3. adviespanel verantwoord groeien samenvatting

En nu écht samen stadmaken! Samenvatting

Samenvatting

Panel verantwoorde groei

Lyongo Juliana

Hans Karssenberg

Jannes Willems

Nies Medema

Ria Braaf-Fränkel

Architect and director at lyongo architecture

Partner, Oprichter van Stipo, Auteur van The City at Eye Level

Assistant Professor in Urban Planning at University of Amsterdam

Social innovator at Jonge Sla

Senior Projectleider/ Adviseur WomanMakeTheCity | WomenMakeSoutheast

Samenvatting

Inleiding Dit advies is gebaseerd op het bijwonen van vier bijeenkomsten om “de geluiden van de stad” te horen over de Ontwikkelstrategie 2035 van de gemeente Amsterdam. Deze sessies waren bedoeld om te kijken waar we welke verdichting in Amsterdam mogelijk kunnen maken, met zoveel mogelijk meerwaarde voor stad en regio en rekening houdend met de toekomst. Hieronder treft u de bevindingen en suggesties die hebben geleid tot een gezamenlijk advies over hoe Amsterdam verantwoord kan groeien. Het advies is afkomstig van het panel Verantwoorde Groei, bestaande uit: Hans Karssenberg (STIPO), Jannes Willems (UvA, Planologie), Ria Braaf-Fränkel (WomenMakeTheCity/ WomenMakeSoutheast), Nies Medema (Jonge Sla/ Amsterdams Stadmaken) en Lyongo Juliana (lyongo architecture).

Samenvatting

En nu écht samen stadmaken! Samenvatting

1. Breid het proces uit: ga nu écht samen stadmaken Belangrijk is dat je voor het maken van een ontwikkelstrategie met “geluiden uit de buurt” écht een goede afspiegeling van mensen uit de buurt krijgt. Dat lukt niet met de standaard participatiebijeenkomsten. Sluit voortaan aan bij bestaande bijeenkomsten die door bewonersorganisaties en ondernemersverenigingen worden georganiseerd. Maak er ook geen ‘koekoeksparticipatie’ van, met een kort participatiemoment, maar start nu met het aangaan van langdurige relaties in de stad. Knoop deze relaties aan met sleutelfiguren van verschillende gemeenschappen in de wijken, die voor hun meedenken een vergoeding zouden moeten krijgen. Zorg daarbij dat de diversiteit van de bevolking goed weerspiegeld is, en ga daar actief naar op zoek. Een langdurige investering in wijken en buurten is nodig om meer en diverse groepen die doorgaans niet participeren, mee te laten doen. Betrek bestaande, georganiseerde bewoners vroeg bij ontwikkelprocessen en bouw zo een vertrouwensband op. Doe dat niet alleen met bewoners, maar ook met projectontwikkelaars, bedrijven en grondeigenaren. Ga echt samen stadmaken!

2. “Zij krijgen alles, wij krijgen niets”: investeer in bestaande buurten De huidige bewoners in de bestaande wijken zijn bezorgd of de (ver)nieuwbouw wel voor hen is. Men ziet iets wat alleen is weggelegd voor nieuwe, rijkere bewoners, terwijl veel bestaande buurten kampen met achterstallig onderhoud. De ‘verdichting’ wordt zodoende als een verlies ervaren. Uitgangspunt zou daarom moeten zijn om de verdichting in bestaande buurten te benutten om ook bestaande woningen op te knappen. Koppel nieuwbouw dus aan investeringen in bestaande wijken, en laat bestaande wijken meeprofiteren van de verdichting.

4

3. Investeer sociaal, investeer in ruimte voor ontmoeting Deelnemers benadrukten meermalen het belang van interactie en ruimte voor (spontaan) contact. We gaan met steeds meer kleinere huishoudens in de buurten wonen. Vereenzaming ligt op de loer. Stel daarom (groene) ontmoetingsplekken centraal. Zorg ook dat de nieuwbouw in bestaande buurten niet ten koste gaat van de (al aanwezige) sociale infrastructuur. Faciliteer bewoners(collectieven) met kwartiermakers om samen te dingen te organiseren en problemen op te lossen, wat kan leiden tot een hechte buurtgemeenschap. Gebruik daarvoor een fonds, deels gefinancierd met een percentage van de bouwkosten, bijvoorbeeld 1%. Een langdurige investering in sociale cohesie en samenhang in oude én nieuwe wijken is noodzakelijk voor een prettige buurt. Maak de ontwikkelaanpak integraal, dus zowel fysiek als sociaal.

4. Hou makers en verzorgers in de stad “Als we 40-40-20 voor wonen doen, moeten we ook 40-40-20 voor werken doen.” Met de verdichting staat bedrijvigheid onder druk. Deelnemers vrezen dat de maakindustrie en ‘stadsverzorgende bedrijven’ langzamerhand uit de stad verdwijnen. Hou met een 40-40-20-regel ruimte voor dit soort bedrijven, reserveer ook ruimte in de plint voor deze vorm van bedrijvigheid en voor sociaal ondernemers. Ga ook de uittocht van onmisbare beroepen tegen: verpleegkundigen, onderwijsassistenten, loodgieters, technici, onderwijzers, politieagenten. Bouw niet alleen kleine woningen in het sociaal en middensegment, maar ook (grotere) woningen waar zij naartoe kunnen doorstromen.

5. Voeg scenario 5 toe: benut bestaande woningen en ruimtes beter “Er wonen veel mensen in grote woningen die ze prima kunnen delen.” Elke woning die we niet hoeven te bouwen doordat we bestaande woningen en leegstaande panden beter benutten, is positief. Soms staan kantoren en scholen leeg en willen veel bewoners best kleiner of anders wonen: denk aan duowoningen voor jongeren, friendsconcepten, meergeneratiewonen en wooncoöperaties, maar dit wordt door allerlei regels bemoeilijkt en soms zelfs onmogelijk gemaakt. Ruimte in de regels, zoals verruimen van mogelijkheden voor woningdelen, kan dus extra woonruimte opleveren. Dus: kijk of en hoe landelijke regelgeving in de weg staat bij woonruimteverdeling en of daar een Amsterdamse aanpak voor kan komen.

7. Groei verantwoord en duurzaam

6. Erken de eigen identiteit en trots van de buitenwijk Verdere verdichting zal in de buitenwijken gaan plaatsvinden. Die zal per wijk verschillen, afhankelijk van de zorgen en wensen in die wijken. Tijdens de bijeenkomsten in de stadsdelen kwam de eigen identiteit ter sprake. Erken die eigen identiteit en trots en ga samen met buurtbewoners aan de slag om hun buurt te verbeteren. Voorkom dat er een eenheidsworst ontstaat. Laat elke kern haar eigen ‘verdichtingspad’ ontwikkelen waarin verder wordt gebouwd op de bestaande identiteit.

Ga uit van groen en circulaire economie Tijdens elke bijeenkomst werden de waarden van groen benoemd (zoals gezondheid, ecologie, recreatie, tegengaan verhitting). Desondanks staat groen (zwaar) onder druk in de stad. De vrees is dat ook in de buitenwijken het groen in de verdrukking komt. Verantwoorde groei is groei die gestuurd wordt door ecologie van de natuur.

Zorg voor een hoopvol perspectief Een ‘wenkend perspectief’ op de nieuwe buurten van de toekomst ontbreekt. Het idee van ‘verantwoorde groei’ is nog niet uitgewerkt. De verdichtingsopgave wordt nu gebracht als een set “grote opgaven” die op de stad afkomt. In plaats van: waar kunnen we met de stad naartoe? Er ontbreekt nu een sterke visie op de openbare ruimte, een overkoepelend concept. Uit de bijeenkomsten kwamen talloze ideeën: hoe verdichting zou moeten leiden tot hoogwaardige openbare ruimte die groen en leefbaar is en onderling contact stimuleert, met gebouwen van hoogwaardige kwaliteit (bouwmaterialen) en voor meerdere generaties bewoonbaar (“betaalbaar voor Bijlmerbaby’s”). Een hoopvol perspectief dus voor toekomstige generaties.

Enkele deelnemers spraken ook hun zorgen uit over het klimaat. Onze lineaire economie (‘takemake-waste’) is weinig ter discussie gesteld. Maar de circulaire economie (hergebruik van afvalwater, decentrale energiesystemen) zou de standaard kunnen worden in stadsontwikkeling. Amsterdam heeft hier ook grote ambities en zou een (internationale) ‘koploper’ kunnen zijn.

5

En nu écht samen stadmaken! Samenvatting

Samenvatting

Samenvatting

Groei gestaag Het tempo en de schaal van verandering lijken nu te hoog te liggen. Veel deelnemers uitten hun zorgen over hun snel veranderende buurt. ‘Verantwoorde groei’ zou gestage groei moeten zijn, met een tempo dat bewoners kunnen behappen. Hou per buurt rekening met het tempo en de schaal van de verdichting.

En nu écht samen stadmaken! Samenvatting

“Laat het niet aan de markt over” Tijdens de bijeenkomsten leefde bij veel deelnemers de indruk dat de markpartijen dicteren en de gemeente en bewoners daar weinig tegenin kunnen brengen. De aanwezigen willen méér invloed kunnen uitoefenen op de ontwikkelingen, en dat het liefst via een betrouwbare overheid: een gemeente die (politieke) keuzes maakt en die ook verdedigt. Want, ondanks het principe van 40-40-20, verdwijnt er nog steeds sociale woningbouw. Bouw betaalbare en toekomstbestendige woningen diverse bewoners van verschillende afkomst, leeftijd, inkomensgroep of handicap. En bouw (werk)voorzieningen die divers zijn in grootte, prijssegment en toegankelijkheid.

Tot slot: leer van niet-westerse steden De vraagstukken die we in Amsterdam hebben, zijn daar vele malen groter.

6

7 En nu écht samen stadmaken! Samenvatting