3 Bijlage 2. Persoonlijke verhalen van Amsterdammers en ambtenaren over maatwerk 2022.01.26.pdf

Persoonlijke verhalen van Amsterdammers en ambtenaren over maatwerk Jaarlijks zijn er in Amsterdam zo’n 500 huishoudens die een beroep doen op één van de escalatieteams in het sociaal domein, die nu gezamenlijk één doorbraakteam vormen. Professionals kunnen een beroep doen op dit team als ze vastlopen in de regels of procedures bij het ondersteunen van een Amsterdammer of een gezin. Het gaat vaak om complexe problematiek; mensen met gestapelde problemen op het gebied van werk, inkomen, wonen, gezondheid, veiligheid en opvoeden of opgroeien. Voor sommige van deze huishoudens is het nodig om te kunnen kiezen voor een uitzondering van de gangbare procedures of van wet- en regelgeving. In de hier volgende interviews vind je drie concrete voorbeelden van maatwerk door de gemeente voor Amsterdammers. Lees hier hun verhalen en die van de betrokken ambtenaren.

Aicha Lagha Procesmanager Doorbraakteam

“1 traject aan de voorkant is goedkoper dan wanneer kinderen straks in 10 trajecten moeten doordat een thuissituatie écht uit de bocht vliegt.” Via het Ouder- en Kindteam kwam Bert terecht bij het Doorbraakteam. Door de coronacrisis zaten hij en zijn vrouw opeens werkloos thuis met hun drie kinderen, onder wie een meervoudig gehandicapte dochter. De spanningen liepen zo hoog op dat er zorgen waren over de kindveiligheid. Aicha Lagha hielp Bert aan een tijdelijke woning om rust te brengen in het gezin. Aicha: “Bert werkte in de muziekindustrie en zijn vrouw was ook zelfstandige. In maart 2020 kwamen zij plotseling thuis te zitten zonder inkomen en moesten zij het thuisonderwijs van de kinderen regelen. De regeling voor financiële hulp aan zzp’ers was er toen nog niet. Het Ouder- en Kindteam meldde hun zorgen over het gezin bij ons van het Doorbraakteam.” Spanningen “De relatie van Bert en zijn vrouw stond onder spanning. De zorgtaken kostten ook veel energie. Bert trok het niet meer. Vanwege de kindveiligheid hebben we een brede analyse gemaakt, want bijvoorbeeld een tijdelijke woning helpt niet als grote schulden ondertussen leiden tot ontruiming uit het eerste huis. In overleg mochten we een vriend spreken die overzicht had over hun financiën. Zo’n informeel netwerk is belangrijk, zonder dat waren we pas later achter hun schulden gekomen.”

Gemeente Amsterdam

Pagina 2 van 8

Boerderij en kringloopmeubels “Beide ouders hadden duidelijk adempauze nodig. Zelf kan Bert geen huurwoning betalen, hij zat klem. Het doorbraakteam zoekt binnen de wet naar onorthodoxe oplossingen, maar we vertellen ook eerlijk wat níet kan. Ik heb zelf hotels en instanties gebeld, die stonden leeg door de crisis. Uiteindelijk kon Bert tijdelijk in een boerderij en een ander huis wonen. Hij mocht meubels ‘lenen’ van een kringloopwinkel als hij ze zelf zou ophalen en terugbrengen.” Processen belemmeren maatwerk “Het is lastig dat de gemeente zegt: ‘zoek een maatwerkoplossing’, maar dat ik daarna intern goedkeuring moet regelen via een ‘buizensysteem’ van processen. Bij een andere zaak heb ik goedkeuring nodig van een collega die de cliënt niet eens kent. Die belemmerende processen moeten anders, daarover ga ik intern eens stevig in gesprek. Maatwerk heeft tijd nodig, ik hoop dat we na de gemeenteraadsverkiezingen doorgaan.” Veiligheid “De relatie van Bert en zijn vrouw bleek niet meer te redden. Toch zie ik het traject niet als mislukt, er kwam weer veiligheid voor de kinderen. Door de adempauze kwamen de ouders tot conclusies die ze anders later ook hadden getrokken, na nog meer ellende. 1 traject aan de voorkant is goedkoper dan wanneer kinderen straks in 10 trajecten moeten doordat een thuissituatie écht uit de bocht vliegt.

Bert moest de tijdelijke woonruimte weer verlaten en woont zolang bij een vriend. Ik zie het als een nieuwe fase: kijken of we een woonoplossing kunnen vinden dichtbij zijn kinderen.”

Bert Amsterdammer

“We bestelden een stoel om onze gehandicapte dochter te douchen, dat duurde maanden, ondertussen moet ze wel douchen. En dit soort gedoe al 11 jaar. Ik heb geen filter meer op mijn boosheid.” Al jaren vecht Bert tegen instanties die het moeilijk maken om dingen te regelen voor zijn meervoudig gehandicapte dochter. Het thuiszitten door de coronacrisis was de druppel die de emmer deed overlopen. De spanningen liepen hoog op. Via het Ouder- en Kindteam zochten en Bert en zijn (ex-)vrouw hulp. Bert: “We hebben 3 kinderen van wie 1 dochter zwaar gehandicapt. Dat is hetzelfde als een bedrijf runnen náást je werk. We hebben 11 man personeel voor haar. Daarnaast zaten mijn vrouw en ik in een vechtscheiding. Sinds 2019 was ze verliefd op een ander. Mijn werk in de muziek stopte opeens door corona. Ik merkte dat onze gehandicapte dochter depressief was omdat ze ook thuis moest blijven. Hoe meer hulp we kregen, hoe groter de rotzooi werd. We lieten zelf meer uit onze handen vallen, zo schijnt dat te gaan.”

Gemeente Amsterdam

Pagina 3 van 8

Doorslaande stoppen “Met onze dochter zijn we de eerste 5 jaar wel 100 keer in ziekenhuizen geweest. Je loopt tegen veel bureaucratische ellende aan. Zo besloot het zorgkantoor dat we nog maar op de helft van het Persoonsgebonden Budget recht hadden. Door een strengere aanpak na de Bulgarenfraude. Terwijl wij alleen maar proberen ons hoofd boven water te houden. Toen ben ik langsgegaan net zolang tot ik de baas te spreken kreeg. We wilden een aangepaste auto. Dan moet je anderhalf jaar procederen. Ook bestelden we een speciale stoel om onze dochter te douchen, dat duurde maanden, we kregen steeds halve antwoorden. Ondertussen moet ze wel douchen. Eindelijk werd de stoel bezorgd, maar incompleet. Toen sloegen bij mij de stoppen door. Ik heb de verantwoordelijke gebeld en verrot gescholden. Als je aardig blijft, duurt het wéér maanden.” 11 jaar gedoe “En dit soort gedoe dus al 11 jaar lang. Ik win al die procedures wel, maar ik kan het niet meer opbrengen. Ik heb geen filter meer op mijn boosheid. Via het Ouder- en Kindteam hebben we nu een zaakwaarnemer die dingen voor onze dochter regelt. Die vroeg: ‘welke kleur stoel wil je?’. Ik kon wel janken van blijdschap. Ik sta op een wachtlijst voor therapie, ze vermoeden dat ik borderlinestoornis heb. Ik merk het aan stemmingswisselingen en zelfmoordgedachten.

Maar ik herken het als ziektebeeld en dan denk ik: doe niet zo raar.” Escalatie voorkomen “Door de tijdelijke woning die het Doorbraakteam regelde, is verdere escalatie voorkómen. Ik ga nu goed om met mijn ex, er is een stabiele situatie voor de kinderen. Ik heb weer energie om te werken. Zonder de doortastende Aicha was dat nooit gelukt. Omdat mijn ex en ik formeel niet gescheiden zijn, blijft wonen een drama. Mensen zeggen: in Drenthe kan je wel wat vinden. Maar ik wil dichtbij mijn kinderen wonen en mantelzorg bieden. Ik hoop een oplossing te vinden.” De echte naam van Bert is bekend bij de betrokken collega’s. Vanwege de privacy van Bert en zijn familieleden gebruiken we hier een fictieve naam.

Esther van der Meulen Procesmanager Doorbraakteam

“Helaas is de gemeente erg geschot, snel resultaten halen is daardoor lastig. Afdelingen zouden meer vanuit ‘de geest van de wet’ moeten denken.” Het huishouden van Janice werd aangemeld bij het Doorbraakteam nadat de school een brief had gestuurd aan wethouders. De school maakte zich ernstige zorgen over de kinderen. Janice was terug uit Suriname met haar 3 kinderen, zwanger van een 4e en had geen woonruimte. Esther: “Janice was bij alle instanties vastgelopen door regels die elkaar dwars zitten. Wij krijgen een ‘zaak’ binnen maar ik zie mensen. Als wij zorgen dat de kinderen kunnen opgroeien in een

Gemeente Amsterdam

Pagina 4 van 8

stabiele situatie met betere hechting, en daardoor betere kansen hebben... die maatschappelijke waarde is enorm.” Regiobinding “Zelf was Janice opgegroeid in Amsterdam en haar kinderen hadden hier op school gezeten. Haar familienetwerk is in Amsterdam. Toch had zij geen officiële ‘regiobinding’, in aantal jaren. Ze hopte met de kinderen heen en weer tussen 3 tantes. Daardoor maakte zij geen kans op huisvesting en financiële regelingen. Ze stond op de wachtlijst voor maatschappelijke opvang maar daardoor had ze geen recht op urgentie. De gemeentelijke aanpak Samen DOEN stond haar bij, met hen samen zijn we met Janice in gesprek gegaan. Janice had Samen DOEN pas laat verteld van haar zwangerschap, misschien durfde ze dat eerst niet.” Het beste voor de kinderen “Ik heb duidelijk gemaakt dat we alleen kunnen helpen als ze alles eerlijk vertelt. Ze had geen sterk plan na haar terugkomst uit Suriname, maar voor mij verdiende ze credits omdat ze 16 uur werkte ondanks de moeilijke situatie. Ze overtuigde me dat ze het beter wil voor haar kinderen. Wij zoeken binnen de regels ruimte, ik sprak met de GGD en de dienst Wonen. Ik moest goed verantwoorden waarom een urgentieverklaring toch nodig was. Helaas is de gemeente erg geschot, snel resultaten halen is daardoor nog lastig.

Ook zouden afdelingen meteen bij het eerste contact meer vanuit ‘de geest van de wet’ moeten denken.” Vrijheid “Janice toonde doorzettingsvermogen en betrokkenheid. Wonderlijk dat zij haar administratie zo op orde had terwijl ze op meerdere adressen leefde. Na ruim een jaar konden we het gezin een woning op IJburg aanbieden, onder voorwaarde dat Janice onder bewind kwam te staan en hulp accepteerde bij het veilig grootbrengen van haar kinderen. Als zij na een evaluatie stabiel blijkt, komt de woning op haar naam. Toen ik na de verhuizing nog eens belde, vertelde ze dat ze met de kinderen naar het strand van IJburg ging. Lekker vrij zoals ándere ouders, zonder dat juk van zorgen. Voor zulke dingen krijgen mensen ruimte als ze úit die onderste laag van de behoeftenpiramide van Maslow geraken. Ik ben trots op Janice!”

Janice Amsterdammer

“Als je geen drugs gebruikt en ‘te zelfstandig’ bent, maak je als dakloze nergens kans op. Ik heb de raarste afwijzingen gekregen, en een boete van €2.000 omdat ik werkte.” Janice en haar 3 kinderen hebben 2,5 jaar zonder eigen woning geleefd. Het Doorbraakteam wist met maatwerk een woning voor haar gezin te regelen, met als voorwaarde dat zij onder bewind staat.

Gemeente Amsterdam

Pagina 5 van 8

Janice: “Het Doorbraakteam probeerde me al ruim een jaar te helpen. Opeens belde Esther dat ze een woning voor me hadden! Er viel zo’n last van mijn schouders. Mijn moeder was op bezoek in Nederland, we zijn meteen in die straat gaan kijken. 5 dagen later kreeg ik de sleutel.” Onveilig “We zouden eigenlijk voorlopig bij mijn broer in Almere wonen, maar bij een motorongeluk liep hij hersenbeschadiging op en werd erg agressief. Het was onveilig, dus we vertrokken. Dat ik later ook zwanger was, had ik Samen DOEN pas laat verteld omdat ik geen oordeel wilde, ik wist heus wel dat het niet handig uitkwam. De kinderen zijn nu 16, 12, 11 en 1.” Behandeld als nummertje “Ik heb bij alle instanties aangeklopt, Vangnet, Leger des Heils, HVO, maar werd behandeld als nummertje. Ze zeiden: ‘je kan geen gespreid bedje verwachten, misschien moet je terug naar Suriname.’ Terwijl ik Nederlander ben. Ik werk met demente ouderen en betaal belasting. Ik kreeg geen kinderbijslag, alleen €400 per maand daklozenuitkering. Ik was 5 maanden onverzekerd en kon niet naar een verloskundige. Ook de gemeente kijkt niet naar individuele situaties. Volgens stappenplannen val je buiten een procedure en dat is het dan.

We hebben zelfs een keer in een politiebureau overnacht, de kinderen vonden het geweldig, ze kregen broodjes en snoep, maar mijn moederhart brak.” Schimmel, rook en lachgas “We woonden bij tantes in, sinds de coronapandemie bij 1 tante. Ik ben haar erg dankbaar, maar zij rookt veel sigaretten, haar zoon gebruikt wiet en veel lachgas. Niet gezond voor de baby. Dit vond ik moeilijk om te vertellen aan het Doorbraakteam, het voelde als mijn familie verraden, terwijl ik te gast was. Maar Esther had details nodig om een urgentieverklaring mogelijk te maken. De kinderen sliepen bij me in bed. In het huis was schimmel en een muizenplaag. Door corona moest ik de kinderen lesgeven in de slaapkamer en een hoekje van de woonkamer. Mijn puber die eindexamen deed, en mijn dochter met dyslexie hebben privacy nodig. De kinderen zijn sterk en hebben nooit geklaagd. Maar ik voelde me machteloos. Als je geen drugs gebruikt en ‘te zelfstandig’ bent, maak je nergens kans op. Ik heb de raarste afwijzingen gekregen, en een boete van €2.000 omdat ik werkte.” Eigen plek “Tijdens het gesprek met Esther erbij voelde ik me eindelijk gehoord. Het Doorbraakteam heeft veel voor ons gedaan. Ik sta nu onder bewind, niet leuk maar ik begrijp het wel. Ons huis voelt zo fijn, ik ben heel dankbaar.

Nog steeds zit ik gewoon te genieten en zeg ik tegen mijn kinderen: ‘dit is ónze bank, in óns huis!’ Ze zijn hier helemaal thuis. Dan pas besef je wat een eigen plek betekent: je vrijheid en zoveel meer.” De echte naam van Janice is bekend bij de betrokken collega’s. Vanwege de privacy van Janice en haar familieleden gebruiken we hier een fictieve naam. Toelichting Janice had na terugkomst in Nederland een tijd geen recht op kinderbijslag en daardoor ook geen kindgebonden budget. Zij kon geen woning vinden. Janice wilde graag werken voor haar geld, ook al kostte dit haar vele uren reistijd. Toen zij 16 uur per week ging werken, had zij daardoor wel recht op kindgebonden budget, dit ontving zij

Gemeente Amsterdam

Pagina 6 van 8

echter niet. Ook niet in de jaren daarop, door problemen met de sociale verzekeringsbank, wellicht kwam dit door wat we nu kennen als de Toeslagenaffaire. Het Doorbraakteam heeft dit via het landelijke maatwerkteam rechtgetrokken bij de sociale verzekeringsbank. Janice ontving alsnog de €4.000 waar zij recht op had. Maar de schulden waren inmiddels hoog opgelopen. Janice was dakloos en verbleef met de kinderen bij verschillende tantes en had een postadres vanuit HVO Querido. Dat Janice niet woonde op haar postadres (wat logisch is, letterlijk een postbus), werd gezien als fraude. De Belastingdienst eist onterecht duizenden euro’s ‘terug’ van Janice. Waarschijnlijk is de fraude ook de reden dat zij nooit eerder is geholpen met het aanpakken van haar schulden. De gemeente staat Janice bij in het oplossen van haar situatie.

Klaas Jan Lantinga Doorbraakteam en team Werk & Veiligheid (WPI)

“De gemeente zegt dat ze mensen wil helpen uit uitzichtloze situaties te komen. Tegelijk is diezelfde gemeente de meest rechtlijnige schuldeiser.” Al 8 jaar is Klaas Lantinga klantmanager voor Farid en zijn gezin. Farid had grote schulden. Toen de Gemeentelijke Kredietbank een voorstel voor schuldsanering had, gingen alle schuldeisers akkoord behalve 1: de gemeente. Daardoor zou Farid waarschijnlijk de rest van zijn leven met schulden zitten en in de bijstand blijven. Klaas Jan: “Farid en zijn vrouw komen allebei uit bijstandsgezinnen. Bij de vader van zijn vrouw was al 10 jaar de energie afgesloten, zij leefden zonder warm water en met een houtkachel. Kinderen ‘erven’ vaak die armoede.” Stress en pijn “Toen ik Farid begon te begeleiden had hij al jaren grote schulden zonder oplossing, onder andere € 100.000 vanwege een café dat hij had gerund. De stress van schulden leidt tot ongezonder leven, een lagere weerstand en het verslechtert je IQ. Bovendien had Farid een slecht gebit en daardoor veel pijn en ondergewicht.” Gemeente werkt zichzelf tegen “Op verzoek van het Buurtteam Noord had de Gemeentelijke Kredietbank (GKA) een voorstel om Farids schulden te saneren. Alle schuldeisers gingen akkoord behalve WPI - de gemeente dus. De gemeente zegt aan de ene kant dat we mensen uitzichtloze situaties uit willen helpen, met maatwerk.

Aan de andere kant is diezélfde gemeente de rechtlijnige schuldeiser.” Vermoeden van fraude “Volgens de regels had WPI vast gelijk. Een recidiveschuld (door opnieuw dezelfde fout) kan je niet zomaar saneren. Farid was een tijd dakloos geweest maar is vermoedelijk tweemaal gaan samenwonen zonder dat te melden. Daarom vorderde de gemeente tienduizenden euro’s aan bijstand terug.” Maatwerk

Gemeente Amsterdam

Pagina 7 van 8

“Samen met Jan, schuldhulpverlener van het Buurtteam, probeerde ik mijn collega’s die verantwoordelijk zijn voor de terugvordering - en later hun managers - te overtuigen alsnog mee te gaan in het voorstel van de GKA. Want zolang de schulden als een molensteen om Farids nek hingen, was hij daarover zó gefrustreerd dat ik hem niet aan het werk zou krijgen. Met het risico dat het gezin nog 3o jaar in de bijstand blijft. Dat kost de gemeente veel geld. Uiteindelijk is via hoger management onze maatwerkoplossing met schuldsanering toch doorgedrukt. Vervelend dat het zo moest.” Janken van geluk “En ja, Farid is geen lieverdje. Hij is gedetineerd en verslaafd geweest, en hij maakt stomme fouten. Maar hij heeft al die jaren goed met hulpverleners meegewerkt, zo volgde hij agressietherapie, een afkicktraject, accepteerde opvoedondersteuning en ging naar de tandarts. Farid wil een rolmodel zijn voor zijn 2 kleine kinderen. Ook de gemeente wil dat kinderen goede rolmodellen en kansen hebben. Zo stoer als hij ook is, toen Farid hoorde dat hij schuldsanering kreeg, stond hij te janken. Zo blij dat hij eindelijk perspectief heeft en echt geholpen werd. Daan van Inkomensvoorziening had bijvoorbeeld bijzondere bijstand geregeld voor de tandartskosten.” Het goede doen “Farid is in gesprek met een werkgever die zijn eerlijkheid over zijn detentieverleden waardeert.

Het is afwachten of het Farid lukt om blijvend te werken. We moeten durven experimenteren en vertrouwen op de deskundigheid van collega’s. De regeltjes zijn belangrijk, maar ‘het goede doen voor Amsterdam’ is belangrijker.”

Farid Amsterdammer

“Ik voelde me uitgeschreven uit de maatschappij. Door de schuldsanering heb ik eindelijk weer toekomstperspectief.” Jarenlang stonden Farid en zijn gezin in de overlevingsstand vanwege grote schulden. De situatie was uitzichtloos omdat de gemeente weigerde een schuld van tienduizenden euro’s te saneren. Door een maatwerkoplossing met tóch schuldsanering, heeft Farid eindelijk hoop om zijn kinderen te kunnen bieden wat ze nodig hebben. Farid: “Zonder deze schuldsanering zou ik nog voor de rest van mijn leven met die schulden zitten. Dat is geen leven. Alleen maar eten, drinken, slapen. Ik ging rond in een cirkeltje en er was geen deur.” Kasplantje “Ik voelde me uitgeschreven uit de maatschappij. Werken heeft geen nut, als je nooit die schuld kwijtraakt. Ik was van een vrolijke jongen veranderd in een kasplantje. Door alle stress werd ik agressiever, daarvoor heb ik therapie gevolgd. Ik raakte verslaafd aan softdrugs, maar drugs hielpen ook niet tegen de stress, dus ben ik afgekickt.”

Gemeente Amsterdam

Pagina 8 van 8

Vermoeden van fraude “Toen Klaas Jan mijn klantmanager werd, liep ik 10 jaar met schulden, bij elkaar €120.000. Ik had €35.000 schuld bij WPI omdat zij dachten dat ik bijstandsfraude pleegde. Maar ik heb bewijzen dat ik wél woonde op mijn adres van inschrijving. Ik heb met veel moeite ruim €10.000 afgelost. Ze hebben me 10 jaar van mijn leven ontnomen, maar ik ben er wel sterker door geworden.” Wilskracht “Gelukkig heb ik veel wilskracht. Ik ben 46 jaar en heb een vrouw en 2 jonge kinderen. Ik wil ze bieden wat ze nodig hebben. Door de schuldsanering heb ik weer toekomstperspectief. Ik wil werken en leven zoals andere mensen. Ooit een autootje kopen, een beter huis. Ik ben 11 jaar niet op vakantie geweest. Ik zit nu voor 3 jaar in de schuldsanering en daarna ben ik schuldenvrij. Ik ben Klaas Jan zeer dankbaar, en Jan van Stichting Doras (schuldhulpverlening). Wel jammer dat die schuldsanering alleen via de hoogste baas geregeld kon worden. Ik hoop door mijn verhaal te vertellen, dat de gemeente ook andere mensen helpt.” Werk “Mijn doel is nu snel een goede baan, want nu zie ik weer positief licht. Een jobhunter helpt me, en ik heb zelf al een werkgever benaderd waar ik hopelijk als orderpicker aan de slag kan. Ik regel zoveel mogelijk zelf, weet je. Als dit niet doorgaat, zijn er wel andere vacatures.

Ik heb genoeg werkervaring, bijvoorbeeld administratief werk, een eetcafé gerund en ik ben tramconducteur geweest.” Vakantie “Als ik straks schuldenvrij ben zal ik me zo opgelucht voelen! Wat ik dan zou willen doen? Eens voor het eerst op vakantie met mijn gezin. 2 of 3 weken naar Marokko, ik wil dat land waar mijn ouders vandaan komen wel eens bezichtigen.”