3 - Bijlage 3 - CE Delft 200341 Update Monitor Amsterdam Klimaatneutraal

29

200341 - Monitor Amsterdam Klimaatneutraal - Maart 2021

Figuur 8 - CO2-reductie 2018-2030 (kton CO2-eq. per jaar) uitgesplitst naar autonome ontwikkelingen, maatregelen en groei van de stad

6.000 5.000

4.000 3.000 2.000 1.000 2018

Autonoom

Beleid

Groei

2030

Nieuwe raming hoger dan raming vorig jaar De belangrijkste updates in de raming van dit jaar betreffen de Transitievisie Warmte, het vestigingsbeleid voor datacenters en de emissiefactor van elektriciteit. Deze zorgen alle voor een bijstelling naar boven van de verwachte emissies in 2030. Figuur 9 - Vergelijking vorige en nieuwe raming voor 2030 (kton)

30

200341 - Monitor Amsterdam Klimaatneutraal - Maart 2021

Wanneer we, ten slotte, de vergelijking maken met de KEV, dan zien we het volgende: — Op transitiepad Gebouwde Omgeving is deze raming ongeveer gelijk aan de landelijke projectie. — Op Mobiliteit kunnen de emissies Amsterdam sterker dalen dan de landelijke projectie, afhankelijk van succesvolle invoering van de uitstootvrijezones. — Op Haven en Industrie voorziet deze raming meer reductie dan wat de KEV landelijk prognosticeert. Dit komt door CO2-afvang bij het AEB en omdat de CO2-heffing hier is opgenomen in de berekening, wat in de KEV nog niet het geval was. — Op Elektriciteit ligt deze raming in lijn met de KEV. De belangrijkste factor is dan ook de landelijke emissiefactor, overgenomen uit de KEV. Wel is hier relatief een grotere stijging van het elektriciteitsverbruik voorzien, wat voortvloeit uit groei van datacenters, relatief meer nieuwbouw, en de uitstootvrije mobiliteit die een versnelde transitie naar elektrische voertuigen impliceert.

8.2

Wat zijn de kritische succesfactoren? Wat zijn nu de meest bepalende factoren voor de geraamde CO2-reductie? De belangrijkste factor is de emissiefactor van elektriciteit. Ter illustratie: zouden we in deze raming voor 2030 de emissiefactor op de waarde van 2018 zetten (0,43 kg/kWh in plaats van 0,12 kg/kWh) en de rest van de raming gelijk houden, inclusief de verschuiving van fossiel naar elektriciteit, dan zou de CO2-uitstoot uitkomen op 4.600 kton in plaats van 2.400 kton.4 Aan de ontwikkeling van de emissiefactor kan de stad Amsterdam slechts in beperkte mate een bijdrage leveren met hernieuwbare opwek, de ontwikkeling ligt grotendeels buiten directe invloed. Door de verschuiving van energiegebruik van gas en fossiele brandstoffen naar elektriciteit, wordt de emissiefactor echter extra van belang. De CO2-afvang bij de AEB is ook een grote factor. Die is nu op 450 kton geraamd en vormt daarmee ongeveer een vijfde van de totale reductie. Het staat nog niet vast dat dit doorgaat, bovendien is er de vraag of een deel niet naar CCU gaat in plaats van CCS, in welk geval de afgevangen CO2 niet in mindering zou komen van gemeente Amsterdam. De uitstootvrijezones voor mobiliteit hebben een effect van vergelijkbare grootte (circa 500 kton). Kritisch is hier of de gemeente mandaat krijgt om deze volledig in te voeren.

Bovendien zal de transitie naar elektrische voertuigen gefaciliteerd moeten worden met onder meer voldoende laadinfrastructuur. De verwachting is dat in komende jaren duidelijkheid komt in hoeverre het Actieplan Schone Lucht een haalbare kaart is. De Transitievisie Warmte kan, bij maximaal succes in de uitvoering, tot circa 400 kton CO2reductie leiden in 2030 ten opzichte van 2018. De eerste ervaringen, ook nationaal, wijzen er echter op dat het geviseerde tempo optimistisch is. Kritisch zijn in ieder geval twee zaken. Ten eerste, hoe aantrekkelijk is het voor eigenaren en bewoners om de transitie te maken, hoe ontwikkelen zich de gasprijs voor de consument, de kosten van nieuwe installaties of van warmtelevering, en de beschikbaarheid van grondgebonden leningen? Ten tweede, krijgen gemeenten de bevoegdheid om wijken van aardgas af te sluiten, en onder welke voorwaarden, en vanaf wanneer? Dit zal mede het succes van de maatregelen voor de ________________________________ 4

Zoals aangegeven in Paragraaf 1.2 vormt het effect van meerdere maatregelen niet de optelsom van de effecten van afzonderlijke maatregelen. Net zo: wanneer we één factor veranderen en de rest gelijk houden, dan geeft dat een indicatie voor de gevoeligheid voor die factor, maar zulke gevoeligheden voor meerdere factoren kunnen we niet optellen. Ze staan niet los van elkaar, maar hangen samen. Bijvoorbeeld: de gevoeligheid voor de emissiefactor wordt groter bij meer elektrificatie.

31

200341 - Monitor Amsterdam Klimaatneutraal - Maart 2021

gebouwde omgeving bepalen, en dit ligt niet geheel in de hand van de gemeente, maar zeker ook bij het rijk. De laatste factor die we willen noemen zijn de datacenters. Dit jaar is meer zicht op de mogelijke ontwikkelingen gekomen. De mogelijke groeipaden tot 2025 en 2030 en de onzekerheid in de emissiefactor van elektriciteit, geven samen een grote spreiding in de uitstoot. De onzekerheid is zowel in 2025 als in 2030 bijna 400 kton groot (zie de resultaten in Tabel 8). In het datacenterbeleid heeft de gemeente opgenomen dat er monitoring en evaluatie ingericht worden, om zicht te krijgen en te houden op het elektriciteitsverbruik en de emissies die daarmee gepaard gaan.

8.3

Wat is de impact van de coronacrisis? Door de coronacrisis zal de uitstoot in 2020 aanmerkelijk lager zijn dan in voorgaande jaren. In de gebouwde omgeving zal er een verschuiving zijn tussen kantoren en woningen. Er was minder mobiliteit, ook op de weg, en productie in de industrie was in sommige sectoren lager. Elektriciteitsverbruik is vermoedelijk ongeveer gelijk gebleven. Scenario’s uit de KEV en eerste cijfers van CBS wijzen op 14% minder uitstoot in 2020 ten opzichte van 2018 in Amsterdam. De verwachting is dat de economie na de coronacrisis terug zal groeien. Er kan een blijvende impact zijn, bijvoorbeeld op thuiswerken, met gunstige gevolgen voor de uitstoot. Op middellange termijn (tot 2025) is er het risico dat particulieren en bedrijven minder investeringsruimte hebben voor duurzaamheid, wat tot gevolg kan hebben dat de reductie van uitstoot vertraging oploopt. Los daarvan laat deze raming zien dat de uitstoot van mobiliteit, haven en industrie in 2025 waarschijnlijk op een hoger niveau liggen dan in 2020. Op de lange termijn (2030) zal de economie hersteld zijn, wat niet per se betekent dat eventuele opgelopen vertraging zal worden ingelopen. Overheden kunnen met normerend beleid of stimuleringsmaatregelen bijdragen aan een groen herstel.

8.4

Wat is de impact van mogelijk nieuw Europees en Nederlands beleid? Door het PBL is berekend dat met het door het Rijk vastgestelde beleid een CO2-reductie van 34% zal worden bereikt in 2030 (PBL, 2020a). Dat is nog onvoldoende om de doelstelling van het Klimaatakkoord te realiseren. Het nieuwe kabinet zal daarom aanvullend beleid moeten ontwikkelen om de beoogde 49% reductie te realiseren. Dit kan er voor zorgen dat de gemeente Amsterdam meer dan de nu geraamde reductie kan realiseren. Hierbij denken we onder andere aan aanvullende wetgeving die gemeente de instrumenten geeft om zero-emissiezones ook voor CO2 aan te wijzen, en de aanwijsbevoegdheid om het aardgasnet in een buurt of wijk te vervangen door een warmtenet. Ook zal het gaan om extra financiële prikkels, zowel subsidies als CO2-beprijzing. De EU Green Deal, die streeft naar een CO2-reductie van 55%, zal ook effect hebben op de realisatie van het Amsterdamse klimaatdoel. Door scherpere richtlijnen — met name RED: hernieuwbare bronnen; FQD: verlaging CO2-emissie van benzine/diesel, CO2-normering van voertuigen; EED: CO2-normering van gebouwen — krijgt Amsterdam waarschijnlijk een zetje in de rug.

Door de scherpere richtlijnen zullen elektrische auto’s in grotere getalen op de markt komen, elektrische apparaten zuiniger worden, de CO2-kosten voor bedrijven hoger worden en er nationale wetten komen om gebouwen energiezuiniger te maken. Ook kan de

32

200341 - Monitor Amsterdam Klimaatneutraal - Maart 2021

EU Green Deal ertoe leiden dat Nederland de ontwikkeling van windparken op zee versnelt, met een positieve impact op de emissiefactor van elektriciteit. De effecten hiervan zullen het komend jaar helder gaan worden en zijn nu nog niet meegerekend omdat de plannen nu nog te weinig concreet zijn, maar de kans dat dat snel verandert is groot.

33

200341 - Monitor Amsterdam Klimaatneutraal - Maart 2021

Literatuur ABF Research, 2019. Primos: Woningvoorraad - Amsterdam. AEB Amsterdam. 2017. CO2 is een bruikbare grondstof. Available: https://www.aebamsterdam.nl/over-aeb/nieuws/2017/co2-is-een-bruikbare-grondstof/ [Accessed 2020]. AFWC, FAH & Gemeente Amsterdam, 2019. Samenwerkingsafspraken 2020-2023: Amsterdamse prestatieafspraken tussen de huurderskoepels, de woningcorporaties en de gemeente (Onderhandelakkoord 7 november 2019). Amsterdam, Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties; Federatie Amsterdamse Huurderskoepels, Gemeente Amsterdam. Boeschoten, 2018. Potentiële energiebesparing na isolatiemaatregelen (niet openbaar). Liander. Buck Consultants International, TNO, CE Delft, Connekt, Districon, Hogeschool van Amsterdam & Panteia, 2019. Laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen in de stadslogistiek. Delft, Connekt. CBS. 2020a. Statline : Raming CO2-emissie naar lucht; Nederlandse economie, Nationale rekeningen (10 december 2020) [Online]. Available: https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/84057NED/table [Accessed 2021]. CBS. 2020b. Statline: Personenauto's; voertuigkenmerken, regio's, 1 januari [Online]. CBS. Available: Personenauto's; voertuigkenmerken, regio's, 1 januari [Accessed 2021]. CE Delft, 2014. STREAM personenvervoer 2014 versie 1.1. : Studie naar TRansportEmissies van Alle Modaliteiten: emissiekentallen 2011. Delft, CE Delft. CE Delft, 2020.

CO2-effecten van de Transitievisie Warmte, gemeente Amsterdam. Delft, CE Delft. CE Delft, 2021. STREAM Goederenvervoer 2020 (versie 2). Delft, CE Delft. CO2emissiefactoren.nl. 2019. Lijst emissiefactoren [Online]. Available: https://www.co2emissiefactoren.nl/lijst-emissiefactoren/ [Accessed 2019]. ECN, 2017. Energielabels en het daadwerkelijk energieverbruik van kantoren. Petten, ECN. Elektrische voertuigen. lopend. Elektrische voertuigen (EV) Database : Tesla [Online]. Available: https://ev-database.nl/search/?q=tesla [Accessed 2020]. Gemeente Amsterdam, 2019a. Actieplan Schone lucht : Uitstootvrij Amsterdam. Amsterdam, Gemeente Amsterdam. Gemeente Amsterdam, 2019b. Amsterdam maakt ruimte : Agenda Amsterdam Autoluw. Amsterdam, Gemeente Amsterdam.

34

200341 - Monitor Amsterdam Klimaatneutraal - Maart 2021

Gemeente Amsterdam, 2019c. Kantorenplan 2019-2026 : Toekomstbestendige kantoren voor de vraag van vandaag en morgen, concept 19 maart. Amsterdam, Gemeente Amsterdam. Gemeente Amsterdam, 2019d. Thematische studie elektriciteit Amsterdam. Amsterdam, Gemeenter Amsterdam. Gemeente Amsterdam, 2020a. Amsterdam Duurzaam Digitaal: Vestigingsbeleid datacenters gemeente Amsterdam 2020-2030. Gemeente Amsterdam. 2020b. Prognose aantal inwoners per stadsdeel [Online]. Available: https://api.data.amsterdam.nl/dcatd/datasets/OUQVg8SE1S5jNQ/purls/9 [Accessed]. Gemeente Amsterdam. 2020. Prognose aantal woningen per stadsdeel [Online]. Available: https://api.data.amsterdam.nl/dcatd/datasets/OUQVg8SE1S5jNQ/purls/10 [Accessed]. Gemeente Amsterdam, 2021. Ontwerp Omgevingsvisie 2050 : Een menselijke metropool. Amsterdam, Gemeente Amsterdam. Gemeente Amsterdam & Liander, 2019. Thematische studie elektriciteit Amsterdam. Amsterdam, Gemeenter Amsterdam. Gemeente Amsterdam OIS, 2020. Draagvlak energietransitie bedrijven en maatschappelijke instellingen. Gemeente Amsterdam & Over Morgen, 2020. Transitievisie Warmte (versie voor inspraak). Gemeenteraad Amsterdam, 2018, p.40. Een nieuwe lente en een nieuw geluid : Coalitieakkoord Amsterdam Amsterdam, Coalitie Gemeenteraad Amsterdam. IEA. 2020.

COVID-19: Exploring the impacts of the Covid-19 pandemic on global energy markets, energy resilience, and climate change [Online]. Available: https://www.iea.org/topics/covid-19 [Accessed 2021]. ING, 2019. Further efficiency gains vital to elektricity use of data. ING, 2021. Grotere bedrijven investeren volop in duurzame herstart uit coronacrisis. IPCC, 2006/2019. Guidelines for National Greenhouse Gas Accounting. The Institute for Global Environmental Strategies (IGES). Klimaatakkoord.nl, 2019. Klimaatakkoord. Den Haag, Rijksoverheid. KNMI, 2014. KNMI'14: klimaatscenario's voor Nederland. KWINK & Rebel, 2020. Tussentijdse evaluatie Programma Aardgasvrije Wijken. Rotterdam, Rebel Energy, Water & Climate. MRA, 2020. Economische Verkenningen Metropoolregio Amsterdam 2020. PBL, 2019a. Het Klimaatakkoord : effecten en aandachtspunten. Den Haag, Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).

35

200341 - Monitor Amsterdam Klimaatneutraal - Maart 2021

PBL, 2019b. Klimaat- en energieverkenning 2019 (KEV). Den Haag, Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). PBL, 2019, tabel 13. Klimaat- en energieverkenning 2019 (KEV). Den Haag, Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). PBL, 2020a. Klimaat- en Energieverkenning 2020 (KEV). Den Haag, Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). PBL, 2020a, p. 140. Klimaat- en Energieverkenning 2020 (KEV). Den Haag, Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). PBL, 2020b. Woonlastenneutraal koopwoningen verduurzamen : Verkenning van de effecten van beleids- en financieringsinstrumenten. Den Haag, Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Port of Amsterdam, 2020. Strategie 2021-2025: Het voortouw nemen - Duurzaam versnellen in de Amsterdamse haven. Amsterdam, Port of Amsterdam. RAI. 2021. Verkoopcijfers 2020 [Online]. Available: https://www.raivereniging.nl/artikel/marktinformatie/actueleverkoopcijfers/verkoopcijfers-2020.html [Accessed 2021]. Rijkswaterstaat. lopend-a. Klimaatmonitor : Gemiddeld elektriciteitsgebruik alle woningen 2017- Gemeenten : Amsterdam [Online]. Available: https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive?workspace_guid=b46f985b-04c3-41da-8223ffd62df7270b [Accessed 2021]. Rijkswaterstaat. lopend-b. Klimaatmonitor : Klimaatmonitor; gasgebruik Amsterdam Amsterdam [Online]. Available: https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive [Accessed 2019]. Rijkswaterstaat. lopend-c.

Klimaatmonitor: Hernieuwbare energie - Amsterdam [Online]. Available: https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive?workspace_guid=d3638374-f34f-4e9fb576-490c0dd8e7dc [Accessed januari 2021]. Rijkswaterstaat. lopend. Klimaatmonitor: Woningen met geldig energielabel - Amsterdam [Online]. Available: https://klimaatmonitor.databank.nl/Jive?workspace_guid=0917c5e8491c-4377-9cf0-4bad572dfb69 [Accessed 2021]. RIVM. 2019. Greenhouse gas emissions in the Netherlands 1990-2017: National Inventory Report 2019 [Online]. Den Haag: RIVM. [Accessed]. RVO, 2017. Referentie gebouwen BENG (Bijna EnergieNeutrale Gebouwen) Utrecht, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). SEO & CE Delft, 2020. Duurzaamheid en economisch herstel Amsterdam, op aanvraag verkrijgbaar. Amsterdam, Gemeente Amsterdam. TNO, 2019. Routekaart verduurzaming van het zorgvastgoed – ziekenhuizen. TNO Innovation for Life.

36

200341 - Monitor Amsterdam Klimaatneutraal - Maart 2021

Vattenfall. 2020. Stadswarmte-etiket 2019. Available: https://www.vattenfall.nl/media/_0vattenfall/producten/stadsverwarming/vattenfallwarmte-etiket-2019.pdf [Accessed 4 7].

37

200341 - Monitor Amsterdam Klimaatneutraal - Maart 2021