3. Factsheet Duurzaamheid en milieu_v1.pdf

Factsheet Duurzaamheid en milieu 26 november 2021 Inleiding Deze factsheet is opgesteld naar aanleiding van motie 731 die op 10 november 2021 is aangenomen en die was ingediend door de raadsleden Vink (D66), Kuiper (CU), Boomsma (CDA) en Naoum Néhmé (VVD) bij de behandeling van de Begroting 2022. De factsheet bevat gegevens en cijfers over de volgende onderwerpen: 1. Energielabels woningen 2. Energielabels kantoren 3. Warmtenetaansluitingen 4. Stikstof 5. Geluid 6. Geur 7. Omgevingsveiligheid 8. Waterkwaliteit 9. Bodemkwaliteit 10. Luchtkwaliteit 11. Afval

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 2 van 16

1. Energielabels woningen

Bron: landelijke Klimaatmonitor (jaarlijkse situatie per 1 januari) Toelichting: het aantal labels in de categorie D t/m G wordt zowel beïnvloed door duurzaamheidsmaatregelen als het door het aantal labels dat geregistreerd is. In de periode 2016 t/m 2020 is de registratie van energielabels toegenomen met 45% (t.o.v. 2016).

Bron: landelijke Klimaatmonitor (jaarlijkse situatie per 1 januari)

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 3 van 16

2. Energielabels kantoren Stand van zaken per juli 2021: Aantal kantoren Amsterdam met energielabel D t/m G Aandeel ten opzichte van alle kantoren met labelplicht (n=2.536) Aandeel ten opzichte van alle kantoren met een geldig label (n=1.055) Bron: monitor Kantoren Amsterdam (versie 1 juli 2021) Er is geen vergelijkbare data beschikbaar over meerdere jaren.

345 14% 33%

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 4 van 16

3. Warmtenetaansluitingen

Bron: Vattenfall (jaarlijkse situatie per 1 januari)

Bron: Vattenfall (jaarlijkse situatie per 1 januari) Toelichting: Er zijn geen aparte gegevens over het aantal warmtenetaansluitingen van kantoren beschikbaar, vandaar dat in de grafieken gegevens over alle utiliteitsgebouwen zijn opgenomen. Na 1 januari 2021 is door Vattenfall een kleine correctie toegepast in de berekeningswijze van het aantal aansluitingen. Het totaal aantal woningequivalenten van alle utiliteitsgebouwen is berekend door de oppervlakte van een verblijfsobject te delen door 130 m2. Een verblijfsobject met onbekende oppervlakte wordt als 1 woningequivalent van 130 m2 meegerekend.

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 5 van 16

4. Stikfstof De meest recente gegevens wat betreft het aantal milieuknelpunten op het gebied van stikstof:  Volgens rapportage uit maart 2021 (https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/9876846/1) waren er toen geen knelpunten te verwachten.  Ontwikkelingen rond het stikstofdossier gaan echter snel. Momenteel moet de mogelijke stikstofdepositie op Natura 2000-gebied voor alle bronnen tot 25 km berekend worden (voorheen werd stikstofdepositie als gevolg van een toename van wegverkeer tot 5 km berekend). Dit kan bij woningbouwplannen mogelijk effect hebben op doorlooptijden en benodigde maatregelen. Voor stikstofdepositie tijdens de bouwfase is een vrijstelling ingevoerd; voor plannen/projecten die geen stikstofdepositie tijdens de gebruiksfase veroorzaken, zijn er daarom geen knelpunten.

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 6 van 16

5. Geluid De meest recente gegevens wat betreft het aantal milieuknelpunten op het gebied van geluid: Uit de Gezondheidsmonitor Amsterdam komt het aandeel ernstig geluidgehinderden (in procenten) door stedelijk bronnen naar voren: Ernstige geluidshinder (%) o.b.v. gezondheidsmonitor GGD Bron brommers en scooters motoren bouwen, verbouwen, slopen (graven) buren verkeer <50 verkeer >50 vliegverkeer evenementen Schiphol (grondactiviteiten) treinverkeer bedrijven/industrie tram/metro horeca terras mensen op straat kinderen buiten bromgeluiden overig Bron: GGD Amsterdam

2008

2012

2016

2020

10,0 _

9,1 _

20,5 _

18 19

11,1 10,1 4,1 2,7 5,2 _

8,5 9,6 4,0 3,6 _

14,6 11,0 10,1 5,3 6,4 5,2

16 11,7 11,1 6,3 7,5 _

_ 1,7 1,2 3,1 _ _ _ 3,4 3,7

_ 0,7 0,9 2,1 1,7 4,9 4,8 _ _

2,4 2,1 _ _ _ _ _ _ _

2 1,8 3 _ _ _ _ _ _

Toelichting: Uit de cijfers blijkt dat motoren, brommers en scooters en bouw- en slooplawaai Amsterdam verreweg de meeste geluidsoverlast veroorzaken. Andere belangrijke bronnen van geluidshinder zijn buren en verkeer op wegen waar je maximaal 50 km/uur mag rijden. In vergelijking met 2016 is er geen grote verandering in ernstige geluidshinder bij de nagevraagde bronnen. Voor de meeste bronnen is de hinder licht toegenomen. Dat geldt ook voor brommers en scooters waar het effect van gemeentelijk beleid zoals de milieuzone en het verplicht op de rijbaan met helm voor snorfietsen voor geluid (nog) niet zichtbaar is. Motoren zijn voor het eerst toegevoegd vanwege de vele klachten hierover. Motoren zijn met 19% direct de bron die de meeste geluidshinder veroorzaakt. Daarnaast is de gemeente Amsterdam ook verplicht om 5-jaarlijks een geluidskaart op te stellen waarin de (berekende) geluidbelasting wordt bepaald voor de bronnen wegverkeer, railverkeer, industrielawaai en luchtvaart. Deze verplichting komt voort uit de Europese regelgeving (richtlijn omgevingslawaai verwerkt in de Wet milieubeheer). De laatste door het college vastgestelde geluidskaart is de ‘Geluidskaart Amsterdam 2017’. De belangrijkste resultaten zijn samengevat in de volgende tabel:

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 7 van 16

Hinder, ernstige hinder en slaapverstoorden op basis van de geluidskaart Amsterdam. Uitgaande van de voorgeschreven ondergrens van 55 dB Lden Bron

Aantal Aantal Aantal ernstig Aantal woningen > 55 gehinderden gehinderden slaapverstoorden dB Lden Wegverkeer 165.012 116.147 53.013 26.369 Railverkeer 16.087 5.955 1.851 885 Industrie 919 526 222 NB Luchtvaart 2.056 NB NB NB Bron: Geluidbelastingskaart 2018: https://maps.amsterdam.nl/geluid/ en https://www.dbvision.nl/rapporten/Actieplan_geluid_Amsterdam_2019_2023.pdf Toelichting: Ook uit de geluidskaart komt het wegverkeer als grootste hinderbron naar voren. Bij de cijfers over de ernstige geluidshinder wordt wel opgemerkt dat vanuit de Europese karteringsverplichting alleen woningen met een geluidbelasting van meer dan 55 dB Lden betrokken hoeven te worden. Ook bij lagere geluidbelastingen kan echter ernstige geluidshinder optreden. De daadwerkelijke (ernstige) geluidshinder ligt daarmee hoger dan de vermelde waarden. De eerdergenoemde gezondheidsmonitor van de GGD geeft in die zin dan ook een betrouwbaarder beeld. Amsterdam is echter – net als veel andere grotere gemeenten en bronbeheerder - verplicht te rapporteren aan Europa volgende deze voorgeschreven methodiek.

Op basis van de drie vastgestelde geluidskaarten van Amsterdam kan ook de ontwikkeling van de geluidbelasting in Amsterdam worden aangegeven: Ontwikkeling geluidsbelaste woningen door wegverkeer op basis van de geluidskaarten voor 2006, 2011 en 2016 Aspect 2006 2011 Aantal woningen in Amsterdam 376.300 394.468 Aantal woningen met 55 dB Lden of meer 147.114 148.500 Aantal woningen met 55 dB Lden of meer (%) 39,1% 37,6% Bron: Geluidbelastingskaart 2018: https://maps.amsterdam.nl/geluid/ en https://www.dbvision.nl/rapporten/Actieplan_geluid_Amsterdam_2019_2023.pdf

2016 437.964 165.012 37,7%

Toelichting: wanneer gecorrigeerd wordt voor de groei van het aantal woningen in Amsterdam is er sprak van een lichte daling van de geluidbelasting.

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 8 van 16

6. Geur De meest recente gegevens wat betreft het aantal milieuknelpunten op het gebied van geur: In de Omgevingseffectrapportage van de Omgevingsvisie 2050 (https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10340361/1/A%20%2029%20Ruimtelijke%20Ordening%20(30)%20bijlage%207%20Omgevingseffectrapportage%2 0Omgevin) zijn hierover de volgende gegevens opgenomen: “Geur- en stofhinder komen beperkt voor in Amsterdam. Los van incidentele gevallen elders, vinden geur- en stofveroorzakende activiteiten vooral plaats in het westelijk havengebied. De Omgevings-dienst Noordzeekanaalgebied monitort via het zogenaamde e-noses systeem het aantal klachten per locatie. Hieruit blijkt dat het overgrote deel van de klachten terug te voeren is op het zogenaamde varend ontluchten. Dit treedt op als een schip zijn lading reeds gelost heeft, zit het nog vol met restgassen. Deze worden dan ‘ontlucht’ om zo weer een nieuwe lading te kunnen ontvangen. Dit is niet toegestaan en hierop wordt de laatste jaren strenger gehandhaafd. In de figuur zijn de bekende geurcontouren van de Coen- en Vlothaven en in mindere mate Cornelis Douwes weergegeven (bron: MER Haven-Stad).”

Daarnaast komt uit het Jaarverslag WABO 2020 naar voren dat er in Amsterdam in 2020 3.562 overlastmeldingen door kleine milieu-inrichtingen zijn doorgegeven. Daarbij was niet bekend welk deel te maken had met geuroverlast. Er zijn in 2020 in totaal 333 kleine milieu-inrichtingen gecontroleerd, waarbij in 3% van de gevallen sprake was van een overtreding op het gebied van geur (over 5 stadsdelen verspreid).

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 9 van 16

7. Omgevingsveiligheid De meest recente gegevens wat betreft het aantal milieuknelpunten op het gebied van omgevingsveiligheid: Bij omgevingsveiligheid gaat het om de kans dat bij een calamiteit met gevaarlijke stoffen (zoals LPG) dodelijke slachtoffers vallen. De wetgeving zorgt er middels contouren (zogenaamde 10-6 /jaar plaatsgebonden risicocontouren) al voor dat bij de grootste risicobronnen geen gevoelige functies (zoals wonen, grote kantoren, kinderdagverblijven, scholen, etc.) aanwezig mogen zijn. Daarnaast zijn bij de grootste industriële bedrijven en langs transportassen (spoor, grote gasleidingen, grote wegen) ook nog zones aanwezig waarbinnen afgewogen moet worden of ruimtelijke ontwikkelingen wenselijk zijn. De ambitie die benoemd staat in het beleidskader ‘Uitvoeringsbeleid Externe Veiligheid’ (2012) is om nieuwe grote risico’s te voorkomen. Daarnaast is een afwegingskader gemaakt voor kwetsbare, minder zelfredzame groepen (kinderen, ouderen, zieken). Om de risico’s te verminderen moet worden voorkomen dat deze groepen al te dichtbij risicobronnen verblijven.

Concreet betekent dit dat in nieuwe ruimtelijke plannen een strook langs transportassen met structureel vervoer van gevaarlijke stoffen (rijkswegen (80 meter), enkele spoortrajecten (100 meter)), hogedruk aardgasleidingen (circa 25 tot 175 meter) en rond risicobedrijven wordt vrijgehouden van nieuwe bestemmingen die specifiek bestemd zijn voor deze groepen. Eventuele afwijkingen van dit beleid worden aan het bestuur voorgelegd. Ondertussen is met de komst van de Omgevingswet ook het thema externe veiligheid aan verandering onderhevig. De term omgevingsveiligheid geeft hierbij een integraler karakter aan de veiligheid binnen een gebied. Ook de thans nog overheersende rekenkundige benadering wordt vervangen/aangevuld met een ruimtelijker afwegingskader. In de Omgevingseffectrapportage is geïllustreerd hoe externe veiligheid straks werkt met ‘aandachtsgebieden’. Afhankelijk van welk scenario (brand, explosie of gifwolk) kan plaatsvinden, gelden bepaalde verplichtingen in een zone. Amsterdam werkt al grotendeels via een dergelijke ruimtelijke benadering, het ontbreekt nog wel aan een kader voor de afweging of in bijvoorbeeld een explosie-aandachtsgebied maatregelen aan gebouwen noodzakelijk zijn. De wijze waarop in aandachtsgebieden wordt omgegaan met de risico’s van brand, explosie of gifwolk en welke risico’s daarbinnen aanvaardbaar zijn, moet nog verder worden uitgewerkt.

Het huidige Uitvoeringsbeleid Externe Veiligheid zal daarom in de komende jaren worden geactualiseerd. Zie voor dit thema ook de Omgevingseffectrapportage van de Omgevingsvisie 2050: https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10340361/1/A%20%2029%20Ruimtelijke%20Ordening%20(30)%20bijlage%207%20Omgevingseffectrapportage%2 0Omgevin

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 10 van 16

8. Waterkwaliteit De meest recente gegevens wat betreft het aantal milieuknelpunten op het gebied van waterkwaliteit: Hieronder volgen gegevens over de waterkwaliteit in Amsterdam voor het beheergebied van het waterschap Amstel, Gooi en Vecht. Er zijn geen gegevens opgenomen over het overige water binnen de gemeente Amsterdam (dat in het beheergebied ligt van de waterbeheerders Hollands Noorderkwartier, Rijnland en het Rijk) en waterlichamen buiten de gemeentegrenzen waar de gemeente Amsterdam een belangrijke rol heeft bij de drinkwaterproductie. De toestand van de waterkwaliteit van de Amsterdamse wateren, uitgedrukt in Ecologische KwaliteitsRatio’s (EKR1), in 2019: Waterlichaam Onderdeel ecologie Amstellandboezem Fytoplankton 0,57 Overige waterflora 0,26 Macrofauna 0,4 Vis 0,62 Bron: Waternet

1

Vaarten Amsterdam 0,71

Sloterplas 0,63

Gaasperplas 0,75

Noorder IJplas 0,45

0,06 0,27 0,29

0,23 0,4 0,62

0,4 0,39 0,45

0,32 0,44 0,43

Een maatlat voor de ecologische waterkwaliteit volgens een Europese standaard; het betreft een waarde tussen 0 (slecht) en 1 (goed).

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 11 van 16

Toelichting: Van de als waterlichaam gedefinieerde wateren volgt uit de kleuren in de plaatjes dat de toestand nog niet is zoals die gewenst is. Tussen 2013 en 2019 heeft een verbetering plaatsgevonden. Overige wateren Watertype Zoete gebufferde sloten Niet-zoete gebufferde sloten Gebufferde (regionale kanalen) Gebufferde laagveensloten Laagveen vaarten en kanalen Kleine ondiepe gebufferde plassen Zwak brakke wateren Bron: Waternet

Gemiddelde EKR (in 2019) 0,19 0,33 0,24 0,21 0,2 0,18 0,03

Gemiddelde EKR (doel 2027) 0,34 0,54 0,36 0,31 0,31 0,3 0,13

Toelichting: de doelen voor 2027 zijn door de provincie Noord-Holland vastgesteld in het Regionaal Waterprogramma. Omdat de EKR een tamelijk complexe grootheid is, die bestaat uit deelmaatlatten die bovendien per watertype verschillen, is een vereenvoudigde vertaling gemaakt met beeld. De volgende figuur toont watergangen voor vier scorebereiken van de EKR voor watervegetatie.

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 12 van 16

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 13 van 16

9. Bodemkwaliteit De meest recente gegevens wat betreft het aantal milieuknelpunten op het gebied van bodemkwaliteit:  Enkele jaren geleden zijn de inzichten over schadelijkheid van lood veranderd, waardoor ook de beoordeling van historische bodemverontreiniging moest worden herzien. Met de nieuwe inzichten en de beschikbare bodemkennis moeten we concluderen dat vooral kinderen in de binnenstad en vooroorlogse wijken de kans lopen om te veel lood binnen te krijgen. Amsterdam is daarop een programma gestart waarin de communicatie over lood is verbeterd, de loodnormen zijn aangepast en alle kinderspeelplaatsen zijn geïnventariseerd en zo nodig gesaneerd. In 2022 wordt een programma gestart om alle tuineigenaren in de verontreinigde gebieden aan te schrijven met de aanbieding om de bodem te onderzoeken en daarbij adviezen te geven waarmee de risico’s kunnen worden voorkomen. Ook is de subsidieregeling voor bodemsanering aantrekkelijker gemaakt voor tuineigenaren.  Grond die in Amsterdam vrijkomt bij bouwprojecten wordt al tientallen jaren op een verantwoorde manier hergebruikt mede dankzij de inspanningen van de gemeentelijke grondbank. Voor straatzand en ophoogzand is het vinden van een bestemming niet moeilijk, maar voor kleiige en venige grond is dat veel lastiger.

Daarom is het essentieel om een grootschalig hergebruikproject te kunnen beheren waar minder zandige grond kan worden toegepast. De verondieping van de NIJP was zo’n project, maar die is nu afgerond. De gemeente zet nu in op de aanleg van Buiteneiland met herbruikbare grond, maar daarvoor is de medewerking van Rijkswaterstaat nodig. Die medewerking is nog niet verzekerd.  Enkele jaren geleden leek de PFAS-problematiek in de bodem tot vertragingen in de bouw te gaan leiden. Uit de onderzoeken bleek steeds dat PFAS vrijwel overal in de bodem aanwezig was (diffuse verontreiniging) terwijl regelgeving ervan uit ging dat deze verontreiniging juist niet aanwezig was. Door tijdig lokaal beleid te ontwikkelen hebben zich in Amsterdam geen grote knelpunten voorgedaan. Zie hierover ook de voortgangsrapportage PFAS & Stikstof uit maart 2021 (https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/9876846/1), het beeld is sindsdien niet gewijzigd.  Binnen Amsterdam zijn wel enkele locaties waarbij een behoorlijke PFAS-verontreiniging is ontstaan door lokale activiteiten (puntbronnen). Eén daarvan is het oude brandweeroefenterrein aan de Spaklerweg ter plaatse van Amstelkwartier derde fase. De bodemsanering wordt voorbereid als onderdeel van het bouwrijp maken. Het Rijk heeft een aanzienlijke financiële bijdrage toegekend voor de sanering en daarmee we zien ook voor deze locatie geen knelpunt.

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 14 van 16

10. Luchtkwaliteit De meest recente gegevens wat betreft het aantal milieuknelpunten op het gebied van luchtkwaliteit:

Bron: NSL-monitoringsrapportage 2020 Toelichting: de 3 knelpunten in 2019 op gebied van NO2 (waar niet werd voldaan aan de wettelijke EU-grenswaarden van 40,5 µg/m3) waren allemaal aanwezig op de Stadhouderskade. Daarnaast waren er in 2019 ook 10 bijna knelpunten op gebied van NO2 (waar sprake was van overschrijding van een gekozen waarde -38,5 µg/m3- dichtbij de wettelijke grenswaarde). Resultaten over het jaar 2020 worden eind december 2021 gepubliceerd in de NSL-monitoringsrapportage 2021. Aan de EU-grenswaarden met betrekking tot fijnstof (PM10 en PM2.5) voldeed Amsterdam al jaren. Er ligt momenteel wel nog steeds een grote uitdaging in het behalen van de WHO-advieswaarden op gebied van fijnstof.

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 15 van 16

11. Afval De totale hoeveelheid afval die in onze stad wordt gerecycled / hergebruikt, zo mogelijk gespecificeerd voor verschillende grondstoffen (in absolute en relatieve getallen):

Bron: Afval&Grondstoffen gemeente Amsterdam (* 2021 betreft een prognose)

Bron: Afval&Grondstoffen gemeente Amsterdam (* 2021 betreft een prognose)

Gemeente Amsterdam, Factsheet Duurzaamheid en milieu

Datum 26 november 2021 Pagina 16 van 16

Bron: Afval&Grondstoffen gemeente Amsterdam (* 2021 betreft een prognose) Toelichting: verreweg het merendeel van het afval dat gescheiden wordt verzameld (via bron- of nascheiding) wordt ook gerecycled (gereedgemaakt om opnieuw te gebruiken). Soms is dat niet mogelijk vanwege vervuiling, de recyclebaarheid van het materiaal of ontbrekende recyclingtechnieken. Over het hergebruik van grond: Het overgrote deel van de grond die bij bouwprojecten in Amsterdam vrij komt kan zonder behandeling worden hergebruikt. Voor grond van gemeentelijke projecten vindt ruim 95% direct of via de depots van de grondbank een nuttige bestemming. De ca. 5% niet toepasbare grond wordt grotendeels gereinigd tot herbruikbare grond. Uiteindelijk wordt minder dan 0,5 % van de vrijkomende grond gestort. In hoeveelheden varieert het grondverzet tussen de 500.000 en 1.000.000 ton per jaar waarvan 95 tot 97% zonder behandeling wordt hergebruikt. Met de gereinigde grond meegerekend vindt ruim 99,5% van de vrijkomende grond weer een nuttige bestemming. Naar verwachting zijn de grondstromen buiten de grondbank om geringer van omvang en vergelijkbaar in verhouding.