3. Bestedingvoorstel.docx

Bestedingsvoorstel Klimaatfonds: Stimuleren versnelde inzet warmtepompen Samenvatting van het voorstel Met dit voorstel wordt verzocht om een bijdrage van €7.500.000,- uit het Amsterdamse Klimaatfonds voor een gemeentelijke subsidieregeling voor warmtepompen. De bijdrage is specifiek gericht op financiële ondersteuning van woningeigenaren middels een subsidieregeling bij de aanschaf van een hybride warmtepomp. De subsidieregeling bestaat uit twee tranches. Deze tranches worden vanaf 1 januari 2026 gefaseerd opengesteld. Subsidieregeling Subsidieregeling hybride warmtepompen

Totaal

Looptijd

subsidiebedrag

subsidieregeling

€ 2.500.000

1 januari 2026 t/m

(1e tranche): -

€ 2.500 per woning

-

voor in totaal 1.000 woningen

Subsidieregeling hybride warmtepompen (2e tranche): -

€ 2.500 per woning

-

voor in totaal 2.000 woningen

-

of, afhankelijk van tussenevaluatie

31 december 2027

€ 5.000.000

1 januari 2027 t/m 31 december 2028

van de 1e tranche, een andere geoptimaliseerde invulling De bovenstaande subsidieregeling heeft als doel de aanschaf van een hybride warmtepomp aantrekkelijker te maken bij grondgebonden woningen van woningcorporaties en eigenaarbewoners, in lijn met de raadsbrief van 3 juli 2025. Door de subsidieregeling, vanuit het oogpunt van ongelijk investeren voor gelijke kansen, te richten op woningcorporaties en woningen van eigenaar-bewoners met maximale WOZ-waarde1 van € 512.000 euro2 biedt deze subsidieregeling ook Amsterdammers met een smallere beurs de mogelijkheid om middels een hybride warmtepomp te besparen op de energierekening. De regeling wordt ontwikkeld en voorbereid door het programma Energie voor de Stad/directie Ruimte & Duurzaamheid en het Subsidielab. De subsidieregeling wordt uitgevoerd door het subsidiebureau van de gemeente Amsterdam. 1 Uit onderzoek van O&S blijkt een samenhang tussen het inkomensniveau van een huishouden

en de WOZ-waarde van de woning. De regeling baseren op inkomensniveaus is niet uitvoerbaar. 2 Deze grens van 512.000 euro is gebaseerd op de grens die wordt gehanteerd bij de isolatieadviezen die door de gemeente worden verstrekt aan eigenaar-bewoners. Deze grens gaat in september 2025 nog worden geactualiseerd door de directie Wonen.

1/10

Deze maatregel is expliciet opgenomen in het door de raad vastgestelde bestedingsperspectief 2025 van het Klimaatfonds, en past binnen de gemeentelijke inzet op kosteneffectieve, schaalbare maatregelen voor CO₂-reductie. Beschrijving van de beoogde besteding Het totale bedrag van €7.500.000,- wordt onderverdeeld in twee tranches met elk een looptijd van 2 jaar. Na een half jaar zullen de resultaten van de 1e tranche van de subsidieregeling worden geëvalueerd. Afhankelijk van de uitkomsten hiervan zal de 2e tranche van de subsidieregeling waar nodig worden geoptimaliseerd ten opzichte van de huidige voorgenomen invulling. Door de subsidieregeling te starten met een lager subsidiebedrag dan de totale aangevraagde middelen in dit bestedingsvoorstel, ontstaat er ruimte om te leren van de eerste ervaringen en met de resterende middelen indien mogelijk nog meer effect te bereiken. Verdeling middelen Tranche 1.

Subsidie hybride

Subsidiebedrag

Looptijd

€2.500.000.-

1 januari 2026 t/m 31

warmtepompen 2. Subsidie hybride

december 2027 €5.000.000.-

warmtepompen Totaal

1 januari 2027 t/m 31 december 2028

€7.500.000.-

1. Subsidie hybride warmtepompen (1e tranche) Subsidiebedrag per woning

€2.500,-

Doelgroepen

Grondgebonden woningen3 van woningcorporaties of van eigenaarbewoners met een maximale WOZ-waarde4 van €512.000,-

Subsidiebedrag

€2.500.000, -

Aantal woningen

1.000

Looptijd

2 jaar, start vanaf 1 januari 2026

Een grondgebonden woning is een woning met directe toegang vanaf straatniveau, waarbij minimaal één woonlaag aansluit op het maaiveld. Uit uitgevoerde analyses komt naar voren dat de hybride warmtepomp in dit type woningen het meest kansrijk is. Woningen in VvE’s maken geen onderdeel uit van de regeling, vanwege 1) de mogelijk grotere kans op de cumulatieve geluidsuitdagingen door de buitenunits van hybride warmtepompen bij appartementen en 2) het mogelijke nadeel voor de ontwikkeling van collectieve duurzame warmteopties voor de gehele VvE. 4 Hierbij geldt de waarde voor het jaar 2021, in lijn met energieadviezen die vallen onder de Extra Isolatiesubsidie Amsterdam. Dit peiljaar kan nog worden aangepast naar aanleiding van de actualisatie die de directie Wonen momenteel op dit gebied uitvoert. 3

2/10

Onderbouwing Zoals benoemd in de raadsbrief zijn hybride warmtepompen relatief betaalbare warmteoplossingen waarmee snel en langdurig gasverbruik en CO₂-uitstoot kan worden verminderd. Ze zijn rendabel vanaf een bepaald jaarlijks gasverbruik, zelfs in minder goed geïsoleerde woningen, en zijn minder belastend voor het elektriciteitsnet dan volledig elektrische lucht-water warmtepompen. Daarmee vormen ze een aantrekkelijke tussenoplossing voor de komende jaren, zonder toekomstige aardgasvrije (collectieve) warmteopties uit te sluiten. Vanuit het Rijk is er een landelijke ISDE-subsidieregeling voor warmtepompen beschikbaar, waarmee ongeveer 30% van de aanschafkosten worden vergoed. De gemeente wil extra woningeigenaren enthousiasmeren om ook een warmtepomp aan te schaffen door een substantieel deel van de resterende aanschafkosten te subsidiëren. Onderzoek van TNO wijst uit dat stimuleringsbeleid zoals subsidies een positieve prikkel kunnen vormen om de stap tot verduurzamen te zetten. Met een aanvullende gemeentelijke subsidie van € 2.500 per woning is het mogelijk om voor een hybride warmtepomp ongeveer de helft van het resterende bedrag van € 5.000 (na aftrek van de ISDE-subsidie) te vergoeden. De meerkosten van een hybride warmtepomp t.o.v. een nieuwe cv-ketel worden daarmee beperkt tot ca. € 500.

Hiermee maken we de overstap naar een warmtepomp interessant en toegankelijk voor een bredere groep, inclusief huishoudens met een beperkter budget. Voor een volledig elektrisch warmtepomp, waar sprake is van een substantieel hoger investeringsbedrag dan bij een hybride warmtepomp, zou een subsidiebedrag van €2.500 per woning niet tot een substantieel lagere aanschafprijs leiden, waardoor dat naar alle waarschijnlijkheid niet tot extra woningeigenaren zou leiden die een dergelijke warmtepomp gaan aanschaffen. Zodoende is ervoor gekozen om dit type warmtepompen, ook mede vanwege het argument van de extra belasting op het elektriciteitsnet, buiten de subsidieregeling te laten vallen. De subsidieregeling richt zich op grondgebonden woningen van woningcorporaties en eigenaar-bewoners met een WOZ-waarde tot maximaal € 512.000,- (voor het jaar 2021). De inschatting is dat ca. 1.000 woningeneigenaren in de komende 2 jaar gebruik zullen maken van de gemeentelijke subsidieregeling.

2. Subsidie hybride warmtepompen (2e tranche) Subsidiebedrag

€2.500,-

Doelgroepen

Grondgebonden woningen van woningcorporaties of van eigenaar-

3/10

bewoners met een maximale WOZ-waarde van €512.000,Subsidiebedrag

€5.000.000, -

Aantal woningen

2.000

Looptijd

2 jaar, start vanaf 1 januari 2027

Onderbouwing Het voorstel is om één jaar na de start van de 1e tranche van de subsidieregeling € 5.000.000 aanvullend aan subsidie beschikbaar te stellen voor de aanschaf van hybride warmtepompen. De inschatting is dat ca. 2.000 woningeneigenaren daarvan in de periode 2027 t/m 2028 gebruik zullen maken. Halverwege 2026 zullen de tussenresultaten van de 1e tranche van de subsidieregeling worden geëvalueerd. Afhankelijk van de uitkomsten van deze tussenevaluatie zal de invulling van de 2e tranche van de subsidieregeling waar nodig geoptimaliseerd worden ten opzichte van de huidige voorgenomen invulling. Mogelijk kunnen met andere subsidiebedragen, subsidiedeelplafonds, doelgroepen, WOZ-waardes en/of subsidie/inkoopvormen (zoals leaseconstructies) bij nader inzien meer effecten worden bereikt. Ook wordt dan duidelijk, afhankelijk van het succes van de regeling, of de inschatting van het aantal woningen correct is of aangepast dient te worden, of de regeling voldoende passend is bij het uitgangspunt van ongelijk investeren voor gelijke kansen en of de uitvoering van de regeling goed functioneert of aangepast dient te worden (bijvoorbeeld het moment van uitbetalen van het subsidiebedrag). De aanschaf van een warmtepomp blijft voor een deel van de woningeigenaren, ondanks subsidieregelingen en leningsmogelijkheden, financieel een grote drempel.

Vooral minder kapitaalkrachtige huishoudens kunnen deze investering niet altijd opbrengen, ook omdat subsidies achteraf worden uitbetaald. Dit houdt in dat het aanschafbedrag door woningeigenaren voorgeschoten moet worden of moet worden geleend via bijvoorbeeld het Warmtefonds. Dit kan leiden tot onzekerheid over het kunnen terugverdienen van de investering. Leaseconstructies kunnen deze onzekerheid mogelijk wegnemen. In aanvulling op de evaluatie van de 1e tranche van de subsidieregeling zal in 2026 ook een pilot worden uitgevoerd met het leasen van warmtepompen. De uitkomsten hiervan zullen worden meegenomen bij de mogelijke optimalisatie van de invulling van de 2e tranche van de subsidieregeling. Ook zullen de resultaten van het Warmteprogramma hierbij worden meegenomen om een zorgvuldige invulling te geven aan de verdere gemeentelijke subsidiering van warmtepompen. De 2e tranche van de subsidieregeling heeft een looptijd van 2 jaar. Een langere doorlooptijd achten we op dit moment niet verstandig vanwege de lange termijn ambitie van de gemeente voor een aardgasvrije stad, terwijl een hybride warmtepomp nog deels aardgas gebruikt. Halverwege 2027 zal de 2e tranche van de subsidieregeling geëvalueerd

4/10

worden. Afhankelijk van de uitkomsten daarvan kan eventueel worden besloten om de regeling alsnog te continueren (al dan niet in aangepaste vorm). Kwaliteitscriteria Hieronder wordt de aanvraag getoetst aan de zeven kwaliteitscriteria van het Klimaatfonds. i.

Past binnen het doel van het fonds

De voorgestelde besteding draagt direct bij aan het doel van het Klimaatfonds: het ondersteunen van investeringen in de stad die bijdragen aan een rechtvaardige transitie naar een klimaatneutraal en aardgasvrij Amsterdam. Door de voorgenomen subsidieregeling ondersteunt de gemeente de aanschaf van hybride warmtepompen waarmee het mogelijk is om het gasverbruik significant te verlagen. Daarnaast biedt een hybride warmtepomp kansen om structureel te besparen op de energierekening. Hiermee draagt deze regeling bij aan zowel CO₂-reductie als het verlagen van de energierekening. Door de regeling in te zetten voor woningcorporaties en woningen van eigenaar-bewoners met een maximale WOZ-waarde past deze binnen het doel van een rechtvaardige energietransitie. ii.

Binnen de gemeentegrenzen

De subsidieregeling wordt uitsluitend opengesteld voor grondgebonden woningen in Amsterdam (voor woningcorporaties en eigenaar-bewoners met een woning met een maximale WOZ-waarde). De betreffende woningeigenaren bevinden zich binnen de gemeentegrenzen van de stad. iii.

Past binnen het bestedingsperspectief

In het bestedingsperspectief van het Klimaatfonds is specifiek opgenomen dat de gemeente inzet op individuele warmteoplossingen zoals warmtepompen. Het opschalen van het aantal warmtepompen past binnen de koers van het college om zoveel mogelijk CO2-reductie op korte termijn te realiseren, zonder de ambitie aardgasvrij uit het oog te verliezen. iv.

Cijfermatige bijdrage aan de doelen van het fonds

Hieronder is onderbouwd hoe de bijdrage aan de doelen van het klimaatfonds is berekend. Samengevat komen we tot de volgende cijfers: •

In de komende 15 jaar kan er met de inzet van de gevraagde middelen uit het Klimaatfonds ca. 27 kton CO2-uitstoot worden gereduceerd.

•

De gemiddelde kosten per vermeden ton CO2-uitstoot zijn € 2755. Dit is lager dan de CO2-prijs uit de toepassingsregel van de Nota beoordeling

5 In het advies van de klimaatfondsbeheerder staat nog €302 vermeden kosten per ton CO2-

uitstoot. Bij nader inzien bleek de kosteneffectiviteit gunstiger.

5/10

investeringsvraagstukken (€ 448). Hiermee betreft het gevraagde bedrag uit het Klimaatfonds een CO2-kostenefficiente inzet van middelen. Deze berekening is als volgt gemaakt: •

Huidige gemiddelde CO2-uitstoot per jaar van een Amsterdamse woning (bij gebruik van cv-ketel): 1.415 kg (bron: Regionale Klimaatmonitor)

•

CO2-reductie per woning door inzet hybride warmtepomp: 43% (bron: intern onderzoek op basis van Demonstratieproject hybride warmtepompen)

•

Gemiddelde levensduur hybride warmtepomp: 15 jaar

•

Totaal aantal woningen waarvoor de subsidieregeling is beoogd: 3.000

•

Totale CO2-reductie in komende 15 jaar bij 3.000 woningen met een hybride warmtepomp: 27 kton

•

Gevraagde bedrag vanuit Klimaatfonds: € 7.5000.000

•

Gemiddelde kosten per vermeden ton CO2-uitstoot: € 275

v.

Dekking uit reguliere planning of bijdragen derden

Op het gebied van subsidies voor warmtepompen is geen sprake van financiering via reguliere gemeentelijke investeringsprogramma’s. Vanuit het Rijk kunnen woningeigenaren die een warmtepomp laten installeren ISDE-subsidie ontvangen. Door middel van de aanvullende gemeentelijke subsidie voor hybride warmtepompen neemt de gemeente ongeveer de helft van de restende aanschafkosten voor haar rekening. Woningeigenaren betalen uiteindelijk zelf het overgebleven deel van de kosten (eventueel via een lening) en kunnen dit gedurende de levensduur van het product terugverdienen, vanwege een daling van de energiekosten. vi.

Financieel instrumentarium en beleidskaders

Het instrument dat bij de besteding van de aangevraagde middelen uit het Klimaatfonds wordt toegepast, is een gemeentelijke subsidieregeling. Deze subsidieregeling zal een onderdeel worden van de bestaande subsidieregeling Subsidieregeling Duurzame Amsterdamse Gebouwen. Deze regeling is gebaseerd op de Algemene Subsidieverordening Amsterdam 2023. De voorgenomen subsidieregeling voor hybride warmtepompen valt binnen het reguliere subsidie- en financieel beleid van de gemeente. vii.

Risico’s en beheersmaatregelen

Beperkte aankoopbereidheid hybride warmtepompen onder woningeigenaren Woningeigenaren kunnen, ondanks de aanwezige subsidieregelingen, terughoudend zijn om een hybride warmtepomp aan te schaffen, bijvoorbeeld door twijfel over de terugverdientijd van de benodigde investering.

6/10

Beheersmaatregelen: •

Er wordt ingezet op laagdrempelige en duidelijke communicatie over de voordelen van een warmtepomp (minder gasverbruik en lagere energiekosten).

•

Er wordt ondersteuning voor aanvragers geboden door middel van bewonerscommunicatie en -begeleiding.

•

Door flexibiliteit in de subsidieregeling in te bouwen is er ruimte om na een half jaar te evalueren of de 2e tranche van de subsidieregeling moet worden geoptimaliseerd.

Onvoldoende bekendheid Er bestaat een risico dat het aantal subsidieaanvragen achterblijft bij de verwachtingen, vanwege onvoldoende bekendheid met de regeling. Beheersmaatregelen: •

Duidelijke communicatiecampagne gericht op de doelgroepen van de subsidieregeling.

•

Aansluiting bij de bredere communicatie over het thema duurzaam wonen.

•

Gesprekken met woningcorporaties voeren over de gemeentelijke subsidieregeling.

Enthousiasme subsidieregeling groter dan beschikbare middelen Het is mogelijk dat er meer enthousiasme voor de gemeentelijke subsidieregeling is dan is ingeschat. Beheersmaatregelen: •

Als dat binnen één jaar na start van de regeling gebeurt, kan het subsidieplafond eenvoudig worden verhoogd met de beschikbare resterende middelen.

•

Als uit de tussenevaluatie halverwege 2026 blijkt dat dit risico zich voordoet, kan besloten worden om de invulling van de 2e tranche van de regeling aan te passen (bijvoorbeeld lagere subsidiebedragen per woning).

Beschikbaarheid van hybride warmtepompen Voor de uitvoering van de regeling is het noodzakelijk dat er voldoende beschikbaarheid van hybride warmtepompen is voor woningeigenaren die een hybride warmtepomp willen aanschaffen. Beheersmaatregelen: •

In de afgelopen maanden is met diverse warmtepompleveranciers gesproken. Uit deze gesprekken is niet naar voren gekomen dat er beschikbaarheidsproblemen zijn.

7/10

•

De genoemde aantallen woningen in dit bestedingsvoorstel zijn heel beperkt voor de (internationale) warmtepomp-markt.

•

In de tussenevaluatie van de 1e tranche zullen we ook dit aspect meenemen en beoordelen of daar aanvullende acties voor nodig zijn om uit te voeren.

Geluidsissues door plaatsing van warmtepomp Een hybride warmtepomp heeft altijd een buitenunit. Deze maakt geluid en kan mogelijk tot geluidsoverlast (bij buren) leiden. Beheersmaatregelen: •

De geluidsniveaus van buitenunits van warmtepompen zijn wettelijk begrensd. Installateurs dienen zich hieraan te houden.

•

De gemeente is voornemens om een plaatsingsinstructie voor de buitenunit te laten opstellen. Deze kan worden toegepast vanaf de 2e tranche van de subsidieregeling.

Netcongestie Op het elektriciteitsnetwerk van Amsterdam is momenteel sprake van netcongestie. Het plaatsen van extra warmtepompen zou extra uitdagingen op dit gebied tot gevolg kunnen hebben. Beheersmaatregelen: •

Vanwege de aanwezigheid van netcongestie wordt in de subsidieregeling alleen ingezet op hybride warmtepompen en niet op volledig elektrische warmtepompen. Hybride warmtepompen zijn minder belastend voor het elektriciteitsnet.

•

De verwachting is dat het in dit bestedingsvoorstel genoemde aantal extra woningen met een hybride warmtepomp geen significante invloed gaat hebben op de belasting van het elektriciteitsnetwerk.

•

Er is periodiek overleg met Liander over de impact van (hybride) warmtepompen op het elektriciteitsnet. Liander monitort dit structureel en treft waar nodig maatregelen.

Inefficiënte werking van hybride warmtepompen Uit de uitkomsten van het demonstratieproject hybride warmtepompen blijkt dat een deel van de warmtepompen niet optimaal functioneert. Dit kan voor bewoners leiden tot minder reductie van aardgas en energiekosten ook tot minder CO2-reductie dan is ingeschat. Beheersmaatregelen: •

Uit gesprekken met de warmtepompsector blijkt dat zij zich ook bewust zijn van de uitkomsten van dit demonstratieproject en bezig zijn met aanpassingen op gebied van installaties.

8/10

•

Op de website van de gemeente zullen praktische gebruikstips worden vermeld voor eigenaren van een hybride warmtepomp.

Uitgangspunten Klimaatfonds 1. Bereik maximaal resultaat voor de ingezette euro (kostenefficiëntie) Het verstrekken van aanvullende subsidies voor warmtepompen, naast de bestaande ISDEregeling, kan woningeigenaren extra stimuleren om tot aanschaf over te gaan. Gezien de relatief snelle implementeerbaarheid van deze verwarmingsoptie, wordt met een investering van € 7.500.000 over een periode van 15 jaar een verwachte CO₂-reductie van 27 kton gerealiseerd. Hiermee valt deze subsidieregeling binnen de CO2-prijs uit de toepassingsregel van de Nota beoordeling investeringsvraagstukken (€448,-). Bewoners van woningen waar een hybride warmtepomp wordt geïnstalleerd, kunnen jaarlijks profiteren van een lagere energierekening. Ook levert het uitvoeren van deze subsidieregeling waardevolle informatie op voor de verdere warmtetransitie in Amsterdam. 2. Kies voor een lerende, adaptieve strategie Een subsidieregeling voor warmtepompen draagt bij aan het leren en innoveren binnen de warmtetransitie. Door woningeigenaren via een aanvullende gemeentelijke subsidieregeling verder kennis te laten maken met duurzame technieken zoals warmtepompen, ontstaat praktijkervaring met de toepassing van warmtepompen in verschillende woningen en leefsituaties.

Op het gebied van onder andere technische haalbaarheid, bewonersacceptatie, financiële modellen en uitvoeringsprocessen levert dit waardevolle informatie op. De opgedane kennis is nuttig voor de verdere warmtetransitie van de stad. Door de subsidieregeling op te delen in twee tranches is het mogelijk om middels een tussenevaluatie waar nodig de 2e tranche van de subsidieregeling te optimaliseren. 3. Maak onderscheid tussen financiering en bekostiging De subsidieregeling richt zich vooral op de doelgroep in Amsterdam die gebaat is bij een structureel lagere energierekening, iets wat met de aanschaf van een hybride warmtepomp kan worden gerealiseerd. Daarmee valt deze besteding in de categorie publieke bekostiging. Woningeigenaren van grondgebonden met een WOZ-waarde van maximaal € 512.000 worden door de regeling extra gestimuleerd om een hybride warmtepomp aan te schaffen. Woningcorporaties hebben bij de installatie van een hybride warmtepomp zelf geen voordeel van een lagere energierekening, maar dit geldt wel voor hun huurders. Door ook woningcorporaties extra te stimuleren om een hybride warmtepomp aan te schaffen, wordt

9/10

de kans groter dat ook huurders van een sociale huurwoning kunnen profiteren van een lagere energierekening. 4. Zorg voor een vliegwiel met gemeentelijke investeringen Door de kosten van een hybride warmtepomp middels een subsidieregeling te verlagen, worden woningeigenaren gestimuleerd om te investeren in duurzame warmteoplossingen. Daarmee fungeert de subsidie als hefboom: een publieke bijdrage stimuleert meer activiteit op de warmtepompmarkt. Bovendien versterkt dit het vertrouwen in de technologie en versnelt het de marktontwikkeling, wat ook andere partijen zoals installateurs en leveranciers mogelijk aanzet tot aanvullende investeringen en het uitwerken van nieuwe constructies zoals het leasen van warmtepompen. Zo draagt de regeling bij aan het versnellen van de warmtetransitie zonder dat het Klimaatfonds alle kosten hoeft te dragen. 5. De transitie moet financieel rechtvaardig zijn De regeling richt zich op woningeigenaren voor wie de aankoop van een warmtepomp vermoedelijk relatief zwaar meeweegt in hun financiële situatie. Door warmtepompen aanvullend vanuit de gemeente te subsidiëren worden deze woningeigenaren geholpen bij realiseren van een duurzamere warmteoplossing. Ook huurders van een sociale huurwoning hebben baat bij de subsidieregeling, aangezien de regeling ook te gebruiken is door woningcorporaties.

10/10