3. 211206 Plan van aanpak

Dakendossier Plan van aanpak

Benno Premselahuis (dakeigenaar: Hogeschool van Amsterdam)

3-3-2022

Inhoud

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Context Missie, ambitie & doelen Subdoelen, acties en resultaat Scope Randvoorwaarden Planning Voorstel tot organisatiestructuur

3-3-2022 | 2

1. Context (1/2) Motie 613.21 

Motie 613.21 dd. 7 juli 2021 van raadsleden Van Renssen, Boutkan, Bakker en De Jager inzake integraal dakenplan, verzoekt: ‘Het integraal dakenplan voor de bestaande stad, met ruimte voor groen een blauwe daken en ruimte voor gebruik ten behoeve van duurzame energievoorziening, met voorrang uit te werken en uiterlijk januari 2022 aan de raad een plan van aanpak met de reikwijdte en planning voor te leggen.’

Achtergrond: – Voorloper van deze motie is motie 1276-19 dd. 11 juli 2019 van raadsleden Van Renssen, Bakker, Kat en Boomsma getiteld ‘Het dak op’ waarin verzocht werd te onderzoeken of en op welke wijze een beleidskader Daken ontwikkeld kan worden voor een efficiënter en optimaler gebruik van de beschikbare ruimte op daken in Amsterdam. – Deze motie is afgehandeld met het opstellen van de omgevingsvisie. Daarin is een visie op het dakenlandschap opgenomen als onderdeel van hoofdstuk 17 ‘Compacte stad’ (paragraaf ‘Daken’ op pagina 226 & 227). – Het integraal dakenplan waar motie 613.21 naar vraagt is een nieuw product dat gezien kan worden als uitwerking van de omgevingsvisie, waarin onder andere wordt verkend wat de mogelijkheden zijn van regelgeving in het omgevingsplan en van extra stimuleringsmogelijkheden.

Wat staat er in de Omgevingsvisie? 







Een integraal dakenplan voor de bestaande stad waar naast biodiversitieit ook blauwe en gele daken een plek krijgen. (p. 216) Daken kunnen bijdragen aan belangrijke doelen van deze Omgevingsvisie, zoals:

– klimaatadaptatie, door wateropvang, vertraagde waterafvoer en isolatie; – biodiversiteit, door het toevoegen van groen; – energietransitie, door het plaatsen van zonnepanelen; – sociale functies, met dakterrassen of sport, spel en bewegen; – verdichting van de bestaande stad, door het optoppen met extra verdiepingslagen. (p.227) Het dakenlandschap wordt onderdeel van de ruimtelijke ordening van de stad. Amsterdam gaat regelgeving zodanig aanpassen dat het meervoudig gebruik van daken wordt gestimuleerd.(p.227) Er komt voorlopig geen nieuw, geïntegreerd dakenbeleid. Meervoudiger gebruik van daken is als doel immers al in genoemde programma’s verankerd, en nu ook via deze omgevingsvisie. We zetten dus in op versterking van de uitvoering via bijvoorbeeld: – kennisvermeerdering en -deling; – opname van ‘multifunctionele daken’ als criterium in het Plaberum; – intensiveren van bestaande programma’s, bijvoorbeeld het actief benaderen van nieuwprojecten; – ruimhartige beoordeling van vergunningaanvragen voor 3-3-2022 | 3 multifunctioneel gebruik van daken;

1. Context (2/2) Dakfuncties uitgedrukt in kleuren

Nationaal Daken Plan



Natuur inclusief met veel divers groen;



Waterberging (blauw) (inclusief slimme aansturing);



Energieopwekking (geel);



Sociaal gebruik, recreatieve buitenruimte (horeca), stadslandbouw, sport (rood);

De gemeente Amsterdam is lid van het Nationaal Daken Plan. Dit is een coalitie van 57 publiek-private partners, waaronder de G4 gemeenten, die de ruimte op de Nederlandse daken als kans ziet om de urgente opgaven waar Nederland voor staat op een aantrekkelijke manier op te lossen. Het Nationaal Daken Plan werkt aan vier speerpunten – Verbreding van Mindset – Stimulerende Financiering – Verkankering in Beleid – Bekwame Vakmensen en Innovatie



Dakopbouw in de vorm van woondaken (paars);

Inventarisatie knelpunten gebruiksdaken



Daken met een mobiliteitsfunctie, bijvoorbeeld door middel van een dakbrug of als landingsplatform voor drones (oranje);











Techniek en nutsvoorzieningen (grijs).



Vanuit een Amsterdams dakencollectief is in september 2020 een document aangeboden aan de gemeente in een vergadering van de Stuurgroep van RESILIO. Dit document stelt dat de praktijk leert dat pandeigenaren en uitvoerende partijen tegen beperking stuiten als het gaat om de realisatie van multifunctionele daken. Die beperkingen komen veelal voort uit regelgeving, welstandseisen, bouwbesluiten en/of bestemmingsplannen. Het document presenteert enkele voorbeelden van praktische knelpunten in de regelgeving en doet aanbevelingen waarmee ze als collectief hopen de gemeente te prikkelen en veranderingen door te voeren om de kansen op daken voor een klimaatbestendige 3-3-2022 |stad 4 te benutten.

Project RESILIO: Mooi voorbeeld van een multifunctioneel dak van een particulier initiatief op de Kop Weespertrekvaart dat gebruik heeft gemaakt van een gemeentelijke subsidie. 3-3-2022 | 5 Functie: recreatief (rood), biodivers (groen), waterbergend (blauw), energieopwekkend (geel)

Missie

Daken in Amsterdam effectief benutten voor meerdere opgaven: klimaatadaptatie, biodiversiteit, energietransitie, de bouwopgave en leefbaarheid.

Doelen

Toekomstbestendige inrichting van het Amsterdamse dakenlandschap.

Ambitie

2. Missie, ambitie en doelen

Een integraal dakenplan (aanpak) voor de stad Amsterdam, aanhakend op de ambities vanuit het Nationaal Daken Plan, waarin het dak onderdeel wordt bij de realisatie van de grootstedelijke opgaven van de stad, waaronder klimaatadaptatie, biodiversiteit, energietransitie, verdichting, de bouwopgave en verhoging van de leefbaarheid van de stedeling waarbij ook rekening wordt gehouden met het aangezicht van de stad. Hierbij wordt gedacht aan het combineren van verschillende functies, zoals blauw (waterberging), groen (biodiversiteit), geel (energieopwekking), rood (sociaal gebruik, zoals stadslandbouw, horeca), paars (wonen), oranje (mobiliteit) en grijs (techniek en nutsvoorzieningen).

Subdoelen

Stakeholders Onderzoek en Regelgeving

Actoren in kaart brengen die relevant zijn in het dakenlandsc hap

Inzichtelijk maken van ruimtelijke ambities en knelpunten in de stad

Verkennen mogelijkhed en in Omgevingsw et in samenwerki ng met steden van het Nationaal Daken Plan

Inzicht in stedenbouw kundige en constructieve belemmerin gen op Amsterdam se daken

Samen Stad Maken

Onderwijsin stellingen meenemen in transformatie

Verbreding van mindset van markt partijen voor nieuwe oplossingen op het dak in samen werking met het Nationaal Daken Plan

Dakeigenare n activeren om het dak multifunctio neel te gebruiken

Financieel Financiële knelpunten die het gebruik van daken op gebouwen met een maatschap pelijke functie belemmeren inzichtelijk maken

Stimuleren door middel van financierin g

Fotomontage van groene daken die met elkaar verbonden zijn (oranje). Een andere manier om daken in de toekomst te gebruiken. Op deze manier ontstaan nieuwe verbindingen voor mens en dier. 3-3-2022 | 7

Resultaat

Acties

Subdoel

3. Subdoelen, acties en resultaat (1/9)

Actoren in kaart brengen die relevant zijn in het dakenlandschap

Analyse van actoren vanuit het Nationaal Daken Plan omschrijven naar de Amsterdamse context

Analyse van betrokken directies binnen de Gemeente Amsterdam

Stakeholderanalyse

3-3-2022 | 8

De nieuwe Amsterdammers hebben ook behoefte aan ruimte om te bewegen en te leven. Sport (rood) en groenvoorzieningen mogen niet vergeten worden .

3-3-2022 | 9

Resultaten

Acties

Subdoel

3. Subdoelen, acties en resultaat (2/9)

Inzichtelijk maken van ruimtelijke ambities en knelpunten in de stad

Analyse Omgevingsvisie op verschillende thema’s

Overzicht van omschreven ambities op de Amsterdamse daken

Het samen brengen van bestaande data

Het genereren van nieuwe data

Overzicht van knelpunten in de stad

Overzichtelijke kaart 3-3-2022 | 10

Subdoel

Verkennen mogelijkheden met betrekking tot regelgeving op daken in Omgevingswet in samenwerking met steden van het Nationaal Daken Plan

Acties

Bijdrage aan position papers/ lobby naar het Rijk ten behoeve van regelgeving op daken

Verkenning mogelijkheden Omgevingsprogramma Daken

Juridische analyse van de mogelijkheden op daken samen met het Nationaal Daken Plan

Resultaten

3. Subdoelen, acties en resultaat (3/9)

Aanbevelingen voor landelijk regelgeving voor het dakenlandschap (bijvoorbeeld: aanpassing BBL en subsidies)

Advies om al dan niet een apart Omgevingsprogramma Daken op te stellen

Juridisch advies voor een integraal dakenplan

3-3-2022 | 11

Resultaten

Acties

Subdoel

3. Subdoelen, acties en resultaat (4/9)

Inzicht in stedenbouwkundige en constructieve belemmeringen op Amsterdamse daken

Inzichtelijk maken van bestaande regelingen die maximaal gebruik van het dakoppervlak belemmeren waardoor vanwege constructie en veiligheid aanleg duurder wordt

Vertalen van het juridisch advies uit het Nationaal Dakenplan naar de Amsterdamse context

Formuleren van mogelijke functies op het dak als verdieping in het omgevingsplan

Stedenbouwkundige analyse van typologieën van gebouwen

Juridische uitwerking voor Amsterdam

Een definitie van bestaande en nieuwe functies op het dak, bijvoorbeeld van een daktuin

Handreiking met mogelijkheden op daken voor verschillende gebouwtypologieën.

Aangepaste regelgeving voor het gebruik van daken/ visualisatie in Handreiking (gebouwtypologieën) 3-3-2022 | 12

Daktuin in België. Door Amsterdamse regelgeving is het niet mogelijke dit dak in Amsterdam te realiseren.

3-3-2022 | 13

Resultaten

Acties

Subdoel

3. Subdoelen, acties en resultaat (5/9) Onderwijsinstellingen meenemen in de transformatie van functies op het dakenlandschap

Aanhaken bij het speerpunt “Bekwame vakmensen” van het Nationale Daken Plan

Het onderwerp multifunctionele daken komt beter en meer in de onderwijs-curricula en bijscholingsaanbod terug en er is een betere aansluiting op de arbeidsmarkt

Inzicht krijgen welke onderwijsinstellingen in Amsterdam opleidingen aanbieden die betrekking hebben op het dakenlandschap

Een overzicht van bestaande opleidingen in Amsterdam over daken

Gastcolleges geven over de toekomst van daken

Enthousiasmeren van de jeugd op scholen om een vak over het dak te kiezen

Bewustwordingscampagne bij onderwijsinstellingen over de transformatie op het dakenlandschap 3-3-2022 | 14

Acties

Subdoel

3. Subdoelen, acties en resultaat (6/9) Verbreding van mindset van marktpartijen voor nieuwe oplossingen op het dak in samenwerking met het Nationaal Daken Plan

Informatiesessies organiseren over de mogelijkheden op/van het dak

Portfolio met best practices opstellen

Resultaten

Geïnspireerde marktpartijen

Opzetten van leidraad voor innovatieve aanbestedingen voortbordurend uit o.a. de lessen uit RESILIO

Leidraad voor innovatieve aanbestedingen

Een meerderheid van de professionals in de markt is zich bewust van de mogelijkheden op het dak en de urgentie van het leveren van een bijdrage aan stedelijke opgaven 3-3-2022 | 15

Aanleg biodivers (groen) en waterbergend (blauw) dak in het kader van het RESILIO project op een dak van een woningcorporatie. Gekwalificeerd personeel is schaars 3-3-2022 | 16

Acties

Subdoel

3. Subdoelen, acties en resultaat (7/9)

Dakeigenaren activeren om het dak in te zetten voor multifunctioneel gebruik

Communicatieplan maken over optimale invulling multifunctionele daken

Resultaten

Communicatieplan

Eigenaren vroegtijdig betrekken bij het opstellen van het integraal dakenplan

Draagvlak onder dakeigenaren

Handreiking met mogelijkheden en best practices maken

Informatiesessies organiseren over mogelijk -heden op het dak

Geïnspireerde dakeigenaren

Inventarisatie mogelijkheden dakenloket en welke diensten daarvoor nodig zijn

Advies over eventuele oprichting dakenloket

Een meerderheid van de dakeigenaren is zich bewust van de mogelijkheden op het dak en de urgentie van het leveren van een bijdrage aan stedelijke opgaven 3-3-2022 | 17

Recreatief (rood) biodivers (groen) waterbergend (blauw) dak. Dakeigenaar: Horecaondernemer Zoku (Weesperstraat). De representatieve entrée van hotel/restaurant is verplaatst naar het dak

3-3-2022 | 18

Subdoel

Uitwerken welke middelen nodig zijn om daken waar de Gemeente Amsterdam eigenaar van is toekomstbestendig te maken en de budgetten daarvoor te reserveren

Resultaten

Financiële knelpunten die het gebruik van daken op gebouwen met een maatschappelijke functie belemmeren inzichtelijk maken

Acties

3. Subdoelen, acties en resultaat (8/9)

Lobby naar het Rijk i.s.m. het Nationaal Daken Plan om middelen te reserveren voor het integraal gebruik van daken van schoolgebouwen en woningcorporaties

Middelen voor daken op gebouwen met een maatschappelijke functie 3-3-2022 | 19

Subdoelen

3. Subdoelen, acties en resultaat (9/9)

Acties

Evaluatie van huidige en afgeronde subsidie regelingen met betrekking tot het dak

Onderzoeken overige financieringsvormen (bijv. inkoop, deelnemingen, marktprijzen etc.)

Resultaten

Stimuleren door middel van financiering

Advies over eventueel op te zetten subsidieregelingen vanuit de Gemeente Amsterdam

Advies over alternatieve financieringsmogelijkheden

Inventarisati e landelijke middelen en subsidies

Inventarisatie Europese middelen en subsidies

Advies voor deelname

3-3-2022 | 20

Slim waterbergend (blauw), biodivers (groen) en energieopwekkend (geel) dak op de Ite Boeremastraat 1. Dakeigenaar: Gemeentelijk Vastgoed. Het budget voor het blauw-groene deel is gefinancierd vanuit Groengelden en RESILIO. Vastgoed heeft tot op heden geen eigen structurele middelen voor realisatie (blauw)-groene daken. 3-3-2022 | 21

4. Scope In scope

Out of scope

thema’s: klimaatadaptatie, biodiversiteit, energietransitie, recreatie, sport, Het organiseren van activiteiten op het dakenlandschap. horeca, verbindingen voor mens en dier, wonen Indien organisaties daken willen gebruiken die niet van hen zijn, bijvoorbeeld voor het leasen van zonnepanelen, verbouwen van voedsel of (publieke) evenementen, dan zullen ze zelf met betreffende dakeigenaar het gesprek aan moeten gaan. Dat is geen taak van de gemeente. Rol van potentieel dakenteam: benutten van daken mogelijk maken, regelgeving voor toekomstgerichte daken opstellen (in het kader van de Omgevingswet), afstemmen, ondersteunen, aanjagen, faciliteren en enthousiasmeren

Zelf uitvoeren van fysieke projecten

In het kader van veiligheid is de inzet vanuit de gemeente vooral gericht op Afstemming met huurders dakeigenaren die eindverantwoordelijk zijn en daarmee zeggenschap hebben over het dak Daken zijn privé eigendom van een privaatrechtelijke persoon, een vereniging van eigenaar of een bedrijf. Het is aan hen om de daken te transformeren in andere functies. De overheid faciliteert planologisch. Zij kan deze transformatie niet volledig financieren.

3-3-2022 | 22

5. Randvoorwaarden Randvoorwaarden 

Europees en landelijk beleid, wet- en regelgeving. Denk aan: – European Green Deal (doel: klimaatneutraal in 2050, incl. Fit for 55 maatregelen) – EU richtsnoeren over klimaatbestendigheid van toekomstige infrastructuur – Nationaal Daken Plan (lobby) – Omgevingswet -

BBL/ nautuurinclusief bouwen Hemelwaterverordening



Bestaande documenten; wet- en regelgeving in Amsterdam. Denk aan: – Omgevingsvisie Amsterdam (Uitvoeringsagenda Omgevingsvisie wordt eind 2021 vastgesteld) – Strategie en Uitvoeringsagenda Klimaatadaptie – Groenvisie – Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal – Circulair/ lokale voedselproductie – Sportvisie 2025 – Welstandsnota – Woonagenda 2025 – Groennorm ( maatschappelijke voorzieningen)



Coalitieakkoord van de gemeente Amsterdam; besluitvorming door College van B&W en gemeenteraad

Afhankelijkheden      

Ambtelijke en bestuurlijke steun en prioriteit Voldoende financiële middelen Voldoende capaciteit en bemensing (fte) Duidelijke afbakening van scope, voor alle onderdelen, i.c.m. afspraken over prioritering. Beschikbaarheid van de juiste kennis en expertise binnen de organisatie. Constructieve afstemming en samenwerking onderling en met directies, stadsdelen, programma’s, netwerken, partners in de stad en initiatieven, het Rijk

3-3-2022 | 23

6. Planning

 





Het opstellen van een integraal dakenplan is een verdere uitwerking van de Omgevingsvisie. Het is aan de nieuwe coalitie om opdracht te geven tot het opzetten van een dakenteam, en bijbehorend budget vrij te spelen, om de acties zoals in dit plan van aanpak zijn omschreven verder uit te werken en uit te voeren. In 2022 zal wel vast met beperkte capaciteit worden ingezet op onderzoek naar mogelijkheden voor verankering in Omgevingswet en het opstellen van de handreiking met mogelijkheden voor verschillende gebouwtypologieën. Vaststelling van nieuwe regelgeving kent haar eigen beleidscyclus en is daarom pas op lange termijn mogelijk.

3-3-2022 | 24

7. Voorstel tot organisatiestructuur WH, College, Gemeenteraad Omgevingswet Ambtelijke opdrachtgever

Nationaal Daken Plan

Regieteam Omgevingsvisie

Regieteam Welstand

Monumenten/ Archeologie Dakeigenaren (ook Gemeentelijk Vastgoed)

Dakenteam

Marktpartijen/ Onderwijsinstell ingen/ Adviseurs

Thematische Programma’s 1. Programmateam Klimaatadaptatie 2. Uitvoeringsprogramma Groenvisie 3. Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 4. Programma Wonen, DGO, etc.

Gebiedsgerichte programma’s 1. Integrale stedelijke programma’s 2. Gebiedsagenda’s 3. Masterplannen 4. etc.

3-3-2022 | 25

3-3-2022