. Het aandeel uitstootvrije bestelauto's is in 2024 slechts 1% gegroeid naar 6% van alle bestelauto's in het derde kwartaal. Het aandeel emissieklasse 6 diesel bestelauto's is in dezelfde periode met circa 4% gegroeid naar ruim 63%.

Brom- en snorfietsen

22%

Het aandeel uitstootvrije taxi’s dat wordt gedetecteerd in Amsterdam groeit voortdurend. Aan het einde van het derde kwartaal van 2024 is dit gemiddeld 31% van de waargenomen taxi’s.

2024

Brandstof 2018 of nieuwer

Ruim 11% van alle detecties in Amsterdam zijn bestelauto's, tegen 1% vrachtauto's. In het derde kwartaal van 2024 is ruim 11% van alle vrachtauto's en trekkers uitstootvrij. Slechts 1% van de motoren op de weg in Amsterdam is uitstootvrij. Dit is ten opzichte van een aantal andere modaliteiten een beperkt aandeel, wat mede wordt veroorzaakt door het geringe aanbod van uitstootvrije motoren en het gebrek aan (zicht op) zone-regulering.

Brandstof 2017 of ouder

Bestelauto’s

Vrachtauto’s en trekkers

2%

6%

49%

63%

11%

2%

1%

Motoren 1%

5%

25%

26%

75%

22% 84%

38% 30%

31% 22% 18%

23%

30%

2021

2022

2023

Uitstootvrij

Diesel EURO 6

Diesel EURO 5

Diesel EURO 4 & overig

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

2024

22%

5%

9% 2021

2022 Uitstootvrij

Diesel EURO 6

2023

2024

Diesel EURO 5 & overig

2021

2022

2023

2024

Uitstootvrij

Benzine EURO 5

Benzine EURO 3

Benzine EURO 2 & overig

Benzine EURO 4

16

4

Laadinfrastructuur Publiek laden Van 8.200 naar 18.000 laadpunten in de openbare ruimte De openbare ruimte is schaars en daarom is het uitgangspunt dat elektrische auto’s zoveel mogelijk laden op eigen terrein. Als dit niet mogelijk is dan kan er uitgeweken worden naar publieke laadpunten. De gemeente heeft daarom een regierol in het voorzien van een oplaadnetwerk in de openbare ruimte. Het

plaatsen en onderhouden van publieke laadpunten is in concessie uitbesteed aan private partijen. Er zijn naast de reguliere (AC-)laders ook (DC-)snelladers geplaatst. Eind november 2024 waren ongeveer 8.660 laadpunten operationeel. In heel 2024 zijn ongeveer 800 laadpunten bijgeplaatst.

Uitbreiding laadinfrastructuur 9.000 8.000 7.532

7.000 6.000

6.626

7.826

7.960

8.234

8.470

8.662

Laadpunten

7.120

Laadpalen

5.000 4.000 3.313 3.560

3.000

3.766

3.913

3.980

4.117

4.235

4.331

1.000 Maand en jaar 12-2024

09-2024

06-2024

03-2024

12-2023

09-2023

06-2023

0 03-2023

Aantal

2.000

Figuur 8 De groei van het publieke laadnetwerk in Amsterdam. Elke laadpaal heeft twee laadpunten.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

17

De gebruiker centraal

8% Westpoort 8/100

30% Noord 832/2800

53% 33% Nieuw-West 1235/3800

Het opladen van de elektrische auto moet makkelijk en betaalbaar zijn, waarbij je er als gebruiker van op aankunt dat laadpunten betrouwbaar en veilig zijn. Een groot deel van de bestaande publieke laadpunten (3.400 stuks) wordt vervangen door nieuwe laadpunten. In september 2024 zijn 2.000 van deze publieke laadpunten al vervangen. Daarnaast zien we dat (in heel Nederland) laadprijzen vaak onduidelijk zijn voor de elektrische rijder. Op de gemeentelijke website communiceren we de publieke laadprijzen in Amsterdam, maar de uiteindelijke prijs is afhankelijk van de laadpas die wordt gebruikt. Als gemeente werken we daarom op landelijk niveau aan maatregelen om deze prijzen beter inzichtelijk te maken.

West 1434/2700

99% Centrum 788/800

44% Oost 1267/2900

62% Zuid 2120/3400

Semi-publiek en privaat laden

29% Zuidoost 545/1900

23% Weesp 184/800

In 2024 is een stap gemaakt in het vergroten van het kennisniveau bij onder andere Vereniging van Eigenaars (VvE's), woningbouwcorporaties en eigenaren van bezoekersgarages:

• In samenwerking met de brandweer is er een

Figuur 9: Percentage gerealiseerde laadpunten ten opzichte van het strategisch plan ‘Laad Me’.

De gemeente blijft de komende jaren publieke laadpunten data-gestuurd bijplaatsen vanwege de groei van het aantal elektrische auto’s. We werken hiermee toe naar de verwachting van 18.000 benodigde publieke laadpunten in 2030. Bij het opstellen van deze prognose in 2020 speelden ontwikkelingen zoals netcongestie nog niet zo’n rol als dat nu het geval is. Ook zien we dat er op dit moment geen uitzicht is op de invoering van een uitstootvrije zone in 2030 voor personenauto’s, omdat er geen landelijke regelgeving is. Amsterdam moet daarom rekening houden met een latere

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

invoeringsdatum van deze zone. Dit zal ook effect hebben op het aantal benodigde laadpunten en dus op het plaatsingsritme van openbare laadpunten. Van de 8.400 laadpunten in Amsterdam wordt circa 10% (834) van de laadpunten netbewust aangestuurd. Bij netbewust laden wordt de laadsnelheid en het tijdstip van laden automatisch aangepast aan de beschikbare ruimte op het elektriciteitsnet. Hiermee wordt het elektriciteitsnetwerk op piekmomenten ontlast.

•

bewustwordingscampagne geweest voor het laden van Light Electric Vehicles (LEV’s) en Elektrische Voertuigen (EV’s) in gebouwen. Het is voor VvE’s niet altijd makkelijk om te weten waar onafhankelijke informatie staat en wat de regels zijn om een laadpunt te plaatsen. In 2024 is het landelijk loket VvE’s uitgebreid op de website https://vveladen.nl/. Deze wordt goed gevonden met in 2024 12.426 bezoekers (dd 10-12-2024). Landelijke brancheverenigingen van VvE's melden dat de vraag naar laadpunten toeneemt, en informeren hun leden actief.

18

Ontwikkeling geladen MWh snelladers

• Amsterdamse woningcorporaties krijgen steeds

meer vragen van bewoners over de mogelijkheden voor laadpunten in parkeergarages. In 2024 zijn in enkele garages laadpunten gerealiseerd. Bij de eerste corporaties wordt beleid hierover verwacht begin 2025.

140

120

100

Sinds 2022 is er subsidie beschikbaar om een advies aan te vragen over de realisatie van laadinfrastructuur in VvE-garages. Vanuit het Rijk is bekend dat een kleine 50 VvE's uit Amsterdam advies hebben gekregen de afgelopen 1,5 jaar. Er wordt ook in VvE-garages met meer dan 100 parkeerplekken laadinfrastructuur aangelegd. In 2024 (tot meetdatum 1 oktober 2024) zijn er 15 VvE's die laadpunten hebben geïnstalleerd.

60

40

20

Maand en jaar 09-2024

08-2024

06-2024

04-2024

02-2024

12-2023

10-2023

08-2023

06-2023

04-2023

02-2023

12-2022

10-2022

08-2022

06-2022

04-2022

02-2022

12-2021

10-2021

08-2021

06-2021

04-2021

02-2021

12-2020

10-2020

0 08-2020

MWh

Laadpunten in bezoekersgarages Bij vrijwel alle parkeergarages voor bezoekers zijn de afgelopen jaren data-gestuurd laadpunten geplaatst. Zakelijke abonnementen zijn hierin een bepalende factor omdat deze het meeste vraag naar laadpunten creëren, en zekerheid op een rendabele investering voor de garage. Per 1 januari 2025 is in deze garages minimaal 1 laadpunt verplicht bij meer dan 20 parkeerplekken.

80

Figuur 10 In figuur 10 is te zien dat het aantal MWh die geladen wordt aan snelladers afgelopen jaar weer is toegenomen ten opzichte van 2023.

In gemeentelijke garages is er op een totaal van 13.273 plekken, bij 3,5% van de parkeerplekken een laadpunt per december 2024. Dit is verdeeld over enkele nieuwbouwgarages met een hoog percentage en enkele oudere garages met een laag percentage. Hiermee voldoet de gemeente aan de bestaande behoefte in deze parkeergarages. Ook bij veel bewonersgarages en commerciële garages waar de gemeente plek biedt voor vergunninghouders zijn laadpunten geplaatst of in voorbereiding.

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

Snelladen Er zijn inmiddels 38 publieke snellaadpunten in opdracht van Amsterdam gerealiseerd. Ook zijn er 88 snellaadpunten op (semi)privaat terrein opengesteld, wat het totaal aantal snellaadpunten op 126 brengt.

Ook buiten Amsterdam is een dekkend publiek snellaadnetwerk nodig. Daarom werkt Amsterdam samen met de andere grote steden en de regio's. In 2024 zijn mogelijke snellaadlocaties geïdentificeerd en afgestemd, zodat ook onderweg van en naar Amsterdam voldoende laadmogelijkheden zijn.

19

De druk op het stroomnet blijft komende jaren een uitdaging voor de uitbreiding van het snellaadnetwerk. Samen met de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL) en netbeheerders wordt gekeken naar verzachtende maatregelen en kansen om de piekvraag op het net te verlichten. Kansrijke oplossingen zijn onder andere tijdsblok-gebonden contracten, waarbij afspraken worden gemaakt tussen netbeheerder en afnemer om gedurende tijdsblokken (bijvoorbeeld in dalmomenten in de nacht) meer vermogen te gebruiken dan overdag, de inzet van batterijen en het delen van laadpalen.

vaartuigen de komende jaren gaat faciliteren. In het vierde kwartaal van 2024 is een aanbestedingstraject in gang gezet en een locatieplan in voorbereiding voor de plaatsing van de laadvoorzieningen verspreid over de stad. Het plaatsen van de eerste 300 oplaadpunten start naar verwachting in de tweede helft van 2025. In de periode tot en met 2030 worden ‘vraaggestuurd’ extra oplaadpunten gerealiseerd.

Tot slot is in 2024 een onderzoek afgerond naar de toegankelijkheid van de snellaadpunten. Met de resultaten is er meer inzicht in welke publiek toegankelijke snellaadpunten daadwerkelijk door verschillende type voertuigen te gebruiken zijn, zoals kleine of grote bestelbussen, trucks en touringcars. Deze locaties zijn samen met de reguliere laadpunten online beschikbaar gemaakt, zodat het voor de gebruiker duidelijker is waar zij kunnen opladen. De kaart staat op maps.amsterdam.nl/oplaadpunten

Jachthavens hebben ook een belangrijke rol in het realiseren van laadvoorzieningen voor hun ligplaats­ houders. Bij de exploitanten van de jachthavens is echter niet altijd voldoende kennis van de huidige mogelijkheden om laadvoorzieningen te realiseren op hun bestaande energieaansluiting. Tegelijkertijd zijn de exacte (toekomstige) laadbehoeften ook niet altijd in beeld. Om de jachthavens hierin praktisch te ondersteunen, biedt de gemeente Amsterdam vanaf eind 2024 de mogelijkheid om kosteloos een ‘Verkennende Analyse E-haven' uit te laten voeren. Deze analyses bieden de jachthavens inzicht en praktische handvatten in hun transitie naar een elektrische haven (E-haven).

Varen

Mobiele werktuigen

In april 2024 is de ‘Laadstrategie Varen’ vastgesteld door het college. Het aantal vaartuigen in de stad met een elektrische of hybride motor groeit. Voor het opladen is op korte termijn meer laadinfrastructuur nodig. De ‘Laadstrategie Varen’ beschrijft hoe de gemeente de vraag naar energie voor elektrische

De gemeente heeft ambitieuze doelen op het gebied van elektrificatie van mobiele werktuigen. Om deze doelen te behalen, is het van belang dat er voldoende energievoorziening beschikbaar is voor deze werktuigen. De gemeente zet daarom in op:

Monitor Actieplan Schone Lucht 2024

• Nieuwe laadmogelijkheden:

Op 13 november 2024 is een nieuw laadplein van Port of Amsterdam (de Amsterdamse haven) geopend, speciaal voor zwaar materieel zoals elektrische vrachtwagens, elektrisch bouwmaterieel en (grote) accupakketten. Het laadplein heeft 28 DC ‘snellaadplekken’ voor maximaal 375 kW per laadplek, en 4 AC reguliere laadplekken van 22 kW voor personenauto’s of machinisten. Het laadplein is 24 uur per dag geopend.

• Handiger gebruik van bestaande

energievoorzieningen: Ook wordt onderzocht hoe bestaande stroompunten tijdelijk ingezet kunnen worden voor het laden van mobiele werktuigen. In de gemeente Amsterdam zijn in totaal 400 markt- en evenementenkasten in gemeentelijk beheer. In 2024 zijn er twee casussen geweest waarbij deze aansluitingen tijdelijk zijn gebruikt voor het laden van mobiele werktuigen.

20

Colofon

Contact luchtkwaliteit@amsterdam.nl Ontwerp Ontwerpwerk

ONT2024003

Uitgave Gemeente Amsterdam, Ruimte en Duurzaamheid, Team Uitstootvrije Mobiliteit, 2025