3 DEF-Plan_bijlage 1 Locatieonderzoek.pdf
Tekst van het document
Ruimte voor healing Naast toegankelijk en laagdrempelig moeten het gebouw en de omgeving ook de ruimte en mogelijkheden bieden voor healing, herstel en expressie. Dan gaat het om het letterlijk bieden van fysieke ruimte daarvoor – kamers, vertrekken of aangewezen plaatsen en hoeken in het park waar men zich kan terugtrekken, indrukken kan verwerken, kan ontspannen of juist zich creatief kan uiten, met elkaar het gesprek kan aangaan of veel lawaai kan maken. Gebouw en omgeving dienen uit te stralen dat zij voor belangstellenden en betrokkenen plaats en ruimte bieden voor verwerking van vroeger en de beleving van nu. Het bieden van een gevoel van veiligheid en geborgenheid is hierbij cruciaal.
4.2
Meest genoemde locaties Naast de genoemde adviezen voor de locaties en het gebouw is er op de participatiebijeenkomsten ook specifiek naar een voorkeur voor een locatie gevraagd. In met name de vier bijeenkomsten in Amsterdam zijn de volgende locaties als voorkeur aangedragen. JAVA-EILAND Deze locatie wordt veel genoemd en past volgens de deelnemers van de participatiebijeenkomsten zeer goed bij de eerder genoemde uitgangspunten. Bewoners wijzen hierbij specifiek naar de ambitie voor een groen park. Echter, er zijn ook bewoners die aangeven dat ze behoefte hebben aan ruimte. Zij zien deze lege plek liever niet bebouwd worden ten behoeve van een museum en de eventueel bijbehorende drukte. MARINETERREIN Deze locatie wordt veel genoemd en past volgens de deelnemers van de participatiebijeenkomsten zeer goed bij de eerder genoemde uitgangspunten. Specifiek geven bewoners hierbij aan dat er op deze manier een bijzonder nieuw museumkwartier kan worden gerealiseerd, tezamen met andere nabijgelegen musea zoals het Scheepsvaartmuseum en Nemo. Andere bewoners wijzen echter ook op enkele mogelijke obstakels zoals het gebrek aan ruimte, zeker voor een park dat rust en reflectie mogelijk moet maken. Maar ook op de aanwezigheid van twee bestaande gebouwen, omdat die de aanleg van zo’n park en museum belemmeren.
Passend horeca-aanbod en entourage
GAASPERPLAS / ZUIDOOST
Het aanbod en de entourage in de horeca dienen de verschillende culturen te reflecteren, die bij het verhaal van het slavernijmuseum betrokken zijn. Laat bijvoorbeeld een restaurant met symbolische gerechten vanuit verschillende culturen onderdeel van het museum zijn. Laat bovendien het ontwerp en de uitstraling van het restaurant en de andere horecafaciliteiten ook deze diverse culturen uitdragen. Het restaurant moet mensen verenigen en uitnodigen om met elkaar in contact te komen, bijvoorbeeld door het gebruik van grote, lange en ronde tafels die uitnodigen om bij elkaar aan te schuiven.
Deze locatie wordt meerdere keren genoemd. Bewoners geven aan dat het passend zou zijn wanneer het museum in Zuidoost komt, de plek waar veel nazaten van tot slaafgemaakte mensen uit de trans-Atlantische slavenhandel wonen. Ook zou een museum het culturele aanbod in Zuidoost alsmede de werkgelegenheid een boost geven. Tegelijkertijd gaat de voorkeur van anderen juist meer uit naar een centrale en goed bereikbare plek in Amsterdam, daar waar een gebouw met internationale allure en zichtbaarheid kan worden ontwikkeld. Veel personen geven aan dat een locatie in Zuidoost juist niet moet worden gekozen vanwege de toegankelijkheid voor alle bevolkingsgroepen. Door het eventueel plaatsen van het museum in Zuidoost kan het museum voor andere doelgroepen mogelijk minder aantrekkelijk worden. Het museum zou zich zo teveel profileren als een nichemuseum.
Mogelijkheden voor kunst en cultuur Het museum en het park moeten ook voldoende ruimte geven voor kunst en cultuur – van toen en nu. Het museum moet niet alleen maar een plek zijn waar vitrinekasten staan opgesteld. Het moet juist ook een plek zijn waar mensen hun eigen cultuur kunnen uitdragen, waar de verschillende culturen zich in de kijker kunnen spelen, en waar men elkaars culturen beter kan leren kennen. Denk hierbij aan theater en muziek, maar ook aan lezingen of vormen van spel. Deze uitingen zijn van groot belang ten aanzien van individuele en gemeenschappelijke heling. Gebouw en park dienen hiertoe uit te nodigen en hierin te faciliteren.
DIVERS Op de bijeenkomsten wordt ook nog een aantal andere locaties incidenteel als voorkeurslocatie genoemd. Dit zijn o.a. de locaties Amstelpark, Sixhaven en het Museumplein. Sixhaven en Museumplein vanwege hun zichtbare en centrale locatie. Amstelpark werd genoemd vanwege de bijzondere ligging in een mooi park en aan het water.
Transparante en inclusieve architectenselectie De architectenselectie moet transparant en inclusief zijn. Speciale aandacht hierbij verdienen jonge architecten en architecten wiens achtergrond aansluit bij het verhaal dat het museum wil vertellen. Geef hen juist een kans om ook vanuit deze eigen achtergrond een ontwerp te maken voor gebouw en park.
38
Locatieonderzoek
39
4.3
Nieuw aangedragen locaties Tijdens de verschillende bijeenkomsten zijn de onderstaande locaties aangedragen als mogelijke extra opties voor het te realiseren museum.
40
Ook zijn er gedurende het participatietraject schriftelijke reacties en opiniestukken geschreven, waarin andere mogelijke locaties zijn aangedragen.
LOCATIE
AANGEDRAGEN DOOR
LOCATIE
AANGEDRAGEN TIJDENS DE BIJEENKOMST IN
Museumplein
International Center for Amazonian Indigenous Knowledge (AMIK)
Dependance in Suriname
Suriname
Marineterrein
Werkgroep Ontwikkeling Marineterrein (WOM)
Dependance in bijvoorbeeld Kaapverdië, Suriname, de Caribische eilanden
Rotterdam
Houthavens/Minervahaven
Heren 2
Tropenmuseum
Ingezonden brief in de media
Museumkwartier
Rotterdam, Amsterdam Zuidoost, Zwolle, Assen, Den Haag
Ambtswoning
Ingezonden brief in de media
Paleis voor de Volksvlijt
Initiatiefgroep
Oosterdok
Afstudeerscriptie voormalig student
Grachtengordel
Den Haag
Nabij Centraal Station Amsterdam
Den Haag
Amstelpark Zuidas
Amsterdam Oost, Amsterdam Zuidoost
Vondelpark
Rotterdam
Amsterdam Nieuw-West (niet nader geduid waar precies)
Amsterdam Zuidoost
Westelijk Havengebied (niet nader geduid waar precies)
Amsterdam Zuidoost
Oosterdok
Amsterdam Zuidoost
Frederiksplein
Amsterdam Zuidoost, International Center for Amazonian Indigenous Knowledge (AMIK)
Meerdere locaties verspreid over de stad
Amsterdam Zuidoost
Noordelijke IJ-oevers
Amsterdam West
Flexibel door heel Nederland
Utrecht, Middelburg
Middelburg
Middelburg
Sixhaven
Middelburg
Tolhuistuin/ Papaverweg (nabij Eye museum)
Amsterdam Oost, Amsterdam West
Dependances in Noord-Nederland
Assen
Leidseplein
Assen
Dependances in Oost-Nederland
Zwolle
Locatieonderzoek
Van de aangedragen locaties valt een aantal direct af vanwege de ligging buiten Amsterdam. Reeds bestaande gebouwen worden ook niet verder meegenomen vanwege de wens voor nieuwbouw (Tropenmusem, Oosterdok/WIC, Ambtswoning). Ook ligt een aantal plekken (Museumplein, Frederiksplein) niet aan stromend water. Aangezien dit één van de belangrijkste uitgangspunten uit het Programma van Eisen voor de locatie is, zijn deze locaties niet meegenomen. De in de participatie genoemde locaties Gaasperplas en Minervahaven/Houthavens zijn verder onderzocht. In de bijlagen is ook de beoordeling per subcriteria te vinden voor deze twee locaties.
41
A - GAASPERPLAS Deze zoeklocatie ligt in stadsdeel Zuidoost in het park en recreatiegebied Gaasperplas. De toekomstvisie Gaasperplas geeft ruimte voor een nieuw museum. LOCATIEKENMERKEN De Gaasperplas is een recreatieplas bij Amsterdam Zuidoost. De plas ontstond eind jaren ’60 door de bouw van de wijk Gaasperdam. De komende jaren wordt het park rond de Gaasperplas opgeknapt en aangepast zodat de natuur de ruimte en zijn waarde behoudt en tegelijkertijd de recreatiemogelijkheden van het park aansluiten op de huidige tijd. Hiervoor is in 2021 een toekomstplan opgesteld. Hierin is ook onderzoek gedaan naar een mogelijke locatie voor een stedelijke functie. Er is een zestal locaties aan de noordzijde van de plas.
SAMENVATTING GAASPERPLAS VOORDELEN
NADELEN
Gelegen aan het water en ruimte voor een park
Niet centraal gelegen
Iconisch gebouw mogelijk
Beperkte zichtbaarheid
Meerkernige ontwikkeling
Weinig grootschalige voorzieningen omgeving Redelijke bereikbaarheid met auto en ov
INPASBAARHEID PROGRAMMA Op de zoeklocatie is een slavernijmuseum ruimtelijk inpasbaar. De wens van de regiegroep en van adviserende instanties om een Nationaal Slavernijmuseum te realiseren in een eigen gebouw met een iconische uitstraling is op deze locatie in te vullen. De locatie ligt op een prominente plek aan het water. ONTWIKKELMOGELIJKHEDEN De plek is in eigendom van de gemeente Amsterdam en is niet in beeld voor andere functies. In het locatieonderzoek voor het Toekomstplan Gaasperplas 2021 en verder is gekeken naar de ruimtelijke mogelijkheden voor een museum en/of bezoekerscentrum met daghoreca. Op de zoeklocatie staat ook een Bastion. Het bolwerk heeft te maken met ernstige verzakkingen, maar is een bijzondere erfenis van de Floriade. BEREIKBAARHEID De eindhalte van metrolijn 53, metrostation Gaaserplas, komt uit bij het park. Vanaf het Centraal Station is het 27 minuten met de metro. Park Gaasperplas is met de auto goed bereikbaar via de A9. De parkeerplaats ligt echter op 900 meter van de beoogde zoeklocatie. RUIMTELIJKE BEPERKINGEN De hele Gaasperplas is onderdeel van de Hoofdgroenstructuur, inclusief de zoeklocatie. Bij bespreking van het Toekomstplan Gaasperplas 2021 en verder is het vestigen van een stedelijke functie echter ook bestempeld als een meerwaarde voor het gebied.
Legenda
42
Locatieonderzoek
Zoeklocatie gebouwd programma
Culturele voorziening
Tramhalte
Zoeklocatie buitenruimte
Treinstation
Bushalte
Bouwopgaven
Metrohalte
Veerpont
P Parkeren
43
B - HOUTHAVENS/MINERVAHAVEN Deze zoeklocatie is gelegen in stadsdeel West en is onderdeel van de ontwikkeling van Haven-Stad. LOCATIEKENMERKEN De zoeklocatie is onderdeel van Haven-Stad. Hier wordt een nieuw stuk Amsterdam ontwikkeld binnen de ring A10, waarin wonen, winkels, bedrijven en voorzieningen in een hoge dichtheid worden gecombineerd. Het gebied waar de zoeklocatie zich in bevindt, heeft reeds een transitie doorgemaakt. Het voormalige industriegebied is een gewilde plek geworden voor bedrijven uit de creatieve sector, voorzieningen en hotels. Vanaf 2029 kunnen hier ook plannen ontwikkeld worden voor woningbouw. De Minervahaven is steeds beter verbonden met de binnenstad. De zoeklocatie ligt aan het open water en wordt geflankeerd door bebouwing aan beide zijden. Doordat het onderdeel wordt van het bouwblok heeft het een beperkte zichtbaarheid en is het niet een in het oog springende locatie. Op deze locatie is geen ruimte voor een park. Bij het aanleggen van de brug over het IJ is de wens om ook een park te realiseren. Dit komt op circa 700 meter van deze locatie te liggen.
SAMENVATTING HOUTHAVENS/MINERVAHAVEN VOORDELEN
NADELEN
Gelegen aan het water
Park op afstand van het museum Niet centraal gelegen Beperkte bereikbaarheid ov, fiets en auto
INPASBAARHEID PROGRAMMA Op de beoogde locatie in het bouwblok is het gebouwde programma inpasbaar. Het zou een gebouw worden met meerdere verdiepingen. Er is echter geen ruimte voor groene buitenruimte. De wens van de regiegroep en van adviserende instanties om een Nationaal Slavernijmuseum met een iconische uitstraling te stichten is op deze locatie niet goed in te vullen. ONTWIKKELMOGELIJKHEDEN De zoeklocatie is geen eigendom van de gemeente Amsterdam, maar in de zoektocht naar een plek aangeboden door een projectontwikkelaar die op Minervahaven veel bezit heeft. BEREIKBAARHEID De bereikbaarheid van deze locatie is niet optimaal. Dat geldt voor zowel ov, fiets als de auto. Er ligt een bushalte binnen 400 meter van de locatie. Wanneer in de toekomst de kleine ring wordt gesloten verbetert de bereikbaarheid van deze plek, doordat op circa 15 minuten lopen een metrostation komt te liggen. RUIMTELIJKE BEPERKINGEN Er zijn geen ruimtelijke beperkingen.
Legenda
44
Locatieonderzoek
Zoeklocatie gebouwd programma
Culturele voorziening
Tramhalte
Zoeklocatie buitenruimte
Treinstation
Bushalte
Bouwopgaven
Metrohalte
Veerpont
P Parkeren
45
4.4
Samenvatting draagvlak De totstandkoming van een Nationaal Slavernijmuseum is een gezamenlijk proces waarbij vanaf het begin af aan participatie een belangrijke rol speelt. In 2021 heeft de regiegroep in het verkenningsrapport Met de kracht van de voorouders al een voorkeur uitgesproken voor een aantal locaties en ook nu is in het participatieproces met velen gesproken over hoe de museale voorziening er uit zou moeten zien en wat een goede locatie zou kunnen zijn. De aangestelde drie kwartiermakers spelen in dit proces een belangrijke rol. In de vele gesprekken die zij hebben gevoerd en de ervaringen die zij hebben opgedaan door vergelijkbare plekken te bezoeken, hebben ook zij zich een mening kunnen vormen over wat de beste plek is voor het museum. Onderstaande tabel geeft een overzicht van het draagvlak per locatie vanuit de regiegroep, het participatietraject in Nederland en Amsterdam en de drie kwartiermakers (Maatschappelijk, Museaal en Fysiek).
1 2 3
Houthavens Sixhaven
1
Javaeiland
1
2
2 3 1 2 3
3
1 2
Oranjesluizen
Marineterrein
3
Legenda 1
Indicatie draagvlak regiegroep (NiNsee, MzM en IZI Solutions)
2
Indicatie draagvlak vanuit participatietraject met Nederland en Amsterdam
3
Indicatie draagvlak kwartiermakers (Maatschappelijk, Museaal, Fysiek)
1 2 3
Zuidas 1
Hoog
2 3
Amstelpark 1
Gemiddeld
2 3
Nelson Mandelapark
1 2
Laag
3
Gaasperplas
46
Locatieonderzoek
47
9
6
1
AMSTELPARK (ZUID)
2
KOP JAVA-EILAND (OOST)
3
KOP ORANJESLUIZEN (OOST)
4
MARINETERREIN (CENTRUM)
5
NELSON MANDELAPARK (ZUIDOOST)
6
SIXHAVEN (NOORD)
7
ZUIDAS-KENNISKWARTIER (ZUID)
8
GAASPERPLAS (ZUIDOOST)
9
HOUTHAVENS/MINERVAHAVEN (WEST)
2
3
4
7
1
5
8
48
Locatieonderzoek
49
5
Conclusie
De locatie op Java-eiland is een centrale prominente plek aan stromend water op een bereikbare plek en een sterke visuele relatie met het centrale deel van het IJ. Tegelijkertijd ligt het op voldoende afstand van het drukke centrum waardoor er ruimte is voor rust om het slavernijmuseum op je in te laten werken. Doordat het op enige afstand ligt van het centrum zorgt het er ook voor dat de gebieden met hoge toeristische druk niet verder belast worden. In het participatietraject werden de eerder bepaalde uitgangspunten voor het slavernijmuseum bevestigd en verrijkt. De locatie op Java-eiland werd vaak genoemd als een geschikte plek voor het museum. De locatie sluit ook goed aan bij de ambitie van Amsterdam om zich meer naar het IJ te richten. Het IJ speelt een centrale rol in Amsterdam en haar ontwikkeling en het realiseren van een stedelijke voorziening op deze plek verstrekt het waterfront. In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050: een menselijke metropool is deze ambitie vertaald in een kralenketting aan voorzieningen aan de noordkant van het IJ en een aantal groenblauwe hotspots ten zuiden van het IJ, waaronder bij de Kop Java-eiland. De inzet op deze plekken is om, gebruikmakend van hun landschappelijke kwaliteit, hun stedelijke betekenis te vergroten door vrijetijdsvoorzieningen te realiseren.
5.1
Conclusie locatieonderzoek Het Nationaal Slavernijmuseum wordt een belangrijke plek voor Nederland. Een plek waar een breed publiek leert over de gedeelde slavernijgeschiedenis en de doorwerking daarvan in de huidige maatschappij. In 2017 is de zoektocht gestart naar een plek die recht doet aan deze geschiedenis. In de zoektocht is het belangrijk dat het museum ruimtelijk inpasbaar is en aansluit op de ontwikkeling van Amsterdam en de betreffende plek. In dit locatieonderzoek zijn de eerder bestudeerde locaties uit 2021 geactualiseerd en de nieuw ingebrachte locaties uit het participatietraject onderzocht. Op de kaart zijn de verschillende locaties in Amsterdam in beeld gebracht, inclusief de toegevoegde locaties Gaasperplas en Houthavens. Op basis van de in hoofdstuk 2 genoemde uitgangspunten, springen er locaties uit die goed aansluiten op het Programma van Eisen en ruimtelijk inpasbaar zijn. Java-eiland, Gaasperplas en Sixhaven hebben alle drie de fysieke ruimte voor een alleenstaand museum met park op een zichtbare, prominente locatie en liggend aan stromend water. Het zijn plekken die bereikbaar en zichtbaar zijn, zonder dat ze in het centrum van de stad liggen en de druk op de binnenstad door bezoekers nog verder doen toenemen.
In het uitgebreide participatietraject dit jaar werden de eerder bepaalde uitgangspunten bevestigd en werden drie locaties vaak genoemd: Java-eiland, Gaasperplas en Marineterrein. Met deze inzichten uit het participatietraject en gekeken naar de haalbaarheid in ontwikkeltempo en kosten, komt de locatie Java-eiland nadrukkelijk als voorkeurslocatie naar voren. Gaasperplas heeft minder de voorkeur vanwege de meer decentrale ligging, waarbij de verwachting is dat minder verschillende groepen de weg naar het museum gaan vinden. Sixhaven scoort minder vanwege de complexe herontwikkeling van het gebied, dat gepaard zal gaan met hoge kosten en een langere looptijd, o.a. vanwege de inpassing of verplaatsing van de jachthaven en de woonarken. Marineterrein valt af vanwege de druk op het centrum en de noodzaak om bezoekers over een groter gebied te spreiden. Ook is de ruimtelijke inpasbaarheid complex met de lopende planontwikkeling en het integreren van een bestaand gebouw in het museumgebouw.
50
Locatieonderzoek
Een voorziening als het Nationaal Slavernijmuseum sluit aan bij de wens om Amsterdam te profileren als een stad met een grote culturele rijkdom in plaats van een stad waar alles kan en mag. Het slavernijmuseum heeft ook een belangrijke educatieve functie. In de Visie bezoekerseconomie in Amsterdam 2035 is een toekomstbeeld geschetst van hoe Amsterdam in 2035 in beeld wil zijn voor bezoekers. Het Nationaal Slavernijmuseum sluit hier naadloos op aan en kan dit versterken. Naast het type bezoeker is de hoeveelheid bezoekers ook een opgave voor de leefbaarheid van verschillende buurten in de stad en de opgave is de bezoekers zo veel mogelijk te spreiden over de stad. Het positioneren van grootstedelijke voorzieningen aan het water kan hier een rol bij spelen. Een eerste belangrijk aandachtspunt bij deze locatie is de bereikbaarheid. Het realiseren van een museum op deze plek met bezoekersaantallen geschat op circa 270.000 per jaar kan niet zonder een waterverbinding met Amsterdam Centraal Station. Dit kan onderdeel zijn van de museale beleving. Een tweede belangrijk aandachtspunt is de positionering van het museum en het park. Uit het participatietraject en uit de eerdere plannen van bewoners en commissie Kloos komt nadrukkelijk een open plek aan de kop naar voren.
Door het museum meer richting Hotel Jakarta te plaatsen kan er tegemoet gekomen worden aan deze wensen en kan er op de kop een toegankelijke open plek met stadstuin/ park worden gerealiseerd. De lege ruimte en het park lopen daarmee van de kop van Java langzaam over in het museum richting het Java-eiland met bebouwing. Het gebouw moet wel goed zichtbaar zijn vanuit het Centraal Station en de oever aan de andere kant van het IJ.
51
‘De locatie op Java-eiland past het beste bij de uitgangspunten uit het voortraject, scoort hoog in de objectieve beoordeling en is veel genoemd tijdens het participatietraject.’
52
Locatieonderzoek
53
5.2
Aanbevelingen vervolgtraject Op basis van dit onderzoek volgt een aantal aanbevelingen voor het vervolgtraject: •
Deze locatie is voor bewoners van Java-eiland een belangrijke plek. In 2021 hebben bewoners op eigen initiatief voor de kop van Java een ontwerp gemaakt voor een park. In 2022 en 2023 hebben er tussen kwartiermakers, een aantal omwonenden en Hotel Jakarta gesprekken plaatsgevonden. In 2023 is vervolgens een aangepast plan (Havenpark inclusief museum) door een aantal bewoners en Hotel Jakarta aan kwartiermakers overhandigd. In de plannen staat veel waardevolle informatie over het huidige gebruik en ideeën voor de toekomst. Dit vraagt nadere participatie na het bestuurlijke besluit hoe het museum en plannen op elkaar kunnen aansluiten.
• Zoals in de conclusie geschetst, is een waterverbinding met het Centraal Station essentieel. Om de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het museum te vergroten en tegelijkertijd ook de druk op de toegangsweg naar het Java-eiland te beperken. Dit moet een integraal onderdeel zijn van het Programma van Eisen voor het museum. Op dit moment is er een duurzaam initiatief voor vervoer over water van een aantal museale organisaties en een rederij gaande. Geadviseerd wordt om de mogelijkheden in de komende jaren van de waterverbinding met het Centraal Station verder te onderzoeken.
54
•
De locatie op het Java-eiland heeft een bijzondere landschappelijke en stedenbouwkundige kwaliteit waar in het verleden het college van B&W over werd geadviseerd door de commissie Kloos. Deze functie is nu overgegaan naar de Subcommissie Integrale Ruimtelijke Kwaliteit (SIRK) en het advies aan het college van B&W is om hen over de verdere inpassing op het Java-eiland te consulteren en de kansen te bespreken die deze invulling biedt.
•
Wanneer er een besluit is genomen over de locatie is het nodig om een inpassingsstudie te doen en op hoofdlijnen een beeldkwaliteitsplan op te stellen alvorens er een architect geselecteerd wordt. Hierin kunnen de adviezen uit de Subcommissie Integrale Ruimtelijke Kwaliteit (SIRK) en de uitkomsten uit de participatie met omwonenden en ondernemers worden meegenomen.
•
Op een aantal posities op het Java-eiland is er ten behoeve van de aanleg van het park mogelijk sprake van achterstallig onderhoud aan de kades en de openbare ruimte. Geadviseerd wordt om na besluitvorming specifieke technische onderzoeken te laten uitvoeren en duidelijkheid te verkrijgen wanneer het onderhoud moet worden uitgevoerd.
Locatieonderzoek
55
Bronvermelding *
Visie bezoekerseconomie in Amsterdam 2035
Appendix 1
** Omgevingsvisie Amsterdam 2050: een menselijke metropool Hoofdgroenstructuur (HGS) Toekomstplan Gaasperplas 2021 en verder
Foto credits p. 2/89
Luchtfoto van Java-eiland in gebruik door de Maatschappij Nederland, 1930 ca.; Foto: Fototechnische Dienst KLM Rotterdam; bron Stadsarchief Amsterdam
p. 52-53
Java-eiland, gezien in noordwestelijke richting, 2006; Foto: Doriann Kransberg; bron Stadsarchief Amsterdam
p. 55
Participatiebijeenkomst in Amsterdam Oost, 2023; Foto: Isaac Owusu
Appendices Appendix 1. Overzicht bijeenkomsten Appendix 2. Overzicht beoordelingsmatrix per locatie Appendix 3. Overzichtsmatrix draagvlak
56
Locatieonderzoek
6
Overzicht bijeenkomsten
57
Overzicht van georganiseerde participatiebijeenkomsten
Ook zijn er gedurende het participatietraject schriftelijke reacties en opiniestukken over een mogelijke locatie binnengekomen. Dit betreft o.a. : • Museumplein - International Center for Amazonian Indigenous Knowledge (AMIK)
EUROPESE DEEL
CARIBISCHE DEEL
LOCATIE
58
DATUM 2023
• Marineterrein - Werkgroep Ontwikkeling Marine terrein (WOM) • Houthavens - Heren 2
Curaçao
19 en 20 januari
• Kop van Java - bewoner • Paleis voor de Volksvlijt - bewoners
Suriname
22 en 23 januari
Groningen
22 februari
Rotterdam
11 maart
Amsterdam Zuidoost
20 april
Utrecht
15 mei
Middelburg
8 juni
Amsterdam West
15 juni
Den Haag
27 juni
Assen
5 juli
Zwolle
6 juli
Amsterdam Oost
12 juli
Maastricht
5 september
Eindhoven
6 september
Amsterdam Centrum
13 september
Arnhem
28 september
Leeuwarden
10 oktober
Almere
11 oktober
Tilburg
1 november
Overzicht bijeenkomsten | appendix 1
• Slavernijmuseum Oosterdok - student (afstudeerscriptie)
59
Opbrengst bijeenkomsten
Bijeenkomst Rotterdam
Bijeenkomst Curaçao LOCATIE
GEBOUW Ruimte voor kunst, cultuur en folklore. Healing spaces. Safe space voor een gesprek en dialoog. Fysieke ervaring van het verleden. Fysieke uiting van het verleden.
LOCATIE
GEBOUW
Mogelijk ook een gebouw/ dependance in andere landen: Kaapverdië, Suriname, de Caribische eilanden.
Nagebouwde plantage. Gericht op kinderen en hun ervaring/ beleving.
Goed bereikbaar voor iedereen, ook voor kinderen (educatie).
Uitstraling: niet stoffig.
Zichtbare ligging, bijvoorbeeld Vondelpark.
Fysiek een ruimte om met elkaar in gesprek/ discussie te gaan. Dialoog.
Een toplocatie is belangrijk, zie als voorbeeld American History Museum in Washington. Aangedragen optie: Museumkwartier (Museumplein). Het park moet de vrijheid laten zien. Veel bomen, tropische planten.
Geen architect kiezen maar een open wedstrijd. Ruimte voor muziek (geluid). Fysieke ruimte voor bezinning. Bij binnenkomst: een symbolische ketting/ verbinding. Toegankelijkheid voor mensen met een beperking.
Bijeenkomst Suriname (interviews plus bijeenkomst) LOCATIE
GEBOUW
Mogelijk ook een gebouw/ dependance in Suriname.
Laat het verleden zien in het ontwerp. Voorbeeld: een grote deur en een kleine deur (nengre doro), resp. voor de slavenhouder en de tot slaafgemaakte mensen. Of het nabouwen van pras’oso – woningen van de tot slaafgemaakte mensen. Restaurant/ catering: Surinaamse keuken. Fysieke ervaring van het verleden. Fysieke uiting van het verleden.
Bijeenkomst Groningen LOCATIE
GEBOUW In het gebouw moet te zien zijn om welke volkeren het gaat en laat ook hun trotsheid zien. Ruimte voor culturele (theater) activiteiten, bijvoorbeeld musicals.
Architectenselectie. Aandachtspunt: ook jonge architecten. De selectie moet transparant zijn en we willen daarbij een pool van zwarte en Indonesische architecten. Ook het panel/ de jury moet van kleur zijn, zo inclusief mogelijk. Geen te nieuw gebouw met een kille, strakke en zakelijke look. Veel glas is niet fijn maar wel bijvoorbeeld veel gekleurd hout en aardse materialen in warme tinten. Materialen herleidt uit het verleden, niet te modern stabiel en strak. Ruimte voor kunst in het gebouw en het ontwerp moet daarbij aansluiten. Het gebouw moet het verhaal vertellen van de slavernij. Hoe het ooit begon met een koninkrijk van sterke mannen en vrouwen in Afrika en eigenlijk kapot gemaakt werd door slavernij. Terwijl bezoekers door het gebouw lopen ervaren ze wat de mensen in die tijd voelden. Het begint met vrijheid, opgesloten zitten en daarna weer de zoektocht naar vrijheid. We moeten laten zien waar ze vandaan komen, welke landen uit West-Afrika betrokken zijn geweest. En dan kijken naar welke ambacht en architectuur er in die landen werd gebruikt en deze verwerken in het ontwerp van het museum. Een restaurant met ander type eten en snacks. De eilanden en Suriname de keuken laten bepalen. Belevenis schip en het verhaal van vrijheid aan de buitenkant laten zien (kracht van de zwarte mensen).
60
Overzicht bijeenkomsten | appendix 1
61
Bijeenkomst Amsterdam-Zuidoost
Prominente plek: in your face
LOCATIE
GEBOUW
Symbolische locatie, bij de pakhuizen.
Kop van Java eiland komt het meeste in aanmerking; mooiste locatie, groen, water, ligging. (tov Zuidoost: hiervoor gingen 10 tegen 3 meer handen in de lucht)
Aandacht voor geluid/ goede isolatie, zowel binnen als buiten – oa winti prey.
Zuidas is niet geschikt, want door de daar al aanwezige bouw kan het nieuwe museumgebouw er nooit iconisch uitspringen. De locatie moet recht doen aan de gewenste waardigheid. Gaasperplas wordt geopperd als mogelijke locatie; verborgen parel, goede verbindingen, passend in de omgeving, water, past goed bij de identiteit van Zuidoost – ook qua demografie en de geschiedenis. De huidige lijst laat vooral buurten zien die al druk zijn; er worden locaties gemist waar de aanwezigheid van een museum juist de buurt kan stimuleren (bijv ZO, NW, Westelijk Havengebied). Optie locatie: Frederiksplein, tegenover de Nederlandse Bank -vanwege het verleden van die Bank, Sarphati, water in de buurt, in combinatie met herbouw Paleis van Volksvlijt. Hier is ook een zienswijze over ingediend. Optie Oosterdok: in het verleden een belangrijke plek m.b.t. slavernij, water, centraal gelegen. Optie: Museumplein want daar verdient het een plek. Het moet geen nichemuseum worden.
Aandacht voor rustplekken in het gebouw. Gebouw en park moeten met elkaar verbonden zijn – eenheid, geen barrières. Voorbeeld Joods Historisch Museum, Berlijn. Aandacht voor aantrekkelijkheid, zodat mensen vaker willen komen. Verrassend, vernieuwend. Niet saai/ eentonig. Geen wit, westers gebouw. De buitenkant moet vertellen wat er aan de binnenkant gebeurt. Als je naar de buitenkant kijkt, begrijp je in vormgeving en in kleur waar het museum over gaat, en het verhaal dat binnen wordt verteld. Uitstraling: het gebouw moet een positief effect op de omgeving hebben. Kunnen zwarte architecten ook een bijdrage leveren? Aandacht voor inclusieve commissies e.d. Geef in de keuze van de locatie, vormgeving etc. prioriteit aan het perspectief en de behoeften van de nazaten van de tot slaafgemaakte mensen.
Optie: Zuidas
Geef in de keuze van de locatie, vormgeving etc. prioriteit aan het perspectief en de behoeften van de nazaten van de tot slaafgemaakte mensen. Inhoud en keuze van de locatie zijn onlosmakelijk met elkaar verweven, zie dit niet los van elkaar bij de keuze voor een locatie.
Bijeenkomst Utrecht LOCATIE
GEBOUW
Optie Zuidoost i.p.v. in het geijkte centrum.
Voorbeeld Holocaust Memorial.
Algemeen: een kans voor buitenwijken. Maar ook: een buitenwijk maakt het museum te weinig zichtbaar. Verdeelde meningen.
Ruimte voor kunst.
In de buurt van andere bezienswaardigheden. Flexibel door heel Nederland. Open vuur buiten in het park.
Voorbeeld: Joods Historisch Museum Berlijn. Kleine ruimtes met verhalen waar je bij kunt gaan zitten. Aandacht voor zintuigelijke ervaring. Geen standaard restaurant/ catering. Ook qua ruimte en architectuur. Eten verbroederd. Eten en identiteit. Ruimte voor workshops. ‘Open ruimtes’.
Eigenheid en belangrijk voor de mensen die het belangrijk vinden i.p.v. een plek die veel mensen trekt. Want mensen blijven niet automatisch voor de omgeving.
Door letterlijk de ruimte te geven aan mensen van kleur, wat doet het met mensen van kleur als zij letterlijk de ruimte mogen inrichten. Wat doet het met je dat jij jezelf herkent in het museum en voorlichting krijgt over je geschiedenis?
Als we kijken naar bereikbaarheid, aan wie denken we dan? Bereikbaar voor wie? Draagvlak versus meerderheid.
Het museum moet zodanig worden ingericht dat er ruimte is voor verwerken van vroeger en de beleving van nu.
Aandacht voor emotionele en spirituele impact van een bepaalde plek.
Visuele ervaringen.
Meerdere locaties verspreid over de stad? Aandacht voor/ prioriteit aan het perspectief van de nazaten die achtergesteld zijn. Voorkeur voor Zuidoost – ook qua banenkansen. Voorkeur voor centrum (vanwege centrale ligging voor iedereen bereikbaar); als dat niet kan, dan Zuidoost (vanwege hoge aantal nazaten).
Healing Zones. Erkenning via het gebouw. Boven de grond. Varend museum. Toegankelijk voor mensen met een beperking. Ook toegankelijk voor het platteland.
Aandachtspunt: er is een stroom van Zuidoost naar de stad maar omgekeerd is dat niet vanzelfsprekend. Niet Zuidoost. Het moet een zichtbare plek zijn. Niet te 'Black centered'.
62
Overzicht bijeenkomsten | appendix 1
63
Bijeenkomst Utrecht
Bijeenkomst Amsterdam West
LOCATIE
GEBOUW
LOCATIE
GEBOUW
Sixhaven.
Fysieke ervaring/ beleving. Specifieke aandacht voor kinderen (oa educatie).
OPTIE: JAVA-EILAND
Iconisch, modern en symbolisch gebouw. ‘Wauw’ effect.
Zuidoost. Middelburg. Aan het water gelegen. Mobiel museum. Vlakbij station, om gentrificatie tegen te gaan. Goed bereikbaar. Centraal gelegen. Juist niet centraal gelegen maar enigszins uit de drukte van de stad. Anders is de overgang te groot. Route ernaar toe moet rustgevend zijn. Aan het water. Ov verbinding plus parkeren. In de buurt van andere musea. Java-eiland. Geef in de keuze van de locatie, vormgeving etc. prioriteit aan het perspectief en de behoeften van de nazaten van de tot slaafgemaakte mensen. Buitenruimte voor rust en wandelen, water en groen. Goed zichtbaar; in your face.
Fysieke ruimte voor dialoog en reflectie. Iconisch gebouw. Nieuwbouw. ‘Open’. Groot. Van onderen zwaar en naar boven licht. Aandacht voor akoestiek. Aandacht voor zintuigelijke ervaring. Voorbeelden: Joods Historisch Museum Berlijn. American History Museum Washington. Meerdere verdiepingen zodat het uitstraalt dat we geen slachtoffers zijn, maar survivors en met hoop kijken naar de toekomst. Gastvrij. Aantrekkelijk. Transparant gebouw bijvoorbeeld. Niet in zichzelf gekeerd. ‘Open gebouw – gericht op het water’. Gebouw dat nieuwsgierigheid oproept. Confronterend > Verleden moet zichtbaar zijn aan het gebouw, moet een eerlijk verhaal zijn. Zelf in en uit het gebouw kunnen lopen en zelf iets kunnen opzoeken, geen gedwongen route. Het museum moet zodanig worden ingericht dat er ruimte is voor verwerken van vroeger en de beleving van nu. Stilte ruimtes. Cozy (zitzakken). Buitenruimte waar bezoekers kunnen zitten / praten. Het is heel belangrijk dat het gebouw een gevoel achterlaat. Sommige gebouwen spreken je aan, niet alleen vanwege de mooiheid maar ook vanwege de expressie van het verhaal. Content weerspiegelen aan de buitenkant van het gebouw. Gebouw moet trots uitstralen. Gebroken ketenen moeten herkenbaar zijn. Het moet het mooiste gebouw van Nederland worden. Aandacht voor catering/ restaurant. Ook zonder museumbezoek mogelijk. Surinaamse, Caribische keuken.
Omringd door water, ook bereikbaar via het water. Past bij de geschiedenis. Centraal gelegen. Let op dat het wel bruisend wordt, maar geen overlast voor bewoners veroorzaakt.
OPTIE: PAPAVERWEG IN NOORD In combinatie met mooie nieuwbouw. Centraal gelegen. Veel water.
Het gebouw moet iets uitstralen wat recht doet aan de geschiedenis van het slavernijverleden, iets wat aantrekkelijk en inclusief is. Binnen- en buitenruimtes voor bezinning en dialoog. Kunstateliers. M.b.t. keuze architecten: niet enkel grote namen vanwege de grote naam. Belangrijk is persoonlijke betrokkenheid bij het onderwerp en kennis van zulke projecten. Het zwarte perspectief moet centraal staan.
Ruimte voor een park. Is er nog een kavel beschikbaar?
OPTIE: ZUIDOOST NELSON MANDELA PARK Verbindt Zuidoost met het centrum. Goed voor de lokale economie/ banen, combi met theater. Goede (ov) verbinding. Centrale ligging vanuit andere steden. Maar ook: risico dat het teveel een nichemuseum wordt. Het moet nationale allure krijgen. Het moet een nationaal museum worden. Dus bij voorkeur niet in Zuidoost. Bovendien is er in Zuidoost het risico dat het ‘leeg’ blijft staan; dat alleen zwarte mensen erheen gaan terwijl het juist voor alle mensen moet zijn. Ligging aan stromend water, liefs aan Noordelijke IJ-oever. Mogelijkheden tot de aanleg van een (iconisch) park. Aantrekkelijk voor ontspanning. Altijd open. Goede bereikbaarheid belangrijk. O.a. ov. Museumtuin met kunst (beelden).
Spelen met ruimte en licht.
64
Overzicht bijeenkomsten | appendix 1
65
Bijeenkomst Den Haag
Bijeenkomst Zwolle
LOCATIE
GEBOUW
LOCATIE
GEBOUW
Openbare ruimte/ stadspark. Voorbeeld Vliegenbos.
Ruimte voor verschillende theateruitingen. Muziek. Auditorium. Maar ook voor stilte en bezinning. Meer en minder prikkels.
Goede ov (trein) verbinding. Goede bereikbaarheid voor iedereen.
Gebruik van glas, voor een ruimtelijk effect. Glas creëert ook licht.
Centrale ligging; een levendige omgeving. Niet weggestopt (tussen bomen). Niet in de buurt van andere musea.
Iconische vormen.
Verwijzing naar verschillende culturen, bijvoorbeeld door gebruik te maken van planten/ kruiden (eventueel in een kas). In de omgeving moeten de sporen van de Gouden Eeuw te zien zijn, voor het contrast. Museumplein/ grachtengordel. Centrale ligging, aan het water. Optie: Amsterdam Zuidoost is tegelijk aantrekkelijk maar ook stigmatiserend. En zo ook teveel risico op een nichemuseum.
Geen standaard museum, een interactief museum. Projecties aan de buitenkant (in het donker). Transparant. In het oog springend. Architectenselectie: ook jonge zwarte architecten meenemen. Pluspunt als diegene uit de diaspora komt. Ervaring.
Bereikbaar, o.a. ov.
Horeca: wereldkeuken. Gerechten uit het verleden/ uit 35 landen. Kookworkshops. Ontmoetingsplek.
Optie Museumplein, Scheepvaartmuseum, Centraal Station.
Caribische ambiance.
Stenen trap zoals stenen trap in Paramaribo.
Optie: Museumplein. Aan het water. Groen en stilte. Niet in Zuidoost/ Marineterrein. Dependances in Oost Nederland?
Slavenhut (in glas) terug laten komen in het gebouw. Een gebouw dat ontroert, verrast, verovert en verandert. Thuisgevoel, Suriname - Curaçao sfeer. Prettige, herkenbare ontmoetingsplek. Geen saaie bedoening. Ruimtes om lawaai te kunnen maken. Maar ook creatieve en stilleruimtes. Belang van horeca: herkenbaar eten/ recepten. Grote tafels. Aandacht voor de geschiedenis van traditionele gerechten.
Modern. Aantrekkelijk. Nieuw. Voldoende daglicht. Kapperfaciliteiten.
Bijeenkomst Assen LOCATIE
GEBOUW
Waarom moet het in Amsterdam staan? Overweeg dependances.
Gebruik van spiegels. Dat men als witte mens middels een spiegel het zwarte perspectief/ positie kan ervaren.
Optie: nabij de ArenA – Amsterdam Zuidoost
Het gebouw moet culturen verbinden.
Optie: Museumplein.
Horeca belangrijk. Rustige omgeving. Gastvrijheid. Aanbieden van volksvoedsel. Mogelijkheid tot zelf eten bereiden.
Optie: Leidseplein.
Voorbeeld: Nemo museum (vorm van een schip). Of juist helemaal niet omdat met de schepen de ellende begonnen is.
66
Overzicht bijeenkomsten | appendix 1
67
Bijeenkomst Maastricht
Bijeenkomst Amsterdam Oost LOCATIE OPTIE: JAVA-EILAND Goede, mooie en centrale ligging. Water. Connectie met Indonesië. Verbinding met geschiedenis. Slechte connectie qua verbindingen met de stad; weinig ov en de brug is met name in de winter niet ideaal. Mogelijk weerstand van bewoners.
OPTIE: MARINETERREIN Prettige omgeving met veel groen. Kans om jongeren te betrekken. Andere musea in de buurt met een gedeelde thematiek. Geschikt voor kinderen. Goede verbindingen. Centraal gelegen.
GEBOUW
LOCATIE
GEBOUW
Genoeg ruimte om te kunnen verblijven, ook voor bezinning/ (zelf)reflectie - stilteruimtes. Bepaalde elementen (bijvoorbeeld een waterval) kunnen hierbij helpen – museum Washington).
Aan het water. Aan het IJ. Daar waar VOC schepen aanmeerden. Misschien zelfs op het water – alleen per boot bereikbaar.
Soberheid, rust uitstralen, niet teveel afleiding, stilte m.b.t. reflectieruimtes.
Het gebouw moet bijdragen aan een gevoel van thuis en erkenning – ontvangst is belangrijk, welkom voelen. Huiselijke uitstraling, laagdrempelig (moet het wel een museum zijn? Misschien eerder een soort bibliotheek). Balans tussen ruimtes waar verhalen gepresenteerd worden en waar men hierover kan bezinnen. Nieuw en modern architectonisch gebouw, iconische uitstraling. Memorabel. Opvallend. Groot met grote zalen. Herkenbaarheid bieden aan zwarte mensen; zwarte perspectief centraal. Kleuren en sfeer van Afrika (van voor de slavenhandel). Niet al te hoog gebouw. Horeca / eten als verbindend element.
Goed bereikbaar met ov. Goed bereikbaar in het algemeen, ook voor toeristen. In de buurt van Zeeheldencentrum. Er moet ruimte zijn voor buitenactiviteiten. Optie: Bijlmer Oost. Een locatie buiten de comfortzone. Niet te diep in het centrum.
Gebruik rijke materialen; ook uit betreffende landen. Gebruik van lichtinval. Gebruik van glas. ‘Open Space.’ Licht & luchtig. Symbolisch: gebroken ketting. Laagdrempelig & kindvriendelijk. Modern schip. Trots gebouw.
Goede bereikbaarheid voor iedereen; CS of Zuidas.
Gebouw in dialoog met de omgeving; spelen met open en dicht.
Marineterrein.
Opvallend/ herkenbaar gebouw. Het wauw-effect.
Museumplein is te druk.
Aandacht voor architectenselectie: kandidaten uit Afrika/ Azië , Caraïben, Arabische wereld.
Optie: Amsterdam Noord. Optie: een locatie net buiten de stad – rust en sereniteit.
Organische uitstraling.
Aandacht voor inclusieve architectenprocedure. Vakmensen met ervaring met zulke projecten. Open en transparant.
Plek heeft geschiedenis. Te kleine kavel?
Bijeenkomst Eindhoven
Divers genoeg?
OPTIE: AMSTELPARK Prettige omgeving - ook voor kinderen. Veel water en groen. Juist niet geschikt. Voldoende parkeergelegenheid, bijvoorbeeld een parkeergarage. Vlakbij een park. Mogelijke opties: Papaverweg, Sixhaven en Tolhuistuin (vlakbij Eye museum) in Noord. Centrale plek, goede verbindingen.
LOCATIE
GEBOUW
Park nabij. Groen, water, lucht – het gevoel dat je weer even kunt ademen.
Ruimtelijk en licht. Sobere ruimtes/ kapel. M.b.t. reflectieruimtes.
Aan de rand van de stad. Er moet genoeg ruimte zijn. Ook om lawaai te kunnen maken.
Spel tussen donker en licht.
Goed bereikbaar, voldoende parkeergelegenheden.
Een toegankelijk gebouw dat hoop geeft. Een inclusief gebouw.
In het maritieme district, dichtbij het scheepvaartgebied en de haven.
Beleving.
Op het water. Een centrumlocatie met symbolische waarde. Toegankelijk, praktisch, bereikbaar.
Boot of zeppelin. Een mooi gebouw. Denk hierbij aan planten. Belang van architectenselectie, ook zwarte kandidaten. Horecagedeelte: cozy met een buitenruimte. Huiskamergevoel. De vorm van een schip met elementen van de natuur. Inspiratie: Getty Center (LA, VS) of Afrikaans museum (België).
68
Overzicht bijeenkomsten | appendix 1
69
Bijeenkomst Amsterdam Centrum
Bijeenkomst Leeuwarden
LOCATIE
GEBOUW
LOCATIE
GEBOUW
Kop van Java-eiland wordt vaak genoemd. Echter, een enkeling vindt deze locatie te klein.
Reflectieruimte: vijver met tropische planten.
Goed bereikbaar.
Reflectieruimte: warmte, uitnodigende uitstraling. Stilteruimte en nazorgmogelijkheden faciliteren.
Marineterrein. Oosterpark. Amsterdam Noord, Vliegenbos.
Voorbeeld: de ambtswoning.
Ruim en licht gebouw. Organische architectuur. Een dak met palmbladeren.
Iconische uitstraling. Ruimte voor spiritualiteit/ inheemse religies/ tradities.
Het gebouw moet een blijvende indruk achterlaten. Kwalitatieve uitstraling.
Horecaruimte: een ‘open space’ met luxe.
Amsterdam Zuidoost Grachtengordel, hotel l´Europe
Horeca: divers aanbod dat past bij de culturele thema’s. Lange tafels. Centraal ontmoetingspunt.
Centrum.
Looptrap van/ naar het schip – in het ontwerp.
Een groene locatie. Museumplein.
Bijeenkomst Almere Bijeenkomst Arnhem
LOCATIE
GEBOUW
Goede bereikbaarheid ov.
LOCATIE
GEBOUW
Reflectieruimte: ook kleine ruimtes. Ruimtes waar mensen op verschillende manieren met hun emoties kunnen omgaan.
Groen met kunst. Centraal, dichtbij station, goed bereikbaar en toegankelijk. Zodat iedereen het kan zien.
Reflectieruimte: spiegels, licht. Of juist heel prikkelarm, cozy. Waterval, water. Rust.
Combinatie van moderne uitstraling en een authentiek gevoel om de historische betekenis te weerspiegelen.
Architectonische doorkijkjes.
Locatie onderdeel van de inhoud van het museum.
Binnenplaats/ binnenplein.
Architectonische elementen die een brug slaan tussen heden en verleden.
Aan het water.
Open, groots, groot gebouw.
Java-eiland.
Oneindigheid en uitzichtloosheid in het gebouw.
Buiten de stad, veel natuur, wel bereikbaar met ov.
Schaalmodel VOC schip.
Gratis parkeren.
Openheid en gevangenschap beide in het ontwerp.
Groene omgeving.
Voorbeeld: Joods museum Berlijn. Memory Hill museum Pretoria (ZA). Apartheidsmuseum, Johannesburg (ZA).
Opties: Amstelpark, Oosterpark, aan het IJ. Marineterrein.
Toegankelijk. Ontwerp: vorm van een slavenschip. Ontwerp: vorm van een fort. Fysieke ervaring van wat er gebeurd is. Belang van architectenselectie. Krachtig.
Kaart waarover je kunt lopen. Modern, licht, opvallend – een trekpleister. Meerdere etages, ruim opgezet. CO2 neutraal. Toegankelijk, inclusief. Veel groen, veel kleur, niet hoekig. Aandacht voor architectenselectie, en door wie het gebouw wordt gebouwd.
70
Overzicht bijeenkomsten | appendix 1
71
Bijeenkomst Tilburg
Zienswijze Werkgroep Ontwikkeling Marineterrein (WOM)
LOCATIE
GEBOUW
Centraal in de stad.
Voor zoveel mogelijk mensen toegankelijk.
Makkelijk bereikbaar.
Een toegankelijk gebouw, makkelijk bereikbaar en geschikt voor mindervaliden en ouderen.
Goede aansluiting op diverse vervoersmogelijkheden. Voor rust en reflectie net buiten de binnenstad plaatsen, maar dichtbij.
LOCATIE PLEIDOOI VAN DE WERKGROEP VOOR LOCATIE MARINETERREIN
Een kleurrijk gebouw met veel licht en spiegels.
Historische link: terrein van de admiraliteit; verschillende historische narratieven
Het museum moet een Caribisch tintje hebben, verwijzing naar culturele diversiteit.
Gunstige stedenbouwkundige ligging, nabij andere belangrijke (historische) plekken/ instellingen.
Het museum moet niet alleen de zwaarte van het verleden tonen, maar ook laten zien hoe het ons verbindt en welke toekomst we samen willen creëren.
Museum past in de visieontwikkeling Marineterrein.
Het moet kleurrijk en niet-westers zijn, met de nadruk op het vinden van verbindingen tussen mensen, zonder het belerende aspect.
GEBOUW
Natuur in de omgeving beschikbaar; groen en water. Koppeling met onderzoek en innovatie goed mogelijk. Marineterrein als ontmoetingsplaats. Draagvlak in de omgeving.
Zienswijze International Center for Amazonian Indigenous Knowledge (AMIK) LOCATIE
GEBOUW
Pleidooi voor locatie Museumplein: Toegankelijk. Goed zichtbaar. Aantrekkelijk vanwege aanwezigheid andere musea. Historische link vanwege tentoonstelling 1883 (Expo).
72
Overzicht bijeenkomsten | appendix 1
73
Appendix 2
LOCATIE AMSTELPARK -
0
+
RUIMTELIJKE INPASSING VAN PROGRAMMA Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO)
Nieuwbouw niet direct mogelijk Meer dan 5.000 m2 of in een park
Mogelijkheid van een park
KARAKTERISTIEKEN LOCATIE Ligging aan (open) water
Gelegen aan water
Zichtbaarheid gebouw (iconisch/ symbolisch)
Slecht
Mate van stedelijkheid omgeving
Luwe buurt
Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter)
Geen/nauwelijks culturele instellingen
BEREIKBAARHEID
7
Overzicht beoordelingsmatrix per locatie
Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter)
0-1
Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte
> 500 meter
Auto/touringcar: afstand tot rijksweg
< 5 minuten
Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening
< 100 meter afstand, of inpandig
Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets
50 - 250 meter
Water: mogelijkheid tot vervoer over water
Beperkt/eventueel mogelijk
ONTWIKKELMOGELIJKHEDEN Planvorming
Niet passend binnen plannen/fasering Eigendom gemeente Amsterdam
Eigendomssituatie Huidig gebruik
In gebruik en lastig verplaatsbaar
Beschikbaarheid voor start bouw
Middellange termijn (na 2025)
Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken)
Enige/matige kosten
RUIMTELIJKE BEPERKINGEN Milieubeperkingen / externe veiligheid / omgevingsvisie 2050 Hoofdgroenstructuur Bezoekerseconomie 2035
74
Overzicht beoordelingsmatrix per locatie | appendix 2
Geen beperkingen Gelegen in HGS Versterkt meerkernige bezoekerseconomie
75
LOCATIE JAVA-EILAND
LOCATIE ORANJESLUIZEN -
0
+
RUIMTELIJKE INPASSING VAN PROGRAMMA
-
0
+
RUIMTELIJKE INPASSING VAN PROGRAMMA
Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO)
Nieuwbouw mogelijk
Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO)
Mogelijkheid van een park
Meer dan 5.000 m2 of in een park
Mogelijkheid van een park
Nieuwbouw mogelijk Minder dan 1.000 m2
KARAKTERISTIEKEN LOCATIE
KARAKTERISTIEKEN LOCATIE Ligging aan (open) water
Gelegen aan open water
Ligging aan (open) water
Gelegen aan open water
Zichtbaarheid gebouw (iconisch/ symbolisch)
Goed
Zichtbaarheid gebouw (iconisch/ symbolisch)
Goed
Mate van stedelijkheid omgeving
Gemengde stadsbuurt
Mate van stedelijkheid omgeving
Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter)
Enkele culturele instellingen
Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter)
Lange termijn (na 2030) Geen/nauwelijks culturele instellingen
BEREIKBAARHEID
BEREIKBAARHEID Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter)
2
Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter)
0-1
Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte
200 - 500 meter
Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte
> 500 meter
Auto/touringcar: afstand tot rijksweg
5 - 15 minuten
Auto/touringcar: afstand tot rijksweg
> 15 minuten
Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening
100 - 500 meter
Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening
> 500 meter
Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets
< 50 meter
Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets
< 50 meter
Water: mogelijkheid tot vervoer over water
Vervoer over water mogelijk
Water: mogelijkheid tot vervoer over water
Vervoer over water mogelijk
ONTWIKKELMOGELIJKHEDEN
ONTWIKKELMOGELIJKHEDEN
Niet passend binnen plannen/fasering
Planvorming
Passend binnen plannen/ fasering
Planvorming
Eigendomssituatie
Eigendom gemeente Amsterdam
Eigendomssituatie
Eigendom gemeente Amsterdam
Huidig gebruik
Vrij voor ontwikkeling
Huidig gebruik
Vrij voor ontwikkeling
Beschikbaarheid voor start bouw
Korte termijn (direct)
Beschikbaarheid voor start bouw
Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken)
Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken)
Enige/matige kosten
Lange termijn (na 2030) Enige/matige kosten
RUIMTELIJKE BEPERKINGEN
RUIMTELIJKE BEPERKINGEN Milieubeperkingen / externe veiligheid / omgevingsvisie 2050
Geen beperkingen
Milieubeperkingen / externe veiligheid / omgevingsvisie 2050
Geen beperkingen
Hoofdgroenstructuur
Niet gelegen in HGS
Hoofdgroenstructuur
Niet gelegen in HGS
Bezoekerseconomie 2035
76
Overzicht beoordelingsmatrix per locatie | appendix 2
Neutraal
Bezoekerseconomie 2035
Neutraal
77
LOCATIE MARINETERREIN
LOCATIE NELSON MANDELAPARK -
0
+
RUIMTELIJKE INPASSING VAN PROGRAMMA Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO)
-
0
+
RUIMTELIJKE INPASSING VAN PROGRAMMA Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO)
Nieuwbouw niet direct mogelijk Meer dan 5.000 m2 of in een park
Mogelijkheid van een park
Nieuwbouw niet direct mogelijk Meer dan 5.000 m2 of in een park
Mogelijkheid van een park
KARAKTERISTIEKEN LOCATIE
KARAKTERISTIEKEN LOCATIE Ligging aan (open) water
Ligging aan (open) water
Gelegen aan water
Zichtbaarheid gebouw (iconisch/ symbolisch)
Goed
Zichtbaarheid gebouw (iconisch/ symbolisch)
Mate van stedelijkheid omgeving
Centrumgebied
Mate van stedelijkheid omgeving
Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter)
Diverse (grotere) culturele voorzieningen
Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter)
Niet gelegen aan het water Matig Luwe buurt Enkele culturele instellingen
BEREIKBAARHEID
BEREIKBAARHEID Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter)
2
Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter)
2
Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte
200 - 500 meter
Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte
200 - 500 meter
Auto/touringcar: afstand tot rijksweg
> 15 minuten
Auto/touringcar: afstand tot rijksweg
5 - 15 minuten
Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening
> 500 meter
Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening
100 - 500 meter 50 - 250 meter
Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets
< 50 meter
Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets
Water: mogelijkheid tot vervoer over water
Vervoer over water mogelijk
Water: mogelijkheid tot vervoer over water
Niet mogelijk
ONTWIKKELMOGELIJKHEDEN
ONTWIKKELMOGELIJKHEDEN
Niet passend binnen plannen/fasering
Planvorming
Niet passend binnen plannen/fasering
Planvorming
Eigendomssituatie
Particulier eigendom
Eigendomssituatie
Eigendom gemeente Amsterdam
Huidig gebruik
In gebruik en lastig verplaatsbaar
Huidig gebruik
Vrij voor ontwikkeling
Beschikbaarheid voor start bouw
Lange termijn (na 2030)
Beschikbaarheid voor start bouw
Korte termijn (direct)
Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken)
Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken)
Enige/matige kosten
Enige/matige kosten
RUIMTELIJKE BEPERKINGEN
RUIMTELIJKE BEPERKINGEN Milieubeperkingen / externe veiligheid / omgevingsvisie 2050
Geen beperkingen
Milieubeperkingen / externe veiligheid / omgevingsvisie 2050
Geen beperkingen
Hoofdgroenstructuur
Niet gelegen in HGS
Hoofdgroenstructuur
Niet gelegen in HGS
Bezoekerseconomie 2035
Versterkt meerkernige bezoekerseconomie
Bezoekerseconomie 2035
78
In strijd met bezoekerseconomie
Overzicht beoordelingsmatrix per locatie | appendix 2
79
LOCATIE SIXHAVEN
LOCATIE ZUIDAS-KENNISKWARTIER -
0
+
RUIMTELIJKE INPASSING VAN PROGRAMMA Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO)
-
0
+
RUIMTELIJKE INPASSING VAN PROGRAMMA Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO)
Nieuwbouw niet direct mogelijk Meer dan 5.000 m2 of in een park
Mogelijkheid van een park
Mogelijkheid van een park
Nieuwbouw niet direct mogelijk Minder dan 1.000 m2
KARAKTERISTIEKEN LOCATIE
KARAKTERISTIEKEN LOCATIE Gelegen aan open water
Ligging aan (open) water
Niet gelegen aan het water
Zichtbaarheid gebouw (iconisch/ symbolisch)
Goed
Zichtbaarheid gebouw (iconisch/ symbolisch)
Slecht
Mate van stedelijkheid omgeving
Centrumgebied
Mate van stedelijkheid omgeving
Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter)
Diverse (grotere) culturele voorzieningen
Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter)
Ligging aan (open) water
Gelegen aan water
Centrumgebied Enkele culturele instellingen
BEREIKBAARHEID
BEREIKBAARHEID Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter)
3 of meer
Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte
200 - 500 meter
Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter)
3 of meer
Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte
< 200 meter < 5 minuten
Auto/touringcar: afstand tot rijksweg
> 15 minuten
Auto/touringcar: afstand tot rijksweg
Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening
> 500 meter
Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening
Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets
< 50 meter
Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets
Water: mogelijkheid tot vervoer over water
Vervoer over water mogelijk
Water: mogelijkheid tot vervoer over water
100 - 500 meter < 50 meter Niet mogelijk
ONTWIKKELMOGELIJKHEDEN
ONTWIKKELMOGELIJKHEDEN Planvorming
Geen planvorming Eigendom gemeente Amsterdam
Eigendomssituatie
Planvorming
Passend binnen plannen/ fasering
Eigendomssituatie
Eigendom gemeente Amsterdam
Huidig gebruik
In gebruik en lastig verplaatsbaar
Huidig gebruik
Vrij voor ontwikkeling
Beschikbaarheid voor start bouw
Lange termijn (na 2030)
Beschikbaarheid voor start bouw
Korte termijn (direct)
Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken)
Hoge kosten
Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken)
RUIMTELIJKE BEPERKINGEN
RUIMTELIJKE BEPERKINGEN Milieubeperkingen / externe veiligheid / omgevingsvisie 2050
Matige/mogelijke beperkingen
Hoofdgroenstructuur Bezoekerseconomie 2035
80
Overzicht beoordelingsmatrix per locatie | appendix 2
Enige/matige kosten
Niet gelegen in HGS Neutraal
Milieubeperkingen / externe veiligheid / omgevingsvisie 2050
Geen beperkingen
Hoofdgroenstructuur
Niet gelegen in HGS
Bezoekerseconomie 2035
Versterkt meerkernige bezoekerseconomie
81
LOCATIE GAASPERPLAS
LOCATIE HOUTHAVENS/MINERVAHAVEN -
0
+
RUIMTELIJKE INPASSING VAN PROGRAMMA
-
0
RUIMTELIJKE INPASSING VAN PROGRAMMA
Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO)
Nieuwbouw mogelijk
Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO)
Mogelijkheid van een park
Meer dan 5.000 m2 of in een park
Mogelijkheid van een park
Nieuwbouw mogelijk Minder dan 1.000 m2
KARAKTERISTIEKEN LOCATIE
KARAKTERISTIEKEN LOCATIE Ligging aan (open) water
Gelegen aan water
Ligging aan (open) water
Zichtbaarheid gebouw (iconisch/ symbolisch)
Matig
Zichtbaarheid gebouw (iconisch/ symbolisch)
Gemengde stadsbuurt
Mate van stedelijkheid omgeving
Gemengde stadsbuurt
Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter)
Enkele culturele instellingen
Mate van stedelijkheid omgeving
Luwe buurt Enkele culturele instellingen
Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter)
Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter)
0-1
Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte
200 - 500 meter
Auto/touringcar: afstand tot rijksweg Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening
< 5 minuten > 500 meter
Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets Water: mogelijkheid tot vervoer over water
Gelegen aan open water
BEREIKBAARHEID
BEREIKBAARHEID Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter)
< 50 meter
0-1
Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte
200 - 500 meter
Auto/touringcar: afstand tot rijksweg
In gebruik maar verplaatsbaar
Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening
100 - 500 meter
Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets
> 250 meter Vervoer over water mogelijk
Water: mogelijkheid tot vervoer over water
Niet mogelijk
ONTWIKKELMOGELIJKHEDEN
ONTWIKKELMOGELIJKHEDEN Planvorming
Passend binnen plannen/ fasering
Planvorming
Eigendomssituatie
Eigendom gemeente Amsterdam
Eigendomssituatie
Passend binnen plannen/ fasering Particulier eigendom
Huidig gebruik
In gebruik maar verplaatsbaar
Huidig gebruik
In gebruik maar verplaatsbaar
Beschikbaarheid voor start bouw
Middellange termijn (na 2025)
Beschikbaarheid voor start bouw
Middellange termijn (na 2025)
Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken)
Enige/matige kosten
Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken)
Enige/matige kosten
RUIMTELIJKE BEPERKINGEN
RUIMTELIJKE BEPERKINGEN Milieubeperkingen / externe veiligheid / omgevingsvisie 2050 Hoofdgroenstructuur
Geen beperkingen Gelegen in HGS
Bezoekerseconomie 2035
82
+
Overzicht beoordelingsmatrix per locatie | appendix 2
Versterkt meerkernige bezoekerseconomie
Milieubeperkingen / externe veiligheid / omgevingsvisie 2050
Geen beperkingen
Hoofdgroenstructuur
Niet gelegen in HGS
Bezoekerseconomie 2035
Neutraal
83
Appendix 3
8
84
Overzicht beoordelingsmatrix per locatie | appendix 2
Overzichtsmatrix draagvlak
85
1 2 3
Houthavens Sixhaven
1
Javaeiland
1
2
2 3 1 2 3
3
1 2
Oranjesluizen
Marineterrein
3
Legenda 1
Indicatie draagvlak regiegroep (NiNsee, MzM en IZI Solutions)
2
Indicatie draagvlak vanuit participatietraject met Nederland en Amsterdam
3
Indicatie draagvlak kwartiermakers (Maatschappelijk, Museaal, Fysiek)
1 2 3
Zuidas 1
Hoog
2 3
Amstelpark 1
Gemiddeld
2 3
Nelson Mandelapark
1 2
Laag
3
Gaasperplas
86
Overzicht beoordelingsmatrix per locatie | appendix 2
87
88
Locatieonderzoek
www.amsterdam.nl/diversiteit/nationaal-slavernijmuseum