3. Dialogic Evaluatie Amsterdamse Kernprocedure 2021 .pdf
Tekst van het document
Evaluatie Amsterdamse Kernprocedure Tevredenheid met het plaatsingssysteem In opdracht van: Stichting ELK Amsterdam Publicatienummer: 2021.037-2130 Datum: Utrecht, 9 juli 2021 Auteurs: Anna Grond MSc. Tessa Groot Beumer MSc. Roos Jansen MSc. Marenne Massop MSc.
Inhoudsopgave 1
2
3
4
Introductie .......................................................................................... 5 1.1
Achtergrond: de overstap van het PO naar het VO ......................................... 5
1.2
Tevredenheidsonderzoek: doelstelling en aanpak ........................................... 5
1.3
Leeswijzer ................................................................................................ 6
Amsterdamse Kernprocedure 2021 ..................................................... 7 2.1
Opzet Amsterdamse Kernprocedure 2021 ..................................................... 7
2.2
Uitkomsten centrale loting en matching 2021 .............................................. 12
Resultaten tevredenheidsonderzoek ................................................. 15 3.1
Voorlichting over de Kernprocedure............................................................ 15
3.2
Oriëntatie op aanbod van scholen .............................................................. 20
3.3
Voorkeurlijst en aanmelding ...................................................................... 29
3.4
Plaatsing................................................................................................. 40
3.5
Afsluitende fases Kernprocedure ................................................................ 47
3.6
Vragen, klachten en bezwaren ................................................................... 51
Conclusies een aanbevelingen .......................................................... 55 4.1
Conclusies .............................................................................................. 55
4.2
Aanbevelingen ......................................................................................... 61
Bijlage 1.
Respons vragenlijsten .......................................................... 65
Bijlage 2.
Toelichting correctie steekproef ........................................... 69
Bijlage 3.
Additionele tabellen ............................................................. 71
Bijlage 4.
Interviewrespondenten ........................................................ 73
Bijlage 5.
Regiegroep ........................................................................... 75
Dialogic innovatie ● interactie
3
1 Introductie In opdracht van Stichting Elektronisch Loket Kernprocedure Amsterdam (ELK) onderzocht Dialogic de tevredenheid van betrokkenen met de Amsterdamse Kernprocedure 2021. In de Kernprocedure staan afspraken genoteerd tussen het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs in samenspraak met de gemeente Amsterdam over de overstap van primair onderwijs naar voortgezet onderwijs. In dit hoofdstuk schetsen we kort de achtergrond van deze evaluatie (paragraaf 1.1), alsook het doel van het onderzoek en de onderzoeksaanpak (paragraaf 1.2). Tot slot bevat dit hoofdstuk een korte leeswijzer (paragraaf 1.3).
1.1 Achtergrond: de overstap van het PO naar het VO De Amsterdamse schoolbesturen van het primair onderwijs en het voorgezet onderwijs maken elk jaar afspraken over de procedure van de overstap van primair onderwijs (PO) naar voorgezet onderwijs (VO), deze worden vastgelegd in de Kernprocedure. De gezamenlijke schoolbesturen hebben deze Kernprocedure afgestemd met de gemeente Amsterdam.1 De Kernprocedure omvat vier doelstellingen: 1. 2. 3. 4.
Zo goed mogelijke advisering van de basisschool Kwalitatief hoogwaardige behandeling van de aanmelding door de VO-school Transparante procedure van schoolkeuze, aanmelding en plaatsing Verzameling van gegevens rondom de schoolkeuze
Dit jaar namen 7.978 leerlingen deel aan de lotingsprocedure. Er waren 9.887 plaatsen op 63 VO-scholen beschikbaar.2 Ten aanzien van het aantal deelnemers aan de procedure waren er dit jaar relatief minder plaatsen beschikbaar dan in 2020, omdat het aantal leerlingen is toegenomen (7.672 in 2020) en het aantal beschikbare plaatsen licht is afgenomen (9.976 in 2020). Ondanks dat er meer plaatsen zijn dan leerlingen, zien we dat de vraag van leerlingen niet evenredig verspreid is over het aanbod. Met andere woorden; er is een mismatch tussen vraag en aanbod. Deze mismatch tussen vraag en aanbod bestaat al jaren, met als gevolg overaanmeldingen op diverse VO-scholen.3 Omdat niet alle leerlingen naar gewenste voortgezet onderwijs school kunnen gaan, achten de gezamenlijke schoolbesturen en de gemeente Amsterdam het noodzakelijk dat er op meerdere Amsterdamse scholen wordt geloot. Sinds 2015 wordt dit centraal georganiseerd met de centrale loting en matching. Het systeem van loting en matching is niet zozeer een oplossing voor de mismatch in schoolvoorkeur (dat is vooral een kwestie van vraag en aanbod), maar een methode om tot plaatsing te komen.
1.2 Tevredenheidsonderzoek: doelstelling en aanpak In navolging van voorgaande jaren (2016 t/m 2020) is er ook dit jaar door Dialogic een tevredenheidsmeting uitgevoerd onder ouders, leerlingen en betrokkenen uit het PO en het VO. Bij dit tevredenheidsonderzoek ligt de nadruk op de uitvoering van de Kernprocedure en
1
Kernprocedure Overstap PO-VO, Amsterdam 2021. Zie: www.verenigingosvo.nl
2
OSVO (15 april 2021). Persbericht Afrondingsfase Loting en Matching. Zie: www.verenigingosvo.nl
3
De cijfermatige analyse van de centrale loting en matching geeft meer inzicht in deze mismatch en verschijnt apart van dit tevredenheidsonderzoek.
Dialogic innovatie ● interactie
5
de tevredenheid van betrokkenen met het plaatsingssysteem. De centrale onderzoeksvraag kan als volgt worden geformuleerd: In welke mate zijn de partijen, die betrokken zijn bij de Kernprocedure, tevreden over de uitvoering en de uitkomsten ervan en welke mogelijke verbeterpunten ten aanzien van de procedure kunnen worden aangedragen? Het tevredenheidsonderzoek is uitgevoerd onder vier doelgroepen: 1. 2. 3. 4.
Ouders Leerlingen Betrokkenen PO- en VO-scholen Overige organisaties, zoals de kinderombudsman Amsterdam, OCO4 en Stichting VSA5
Aanpak van het onderzoek Er is ten eerste gebruik gemaakt van een online enquête onder leerlingen uit groep acht en hun ouders/verzorgers (hierna: ouders). Bijlage 1 geeft een overzicht van de respons inclusief enkele achtergrondgegevens van de steekproef en totale populatie deelnemers aan de loting en matching. Ook is er een online enquête verstuurd naar PO- en VO-scholen. Bijlage 1 geeft een overzicht van de respons op deze vragenlijst. Bij de vragenlijst voor ouders en leerlingen is er bij sommige vragen uit het deel van de ouders een correctie toegepast. Meer specifiek houdt dit in dat een deel van de respondenten bij deze vragen voor de zekerheid is uitgesloten, omdat bleek dat er bij deze respondenten het risico bestond dat de betreffende vragen niet optimaal gefunctioneerd hebben in de online survey (afhankelijk van het gebruikte device). In bijlage 2 wordt de toegepaste correctie nader toegelicht. Tot slot hebben er diepte-interviews plaatsgevonden met enkele ouders, leerlingen en vertegenwoordigers vanuit het PO en VO alsook overige organisaties. Zie bijlage 3 voor een overzicht van de interviewrespondenten. De regiegroep van de Kernprocedure leverde driemaal input aan de onderzoekers: 1. Op de conceptversie van de vragenlijsten (schriftelijke input) 2. Op de conceptresultaten (plenaire discussie aanbevelingen) 3.
Op de conceptversie van de rapportage Bijlage 4 beschrijft de samenstelling van deze regiegroep.
1.3 Leeswijzer In het volgende hoofdstuk staan we nader stil bij de manier waarop in 2021 het plaatsingssysteem is vormgegeven. Vervolgens bespreken we in hoofdstuk 3 de belangrijkste resultaten ten aanzien van het tevredenheidsonderzoek. De resultaten worden per onderwerp getoond en waar zinvol uitgesplitst naar de mening van ouders, leerlingen en PO- en VO-scholen. Het hoofdstuk is gebaseerd op zowel de resultaten uit de online enquête alsook de aanvullende interviews. Tot slot vatten we in hoofdstuk 4 de belangrijkste resultaten kort samen en presenteren we enkele aanbevelingen.
4
Onderwijs Consumenten Organisatie.
5
Stichting Vrije Schoolkeuze Amsterdam.
6
Dialogic innovatie ● interactie
2 Amsterdamse Kernprocedure 2021 In de procedure rondom de centrale loting en matching kunnen een aantal stappen worden onderscheiden. Deze stappen bespreken we in paragraaf 2.1. Vervolgens presenteren we paragraaf 2.2 enkele kerncijfers m.b.t. het plaatsingsaanbod dit jaar.
2.1 Opzet Amsterdamse Kernprocedure 2021 Onderstaande figuur geeft een schematisch overzicht van de verschillende stappen die leerlingen doorlopen binnen de Kernprocedure 2021. Stap 1: Basisschooladvies
Stap 2: Schoolkeuze
Stap 3: Aanmelden
Stap 4: Plaatsing
Stap 5: Eindtoets
Stap 6: Kennismaken Figuur 1. Kernprocedure 2021. Bron: voschoolkeuze020.nl
Ten aanzien van vorig jaar zijn er in stap 3 en 4 enkele wijzigingen doorgevoerd, ofwel ter optimalisatie van de procedure, ofwel naar aanleiding van de Covid-19 pandemie en de bijkomende overheidsmaatregelen. Het gaat om de volgende wijzigingen: • • • •
Stap 3: Overstap naar een digitale aanmeldingsprocedure om het aantal contacten en verplaatsingen te verminderen. Stap 3: De mogelijkheid tot het kiezen van kansrijke klassen voor leerlingen met een dubbeladvies. Stap 4: De procedure van staartverbetering om minder leerlingen op scholen die laag op de voorkeurslijst staan te plaatsen. Stap 4: Een toetsingscommissie geeft advies over de bezwaarschriften omtrent het al dan niet plaatsen van leerlingen.
Hieronder lichten we de stappen van de Kernprocedure (m.u.v. stap 6) en de genoemde wijzigingen kort toe. Stap 1: Basisschooladvies Aan het begin van het kalenderjaar ontvangen de leerlingen uit groep 8 een basisschooladvies.6 Dit advies wordt door de PO-school ingevoerd in het Elektronisch Loket Kernprocedure
6
Dit jaar was dat in Amsterdam uiterlijk op 12 februari 2021.
Dialogic innovatie ● interactie
7
(ELK). ELK is de beveiligde webapplicatie die het logistieke proces van de Kernprocedure voor alle scholen ondersteunt. Basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs wisselen via ELK informatie uit over het basisschooladvies, het onderbouwend onderwijskundig document (oki-doc) en de uitkomst van de eindtoets. De Overstapservice Onderwijs (OSO) wordt gebruikt om deze informatie veilig en snel van het leerlingvolgsysteem (LVS) van de basisschool, via ELK, naar het LVS van de VO-school over te dragen. Zowel het PO, het VO en de samenwerkingsverbanden werken in ELK als het gaat om de overstap van PO naar VO. Vanwege de perioden van schoolsluiting als gevolg van de overheidsmaatregelen vanwege Covid-19 is er sprake van verminderde leergroei. Om blijvende negatieve gevolgen te voorkomen heeft de het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan de schoolbesturen in het PO gevraagd om leerlingen kansrijk te adviseren7. Stap 2: Schoolkeuze Op basis van het basisschooladvies kunnen ouders en leerlingen zich oriënteren op bijpassende VO-scholen, bijvoorbeeld door het doornemen van de Amsterdamse Keuzegids en andere informatiekanalen. In verband met de maatregelen rondom Covid-19 hebben dit jaar geen fysieke open dagen plaatsgevonden. In plaats daarvan hebben VO-scholen verschillende digitale kennismakingsmogelijkheden georganiseerd (bijv.
een virtuele tour door de school, webinars, chatten met docenten, meet & greets met leerlingen). Stap 3: Aanmelden Opstellen voorkeurslijst Leerlingen met een advies voor regulier voortgezet onderwijs zullen deelnemen aan de centrale loting en matching. Deze leerlingen stellen na de oriëntatiefase een voorkeurslijst op, waarin zij VO-scholen, profielklassen van VO-scholen8,9, en vakscholen10 kunnen plaatsen op volgorde van hun voorkeur. Sinds 2018 geldt een plaatsingsgarantie wanneer leerlingen een minimaal aantal scholen op hun voorkeurslijst zetten. Vanwege de digitale aanmelding zijn leerlingen dit jaar in principe verplicht om een volledige voorkeurslijst in te dienen en hebben zij niet de optie om minder scholen op te geven en daarmee géén gebruik te maken van de plaatsingsgarantie11. Een volledige voorkeurslijst houdt in: •
Vmbo-b, vmbo-b/k, vmbo-k: 4 VO-scholen op de voorkeurslijst.
•
Vmbo-t, vmbo-t/havo: 6 VO-scholen op de voorkeurslijst.
•
Havo, havo/vwo en vwo: 12 VO-scholen op de voorkeurslijst.
7
Kansrijk adviseren houdt in dat leerlingen waarbij getwijfeld wordt tussen twee schoolniveaus het hogere schoolniveau wordt geadviseerd.
8
VO-scholen hebben de mogelijkheid profielklassen aan te bieden, zoals een sport, kunst-, of muziekklas of tweetalig onderwijs. VO-scholen kunnen maximaal één profielklas per basisschooladvies opnemen op de keuzelijst. Om toegelaten te worden tot een profielklas kunnen VO-scholen verschillende toelatingscriteria hanteren, die zij vooraf inzichtelijk moeten maken.
9
Als leerlingen op hun voorkeurslijst een VO-school én een profielklas van die betreffende VO-school opnemen, telt dat op de voorkeurslijst als één school.
10
Voor drie Amsterdamse vakscholen (Hubertus & Berkhoff, het Mediacollege Amsterdam en IVKO kunstschool) geldt dat er een intake vooraf gaat aan de aanmelding. Als de intake positief is wordt deze door de vakschool geregistreerd in ELK en verschijnt de vakschool op de keuzelijst van de leerling.
11
Desondanks zijn er twee leerlingen die geen plaatsingsgarantie hadden vanwege een te korte voorkeurslijst (zie ook paragraaf 2.2).
8
Dialogic innovatie ● interactie
In aanvulling op het kansrijk adviseren (zie stap 1) heeft OSVO besloten om leerlingen met een dubbeladvies de mogelijkheid te geven om een kansrijke klas te kiezen. Leerlingen met een dubbeladvies kunnen in hun aanmelding aangeven of zij een voorkeur hebben voor een plaatsing in een klas waarin wordt lesgegeven op het niveau van het dubbeladvies of in een klas waarin wordt lesgegeven op het hoogste niveau van hun advies. 12 Indien er voldoende belangstelling is onder leerlingen met een dubbeladvies voor plaatsing in een klas op het hoogste niveau, zullen scholen zich inspannen deze optie aan te bieden door voor hen een klas op het hoogste niveau te formeren. Deze mogelijkheid wordt echter niet door alle VO-scholen aangeboden en het is niet gegarandeerd dat een leerling daadwerkelijk een plaats krijgt in een kansrijke klas op het hoogste niveau van het dubbeladvies. Sommige leerlingen kunnen gebruik maken van voorrangsregels: 1) voorrang op basis van onderwijsconcept (bijvoorbeeld Montessori, Dalton of vrije school) en 2) voorrang voor broertjes en/of zusjes van zittende leerlingen.
De laatstgenoemde voorrangsregel wordt vanaf 2016 afgebouwd en kon dit jaar op de VO-scholen waar deze regel nog gold voor het laatst worden toegepast.13 Leerlingen die recht hebben op voorrang kunnen hier enkel gebruik van maken door de VO-school of profielklas van een VO-school waar ze voorrang op hebben op de eerste plek van hun voorkeurslijst te plaatsen.14 Digitale aanmelding Zoals eerder genoemd heeft de aanmeldingsprocedure in 2021 volledig digitaal plaatsgevonden. Ouders ontvingen via de basisschool een email van ELK met daarin het ELK-nummer van hun kind en een link om in te loggen in het ouderportaal. Dit portaal bevatte het persoonlijke aanmeldingsformulier, het schooladvies en de persoonlijke gegevens van de leering. Ouders dienden te controleren of de informatie correct was en vulden samen met de leerling de voorkeurslijst op het aanmeldingsformulier in. Ouders die een beroep wilden doen op de hardheidsclausule moesten dit voorafgaand aan de sluiting van de aanmeldingsperiode15 melden bij de VO-school van voorkeur. Vanwege het digitale aanmelden moeten deze ouders wél een volledige voorkeurslijst invullen. Dit had geen gevolgen voor de toepassing van de hardheidsclausule. Na het opslaan van de voorkeurslijst in het systeem van ELK 16 ontvingen ouders een bevestiging.
In de week na de sluiting van de aanmeldingsperiode controleert de VO-school van eerste voorkeur of de leerling voorrang krijgt en of een beroep op de hardheidsclausule gehonoreerd wordt. Ook leerlingen die buiten de gemeente Amsterdam woonachtig zijn en naar een VO-school in Amsterdam willen, moeten meedoen aan de centrale loting en matching. Deze leerlingen zijn vooraf niet geregistreerd bij ELK en moesten zichzelf door een email te sturen aan de
12
Kansrijk plaatsen werd alleen aangeboden door scholen die ook de capaciteitsgroep van het hoogste niveau van het dubbeladvies aanbieden. Op de keuzelijst van het persoonlijk aanmeldingsformulier stond vermeld welke scholen deze optie aanboden.
13
Enkele VO-scholen hebben deze gefaseerde afschaffing in 2010 al ingezet, de overige VO-scholen zijn in 2016 gevolgd. Als overgangsregel geldt dat er voorrang is voor broertjes en/of zusjes van zittende leerlingen die op 1 oktober 2016 stonden ingeschreven.
14
De leerlingen met voorrang worden in het algoritme op volgorde van lotnummer als eerst geplaatst op de VO-school van hun eerste voorkeur. Het kan voorkomen dat er onder voorrangsleerlingen alsnog moet worden geloot.
15
19 maart 2021.
16
De uiterlijke aanmelddatum was dit jaar op 19 maart.
Dialogic innovatie ● interactie
9
Servicedesk van ELK laten registreren.17 Na het voltooien van de registratie ontvingen de ouders van de leerling een email met daarin de persoonlijke inloggegevens voor het ouderportaal in ELK. De resterende aanmeldingsprocedure was hetzelfde als de procedure voor leerlingen van basisscholen uit Amsterdam. Naar eigen inschatting van OSVO deden er dit jaar ruim 300 zogenoemde ‘buitenleerlingen’ mee aan de loting18. Stap 4: Plaatsing Voor de daadwerkelijke centrale loting en matching plaatsvindt, wordt er een proefmatching uitgevoerd. Het doel hiervan is om te controleren of het (computer)systeem naar behoren werkt, om te zien of er mogelijk sprake is van administratieve fouten en om inzicht te krijgen hoe het resultaat van de loting en matching eruit zou kunnen komen te zien. Op basis hiervan wordt ook bekeken of het mogelijk is om door middel van herverdeling binnen limieten van de maximale capaciteit per school een verbeterd resultaat te bewerkstelligen. De proefmatching is dit jaar uitgevoerd op 29 maart.19 Uit deze proefmatching bleek dat op 12 scholen mogelijkheid tot interne herverdeling van capaciteit bestond. Een aantal scholen heeft dit advies opgevolgd, waardoor het totale resultaat van de eerste ronde is verbeterd. Na de proefmatching vindt de daadwerkelijke centrale loting en matching plaats.
Sinds 2016 wordt voor de loting en matching (zowel de proefmatching als de daadwerkelijke loting en matching) de DA-STB systematiek gebruikt. Deze systematiek wordt hieronder kort toegelicht. Sinds 2016 wordt het deferred acceptance systeem met één lotnummer voor alle scholen (DASTB) gebruikt. Bij dit systeem krijgt elke leerling één lotnummer dat voor de loting op alle VO-scholen hetzelfde is. Op volgorde van het lotnummer wordt eerst nagegaan of de VO-school die als eerste voorkeur is aangedragen nog plaats heeft. Wanneer deze VO-school geen plaats heeft, wordt er gekeken naar de tweede voorkeur, enzovoort. Wanneer de betreffende leerling geplaatst is, gaat het systeem door met het volgende lotnummer totdat elke leerling een VO-school toegewezen heeft gekregen. Het uitgangspunt van dit systeem is dat meer leerlingen op hun eerste voorkeur worden geplaatst (het opgeven van de echte voorkeuren loont) en de allocatie van leerlingen stabieler is (de kans dat een leerling op een school terecht komt die hij lager waardeert dan school A waar hij voorrang heeft, terwijl er leerlingen zonder voorrang op school A zijn geplaatst, is klein).
De uitkomst van de centrale loting en matching wordt centraal bekend gemaakt via het ouderportaal.20 Op het ouderportaal kunnen alle leerlingen tegelijkertijd zien van welke VOschool ze een plaatsingsaanbod kregen alsook het lotnummer en eventueel de posities op de reservelijst bekijken. PO-scholen kunnen eveneens vanaf dat moment de uitkomst van de centrale loting en matching in ELK vinden. Op de reservelijst staan alle leerlingen die, omwille van de capaciteit, geen plaatsingsaanbod konden ontvangen voor een school van hogere voorkeur. Leerlingen die een school als eerste voorkeur op hun voorkeurslijst hebben opgenomen worden bovenaan de voorkeurslijst gezet
17
De registratiemail bevat gegevens over de leerling, inclusief het basisschooladvies. Wanneer een buitenleerling geen basisschooladvies heeft dienen zij zich aan te melden bij de VO-school van hun eerste keuze. De VO school van eerste keuze beoordeelt het niveau en registreert de leerling vervolgens met dit niveau in ELK.
18
Dit aantal is exclusief leerlingen uit de periferie als Zaanstad en Amstelland.
19
OSVO (8 april 2021). Centrale Loting & Matching voor plaatsing van basisschoolleerlingen in het voortgezet onderwijs uitgevoerd.
20
Dit jaar werd de uitkomst van de centrale loting en matching bekend gemaakt op 8 april.
10
Dialogic innovatie ● interactie
en onderling gerangschikt op basis van hun lotnummer, waarbij een ongunstiger lotnummer een hogere positie op de reservelijst betekent. Na de eerste ronde krijgt elke leerling, mits de voorkeurslijst op tijd en volledig is ingeleverd, een plaatsingsaanbod op één van de scholen van de voorkeurslijst.21 Het kan voorkomen dat leerlingen die niet in aanmerking komen voor de plaatsingsgarantie22 geen plaatsingsaanbod krijgen in de eerste centrale loting en matching. Deze leerlingen kunnen deelnemen aan de tweede centrale loting en matching (samen met de leerlingen die afstand doen van het plaatsingsaanbod aan de eerste ronde)23 door digitaal een nieuwe voorkeurslijst in te dienen met VO-scholen die nog plek hebben.24 Leerlingen krijgen in de tweede ronde een nieuw lotnummer. Verder verloopt de centrale loting en matching hetzelfde als de eerste ronde. Staartverbetering Om het aantal leerlingen dat laag op hun voorkeurslijst wordt geplaatst te verminderen, is dit jaar voor het eerst de procedure van staartverbetering toegepast. De 4% extra capaciteit die VO-scholen vrijmaken om de plaatsingsgarantie te realiseren wordt na het realiseren van deze plaatsingsgarantie ingezet voor de staartverbetering (het gaat dus om de resterende extra capaciteit na de plaatsingsgarantie).
Voor de staartverbetering komen de leerlingen in aanmerking die in eerste instantie geplaatst waren op plek 3-4 voor vmbo-basis, vmbo-kader of vmbo-basis/kader, plek 5-6 voor vmbo-tl of vmbo-tl/havo en plek 9-12 voor havo, havo/vwo of vwo. Hierbij wordt eerst gekeken naar de leerlingen die op plek 12 geplaatst zijn en binnen die groep worden leerlingen met een ongunstig (hoog) lotnummer als eerste geplaatst om te voorkomen dat zij twee keer nadeel ervaren van een ongunstig lotnummer. Dan wordt er verdergegaan met plek 11, 10, etc. De staartverbetering verloopt via het computersysteem. Bezwaarprocedure Een klacht of bezwaar over het (niet) plaatsen van een leerling wordt door de gericht aan het bevoegd gezag van de school van eerste voorkeur (schoolbestuur), maar wordt sinds 2019 aan het adres van OSVO verzonden. Op deze manier is er invulling gegeven aan de wens om de afhandeling van klachten centraal te coördineren. Nieuw dit jaar is dat bezwaarschriften na ontvangst behandeld worden door een toetsingscommissie. Deze toetsingscommissie brengt advies uit over de passendheid van het ontvangen plaatsingsaanbod aan het betreffende schoolbestuur. Bezwaarschriften over andersoortige kwesties worden doorgezet naar en behandeld door OSVO.
Stap 5: Eindtoets Na afname van de centrale eindtoets die in april (en eventueel mei afhankelijk van het type eindtoets)25 plaatsvindt, kunnen er heroverwegingen plaatsvinden. Heroverweging vindt uitsluitend plaats wanneer het resultaat op de eindtoets hoger uitvalt dan verwacht. Als de
21
Na automatische plaatsing door het loting- en matchingssysteem, of indien noodzakelijk middels handmatige plaatsing (beide methoden zijn onderdeel van de eerste ronde).
22
In principe was het vanwege de digitale aanmelding niet mogelijk om geen gebruik te maken van de plaatsingsgarantie (leerlingen moesten een volledige lijst in te dienen). Toch zijn er twee leerlingen di een te korte lijst hebben ingediend, waardoor zij niet in aanmerking kwamen voor de plaatsingsgarantie.
23
In 2021 hebben in totaal 78 leerlingen meegedaan met de tweede centrale loting en matching.
24
Dit jaar was dat mogelijk tot 13 april. Op 15 april konden de ouders wederom in het ouderportaal zien op welke VO-school de leerling alsnog geplaatst is.
25
De digitale eindtoets vond plaats tussen 15 april en 15 mei. De fysieke eindtoets vond plaats op 20 en 21 april (en eventueel 22 april voor het onderdeel wereldoriëntatie).
Dialogic innovatie ● interactie
11
uitslag van de centrale eindtoets hoger uitvalt dan het eerder door de PO-school gegeven advies, is de PO-school verplicht dit advies te heroverwegen en eventueel bij te stellen. Met een bijgesteld basisschooladvies wordt eerst onderzocht of de leerling onderwijs van een hoger niveau kan volgen op dezelfde school waar de leerling geplaatst is. Indien dit mogelijk is, krijgt de leerling voorrang op de reservelijst van deze VO-school. Kan dit niet, dan moet de leerling zich aanmelden bij een VO-school die het passende onderwijsniveau aanbiedt en nog plek heeft. In het laatste geval krijgt de leerling geen voorrang op basis van de heroverweging. Soms kiezen ouders en leerlingen ervoor een bijgesteld advies niet op te volgen (bijvoorbeeld omdat ze niet naar een andere VO-school willen of kunnen).
2.2 Uitkomsten centrale loting en matching 2021 De centrale loting en matching heeft dit jaar plaatsgevonden met 7.978 leerlingen waarvoor in totaal 9.881 plaatsen op 63 scholen beschikbaar waren. 7.976 leerlingen (99,97%, zie Tabel 1) kwamen in aanmerking voor de plaatsingsgarantie doordat zij een voorkeurslijst van de vereiste lengte hebben ingediend. Bij twee leerlingen was dit, ondanks dat leerlingen in het digitale aanmeldingssysteem een volledige lijst in moesten leveren, niet het geval. Het aandeel leerlingen dat in aanmerking kwam voor de plaatsingsgarantie ligt door de digitale aanmeldingsprocedure waarbij een volledige lijst ingediend moest worden aanzienlijk hoger dan vorig jaar (84,45% in 2020). De plaatsingsgarantie is gerealiseerd via het lotingssysteem (DA-STB systematiek), m.a.w. er was dit jaar geen handmatige plaatsing nodig om de plaatsingsgarantie waar te kunnen maken. Plaatsingsuitkomsten De uitkomst van de eerste ronde van de centrale loting en matching is dit jaar als volgt: Tabel 1. Plaatsingsaanbod leerlingen naar voorkeur.
Voorkeur
Aantal leerlingen
Eerste Tweede Derde Vierde Vijfde Zesde Zevende Achtste Negende Tiende Elfde Twaalfde Ongeplaatst
6.128 813 369 250 162 81 64 57 27 20 5 0 2
Deel van deelnemers centrale loting en matching 76,81% 10,19% 4,63% 3,13% 2,03% 1,02% 0,80% 0,71% 0,34% 0,25% 0,06% 0,00% 0,03%
Cumulatief percentage 76,81% 87,00% 91,63% 94,76% 96,79% 97,81% 98,61% 99,32% 99,66% 99,91% 99,97% 99,97% 100%
In de eerste centrale loting en matching is 96,79% van de leerlingen geplaatst op een school in de top 5 van zijn of haar keuze. 6.128 leerlingen (76,81%) hebben een plaatsingsaanbod gekregen van de school van eerste voorkeur. 2 leerlingen zijn zoals genoemd niet geplaatst vanwege een onvolledige voorkeurslijst. Leerlingen zonder plaatsingsaanbod en leerlingen die afstand hebben gedaan van hun plaatsingsaanbod hebben mee kunnen doen met de tweede centrale loting en matching (de
12
Dialogic innovatie ● interactie
zogenaamde afrondingsfase). In totaal hebben 78 leerlingen hieraan deelgenomen.26 Al deze leerlingen hebben een plaatsingsaanbod ontvangen van de school van hun (nieuwe) eerste voorkeur. Staartverbetering Door de toepassing van de staartverbetering hebben zijn sommige leerlingen hoger op hun voorkeurslijst geplaatst. Het gaat om de volgende aantallen27: • • •
66 leerlingen die in eerste instantie op plek 9-12 waren geplaatst 14 leerlingen die in eerste instantie op plek 5-6 waren geplaatst 7 leerlingen die in eerste instantie op plek 3-4 waren geplaatst
Door de staartverbeteringsprocedure is het dit jaar voor het eerst dat geen leerling op de school op plek 12 van de voorkeurslijst is geplaatst. In een persbericht van 1 juni 202128 maakt OSVO bekend dat er een fout is ontdekt in de uitvoering van de staartverbetering. De leerlingen met een gunstiger lotnummer zijn eerst behandeld (volgorde laag naar hoog) in plaats van de leerlingen met een ongunstig lotnummer (volgorde hoog naar laag). OSVO heeft de fout hersteld, waardoor 20 kinderen alsnog op een school hoger op hun voorkeurslijst zijn geplaatst. Enkele leerlingen zijn hoger geplaatst dan zij zonder deze fout zouden zijn; dit is zo gelaten. Voor de rest van de leerlingen die in aanmerking kwamen voor de plaatsingsgarantie heeft de fout geen effect gehad.
26
OSVO (15 april 2021). Persbericht Afrondingsfase Loting en Matching.
27
Tabel 1 toont de resultaten van de centrale loting en matching na uitvoering van de staartverbetering.
28
OSVO (1 juni 2021). Persbericht Loting en Matching 2021. Zie [www.verenigingosvo.nl]
Dialogic innovatie ● interactie
13
3 Resultaten tevredenheidsonderzoek In dit hoofdstuk staan we stil bij de resultaten op de bevraging van leerlingen, ouders en scholen (PO en VO) over de Kernprocedure. Hierbij zijn zowel de resultaten van de online enquête als de interviews meegenomen. De resultaten zijn geclusterd rondom de volgende onderwerpen: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
De voorlichting over de Kernprocedure Oriëntatie op aanbod van scholen Voorkeurslijst en aanmelding Plaatsing Afsluitende fases van de Kernprocedure Vragen, klachten en bezwaren
3.1 Voorlichting over de Kernprocedure 3.1.1 Doel loting en matching Oordeel ouders Een kleine meerderheid (55%) van de ouders vindt de informatievoorziening/communicatie over het doel van de loting en matching (zeer) goed. Ruim een kwart van de ouders is hier neutraal over en 9% vindt de communicatie matig en 7% ervaart dit als slecht (zie Figuur 2). Wat vindt u van de informatievoorziening / communicatie over het doel van de loting en matching? 3%
9%
0%
46%
10%
20%
30%
Zeer goed
Goed
27%
40%
50%
Neutraal
60%
Matig
9%
70%
Slecht
80%
7%
90%
100%
Geen mening
Figuur 2: Oordeel ouders (n=2292) over informatievoorziening / communicatie van het doel van de centrale loting en matching.
Uit de open toelichting en interviews blijkt dat ouders het nut en de noodzaak over het algemeen inzien. Een deel van de ouders vindt loten een eerlijke en transparante oplossing omdat het kinderen gelijke kansen biedt, gegeven dat vraag en aanbod niet goed op elkaar aansluiten. Tegelijkertijd blijven er ouders die niet snappen waarom dit systeem is opgezet of het überhaupt geen goed systeem vinden omdat het de keuzevrijheid beperkt en het systeem emotioneel belastend en stressvol is voor kinderen. Aan ouders is ook gevraagd in hoeverre het proces van aanmelding en toelating duidelijk was. 79% van de ouders geeft aan het proces van aanmelding en toelating inderdaad duidelijk te vinden (zie Figuur 3). Zoals hierboven toegelicht bestaat er bij een deel van de ouders wel behoefte aan meer inzicht in hoe de daadwerkelijke loting plaats vindt.
Dialogic innovatie ● interactie
15
Het proces van aanmelding en toelating was duidelijk voor ons. 34%
0%
10%
20%
Geheel mee eens
45%
30%
40%
Mee eens
Neutraal
50% Mee oneens
13%
60%
70%
Geheel mee oneens
80%
90%
5%2%
1%
100%
N.v.t. / geen mening
Figuur 3. Oordeel over duidelijkheid over het proces van aanmelding en toelating ouders (n=2041).
In de interviews en open antwoorden komt naar voren dat er een groep ouders is die de eerlijkheid en de transparantie van het systeem ter discussie stelt. Vooral het gehanteerde algoritme wordt gezien als black box. Zo vinden sommige ouders het moeilijk te begrijpen dat leerlingen met een school als eerste voorkeur daar niet geplaatst kunnen worden (vanwege ongunstig lotnummer), terwijl er wel kinderen geplaatst worden die de school op een lagere plek hadden (dat voelt oneerlijk). Er wordt daarnaast genoemd dat ouders onvoldoende weten waar ze precies voor tekenen bij de aanmelding. Door gesprekspartners wordt verder genoemd dat door de optimalisatieslagen (plaatsingsgarantie en staartverbetering) het systeem steeds complexer wordt en daarmee ook ogenschijnlijk minder eerlijk en transparant. Men kan niet meer spreken van een zuiver lotingssysteem met een plaatsingsgarantie en staartverbetering (en zeker wanneer er handmatige plaatsing plaatsvindt). Oordeel leerlingen Ook aan leerlingen is gevraagd of ze snapten hoe het proces van de loting en matching is gegaan. Iets meer dan de helft van de leerlingen geeft aan het proces te begrijpen (53%, zie Figuur 4) en 38% zegt het ‘een beetje’ te begrijpen. 10% van de leerlingen geeft aan niet te snappen hoe de centrale loting en matching is gegaan.
Snapte je hoe de centrale loting en matching is gegaan?
38%
53% 0%
10%
20%
30%
40% Ja
50%
60%
Een beetje
Nee
70%
10% 80%
90%
100%
Figuur 4: Snappen van de procedure door leerlingen (n=1796).
Oordeel scholen Respondenten vanuit zowel PO en VO zijn over het algemeen van mening dat de centrale loting en matching transparant is. Bij het PO ligt dit percentage iets hoger (53%) dan bij het VO (42%). Echter, 16% van de respondenten uit zowel het PO als VO vindt het proces van centrale loting en matching niet transparant. Dit percentage ligt iets hoger dan in 201929 (respectievelijk 9% en 14%). Uit de toelichtingen blijkt vooral onduidelijkheid over het
29
Vergelijking met 2020 is voor de vragenlijsten voor het PO en VO niet mogelijk. In 2020 heeft het tevredenheidsonderzoek in beknopte vorm plaatsgevonden en zijn er geen vragenlijsten onder het PO en VO uitgezet.
16
Dialogic innovatie ● interactie
kansrijk plaatsen (informatievoorziening kwam laat op gang), de hardheidsclausule en een onduidelijke procedure rondom LWOO.
Het proces van centrale loting en matching is transparant. 3%
5%
VO
37%
33%
13%
9% 3% 3%
PO
8%
45%
0%
20%
Zeer mee eens
Mee eens
28% 40%
Neutraal
13%
60%
Mee oneens
80%
Zeer mee oneens
100%
N.v.t. / geen mening
Figuur 5: Oordeel PO-scholen (n=333) en VO-scholen (n=129) over de transparantie van de centrale loting en matching.
3.1.2 Informatievoorziening Oordeel ouders De PO-school is erg belangrijk in de informatievoorziening aan ouders over het verloop van de Kernprocedure. Een ruime meerderheid (66%) van de ouders geeft aan door de basisschool goed geïnformeerd te zijn over de werking van de centrale loting en matching, en 55% kon bij de basisschool ook goed terecht met vragen hierover. 3% Ik ben door de basisschool goed geïnformeerd over de werking van de centrale loting en matching.
29%
Ik kon bij de basisschool goed terecht met vragen over de centrale loting en matching.
25%
0% Geheel mee eens
Mee eens
Neutraal
37%
30%
20%
Mee oneens
19%
40%
21%
60%
Geheel mee oneens
9%4%
7%4% 12%
80%
100%
N.v.t. / geen mening
Figuur 6: Oordeel ouders (n=2041) informatievoorziening door basisschool.
Vanuit het PO werd aangegeven dat het persoonlijk contact ten aanzien van het informeren van ouders dit jaar duidelijk werd gemist. Het belang van fysieke informatievoorziening wordt onderstreept door de scholen (niet alle ouders willen/kunnen alles lezen). Het kostte PO-scholen extra inspanning om ouders goed te kunnen informeren. We hebben de antwoorden van ouders dit jaar vergeleken met die van ouders in 2019 en 2020 (zie Tabel 2). Hieruit blijken echter geen significante verschillen: de extra inspanning vanuit het PO lijkt de informatievoorziening richting de ouders dus op peil gehouden te hebben. Tabel 2. Oordeel ouders informatievoorziening door basisschool, vergelijking 2019-2020-2021. Stelling
% ouders dat het (geheel) eens is met de stelling) 2019 (n=2409)
Dialogic innovatie ● interactie
2020 (n=2309)
2021 (n=2041)
17
Stelling
% ouders dat het (geheel) eens is met de stelling)
Ik ben door de basisschool goed geïnformeerd over de werking van de centrale loting en matching
64%
68%
66%
Ik kon bij de basisschool goed terecht met vragen over de centrale loting en matching
54%
56%
55%
Oordeel scholen over informatievoorziening Als we kijken naar het oordeel van de respondenten uit het PO over de informatievoorziening (Figuur 7), zien we over het algemeen een positief beeld. Met name de nieuwsbrief wordt erg gewaardeerd en ook vanuit het BBO (Breed Bestuurlijk Overleg)30 wordt over het algemeen voldoende informatie verstrekt. Scholen geven bovendien aan dat ze over het algemeen voldoende informatie over de overstap hebben om ouders en leerlingen te kunnen voorlichten. Ook uit de open toelichting blijkt dat de betrokkenen uit het PO de informatievoorzienig helder vinden. Over de informatievoorziening over de werking van voorrangsregels wordt iets minder positief geoordeeld (10% vindt dit niet goed en 27% is neutraal). Uit de open toelichting blijkt dat de voorrangsregeling voor leerlingen uit het speciaal basisonderwijs (SBO) die naar regulier VO kunnen onduidelijk zijn. Ook geeft een deel (13%) van de respondenten uit het PO aan dat het vooraf niet goed begreep hoe de procedure dit jaar was ingericht. De ‘pijn’ lijkt hem hiermee vooral te zitten in het woordje ‘vooraf’. Door Covid-19 hebben er een aantal wijzigingen plaatsgevonden waarover de informatievoorziening laat op gang kwam. Met name over het kansrijk adviseren en plaatsen bestond bij het PO onduidelijkheid. Ook de informatievoorziening over het digitaal aanmelden kwam laat.
Een knelpunt hierbij is dat ouders eerder zijn geïnformeerd dan het PO waardoor het PO de vragen van ouders niet gelijk kon beantwoorden.
30
In het BBO is een deel van de besturen van de PO-scholen verenigd.
18
Dialogic innovatie ● interactie
3% Onze school heeft voldoende informatie over de overstap naar het voorgezet onderwijs om ouders en leerlingen te kunnen voorlichten.
8%
61%
28%
1%
3%
2% Onze school is goed geïnformeerd over de werking van voorrangsregels.
10%
27%
47%
11%
1%
1% Onze school begreep vooraf hoe de procedure dit jaar was ingericht.
Onze school is vanuit BBO goed geïnformeerd over de centrale loting en matching.
17%
18%
15%
53%
54%
13%
2%
1%
18%
8% 1%
Onze school waardeerde de nieuwsbrief van ELK.
Zeer mee eens
Mee eens
Neutraal
33%
55%
11%
100% 80% 60% 40% 20% 0% Mee oneens Zeer mee oneens N.v.t. / geen mening
Figuur 7: Oordeel PO-scholen over de informatievoorziening omtrent de kernprocedure (n=333).
Vanuit het PO wordt aangegeven dat de digitale voorlichtingsbijeenkomsten prettig waren. De meeste betrokkenen hebben de loting en matching nu al een aantal jaar meegemaakt; voor hen is alles duidelijk, maar de procedure is voor nieuwe leerkrachten of IB’ers lastig te begrijpen. De informatievoorziening is veelal gericht op wijzigingen ten opzichte van voorgaande jaren. Tot slot wordt in de open antwoorden aangegeven door respondenten uit het PO dat de informatievoorziening over de hardheidsclausule niet geheel duidelijk was. In het tijdpad staat niet vermeld dat sommige scholen een andere deadline aanhouden. Bovendien verschilt het per school wat wel of niet onder de hardheidsclausule valt. Ook door de respondenten uit het VO wordt over het algemeen positief geoordeeld over de informatievoorziening (zie Figuur 7). Met name de nieuwsbrief (80%) en de informatie vanuit het OSVO (69%) worden gewaardeerd. De VO-scholen geven dan ook over het algemeen aan over voldoende informatie te beschikken om ouders en leerlingen te kunnen voorlichten (68%). Net als in het PO, geeft een deel van de respondenten uit VO (12%) aan dat vooraf niet goed begrepen was hoe de procedure dit jaar was ingericht. Uit open toelichting blijkt dat dit vooral te maken heeft met de wijzigingen die later in de procedure zijn doorgevoerd als gevolg van Covid-19.
In het bijzonder wordt hierbij gewezen op late beschikbaarheid en onduidelijke informatie over het kansrijk plaatsen. Ook de digitale aanmeldingsprocedure werd pas laat bekend gemaakt. Opvallend is dat ruim een kwart (26%) van de respondenten uit het VO van mening is dat de basisscholen niet genoeg aanvullende informatie aanleveren in het oki-doc op het basisschooladvies van leerlingen te ondersteunen. Dit was ook in voorgaande jaren een knelpunt. Hoewel de informatieoverdracht via oki-docs over het algemeen steeds beter gaat (problemen doen zich met name nog voor bij leerlingen met een ondersteuningsbehoefte), wordt vanuit het VO aangegeven dat de oki-docs niet altijd goed/volledig zijn ingevuld. De aanvullende informatie om een advies mee te onderbouwen is bovendien wisselend. Vanuit het PO
Dialogic innovatie ● interactie
19
wordt daarentegen aangegeven dat de rol van VO-scholen i.h.k.v. de onderbouwing van het advies soms voor spanning zorgt: er ligt een dunne lijn tussen het vragen van onderbouwingen bij een advies en het ter discussie stellen van een advies. 4% Onze school krijgt vanuit basisscholen genoeg aanvullende informatie om het basisschooladvies 7% van leerlingen te ondersteunen (oki-doc).
36%
26%
22%
5% 2%
Onze school heeft voldoende informatie over de overstap naar het voorgezet onderwijs om ouders en leerlingen te kunnen voorlichten.
16%
52%
19% 5%6% 3%
Onze school is goed geïnformeerd over de werking van voorrangsregels.
15%
45%
21%
5% 11% 2% 2%
Onze school begreep vooraf hoe de procedure dit jaar was ingericht.
10%
61%
15% 10% 2%
Onze school ontving voldoende informatie vanuit het OSVO rondom de Kernprocedure.
9%
60%
21%
5% 2%
Onze school waardeerde de nieuwsbrief van ELK.
Zeer mee eens
Mee eens
Neutraal
16%
64%
3%
2%
16%
0% 20% 40% 60% 80% 100% Mee oneens Zeer mee oneens N.v.t. / geen mening
Figuur 8: Oordeel VO-scholen over de informatievoorziening omtrent de Kernprocedure. (n=129)
3.2 Oriëntatie op aanbod van scholen Alle leerlingen die de overstap maken naar het voortgezet onderwijs ontvangen vanuit het OSVO de Keuzegids voortgezet onderwijs Amsterdam 2021 (in het kort: Amsterdamse Keuzegids). Daarnaast zijn er vele andere informatiemiddelen beschikbaar voor leerlingen en ouders om zich te oriënteren op het aanbod van scholen, zoals bijvoorbeeld de websites en scholengidsen van de individuele scholen, verschillende voorlichtingswebsites (zoals voschoolkeuze020.nl).
3.2.1 Gebruik van informatiemiddelen door ouders en leerlingen Gebruik door ouders De Amsterdamse Keuzegids en de websites van middelbare scholen worden het meest gebruikt door ouders om samen met hun kind informatie te zoeken voor de schoolkeuze (zie Figuur 9). Respectievelijk 67% en 62% van de ouders geeft aan van deze middelen gebruik te hebben gemaakt. In 2020 en in 2019 lagen deze percentages aanmerkelijk lager met tussen de 42% en 48% van de ouders die deze informatiemiddelen heeft gebruikt. Nieuw dit jaar was de schoolkeuze 02021 app en de flyer over de digitale open dagen. De flyer over de digitale open dagen is door 7% van de ouders gebruikt en de schoolkeuze 02021 app door slechts 4%. Vorig jaar werd er voor het eerst een ScholenArenA (een informatiemarkt in de Johan Cruijff ArenA waar leerlingen zich konden oriënteren op hun
20
Dialogic innovatie ● interactie
schoolkeuze) georganiseerd. Dit jaar was dat vanwege corona niet mogelijk. Interviewrespondenten geven aan dat de ScholenArenA dit jaar duidelijk werd gemist, deze informatiemarkt is met name nuttig bij het invullen van de lagere plekken op de voorkeurslijst. Andere informatiemiddelen die zijn gebruikt zijn eerdere ervaringen met scholen (bijv. door broers/zussen of doordat in groep 7 al scholen bezocht zijn) en ervaringen van bekenden. Keuzegids voortgezet onderwijs Amsterdam
67%
Websites van de middelbare scholen
62%
Website voschoolkeuze020.nl
40%
Scholengids(en) van de middelbare scholen
30%
VO Gids - papieren editie
25%
Website VO Gids
16%
Website Gemeente Amsterdam
13%
Website Scholenopkaart.nl
13%
Website Onderwijsinspectie
11%
Website Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO)
9%
Sociale media
8%
Flyer over de digitale open dagen
7%
Website Vereniging OSVO
6%
Website Stichting Vrije Schoolkeuze Amsterdam (VSA)
5%
De schoolkeuze 02021 app
4%
Website 10.000scholen.nl
1%
Anders
11%
Geen van bovenstaande aantwoorden
4% 0%
20%
40%
60%
80%
Figuur 9: Gebruik van informatiemiddelen ouders (n=2292).
Oordeel ouders over de kwaliteit en bruikbaarheid van informatiemiddelen Aan de ouders is vervolgens gevraagd welk rapportcijfer zij de gebruikte informatiemiddelen geven. De verschillende informatiemiddelen krijgen een goede beoordeling van ouders met gemiddelde cijfers tussen de 6,4 en de 7,7 (zie Figuur 10). Na de Website scholenopdekaart.nl scoren de website Voschookeuze.nl en de VO Gids het hoogst, de Schoolkeuze 2021 app scoort het laagst.
Dialogic innovatie ● interactie
21
Website scholenopdekaart.nl (n=281)
7,7
Website voschoolkeuze2.nl (n=870)
7,6
VO Gids - papieren editie (n=541)
7,6
Keuzegids Amsterdam (n=1379)
7,5
Website OCO (n=183)
7,5
Websites middelbare scholen (n=1333)
7,5
Website VSA (n=103)
7,5
Website VO Gids (n=330)
7,5
Scholengids(en) ]middelbare scholen (n=578)
7,3
Website Gemeente Amsterdam (n=282)
7,3
Website 10000scholen.nl (n=17)
7,2
Website Vereniging OSVO (n=111)
7,2
Website Onderwijsinspectie (n=233)
7,1
Flyer over de digitale open dagen (n=141)
7,0
Sociale media (n=165)
6,8
De Schoolkeuze 02021 app (n=75)
6,4 0,0
1,0
2,0
3,0
4,0
5,0
6,0
7,0
8,0
9,0
Figuur 10: Rapportcijfer ouders per gebruikt informatiemiddel (het aantal respondenten dat een cijfer heeft gegeven verschilt per informatiemiddel).
Sommige ouders geven aan dat er heel veel informatie is waardoor het lastig is om overzicht te houden. De kans bestaat bovendien dat ouders die de vragenlijst invullen typisch een groep betreft die online vaardig is en de Nederlandse taal beheerst. Het overwegend positieve beeld is daarom wellicht niet representatief voor de totale populatie deelnemers aan de loting aan matching. Uit interviews blijkt dan ook dat voor minder taalvaardige ouders de beschikbare informatie veelal complex is. Gelieerd aan dit punt wordt in interviews genoemd dat fysieke informatiebijeenkomsten duidelijk werden gemist dit jaar. Gebruik informatiemiddelen door leerlingen Aan de leerlingen is gevraagd hoe zij het liefst informatie opzoeken over de VO-scholen (Figuur 11). Het grootste deel van de kinderen geeft aan het liefst informatie te verkrijgen door het bezoeken van websites (66%). Ter vergelijking: vorig jaar zocht nog slechts 30% het liefst informatie op via een website. Uit de interviews blijkt dat met name de filmpjes die op de websites van scholen staan door de leerlingen als informatief worden ervaren. Ook de ervaringen van andere kinderen die al op het VO zitten is voor leerlingen van belang (41% geeft aan daar een voorkeur voor te hebben), net als het stellen van vragen aan ouders of familie (35%). Dit is vergelijkbaar met voorgaande jaren.
Opvallend is het verschil met voorgaande jaren voor wat betreft de (digitale) open dagen. Dit jaar gaf 31% van de leerlingen aan het liefst informatie te zoeken door middel van het bekijken van digitale open dagen. In 2019 en in 20120 bedroeg dit 79% van de leerlingen en waren de open dagen het meest populaire middel om informatie te zoeken over scholen. De digitale open dagen zijn dus beduidend minder populair onder leerlingen als informatiemiddel dan de fysieke open dagen.
22
Dialogic innovatie ● interactie
Hoe zoek jij het liefst informatie over een middelbare school? Via een website
66%
Door vragen te stellen aan andere kinderen die al op de middelbare school zitten
41%
Door vragen te stellen aan mijn ouders of familie
35%
Via een papieren gids
32%
Door digitale open dagen te bezoeken
31%
Door vragen te stellen aan mijn juf of meester
23%
Via social media (bijv. Facebook, Twitter, Snapchat, Youtube, Instagram)
13%
Via de Schoolkeuze 02021 app
9%
Anders
5% 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
Figuur 11: Voorkeur leerlingen voor opzoeken informatie over middelbare scholen (n=1796), meerdere antwoorden mogelijk.
Ervaringen met de Keuzegids Over de Keuzegids zijn een aantal specifieke vragen voorgelegd aan ouders en leerlingen. Zoals te zien in Figuur 10 krijgt de Keuzegids gemiddeld een 7,5 van ouders. De ouders die gebruik hebben gemaakt van de Keuzegids vinden over het algemeen dat het stappenplan uit de Keuzegids duidelijk is en dat de Keuzegids een duidelijke omschrijving geeft van de centrale loting en matching. Ook hebben de pagina’s met informatie per school een ruime meerderheid (76%) geholpen met het opstellen van de voorkeurslijst. 1% De pagina's met informatie per school hielpen ons met het opstellen van de voorkeurslijst.
33%
43%
14% 5%3% 1%
Het stappenplan met de zes stappen uit de Keuzegids was duidelijk.
31%
43%
15% 3%7% 2%
De Keuzegids geeft een duidelijke omschrijving van de procedure van de centrale loting en matching.
29%
0%
Geheel mee eens
Mee eens
Neutraal
Mee oneens
47%
20%
40%
15% 4%4%
60%
Geheel mee oneens
80%
100%
N.v.t. / geen mening
Figuur 12: Oordeel ouders (n=1408) over Keuzegids.
Het gebruik van de Keuzegids onder leerlingen ligt net wat hoger dan onder ouders: 80% van de leerlingen geeft aan de Keuzegids te hebben gebruikt om informatie op te zoeken t.o.v. 67% van de ouders. Aan leerlingen die gebruik hebben gemaakt van de Keuzegids (n= 1430) is gevraagd of men alles snapte wat in de keuzegids stond: 65% geeft aan van wel, 32% geeft aan dit een beetje te snappen en 2% geeft aan van niet (de resterende 2% weet het niet). In zowel de vragenlijst onder ouders en leerlingen als in interviews is aandacht besteed aan de ervaringen met de Keuzegids. De meningen over de compactheid en overzichtelijkheid
Dialogic innovatie ● interactie
23
van de gids verschillen enigszins tussen ouders. Aan de ene kant worden door ouders in interviews en de open toelichting in de vragenlijst als pluspunt van de Keuzegids de overzichtelijkheid, compactheid en concrete informatie genoemd. Aan de andere kant is er een groep ouders die de gids juist niet overzichtelijk vindt omdat hij zo uitgebreid is; deze ouders pleiten voor meer overzicht. Tot slot geeft ook een deel van de ouders aan dat de Keuzegids te beperkte informatie biedt om de keuze op te baseren. Zo ervaren zij de schoolbeschrijvingen vaak hetzelfde en weinig onderscheidend. Echt specifieke informatie om de keuze op te baseren ontbreekt (bijv. slagingspercentages per niveau, lestijden, of de school werkt met laptops/tablet/boeken, begeleiding bij dyslexie) en informatie is soms niet up-to-date. Hiervoor moeten ouders vaak alsnog naar de website zelf. Deze opvatting is wat in strijd met de gewaardeerde compactheid en overzichtelijkheid van de Keuzegids. In de kern komt het neer op de vraag of de Keuzegids gezien wordt als eerste oriëntatiemiddel of dat de Keuzegids gezien wordt als hét middel om de uiteindelijke keuze op te baseren. Voor het laatste biedt de gids waarschijnlijk onvoldoende informatie. Het toevoegen van meer informatie komt de overzichtelijkheid en compactheid van de gids onzes inziens echter niet ten goede.
In één van de interviews is de suggestie gedaan om de Keuzegids nog wat compacter te maken door het stappenplan naar drie hoofdstappen terug te brengen: 1) het schooladvies, 2) de schoolkeuze en 3) de loting. Verder zijn genoemde pluspunten t.a.v. de Keuzegids: •
•
Het feit dat het een papieren gids is; dit maakt het makkelijker om de informatie op te nemen, de gids samen met hun kind door te kunnen nemen en bovendien is bladeren en ‘bijschrijven’ mogelijk. Een nadeel dit jaar van een papieren gids is dat de noodgedwongen latere wijzigingen in de procedure als gevolg van corona uiteraard niet zijn opgenomen in dit document (de Keuzegids is in november uitgedeeld aan leerlingen). Zo was de informatie over de open dagen achterhaald. Wel wordt er in de Keuzegids veelvuldig gelinkt naar andere website die wel de up-to-date informatie bevatten. De invullijst is een goed hulpmiddel.
Verder zijn door ouders een aantal punten aangedragen die zouden ontbreken in de Keuzegids, maar waar de Keuzegids wel in voorziet. Blijkbaar is deze informatie voor ouders dus niet goed vindbaar. Het gaat om: •
•
Overzicht met lijst van alle scholen. Nota bene: de gids bevat een lijst met alle scholen per niveau, maar deze lijst staat ergens halverwege op pagina 40. De suggestie zou zijn om deze lijst een prominentere plek te geven in de Keuzegids. Verder wordt als minpunt door ouders en leerlingen genoemd dat een overzichtstabel met alle scholen op een rij met belangrijkste kenmerken ontbreekt Plattegrond van de ligging van alle scholen in Amsterdam. Nota bene: op de laatste pagina’s van de gids staat een (uitneembare) plattegrond. Ook hier speelt vindbaarheid mogelijk een rol; deze plattegrond wordt niet in de inhoudsopgave vermeld noch eerder in de gids aangekondigd.
Ook is in enkele interviews genoemd dat de informatie in de Keuzegids over de scholen niet objectief zou zijn. Tegelijkertijd vinden ouders en leerlingen ook juist de minder objectieve informatie van belang; namelijk de ervaringen van leerlingen. Een verbetersuggestie die in de interviews gegeven wordt, is het opnemen van een onafhankelijk oordeel over de school (bijv. het oordeel van de onderwijsinspectie). Aan leerlingen is specifiek gevraagd welke informatie zij misten in de Keuzegids. Bij leerlingen bestaat duidelijk behoefte aan meer onderscheidende informatie over de scholen zoals welke vakken worden gegeven, informatie over profielen (bijv. technisch profiel, sportklas
24
Dialogic innovatie ● interactie
of cultuurklas), extra activiteiten, informatie over het rooster en hoeveel huiswerk er is. Sommige leerlingen geven daarbij aan dat alle informatie op elkaar leek en dat iedere school ‘hetzelfde zegt’. Leerlingen vinden daarnaast o.m. ook ervaringen van kinderen op de school (reviews/filmpjes) en foto’s van de school belang. Schoolkeuze 02021 app Nieuw dit jaar was de schoolkeuze 02021 app. Zoals al eerder gezegd is het gebruik van de app nog vrij beperkt (4% van de respondenten heeft gebruik gemaakt van de app). Aan de ouders die hebben aangegeven de app niet te hebben gebruikt is gevraagd naar de reden. De belangrijkste reden is de onbekendheid met de app: 77% van de niet-gebruikers geeft aan de app niet te kennen (zie Figuur 13). Daarnaast geeft 20% aan voorkeur te hebben voor een papieren gids. Andere verklaringen die zijn genoemd zijn: geen behoefte aan / niet nodig (bijv. voldoende andere informatiemiddelen, of wist al naar welke school het kind zou gaan) en geen ruimte op telefoon.
Ik ken de Schoolkeuze 02021 app niet
77%
Ik kijk liever in een papieren gids Anders
20% 6%
Ik kon de informatie die ik nodig had niet vinden in de app
3%
De app werkte technisch niet goed
1%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100%
Figuur 13: Waarom ouders (n=2204) geen gebruik gemaakt hebben van de Schoolkeuze 02021 app.
De gebruikers van de app geven de app een gemiddeld cijfers van een 6,4. Genoemde positieve punten van de app zijn dat de app overzichtelijk en uitgebreid is. Een minpunt is dat het niet mogelijk is om informatie (bijv. favorieten) op te slaan. Verder is in interviews genoemd dat de app minder geschikt is om als leraar of ouders samen met een leerling de informatie door te nemen. Ook vragen enkele gesprekspartners zich af wat de meerwaarde is t.o.v. de website schoolkeuze020.
3.2.2 Digitale open dagen Zoals aangegeven in paragraaf 2.1 hebben dit jaar in verband met de maatregelen rondom Covid-19 geen fysieke open dagen plaatsgevonden. In plaats daarvan hebben VO-scholen verschillende digitale kennismakingsmogelijkheden georganiseerd. Dit jaar blijkt dan ook dat de digitale open dagen minder ‘bezocht’ zijn dan in andere jaren de fysieke open dagen. 85% van de ouders (n=2292) en 86% van de kinderen (n=1796) geven aan minstens één digitale open dag te hebben bekeken. In 2019 en 2020 lag dit percentage tussen de 97% en 99%. Net als in voorgaande jaren worden over het algemeen meer open dagen bekeken als een leerling een hoger schooladvies heeft (zie Tabel 15 en Tabel 16 in Bijlage 3). Dit is het gevolg van de minimumlengte van de voorkeurslijst bij een hoger schooladvies. Ongeveer een derde van de leerlingen met een vmbo-b, vmbo-b/k of vmbo-k heeft geen open dagen bekeken, de resterende groep heeft tussen de één en vier digitale open dagen bekeken. Het aantal open dagen dat leerlingen met een vmbo-t advies en vmbo-t/havo advies heeft bekeken,
Dialogic innovatie ● interactie
25
varieert sterker. Door leerlingen met een vmbo-t advies heeft een kwart geen open dagen bekeken, de resterende groep heeft tussen de één en zes digitale open dagen bekeken. Door leerlingen met een vmbo-t/havo advies wordt door 16% geen open dagen bekekenen door de rest tussen één en acht open dagen. Van de leerlingen met een vereiste minimumlengte van 12 scholen op de voorkeurslijst heeft het grootste deel ook daadwerkelijk 12 of meer open dagen bekeken. Dit aandeel neemt toe met de hoogte van het advies: van de leerlingen met een havo, havo/vwo, of vwo-advies hebben gekregen, heeft respectievelijk 12%, 15% en 23% meer dan 12 open dagen bekeken. Deze percentages liggen wel aanzienlijk lager dan in 2020: van de leerlingen met een havo, havo/vwo, of vwo-advies hebben gekregen, bezocht in 2020 respectievelijk 30%, 39% en 49% meer dan 12 open dagen. Mogelijk heeft de beperktere toegevoegde waarde van de digitale open dagen ten opzichte van fysieke open dagen hierin een rol gespeeld (zie de volgende paragraaf). Oordeel open dagen ouders en leerlingen Van de kinderen geeft 36% aan dat de open dagen “heel veel” hebben geholpen bij het maken van de keuze en geeft 56% aan dat deze “een beetje” geholpen hebben (zie Figuur 14).
We zien hier een duidelijk verschil met vorig jaar: toen gaf nog 71% van de leerlingen aan dat de open dagen heel veel geholpen hebben bij het maken van een keuze en 26% een klein beetje. Van de leerlingen die digitale open dagen hebben bekeken geeft 92% aan liever fysieke open dagen te hebben gehad (n=1514). De digitale open dagen maken het weliswaar makkelijker om veel informatie te krijgen, maar het bezoeken van de school zelf (sfeer proeven) en interactie werden duidelijk gemist.
Hebben de digitale open dagen je geholpen met het kiezen van een middelbare school?
56%
36%
0%
10%
20%
30% Ja, heel veel
40%
50%
Een klein beetje
60%
8% 70%
80%
90%
100%
Nee, helemaal niet
Figuur 14: Oordeel leerlingen (n=1516) in hoeverre de digitale open dagen geholpen hebben bij het kiezen van een middelbare school.
Van de ouders die digitale open dagen hebben bekeken , geeft 60% aan dat de open dagen geholpen hebben bij het maken van een keuze. Dit gold niet voor 18% van de ouders. Ter vergelijking: in 2020 gaf het overgrote deel van de ouders (84%) aan dat de open dagen geholpen hebben bij het maken van een keuze en slechts 7% gaf aan van niet. Een positief punt is dat over het algemeen het bekijken van open dagen wel als minder belastend wordt ervaren: 29% heeft het bezoeken van de digitale open dagen als belastend ervaren t.o.v. 48% in 2020. Toch hebben ouders, net als leerlingen, een overduidelijke voorkeur voor fysieke open dagen: 86% geeft aan liever de open dagen in het echt te bezoeken, 10% is neutraal en slechts 5% geeft aan van niet.
26
Dialogic innovatie ● interactie
2% De digitale open dagen hebben ons geholpen bij het maken van een keuze.
14%
46%
22%
13% 5% 2%
We hadden liever open dagen gehad waarbij we middelbare scholen in het echt konden bezoeken.
66%
Het was erg belastend om de digitale open dagen te bezoeken.
11%
0% Geheel mee eens
Mee eens
Neutraal
20%
18%
28%
20%
40%
Mee oneens
7%
29%
60%
12%3%
80%
Geheel mee oneens
3% 3%
100%
Geen mening
Figuur 15: Oordeel ouders (n=1824) over digitale open dagen.
Voorkeur type aanbod digitale open dagen Leerlingen en ouders zijn ook gevraagd naar hun voorkeuren voor verschillende digitale mogelijkheden die zijn ingezet ten behoeve van de digitale open dagen. Ouders geven hierbij aan dat met name filmpjes over de school, webinars/online informatieavonden en virtuele rondleidingen geholpen hebben bij het maken van een keuze (zie Figuur 16). Leerlingen vonden de filmpjes over de VO-scholen en de virtuele rondleidingen het fijnst.
Filmpjes over de school
52%
Webinar of online informatieavond
34%
42%
9% 5%
38%
13% 7%
Virtuele rondleiding door de school
30%
Online kennismaken met docenten of brugklassers
27%
30%
18%
26%
Live-chat met docenten
26%
30%
17%
27%
Digitale proefles
25%
31%
19%
26%
Vlogs van leerlingen die op de school zitten
22%
33%
19%
26%
Digitaal magazine van de school
13% 0%
In sterke mate
Enigszins