3. Bijlage Reactie DJZ

Reactie Directie Juridische Zaken op rapport Nauta Dutilh

Inleiding Het rapport "Klimaatverplichtingen gemeente Amsterdam" bevat een juridische analyse van de mogelijke verplichtingen die op de gemeente rusten met betrekking tot klimaatmitigatie en adaptatie. De rapportage onderstreept terecht dat de gemeente niet alleen een bestuurlijke verantwoordelijkheid heeft, maar dat ook juridische verplichtingen voortvloeien uit nationale en internationale wetgeving. Sommige van de verplichtingen zijn helder en afgebakend, zoals1 de verplichtingen uit de Richtlijn Energieprestatie van gebouwen en de Herziene Energie-efficiëntierichtlijn, die specifieke doelstellingen vastlegt voor de eigen overheidsgebouwen ook voor lokale overheden (energiezuinigheidseisen, zonnepanelen waar mogelijk, met streefdata). Andere verplichtingen zijn minder afgebakend. Klimaatjurisprudentie en doorwerking naar decentrale overheden Uit jurisprudentie, waaronder de KlimaSeniorinnen-uitspraak en de Urgenda-zaak, volgt dat overheden een algemene verplichting hebben om effectief klimaatbeleid te voeren. De mate waarin deze rechtspraak rechtstreeks doorwerkt naar decentrale overheden, zoals gemeenten, is echter niet eenduidig. Het is aannemelijk dat ook lokale overheden zoals de gemeente Amsterdam gebonden zijn aan internationale klimaatverplichtingen, zoals die voortvloeien uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).

De volledige omvang van deze verplichting staat echter niet vast. Inspanningsverplichting versus resultaatsverplichting De meer algemene klimaatverplichtingen voor de gemeente zijn als inspanningsverplichtingen te kwalificeren, in tegenstelling tot een resultaatsverplichting waarbij een resultaat gegarandeerd wordt. De inspanningsverplichting houdt in dat de gemeente aantoonbaar en actief beleid moet opstellen en ook uitvoeren en actualiseren om de gestelde klimaatdoelen te realiseren. Beleidsruimte en juridische randvoorwaarden Binnen deze juridische context beschikt de gemeente over beleidsruimte bij de uitvoering van haar klimaatverplichtingen, binnen de grenzen van geldende wet- en regelgeving. De implementatie van maatregelen wordt bepaald door bestuurlijke afwegingen, financiële haalbaarheid en technologische ontwikkelingen, waarbij ook het eigen klimaatbeleid expliciet in de afweging betrokken moeten worden. Het rapport benadrukt ook dat de interpretatie en doorwerking van deze verplichtingen een dynamisch proces is, waarbij juridische en beleidsmatige onzekerheden een rol spelen. Een voortdurende uitdaging blijft de borging, waaronder ook juridisch, van duurzaamheidsbeleid binnen het bredere bestuurlijke en maatschappelijke speelveld. De ontwikkeling van jurisprudentie en veranderende wetgeving kunnen impact hebben op de verplichtingen van de gemeente.

Daarnaast bestaat er onduidelijkheid over de mate waarin de gemeente in dit kader aansprakelijk kan worden gesteld en geacht. Dit vraagt om een continue monitoring van juridische ontwikkelingen en een adaptieve aanpak bij de uitvoering van klimaatbeleid.1 Zie bijlage 2 van Nauta. Conclusie Gezien deze juridische en beleidsmatige dynamiek is het van belang dat de gemeente Amsterdam haar duurzaamheidsbeleid juridisch goed blijft verankeren en structureel blijft evalueren hoe zij

haar (inspannings)verplichtingen effectief kan invullen. De aanbevelingen uit de rapportage bieden hiervoor een waardevolle leidraad en onderstrepen de noodzaak van een lange termijn strategie waarin juridische zekerheid, beleidsmatige uitvoerbaarheid en bestuurlijke verantwoordelijkheid in samenhang worden geborgd. De gemeente Amsterdam is ambitieus en koploper op gemeentelijk duurzaamheidsbeleid. Zo heeft de gemeente actief MVOI- en duurzaamheidsbeleid verankerd in onder andere haar inkoopbeleid. Amsterdam heeft een klimaatstrategie vastgesteld die is afgestemd op nationale en internationale klimaatdoelstellingen. Dit beleid is gebaseerd op juridische kaders zoals de Klimaatwet, het Klimaatakkoord en de Europese Green Deal. Hoewel juridische procedures tegen de gemeente niet volledig kunnen worden uitgesloten, lijkt de kans op een succesvolle afdwinging van verdergaande klimaatmaatregelen binnen de huidige juridische kaders beperkt. De gemeente voert aantoonbaar klimaatbeleid en conformeert zich aan bestaande regelgeving. Een eventuele procedure en de uitkomst daarvan zal afhangen van de interpretatie van open normen, de mate waarin de gemeente haar inspanningen en afwegingen inzichtelijk maakt en motiveert en de vraag in hoeverre rechterlijke instanties bereid zijn beleidsvrijheid van decentrale overheden te begrenzen.

Daarbij geldt dat de bewijslast voor juridische afdwinging grotendeels bij eisers ligt en dat de aard van klimaatverplichtingen als inspanningsverplichtingen de kans op succesvolle handhaving door de rechter beperkt.