3. Jaarbeeld 2024 editie Amsterdam.pdf

Jaar beeld

2024

Amsterdam

2

Jaarbeeld 2024

INHOUD Voorwoord 5

Geurhinder en gezondheidsklachten in Amsterdam-Noord 23

Inleiding 7

Invoering Omgevingswet 28

Voor een duurzame, veilige en gezonde leefomgeving 8

Energiebesparing 30

Werkveld Bouw 10 Houtbouw: constructieve veiligheid in een veranderend bouwlandschap 13

Warmte-koudeopslag bij het Rijksmuseum: verduurzamen met oog voor erfgoed 32 Bedrijfsvoering 36

Werkveld Bodem 16

Kerncijfers Amsterdam 38

Grote uitdagingen onder de grond van de Zuidas 18

Werken aan een organisatie waar iedereen wil werken 40

Werkveld Milieu 20

Colofon 42

3

4

Jaarbeeld 2024

Voorwoord In het Noordzeekanaalgebied wordt het steeds drukker: meer industrie, meer mobiliteit en een forse woningbouwopgave. Al deze ontwikkelingen hebben impact op de kwaliteit van de leefomgeving. Bewoners, werkgevers, werknemers en recreanten: iedereen heeft er baat bij dat de regio veilig en leefbaar is en blijft. Met name binnen de gemeente Amsterdam, een stad met een levendige bedrijvigheid en een grote ambitie om middels verdichting meer woningen te creëren, levert dit nogal eens dilemma’s en spanningsvelden op. Daarin heeft ieder een eigen verantwoordelijkheid, ook binnen de overheid. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG) voert taken uit in mandaat van drie provincies en acht gemeenten, waaronder de gemeente Amsterdam. Deze taken voeren we onafhankelijk uit binnen de kaders van het mandaat, uiteraard in goede afstemming en met heldere communicatie richting onze opdracht­gevers. De kracht van de OD NZKG zit in het bundelen van expertise op het gebied van bouwen, duurzaam­heid, energie, bodem, water en milieu. Zo zijn we bijvoorbeeld betrokken bij verschillende impactvolle infra­ structurele projecten zoals de werkzaam­heden rond het Zuidasdok en het Knooppunt Nieuwe Meer.

Daarbij zorgen we ervoor dat er een juiste afweging wordt gemaakt tussen de benodigde voortgang in de bouwwerkzaam­heden, de constructieve veiligheid, de bereik­baarheid van Amsterdam en de veiligheid en gezondheid van omwonenden en weggebruikers.

Ook houdt de OD NZKG namens de Provincie Noord Holland toezicht op een aantal grote industriële bedrijven die in Amsterdam gevestigd zijn. Zo controleren we of de emissies van die bedrijven aan de regels voldoen en zetten we ons samen met de gemeente en de provincie in om geuroverlast en andere mogelijke overlast voor omwonenden aan te pakken, zoals in Tuindorp Oostzaan en op de NDSM Werf. De OD NZKG houdt ook toezicht op bodemsaneringsprojecten. Naast het milieutoezicht speelt de OD NZKG ook een actieve rol in de verduurzaming van de stad. In 2024 waren we intensief bezig met de uitvoering van het Provinciaal Energieakkoord in Amsterdam. Dat leidde ertoe dat bij maar liefst 1982 grote en zeer grote energie­ verbruikers al maatregelen zijn genomen om het energieverbruik aanzienlijk te verlagen. In dit Jaarbeeld geven we een inkijkje in ons werk en de uitdagingen waarmee we te maken hebben binnen Amsterdam. Ik ben er trots op dat we dit mooie werk mogen doen met zoveel bevlogen en deskundige medewerkers. Samen met de gemeente blijven wij ons inzetten voor een duurzame, veilige en gezonde leefomgeving voor alle inwoners. Loes de Maat, algemeen directeur Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied

5

6

Jaarbeeld 2024

Inleiding Dit Jaarbeeld Amsterdam geeft een beknopt overzicht van de werkzaamheden die de OD NZKG in 2024 binnen de gemeente Amsterdam heeft uitgevoerd. Voor een groot aantal – met name grotere - bedrijven en instellingen verzorgt de OD NZKG de vergunningverlening op het gebied van milieu, bouw en bodem. Ook houden we toezicht op de naleving van de geldende regelgeving en treden we op waar nodig. Naast deze zogeheten VTH-taken (vergunningverlening, toezicht en handhaving) adviseert de OD NZKG de gemeente op uiteenlopende beleidsvraagstukken die raken aan de leefomgeving. Ook vindt u in dit boekje een aantal praktijkvoorbeelden van medewerkers van de OD NZKG waarin ze vertellen over hun werk en hoe zij samenwerken met partners en in contact staan met bewoners. In ons algemene Jaarbeeld 2024 leest u meer over de werkzaamheden die de Omgevingsdienst in het gehele Noordzeekanaalgebied heeft uitgevoerd.

7

Voor een duurzame, veilige en gezonde leefomgeving In het werkgebied van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG) wordt het steeds drukker: meer industrie, meer mobiliteit en een forse woningbouwopgave. Ontwikkelingen die impact hebben op de kwaliteit van de leefomgeving. Bewoners, werkgevers, werknemers en recreanten: iedereen heeft er baat bij dat de regio veilig en leefbaar is en blijft. De OD NZKG speelt daarbij een belangrijke rol. Wij staan voor een duurzame, veilige en gezonde leefomgeving.

8

Jaarbeeld 2024

Wij verstrekken vergunningen, controleren en handhaven De OD NZKG is een van de grotere omge­vings­ diensten in Nederland. Vergunningen verstrekken en controleren, op het gebied van milieu, bodem en bouw, is de kern van ons werk. Dit doen we namens acht gemeenten (Amsterdam, Amstel­ veen, Aalsmeer, Diemen, Haarlemmermeer, Ouder-Amstel, Uithoorn en Zaanstad) en drie provincies (Flevoland, Noord-Holland en Utrecht). Met daarbij altijd de focus op ons doel: het waar­ borgen en be­schermen van een duurzame, veilige en gezonde leefomgeving.

We hebben gespecialiseerde kennis en adviseren onze opdrachtgevers We hebben veel kennis in huis over bijvoorbeeld geluid, luchtkwaliteit, omgevingsveiligheid, tunnels, geluid en energiebesparing. Daarom denken we ook vaak met overheden mee over ruimtelijke plannen. Wat past er aan bedrijvig­heid, infrastructuur en bouw? Welke gevolgen heeft dat voor de leefbaarheid? Ook denken wij mee over wat er nodig is om de samenleving te verduurzamen. We adviseren hierover bij het maken van beleid.

28 omgevingsdiensten In Nederland zijn 28 omgevingsdiensten. Vergunningverlening, toezicht en handhaving vragen om veel specialistische kennis. De om­gevings­diensten zijn er om complexe milieu­ taken professioneel, efficiënt en onaf­hankelijk uit te voeren, vaak namens meerdere gemeenten en provincies. Ze zijn opgericht om de kwaliteit van het milieutoezicht te versterken en zorgen voor een eenduidige, deskundige uitvoering van deze taken.

Meld overlast bij ons Meldingen van overlast door geur, stof of geluid zijn heel waardevol: dit helpt ons gericht onderzoek te doen naar de oorzaken. Via odnzkg.nl kun je eenvoudig een melding doen. Wij onderzoeken dan waar de overlast vandaan komt. Is het duidelijk welk bedrijf de overlast ver­oorzaakt? Dan beoordeelt een inspecteur of het bedrijf dat de overlast veroorzaakt, de regels naleeft. Bij over­tredingen kunnen wij actie ondernemen.

9

Werkveld Bouw De Omgevingsdienst houdt toezicht op complexe bouw-, gebruiks- en sloopactiviteiten om de veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid en energie­ zuinigheid van gebouwen te waarborgen. Vanaf de start van de bouw voeren we controles uit: onze inspec­teurs doen mee aan vooroverleg, controleren de bouw­tekeningen en komen regelmatig voor inspectie bij de bouwterreinen langs. Dit doen we bijvoor­beeld bij het programma Bruggen en Kades, infra­structurele werken zoals het programma Hoog Frequent Spoor, het programma Aanpak Wegtunnels en de metro­lijnen, waaronder de Oostlijn en projecten zoals Zuidasdok, het Knoop­ punt Nieuwe Meer en de werkzaam­heden in de IJtunnel.

10

Jaarbeeld 2024

Ook richt de Omgevingsdienst zich op complexe dossiers zoals het bouwen van datacenters en de impact daarvan op de energietransitie. Met het project ‘elektrische onderstations’ dragen we bij aan de complexe opgave die Amsterdam heeft om voldoende onderstations voor het elektriciteitsnet te bouwen om de netcongestie tegen te gaan. Onder de Omgevingswet zijn er nieuwe taken bijgekomen zoals de informatieplichten bouwen sloopveiligheid en stikstofemissie. Ook worden er gesprekken gevoerd met Waternet en het Havenbedrijf over de opgave om te voldoen aan de normen voor waterberging van gebouwen in de binnenstad.

­

Extra maatregelen heien Brasa Village In het Brasapark, in Amsterdam Zuidoost, worden 520 flexwoningen gebouwd onder de naam Brasa Village. De Omgevingsdienst heeft de aannemer in januari 2024 geadviseerd om een andere, stillere heitechniek te gebruiken, zodat omwonenden niet te veel geluids­overlast van de bouwwerkzaamheden zouden hebben. De heiwerkzaamheden zijn op 22 juli gestart met een heimethode die bij het heien de geluidsnorm overschreed. De Omgevingsdienst heeft dit gecon­ stateerd met metingen op de gevel van nabijgelegen woningen. De Omgevingsdienst heeft de werkzaam­ heden per 29 juli stilgelegd. Uiteindelijk heeft de aannemer extra maatregelen getroffen en dunnere palen gebruikt die minder diepgaan, waardoor er minder geluid wordt geproduceerd. Deze dunnere palen zijn onderdeel van het ontwerp en de vergun­ ning en dit heeft daarom geen gevolgen voor de constructieve veiligheid.

11

‘Innovatie in houtbouw vraagt om nieuwe toetsingsmethoden’

12

Jaarbeeld 2024

Bouw

HOUTBOUW: constructieve veiligheid in een veranderend bouwlandschap

Houtbouw wint snel aan populariteit als duurzaam alternatief voor traditionele bouwmethoden. Maar hoe zorg je ervoor dat deze inno­vatieve con­structies ook veilig en verantwoord zijn? De Omgevings­dienst Noordzeekanaalgebied speelt hierin een cruciale rol. Annemieke Smit, teammanager Constructieve Veiligheid: ‘Houtbouw vraagt om nieuwe toetsings­ methoden en nauwe samen­werking met alle betrokken partijen.’

13

‘Hybride oplossingen zoals Cube House hebben de toekomst’ Tom Borst, senior adviseur constructies bij Arcadis, was nauw betrokken bij de vergunningsfase van Cube House. Een uitdagend project, vertelt hij: ‘Op deze plek was eerst een gebouw van staal en beton gepland. Daarop was ook de bestaande parkeergarage ontworpen. Toen duidelijk werd dat het gebouw van hout zou worden, mede vanwege de duurzaamheids­ wensen van de toekomstige gebruikers, moesten we het ontwerp flink aanpassen. Zo bedachten we een speciale tafelconstructie, waarmee we het gewicht van de houten kolommen beter konden verdelen over de beperkte steunpunten op de bestaande parkeergarage.’

Advies inwinnen Met de Omgevingsdienst Noordzeekanaal­gebied hebben hij en zijn collega’s vooral gesproken over hoe het aangepaste ontwerp aansloot op de bestaande fundering. Voor brandveiligheid van de houtconstructie schakelde Arcadis daarnaast hulp in van TNO en buitenlandse specialisten. ‘Hout reageert bij brand heel anders dan beton of staal, dus wilden we weten hoe we dat het beste konden aanpakken.’

Materialen slim combineren Volgens Borst wordt Cube House straks waarschijnlijk het hoogste hybride kantoorgebouw van Nederland. ‘Juist het slim combineren van verschillende materialen maakt dit soort gebouwen mogelijk. Elk materiaal inzetten waar het het best tot zijn recht komt, dat is volgens mij de toekomst.’

14

Jaarbeeld 2024

De constructeurs van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied beoordelen of hout­ constructies voldoen aan de geldende technische eisen. ‘Bij houtbouwprojecten zoals Cube House op de Zuidas toetsen wij onder andere de impact op de bestaande constructie,’ legt Smit uit. ‘Dit gebouw rust deels op een ondergrondse parkeergarage, wat vraagt om een zorgvuldige beoordeling van de belasting en stabiliteit.’ Hout is lichter dan beton en staal, maar heeft andere eigenschappen die extra aandacht vergen. ‘Bij traditionele bouwmaterialen weten we precies hoe ze zich gedragen, maar bij nieuwe vormen van houtbouw, zoals kruislings verlijmd hout, moeten we extra onderzoek doen. We kunnen niet simpel­ weg bestaande rekenmodellen toepassen. Dat vraagt om een intensieve samenwerking met aannemers en ontwerpers.’

Samenwerking en kennisontwikkeling Omdat de regelgeving achterloopt op de snelle ontwikkelingen in houtbouw, zet de Omgevingsdienst in op kennisdeling. ‘We werken nauw samen met de TU Delft en de TU München, die veel onderzoek doen naar de sterkte en duur­zaamheid van nieuwe houtconstructies,’ vertelt Smit. ‘Daarnaast delen we onze bevindingen binnen het landelijke Constructeursplatform COBC, zodat kennis breed beschikbaar komt en bijdraagt aan nieuwe normen en richtlijnen.’ De Omgevingsdienst adviseert ook het ministerie over de noodzaak van aanvullende regelgeving. ‘We signaleren knelpunten en denken mee over veilige toe­passingen. Houtbouw heeft de toekomst, maar dat mag nooit ten koste gaan van veiligheid en kwaliteit.’

Brandveiligheid en constructieve toetsing Een ander aandachtspunt is brandveiligheid. Bij kantoren gelden minder strenge eisen dan bij woningen, maar hout verbrandt anders dan staal of beton.’ Smit: ‘We kijken naar maatregelen zoals brandvertragende coatings of dikkere balken die de stabiliteit langer waarborgen bij brand. Ook dit vereist een zorgvuldige afstem­ming met brandweer en bouwpartners.’ Toewerken naar een toekomstbestendige bouwsector De komende jaren verwacht Smit dat houtbouw steeds vaker wordt toegepast. ‘De bouwsector staat aan het begin van een transitie naar duur­zamere materialen. Dat betekent dat wij als Omgevingsdienst scherp moeten blijven en meebewegen met nieuwe ontwikkelingen.’ Een belangrijk aandachtspunt blijft de aansluiting tussen ontwerp en uitvoering: op papier kunnen constructies aan alle eisen voldoen, maar de uitvoering is minstens zo belangrijk. ‘Daarom zetten we in op een nog nauwere samenwerking tussen constructeurs en bouwtoezicht. Alleen zo zorgen we ervoor dat innovatieve houtbouw­ projecten niet alleen duurzaam, maar ook blijvend veilig zijn.’

‘Houtbouw heeft de toekomst, maar dat mag nooit ten koste gaan van veiligheid en kwaliteit’ Annemieke Smit Teammanager

15

Werkveld Bodem Een schoon en leefbaar Noordzeekanaalgebied vraagt om goed integraal beheer van water en bodem. Hiervoor is duidelijke regelgeving cruciaal, als basis voor effectieve vergunningverlening, toezicht en handhaving op het gebied van indirecte lozingen, grondtransport, toepassen van bouw­ stoffen en andere mogelijke oorzaken van nieuwe bodemverontreinigingen. Ook controleert de Omgevingsdienst de sanering van bestaande historische bodemverontreinigingen. De Omgevingsdienst houdt toezicht op het in kaart brengen én – waar nodig – saneren van verontreinigde bodems. Dat is extra belangrijk in een stad als Amsterdam, met een lange geschiedenis van industriële bedrijvigheid.

16

Jaarbeeld 2024

Daarnaast behandelt de Omgevingsdienst veel meldingen en vergunningaanvragen voor bodemactiviteiten. Bij al deze werkzaamheden staat één doel centraal: het beschermen en versterken van een veilige en gezonde leefomgeving. In 2024 heeft de Omgevingsdienst gewerkt aan het verbeteren van het Bodem Informatie Systeem (BIS) en het opstellen van Bodemkwaliteitskaarten en PFAS1 -kaarten. Ook het toezicht op gesloten bodemenergiesystemen is sinds de invoering van de Omgevingswet in 2024 een basistaak van de Omgevingsdienst.

­

Sanering bodemverontreiniging door EVOS East EVOS East, een bedrijf in de Amsterdamse haven dat onder provinciaal bevoegd gezag valt, heeft vanaf 2005 een grote grondwatervervuiling met benzeen en MTBE (een antiklopmiddel 2 in benzine ter vervanging van het giftige lood) veroorzaakt die pas in 2020 werd opgemerkt. Uit onderzoek blijkt dat de verontreinigings­omvang rond 10 miljoen m3 bodemvolume is. Het onderzoek in de diepte is nog niet geheel afgerond. In het plan van aanpak van EVOS uit december 2023 om de verontreiniging te saneren, werd niet voldaan aan de eisen van de Omgevingsdienst. Zo werd niet toegelicht wat de gevolgen van de voorgenomen maatregelen zijn voor de omgeving. In maart 2024 is de Omgevingsdienst een handhavings­­traject begonnen en is EVOS East verplicht een beter plan van aanpak op te stellen. In september 2024 heeft de Omgevingsdienst aanvullende stukken ontvangen. Vervolgen is ingestemd met het plan van aanpak onder een aantal voorwaarden. Als volledig aan deze voorwaarden wordt voldaan, gaat de Omgevingsdienst ervan uit dat de saneringsdoel­stellingen haalbaar zijn. De Omgevingsdienst houdt druk op de saneerder door bij ongeoorloofde afwijkingen sancties toe te passen. Samen met de gemeente is een informatie­ bijeenkomst georganiseerd en een lijst met veel gestelde vragen en antwoorden opgesteld voor ondernemers in de omgeving.

De GGD heeft een analyse gemaakt van mogelijke gezondheids­risico’s. Omdat de verontreiniging dieper dan 10 meter onder het oppervlak zit, zijn deze er vooralsnog niet. 1 PFAS, of per- en polyfluoralkylstoffen, zijn door de mens gemaakte

chemische stoffen die van nature niet in het milieu voorkomen. 2 Een antiklopmiddel is een chemische stof die aan benzine wordt toegevoegd om voortijdige detonatie in verbrandingsmotoren te voorkomen.

17

Project

Grote uitdagingen onder de grond van de Zuidas Zuidasdok is een van de grootste infrastructurele projecten in Nederland, gericht op het verbeteren van de bereikbaarheid van Amsterdam en de noordelijke Randstad. Een belangrijk onderdeel is het ondergronds brengen van de A10 Zuid in een tunnel van ruim een kilometer lang tussen begraafplaats Buitenveldert en het Beatrixpark. Hierdoor ontstaat bovengronds meer ruimte voor uitbreiding van trein- en metrovoorzieningen bij station Amsterdam Zuid, dat snel groeit en op weg is het op een na grootste station van Amsterdam te worden.

18

Jaarbeeld 2024

Toezicht op een veilige werkomgeving De complexiteit van dit project is niet alleen bovengronds zichtbaar, maar strekt zich ook uit onder de oppervlakte. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied speelt een cruciale rol in het waarborgen van omgevingsveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid tijdens de uitvoering. Medewerkers van de Omgevings­ dienst controleren of werkzaamheden veilig en volgens de gemaakte afspraken worden uit­ gevoerd, met speciale aandacht voor bodem­ verontreiniging en grondverzet vanwege de risico’s voor gezondheid en milieu. Ze houden nauwlettend toezicht op de grondstromen om te verzekeren dat (verontreinigde) grond op een verantwoorde manier wordt afgevoerd. Ook letten ze erop dat de overlast voor de omgeving zoveel mogelijk wordt beperkt, bijvoorbeeld door het aantal transport­ bewegingen in de gaten te houden.

Slimme aanpak om vertraging te voorkomen Bij langdurige projecten zoals Zuidasdok, die meer dan tien jaar in beslag nemen, is het onvermijdelijk dat er tijdens graafwerkzaam­ heden onverwachte situaties ontstaan. Om hier adequaat op te reageren, wordt gewerkt met een raamsaneringsplan. Dit plan biedt een raamwerk van afspraken tussen de uitvoerende partijen en de overheid. Voor elke specifieke taak wordt een werkplan opgesteld dat voldoet aan de eisen van het raamsaneringsplan, waardoor goedkeuring kan plaatsvinden zonder telkens een volledige vergunningprocedure te door­ lopen. Dit zorgt voor efficiëntere processen en voorkomt vertragingen.

Samenwerking als sleutel tot succes De samenwerking tussen de omgevingsdienst en de betrokken partijen is essentieel voor het succesvol realiseren van dit complexe project. Door voortdurende controle en afstemming wordt ervoor gezorgd dat de werkzaamheden niet alleen bijdragen aan een verbeterde infrastructuur, maar ook plaatsvinden met respect voor de omgeving en de gezondheid van zowel de werknemers als de toekomstige gebruikers van het gebied.

19

Werkveld Milieu Onze toezichthouders zetten een breed scala aan instrumenten in om bedrijven die niet uit zichzelf aan de regels voldoen, te bewegen tot naleving. De teams Toezicht en Handhaving controleren of bedrijven voldoen aan de milieu- en veiligheid­ seisen die onze fysieke leefomgeving beschermen. Controles vinden gericht plaats op basis van risicoprioritering of meldingen van overlast. Als er overtredingen worden geconstateerd, treden we handhavend op met het meest passende middel. We werken hierbij volgens een Uitvoerings- en Handhavings­strategie, die aansluit bij de landelijke Handhavingsstrategie. Aanpak van bodem- en afvalcriminaliteit via ketentoezicht De aanpak van bodem- en afvalcriminaliteit werd in 2024 versterkt door de toepassing van ketentoezicht. Daarbij wordt de hele route van product-, grond- en afvalstromen gevolgd vanaf het moment dat afval wordt afgegeven. Dit maakt het mogelijk om te controleren of het afval op de juiste manier wordt verwerkt en om illegale praktijken zichtbaar te maken.

20

Jaarbeeld 2024

Risicogestuurd toezicht op ZZS-emissies De Omgevingsdienst heeft meer inzicht verkregen in de aanwezigheid en emissies van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) bij bedrijven. Vanwege het grote aantal bedrijven wordt er op een risico gestuurde manier toezicht gehouden op ZZS-emissies. Dat wil zeggen dat er door experts onder andere gekeken wordt naar type branche, milieubelasting, risicofactoren, en de ligging ten opzichte van gevoelige gebieden, zoals woonwijken. Op basis van deze criteria worden de meest risicovolle bedrijven het meest intensief gecontroleerd op de mogelijke uitstoot van ZZS. Daarnaast heeft de Omgevingsdienst de elektronische milieu­ jaarverslagen (e-MJV) van de meest vervuilende bedrijven beoordeeld, met behulp van een speciaal ontwikkelde analysetool.

21

Milieu

22

Jaarbeeld 2024

GEUR HINDER

en gezondheidsklachten in Amsterdam-Noord

23

24

Jaarbeeld 2024

‘De nieuwe vergunning moet zorgen voor minder uitstoot en overlast’ Anne Kegge Inspecteur

In Amsterdam-Noord ervaren bewoners al jaren overlast door de industrie in het Westelijk Haven­gebied. Vooral kunstmest­fabriek ICL wordt genoemd als bron van geur­overlast en gezondheids­klachten. Toen in 2023 de fabriek besloot toch niet te verhuizen, hebben de bewoners zich opnieuw georganiseerd om de overlast te stoppen. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied werkt aan een nieuwe vergunning die strengere eisen stelt aan de uitstoot. Inspecteur Anne Kegge houdt zich bezig met het dossier en staat in contact met de bewoners.

‘Het aantal meldingen is de afgelopen jaren fors toegenomen’, vertelt Kegge. ‘Steeds meer bewoners van Tuindorp Oostzaan en het NDSMgebied ervaren overlast en melden dit bij ons. De geur is penetrant en kan prikkelend werken op ogen en luchtwegen. We behandelen de meldingen met zorg en gaan regelmatig de wijk in om zelf waarneming te doen.’ Herkomst soms lastig te achterhalen De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied probeert in kaart te brengen in hoeverre de klachten direct te herleiden zijn naar ICL. ‘Er zijn meerdere bedrijven in de omgeving die geur­overlast kunnen veroorzaken, zoals de tank­opslagbedrijven in het Westelijk Havengebied en Bunge. De geuren kunnen overlappen, waardoor het soms lastig is om exact te bepalen waar de overlast vandaan komt.’

Strengere regels in aantocht Kegge begrijpt de frustratie van bewoners, maar benadrukt dat de Omgevingsdienst niet altijd zomaar kan ingrijpen. ‘Zolang ICL zich aan de vergunning houdt, hebben wij weinig hand­ havingsmogelijkheden. De nieuwe vergunning moet ervoor zorgen dat de uitstoot van geur en stoffen als zoutzuur strenger wordt gereguleerd. Het doel is dat de overlast afneemt, maar of deze volledig verdwijnt, is onzeker.’ Meer communicatie en metingen Om bewoners beter te informeren, zet de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied in op nieuwsbrieven en bewonersbijeenkomsten. ‘We kunnen niet altijd op individuele meldingen ingaan, daarvoor zijn het er simpelweg te veel. Maar door transparant te communiceren en de resultaten van metingen terug te koppelen, willen we laten zien dat we er bovenop zitten.

25

‘Het is tijd dat ICL en de overheid hun verantwoordelijkheid nemen’ Fieke Jägers Bewoner

Binnen bewonerscollectief Adem Vrij aan het IJ zet Fieke Jägers zich samen met andere omwonenden in voor een gezondere leefomgeving. Al decennialang wordt er geklaagd over de uit­ stoot van ICL, maar een structurele oplossing blijft uit. ‘We zien steeds opnieuw dat economische belangen voorrang krijgen boven onze gezondheid’, zegt Jägers. ‘Dat moet veranderen.’ ‘Veel buurtbewoners hebben last van prikkende ogen, keelklachten en chronisch hoesten’, vertelt ze. ‘Steeds weer horen we dezelfde klachten, en de link met de uitstoot van zoutzuur en andere schadelijke stoffen is duidelijk. Dit moet nu echt serieus worden aangepakt.’ Strenger toezicht in aantocht Hoewel de Omgevingsdienst vaker onaf­hanke­ lijke metingen uitvoert en bewoners beter informeert, blijven merkbare verbeteringen uit. ‘Onze meldingen worden serieuzer genomen, maar ondertussen sluiten mensen nog steeds hun ramen en deuren om de stank buiten te houden’, zegt Jägers. ‘Dit is geen leefbare situatie.’ De nieuwe vergunning die in 2025 ingaat, moet zorgen voor strengere regels en beter toezicht op de uitstoot. Bewoners zijn hoopvol, maar blijven ook sceptisch. ‘We hebben al te vaak gezien dat toezeggingen op papier niet leiden tot echte verbeteringen’, benadrukt Jägers. ‘Als ICL op de oude locatie wil blijven, moet ze investeren in moderne technieken.

En de Omgevingsdienst moet streng controleren of ze zich aan de vergunning houden, en zelf meten. Zonder duidelijke maatregelen blijven we in hetzelfde cirkeltje ronddraaien.’

26

Jaarbeeld 2024

Grote zorgen om gezondheid Het probleem blijft niet beperkt tot ICL en de zorgen van omwonenden om hun gezondheid is groot. ‘In het Westelijk Havengebied zitten meerdere bedrijven die vervuilende stoffen uitstoten’, zegt Jägers. ‘Uit cijfers van de Nederlandse Kankeratlas blijkt dat het aantal longkankergevallen in deze regio opvallend hoog is. De overheid moet serieus kijken naar de bredere gevolgen van deze industrie voor onze gezondheid en hier onderzoek naar doen.’ Blijvende druk op overheid en industrie Zolang de situatie niet verbetert, blijven bewoners druk uitoefenen. ‘Dit gaat niet alleen om ongemak, maar om volksgezondheid’, zegt Jägers. ‘Wij willen hier veilig kunnen wonen. Het is aan ICL en de overheid om hun verant­ woordelijkheid te nemen en te zorgen voor een structurele oplossing.’ Meer weten? Kijk op ademvrijaanhetij.nl

27

Invoering Omgevingswet

28

Jaarbeeld 2024

De invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 was zonder twijfel de belangrijkste verandering op het gebied van milieu­ vergunningen. Deze overgang vroeg veel van de organisatie: het was een intensief proces waarbij medewerkers zich de nieuwe wet én de bijbe­ horende werkwijze eigen moesten maken. De Omgevingswet verandert ook hoe aanvragen binnenkomen en worden afgehandeld via het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Waar eerder werd gekeken naar één bedrijf of ‘inrichting’, draait het nu om afzonderlijke milieu­belastende activiteiten. Dat betekent dat er voor één bedrijf meerdere meldingen en informatieplichten kunnen ontstaan.

Om te voorkomen dat dit leidt tot onnodige administratie en extra werkdruk, heeft de Omgevingsdienst een werkwijze ontwikkeld waarmee zulke meldingen gebundeld kunnen worden afgehandeld. In de eerste maanden van 2024 kwamen bovendien veel onjuiste of onvolledige aanvragen binnen. Aanvragers moesten – net als wij – wennen aan de nieuwe wet en het digitale systeem. Door deze extra inspanning is in 2024 minder tijd beschikbaar geweest voor het actualiseren van bestaande vergunningen dan gebruikelijk.

29

Energiebesparing Grootschalige energiebesparing is cruciaal om Nederland vóór 2050 energieneutraal te maken. In het Nationaal Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt over energiebesparing, schone techno­ logie en klimaatbeleid. Als partner van de Gemeente Amsterdam leverde de Omgevings­ dienst ook vorig jaar een belangrijke bijdrage aan verduurzaming en energiebesparing. We maakten in 2024 een inventarisatie van mogelijke energierelevante bedrijven en een inschatting van het energiegebruik, aan de hand van het bedrijfsoppervlak in combinatie met het type bedrijf. Vanuit deze inventarisatie verstuurden we een brief naar 5.970 Amster­ damse ondernemers met als doel hen te infor­ meren over de wettelijke verplichtingen op het gebied van energiebesparing. Daarnaast kregen

30

Jaarbeeld 2024

we hiermee de - voor ons nog - onbekende bedrijven in beeld en hebben we ons bedrijven­ bestand opgeschoond. Ook hebben we vorig jaar 1.378 controles uit­gevoerd op energiebesparende maatregelen en 323 bedrijven aangeschreven op het indienen van de informatie­ plicht energiebesparing. De Omgevings­dienst heeft 1.226 van de in totaal 2.735 ingediende rapportages informatieplicht energiebesparing beoordeeld. In de gemeente Amsterdam zijn 1.113 kantoren, waarvan 697 kantoren binnen het mandaat van de Omgevings­­­dienst vallen - de gemeente Amsterdam voert zelf toezicht en hand­having uit op de panden van 100 m2 – 800 m2. Eind 2024 voldeed 93% van de 697 kantoren aan de verplichting dat ze minstens Energielabel C moeten hebben.

Sinds 1 juli 2023 zijn de allergrootste gebruikers van energie (de zogeheten zeer groot gebruikers) verplicht om een onderzoeksrapport in te dienen over hun energiebesparing inclusief een uit­ voerings­plan voor alle verplichte maatregelen die binnen vijf jaar terug te verdienen zijn. De Omgevingsdienst beoor­deelt deze rappor­ tages op volledigheid. Verder zijn er tot nu toe afspraken gemaakt met 807 groot- en zeer groot gebruikers over de te nemen energiemaat­ regelen. In de periode tussen 2015 en 2024 zijn bij 1.982 groot- en zeer groot gebruikers maatregelen uitgevoerd of er is voldoende voort­gang geboekt. Hiermee zijn de afgesproken doelen en aantallen binnen het Provinciaal energiebesparingsakkoord voor 2024 ruim gehaald.

31

Energie

WARMTEKOUDEOPSLAG bij het Rijksmuseum: verduurzamen met oog voor erfgoed

Het Rijksmuseum is het meest bezochte museum van Nederland en een iconisch monument. Maar hoe combineer je erf­­goed­­­behoud met verduurzaming? De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied ziet toe op een juiste toepassing van warmte-­ koudeopslag (WKO) en onder­steunt bedrijven en instellingen bij energie­besparing. Kees Berghuis, inspecteur bij de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied: ‘Het Rijksmuseum heeft met doordachte keuzes en goed beheer een balans weten te vinden tussen comfort, duurzaamheid en erfgoedbehoud.’

32

Jaarbeeld 2024

‘Goed beheer en slimme maatregelen maken het verschil’

33

WKO is een techniek waarbij warmte en koude in de bodem worden opgeslagen en terugg­ewonnen om gebouwen te verwarmen en te koelen. ‘In ver­­gelijking met een traditionele cv-ketel levert een WKO-systeem een veel hoger rendement op, vaak levert het wel vier tot vijf keer zoveel (warmte of koude) energie terug als er aan elektrische energie in wordt gestopt,’ legt Berghuis uit. ‘Dat kan nog veel beter en maakt het een uiterst duurzame techniek voor nu en de toekomst.’ Duurzaamheid binnen monumentale kaders Het Rijksmuseum is een complex gebouw waarin zowel bezoekers als kunstcollecties onder de juiste klimaatomstandigheden moeten verblijven. ‘In historische panden is verduurzaming extra uit­dagend. Niet alle isolatiemaatregelen mogen zomaar worden doorgevoerd vanwege monumen­ tale voorschriften,’ zegt Berghuis. ‘Toch is het Rijksmuseum erin geslaagd om met slimme ingrepen het energieverbruik drastisch te verlagen. Daarmee is het een van de duurzaamste monu­ mentale gebouwen van Nederland.’ Van onbalans naar optimale werking Enkele jaren geleden constateerde de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied dat de energiebalans in het WKO-systeem van het museum verder geoptimaliseerd kon worden: er werd meer warmte in de bodem opgeslagen dan teruggewonnen, waardoor het systeem nog efficiënter kon worden ingezet.

Berghuis: ‘Het museum heeft dit voortvarend aangepakt door onder meer warmte uit de koeltorens in de winter op te slaan en alle cv-ketels te vervangen door warmtepompen. Dankzij die maatregelen is de balans nu hersteld en worden de hoofgebouwen volledig gasloos geklimatiseerd.’ Samenwerking en toezicht De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied speelt een belangrijke rol in het vergunningen­proces en de controle op WKO-systemen. ‘Bij de aanleg kijken we of er geen conflicten ontstaan met andere systemen in de omgeving. Tijdens de exploitatie

controleren we of de vergunninghouder de energiestromen goed beheert,’ licht Berghuis toe. ‘Bij het Rijksmuseum verloopt de samenwerking uitstekend. Ze zijn proactief en werken doelgericht aan verdere verduurzaming.’ Integraal energietoezicht Naast toezicht op WKO-systemen ziet zijn team ook toe op andere aspecten van energie­ besparing. ‘Met onze taken rond de Informatie­ plicht Energiebesparing en toezicht op het toepassen van erkende energie­besparende maatregelen bij bedrijven zien we integraal toe

‘Het Rijksmuseum is nu een van de duurzaamste monumentale gebouwen van Nederland.’ 34

Jaarbeeld 2024

Duurzaamheid als kerntaak bij het Rijksmuseum Het Rijksmuseum zet zich al jaren in voor verduurzaming, vertelt Gerrit Engberts, projectleider Techniek en Duurzaamheid: ‘In 2016 hebben we de volledige technische verantwoordelijkheid over­ genomen van het Rijksvastgoedbedrijf. Dat gaf ons de kans om structureel te investeren in energiebesparing.’

Volledige energiebalans Een van de grootste uitdagingen was het verbeteren van de energiebalans in het WKO-systeem. ‘Door de toename van bezoekers en klimaatveranderingen moest er gezocht worden naar een nieuwe balans ,’ zegt Engberts. Samen met de Omgevings­dienst Noordzeekanaalgebied heeft het museum een plan opgesteld om dat duurzaam te doen. ‘We zijn volledig overgestapt op warmtepompen en koppelden gebouwen aan elkaar om restwarmte en -koude optimaal te benutten. In 2023 bereikten we een volledige energiebalans.’

Ideale klimaatomstandigheden voor kunstcollectie

op bijna de hele energieketen. Dat is grote winst ten opzichte van twee jaar geleden toen en er vanuit meerdere teams naar gekeken werd,’ geeft Berghuis aan. Energiebesparing blijft prioriteit De komende jaren blijft energie-efficiëntie een belangrijk aandachtspunt. ‘We zien een sterke toename van WKO-systemen, zowel bij grote bedrijven als bij particulieren,’ zegt Berghuis. ‘De techniek wordt steeds geavanceerder en kan in de toekomst bijvoorbeeld gekoppeld worden aan warmtenetten of geothermie­ systemen. Goede moni­toring en beheer blijven essentieel om het maximale rendement te halen.’

Naast WKO-optimalisatie heeft het museum ook alle verlichting vervangen door energie­zuinige LED-lampen en systemen geauto­matiseerd met bewegings­detectie. ‘Duurzaamheid is bij ons een kerntaak,’ benadrukt Engberts. ‘Een stabiel binnen­­ klimaat is essentieel voor het behoud van de kunstcollectie. Schommelingen in temperatuur en luchtvochtigheid kunnen schade veroor­zaken aan schilderijen en historische objecten.’ Dankzij het WKO-systeem blijft het klimaat in het museum optimaal en kan het museum de kunst­werken onder de best mogelijke omstandig­heden bewaren. Engberts: ‘We zijn trots op wat we hebben bereikt en zien dit als een voorbeeld voor andere monu­ mentale gebouwen. Het vergt een lange adem en flinke investeringen, maar het levert uiteindelijk zowel milieu- als kostenvoordelen op.’

Kees Berghuis Inspecteur

35

Bedrijfsvoering

Met de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 heeft de Omgevingsdienst nieuwe processen, systemen en producten geïmple­menteerd. Er is geïnvesteerd in het opleiden en trainen van medewerkers, het verbeteren van het Digitaal Stelsel Omgevings­ wet (DSO), en het adviseren van opdrachtgevers en andere belanghebbenden over de toepassing van deze nieuwe wet. De afgelopen jaren hebben we ook intensief gewerkt aan het versterken van informatieen datagestuurd werken. In 2024 is ook hard gewerkt aan de digitalisering van processen rondom de afhandeling van Woo-verzoeken. Dit zal de medewerkers veel tijdswinst opleveren. Daarnaast wordt in een omvangrijk project onderzocht welke milieubelastende activiteiten door de Omgevingswet nu tot het mandaat van de Omgevingsdienst behoren. Dit project brengt de gevolgen voor de werk­ verdeling tussen de Omgevingsdienst en de stadsdelen in kaart, aangezien de stadsdelen tot nu toe verantwoordelijk waren voor de VTHtaken bij kleinere bedrijven en instellingen.

36

Jaarbeeld 2024

Door de Omgevingsdienst wordt de wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen Openbaar Bestuur (Bibob) toegepast op aanvragen voor omgevingsvergunningen voor de activiteiten Bouw en Milieu. De Bibob helpt voorkomen dat de overheid voor het verlenen van vergunningen criminele organisaties faciliteert. De toenemende neiging van bedrijven en andere stakeholders om juridische procedures op te starten heeft geleid tot een toename van complexe bezwaar- en beroepzaken. Het toepassen van de zogenoemde ‘informele aanpak’ met als doel om in gesprek te gaan met de bezwaarmaker en een langdurige en onnodige juridische procedure te voorkomen, zorgt er juist voor dat er minder bezwaar- en beroepszaken hoeven te worden gevoerd. De afhandeling van overlastmeldingen heeft onze voortdurende aandacht. Het team Toezicht en Handhaving Informatie en Meldingen (TH I&M) is verantwoordelijk voor de intake en afhandeling van overlastmeldingen en ongewone voorvallen. Er was een grote toename van meldingen in 2024 ten

­

Staalslakken De Omgevingsdienst heeft afgelopen jaar veel tijd en energie gestoken in het aanpakken van de problema­ tiek rondom staalslakken. Dit heeft geleid tot nieuwe en geactualiseerde inzichten over de juiste toepas­ sing van staalslakken en de inzet van bodembescher­ mende maatregelen. Op ons advies is in het omge­ vingsplan van Amsterdam een meldingsplicht voor beoogde toepassingen van staalslakken opgenomen. Hierdoor kan al in een vroeg stadium worden beoordeeld of de toepassing verantwoord is. Staalslakken komen vrij bij het productieproces van staal. Uit recente lokale grondwatermonitoring blijkt dat op verschillende locaties, waar de bodem bedekt is met staalslakken zonder adequate beschermende voorzieningen (boven- en/of onder afdichting), het grondwater verontreinigd is. In 2025 wordt de aanpak van bestaande toepassin­ gen van staalslakken verder geïntensiveerd.

opzichte van 2023. In totaal kwamen er 1.280 meldingen meer binnen zodat het aantal overlastmeldingen op 6.510 kwam, waarvan 2028 uit Amsterdam. Deze toename van 20% is het gevolg van grotere bekendheid van de Omgevingsdienst de meldingentool en de expliciete groei van meldingen over een aantal bedrijven, waaronder met name ICL. Ook zien we dat mensen elkaar aansporen om meldingen in te dienen. Als we kijken naar de aard van de overlastmeldingen, blijkt geur de grootste bron van overlast te zijn, gevolgd door geluid. Afgelopen jaar hebben we bij diverse overlastgevende bedrijven veelvuldig contact gehad met bewoners. In onze communicatie­strategie staat daarbij de beleving van inwoners centraal. Dus niet regels of waarden, maar hoe inwoners het ervaren.

37

Kerncijfers Amsterdam 2.028

Overlastmeldingen In 2024 ontvingen we 2.028 overlastmeldingen.

8.268

Aantal bedrijven waarop we toezicht hielden In 2024 hielden we toezicht op 8.268 bedrijven. Hiervan vielen 66 in de categorie ‘zwaardere industrie’.

Opdrachtgevers en werkgebied van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied

Amsterdam

Noord-Holland

Amstelveen Aalsmeer Diemen Haarlemmermeer Ouder-Amstel

Flevoland

Uithoorn Zaanstad

Utrecht

38

Jaarbeeld 2024

328

547

De OD NZKG verstrekt vergunningen op het gebied van bodem, bouw en milieu.

Een ongewoon voorval is een gebeurtenis binnen een bedrijf die afwijkt van het normale bedrijfsproces en nadelige gevolgenAANTAL voor hetMEDEWERKERS milieu kan opleveren. Een bedrijf moet een ongewoon voorval zo snel mogelijk bij ons melden zodat wij (indien noodzakelijk) ter plaatse kunnen gaan.

Vergunningen verstrekt

116

Meldingen ongewoon voorval ontvangen

Handhavings­besluiten genomen Wanneer een bedrijf de regels overtreedt, kunnen wij een handhavingsbesluit opleggen, zoals een dwang­som of een (gedeel­telijke) sluiting van het bedrijf.

8.471 Controles uitgevoerd

22

Lasten onder dwangsom opgelegd Een last onder dwangsom is een herstelsanctie. Hierbij krijgt een bedrijf een bepaalde tijd om een overtreding te beëindigen. Gebeurt dit niet, dan moet het bedrijf een vast­gesteld bedrag aan de omgevingsdienst betalen.

Aantal medewerkers

Waar is het geld aan besteed?

TOTAAL

26,946 miljoen

39

Organisatie

Werken aan een organisatie waar iedereen wil werken Ons werk zouden we niet kunnen doen zonder de inzet, bevlogenheid en deskundigheid van onze medewerkers. Hoe zorgen we ervoor dat zij zich prettig voelen in onze organisatie? Ook daar werken we hard aan. We geven graag een inkijkje in ons sociale beleid.

Onze organisatie bestaat uit een mix van ongeveer 600 medewerkers met verschillende achter­gronden en eigenschappen. Ieder draagt vanuit de eigen expertise bij aan de maat­ schappelijke opgaven die voor ons liggen, met hart voor het milieu en duurzaamheid. Groen werkgeverschap Onze focus op een veilige en duurzame leef­omgeving gaat hand in hand met ‘groen werkgeverschap’ in onze werkomgeving. We onderzoeken steeds de beste opties voor duurzame, circulaire en energiebesparende bedrijfsvoering. Onze medewerkers zijn hier zeer betrokken bij en leveren actief input voor verbetering. Zo behaalden we in 2023 met trots als eerste Omgevingsdienst het certificaat voor het reduceren van CO2 én kosten (de CO2-prestatieladder) en deze hebben we in 2024 behouden.

Een sociaal veilige werkomgeving We geven als inclusieve organisatie ruimte aan alle stemmen en bieden gelijke kansen aan iedere medewerker. We investeren daarvoor op verschillende manieren in bewustwording en gaan regelmatig het gesprek aan over onze omgangsvormen. Voorbeelden zijn lezingen, debatten over het zoeken naar overeenkomsten en het beter begrijpen van onderlinge verschillen, en het doen van onderzoek naar en sturen op gelijk beloningsniveau voor gelijk werk. Vitaal blijven Doordat we veel aandacht besteden aan de gezondheid en het welzijn van onze mede­ werkers, kunnen zij zich optimaal inzetten voor het beste resultaat. Iedere medewerker heeft een persoonlijk budget om te besteden aan loopbaan en arbeidsmobiliteit, leren en ont­ wikkelen, balans werk & privé of gezondheid

Onze organisatie bestaat uit een mix van ongeveer 600 medew 40

Jaarbeeld 2024

en vitaliteit. In 2024 organiseerden we voor de tweede keer de Dag van de Mantelzorg en de Dag van de Vitaliteit, met een ruim aanbod aan workshops en activiteiten ten behoeve van geestelijke en lichamelijke gezondheid. Ontmoeten en verbinden De huidige tijd, waarin we deels thuis werken, vraagt om andere manieren van ontmoeten en verbinden. We steunen deelname aan diverse sportevenementen zoals de Dam tot Damloop. Onze activiteitencommissie organiseert werk- en museumbezoek en bijvoorbeeld tafeltennis- of padeltoernooien. Zo doen we, buiten werktijd om, leuke dingen met collega’s en komen we elkaar op een andere manier tegen. En dat werkt. We blijven ons ontwikkelen Met het oog op onze informatie- en kennispositie

is ook ‘leren’ een belangrijk onderdeel van ons dagelijks werk, om onze vakkennis en vaardig­ heden te onderhouden en te ontwikkelen. Dat leren begint al vanaf de eerste werkdag bij ons: nieuwe collega’s krijgen ‘een zachte landing’, met een uitgebreid inwerkprogramma en de nodige begeleiding en coaching. Trots zijn we ook op ons Technisch Traineeship, waarin we elk jaar jonge trainees en sinds 2023 ook zij-instromers zelf opleiden tot (junior) vergunning­verlener, toezichthouder of adviseur. Met onze aandacht voor de gezondheid, betrokkenheid, ontwikkeling en het werkplezier van onze medewerkers, kunnen zij zich optimaal inzetten voor het beste resultaat: een veilige, duurzame en gezonde leefomgeving, want daar doen we het voor!

werkers met verschillende achter­gronden en eigenschappen. 41

COLOFON Vormgeving Vorm de Stad Teksten interviews Claudia Ruigendijk Fotografie Martijn Steiner Lovisa Michiel Wijnbergh Siebe Zwart odnzkg.nl

42

Jaarbeeld 2024

43