3.1 Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland deel I - boek.pdf

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland d.d. 22 juni 2024

A10

Schellingwoude

IJ

Durgerdam KNSM-Eiland

Zeeburgereiland Buiten-IJ

aal

m-Rijnkan

Borneo-eiland

Amsterda

Sporenburg

Cruquius

Zeeburgerbaai

A10

Indische Buurt Flevopark

Steigereiland

Haveneiland

Diemerpark Sciencepark

Watergraafsmeer Diemen- Noord Luchtfoto situering Zeeburgereiland in de stad 2

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

Inhoud Samenvatting 5 1 Inleiding 13 1.1 Locatie 15 1.2 Opgave 17 1.3 Verantwoording 21

2 Visie Zeeburgereiland 23 2.1 Ambities 25 2.2 Ruimtelijke randvoorwaarden 31

3 Deelgebieden 33 3.1 Een nieuw stuk stad 35 3.2 Zone A10 45 3.3 Openbare ruimte 49 3.4 Hoofdinfrastructuur 51

4 Deelprojecten infrastructuur 59 4.1 Cruciale Mijl 61 4.2 Tramstalling 72 4.3 Verbinding Zeeburgereiland 75

5 Fasering en modules 79 5.1 Korte termijn en tijdelijkheid 81 5.2 Modules 82 5.2 Fasering 83

Bijlagen 91 Bijlage 1 Financiële paragraaf Bijlage 2 Kortetermijnmaatregelen publieke ruimte Bijlage 3 Kabels en leidingen Bijlage 4 Profielen Zeeburgereiland Bijlage 5 Alternatieven Amsterdamsebrug Bijlage 6 Juridisch-planologische paragraaf Bijlage 7 Overzicht oppervlaktes groen Bijlage 8 Impressies IJburglaan en Zeeburgerplein met scenario’s Cruciale Mijl

Gemeente Amsterdam

93 94 96 97 106 108 109 110

1

3D impressie Zeeburgereiland na volledige ontwikkeling

2

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

Gemeente Amsterdam

3

4

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

Samenvatting

Gemeente Amsterdam

5

Verankering van het Zeeburgereiland als schakel in het stedelijk netwerk

Deelgebieden, hoofdinfrastructuur, groene randen en NNN

6

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

Ruimtelijk kader Zeeburgereiland Locatie in de stad Het Zeeburgereiland is gelegen in het oostelijk deel van Amsterdam, aan de Oranjesluizen en het water van het IJ. Het eiland ligt tussen het Oostelijk havengebied en de eilanden van IJburg in oost-west richting, en tussen de Indische buurt en Waterland in noord-zuid richting. Het Zeeburgereiland heeft een unieke ligging in de stad, met zowel binnenstad als het open landschap in de nabijheid, en gelegen binnen de ring A10. Zware infrastructuur die het eiland doorsnijdt, is een erfenis uit de tijd dat het eiland een bedrijvenlocatie aan de buitenrand van de stad was. Inmiddels is de positie van het eiland aan het veranderen van stadsrand naar een complete stadswijk, wordt het Zeeburgereiland tezamen met de stadsuitbreiding IJburg verankerd in de stad en groeit het aantal woningen op het eiland van de huidige 3.000 tot circa 10.000 woningen in de toekomst.

Aanleiding en doel De groei en verdichting van de stad leiden tot een steeds grotere behoefte aan woningen met bijbehorende voorzieningen, maar tegelijkertijd ook aan bedrijven en technische voorzieningen zoals werven, afvaloverslag, hubs, tramstalling en onderstations. Veel van deze ruimteclaims zoeken hun plek op het Zeeburgereiland vanwege nog de beschikbare ruimte en de ligging aan de A10. In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (2021) staan de Baaibuurten opgenomen als gebied voor stedelijke ontwikkeling tot gemengde stadsbuurt. De behoefte aan een afwegingskader voor het maken van keuzes tussen al deze ruimteclaims heeft geleid tot een opdracht voor een Visie Zeeburgereiland, in het vervolg een Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland. Het Zeeburgereiland heeft sinds de ontwikkeling van de Sportheldenbuurt en plan Sluisbuurt een nieuwe betekenis gekregen, als een stedelijk gebied met veel kansen voor de stad. Meerdere losse en in de tijd gespreide ontwikkelingen – woningbouw, stedelijke-, technische- en logistieke- voorzieningen, infrastructuur, groen en natuur – vragen om een integrale visie om goede afwegingen te kunnen maken. Naast de ontwikkeling van de groene oevers, woonwerkbuurten en een bedrijventerrein zijn ook de verbindingen die over het Zeeburgereiland lopen in ontwikkeling.

Vanuit het Mobiliteitsplan IJburg Zeeburgereiland wordt gewerkt aan infrastructuurprojecten die van belang zijn voor de bereikbaarheid van de gehele Oostflank.

Gemeente Amsterdam

Samen met het Ruimtelijk Kader maken drie infraprojecten onderdeel uit van de bestuursopdracht Zeeburgereiland: de ‘Cruciale Mijl’ voor de IJburglaan, ‘Verbinding Zeeburgereiland’ voor de Amsterdamsebrug en de ‘Tramstalling’ voor de definitieve stalling van tram 26. Daarnaast omvat de bestuursopdracht nog twee stedenbouwkundige visies en een projectnota voor de nog te ontwikkelen gebieden: Baaibuurt West en de Oostpunt. Het doel van het Ruimtelijk Kader is om op basis van een lange termijnvisie het Zeeburgereiland als een leefbare, duurzame en inclusieve stedelijke wijk te kunnen ontwikkelen, door middel van uitgangspunten en onderlinge afhankelijkheid van deelprojecten in kaart te brengen en vast te leggen voor verdere uitwerking.

Werkwijze en participatie Uit brede ambtelijke workshops volgden de eerste uitgangspunten: het Zeeburgereiland is één van de kansrijke locaties binnen de ring A10 voor stedelijke woonmilieus in hoge dichtheden. Uit de grote publieksbijeenkomst begin 2020, drie (deels) online bijeenkomsten en verschillende meet-ups zijn concrete prioriteiten naar voren gekomen: stedelijkheid (meer voorzieningen) en leefbaarheid (meer groen). Het laten ontstaan van een complete, groene, autoluwe stadswijk is daarom het primaire doel, met ook acties en resultaten op korte termijn.

Ruimtelijke kwaliteit: groene oevers De oevers zijn een belangrijke kwaliteit van het eiland. Deze bieden verre uitzichten over het water, dienen als waterkeringen en verbindingen tussen de buurten voor voetgangers en fietsers (rondje Zeeburgereiland). Op de buitendijkse hellingen van een deel van de oevers is er ruimte voor ecologische verbindingen: Natuurnetwerk Nederland (West en -Oost). Met paden op de kruinen van de waterkeringen, groene binnendijken en nieuwe parken is hier voor de bewoners van de dichtbebouwde buurten plek voor rust, uitzicht en recreatie. De oevers zijn doorlopend openbaar en groen, uitgezonderd de delen bij de jachthaven en de A10, en bij de toekomstige tramstalling op de Oostpunt. Andere technische- en logistieke functies die ten koste gaan van de primaire functies groen en recreatie, worden uitgesloten wanneer deze niet kunnen voldoen aan de randvoorwaarden zoals genoemd in dit Ruimtelijk Kader.

7

Complete stad • • • •

Stadwijk A10 zone Groene zoom Hoofdinfrastructuur

Tramstalling naar Oostpunt/ Zone A10 •

Huidige tijdelijke tramstalling in Baaibuurt Oost Nieuwe definitieve tramstalling op de Oostpunt A10 zone

• •

Verbonden buurten en verbonden eiland Huidige verbinding Fiets OV Auto Toekomstige / verbeterde verbinding Fiets OV

Cruciale Mijl en het Zeeburgerplein • • •

8

Zeeburgerplein Doortrekken Bob Haarmslaan Cruciale Mijl (op Zeeburgereiland)

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

Toekomst van het eiland: een stadswijk Het Zeeburgereiland wordt een complete stadswijk. Dit Ruimtelijk Kader biedt hiervoor de ruimtelijke en programmatische randvoorwaarden; daarbij wordt gemeentelijk beleid gevolgd ten aanzien van duurzaamheid. Het eiland maakt de laatste jaren een transformatie door van een stadsrand met industrie en tijdelijke functies tot een integraal onderdeel van het stedelijk waterfront. Tegelijkertijd wordt de zone rondom de A10 steeds meer een plek voor bedrijven en stedelijke logistiek en -techniek. Baaibuurt West wordt nu gebruikt door tijdelijke functies, van wooncommunes tot bedrijfsloodsen en horeca. Transformatie van deze ‘rafelrand’ tot een gemengde, stedelijke buurt is mogelijk vanaf 2025. In het programma wordt naast de circa 900-1.800 woningen met bijbehorende voorzieningen ook rekening gehouden met een park aan de zuidoever. Voor volledig gebruik van de beschikbare ruimte is het intensief ontwikkelen van de Baaibuurt Oost met circa 500-1.400 woningen (een belangrijke, nog te nemen beslissing) afhankelijk van de definitieve locatie van de tramstalling en keuze voor inrichting van de IJburglaan. Samen met de nog te ontwikkelen Baaibuurt West, de in aanbouw genomen Sluisbuurt en de bestaande Sportheldenbuurt vormt deze buurt het stedelijke woonwerkdeel van het eiland.

De ambitie is om het maximale aantal woningen te realiseren, in combinatie met de daarbij horende bereikbaarheidsmaatregelen op het gebied van openbaar vervoer en fiets. Centraal in de stadswijk is de kruising van de IJburglaan en Zuiderzeeweg, het Zeeburgerplein, met de belangrijkste oversteken voor voetgangers en fietsers en de eerste halte voor tram 26 op het eiland vanuit de stad. Echter, er is sprake van een spanningsveld tussen de verbetering van deze oversteken enerzijds en de breedte van de IJburglaan in combinatie met de auto-intensiteit op de hoofdinfrastructuur anderzijds; hier ligt een opgave voor verdere uitwerking. Langs de A10 wordt er zoveel mogelijk ruimte gemaakt voor bedrijven, technische voorzieningen en logistiek, in een compacte, stedelijke vorm en bij voorkeur met meervoudig grondgebruik. Een bedrijventerrein met noodzakelijke technische voorzieningen en de eerste bedrijven is al in ontwikkeling. Het tweede deel van de logistieke functies is in onderzoek op het westelijke deel van de Oostpunt.

Tramstalling op de Oostpunt Om de Baaibuurt Oost optimaal te ontwikkelen, is het doortrekken van de Bob Haarmslaan en de bouw van de definitieve tramstalling op de Oostpunt nodig. De opstelsporen en de keerlus van de huidige, tijdelijke stalling verkleinen de potentiële ontwikkelruimte voor

Gemeente Amsterdam

woningbouw. Daarnaast vormt de zandinstallatie met wasstraat een barrière voor de tweede, noodzakelijke ontsluiting van de buurt (in het verlengde van de Bob Haarsmlaan) en voor de verbinding tussen de Sportheldenbuurt en de toekomstige Baaibuurt Oost, met de groene oever aan de Zeeburgerbaai. De definitieve stalling biedt ruimte aan meer trams ten behoeve van de verlenging van tram 26 naar het Strandeiland. Dubbel grondgebruik met groen op het dak of een logistieke hub is een nadrukkelijke ambitie voor de toekomstige stalling.

Verbonden buurten, Zeeburgerplein Onderlinge verbindingen van de buurten voor voetgangers zijn belangrijk voor het gezamenlijk gebruik van buurt- en wijkvoorzieningen. De IJburglaan en aanlandingen van de twee bruggen staan dat in de weg. De ambitie is om deze infrastructuurlijnen te laten transformeren tot stedelijke, groene stadslanen die bijdragen aan de leefbaarheid, met goede oversteken voor langzaam verkeer. De kruising IJburglaan-Zuiderzeeweg, met halte voor tram 26, is de centrale plek van het Zeeburgereiland. Op dit Zeeburgerplein moeten de buurten zich bij uitstek verbinden. Het stedelijke karakter van de plek wordt versterkt door aangrenzende bouwvolumes, met rooilijnen dicht op het plein, middelhoge gebouwwanden en hoogbouw tot zeventig meter. Uitzondering is de reeds bebouwde hoek van de Sportheldenbuurt, door een sloot gescheiden van het plein. De ontwikkelingen rondom het plein zullen stapsgewijs gaan. Aan de zijde van de Sluisbuurt zorgt een tijdelijke broedplaats met buurtfuncties en horeca de komende tien jaar voor aansluiting op het plein. Later verschijnen daar blokken met stedelijke functies, kantoren en woningen.

Verbetering van voetgangersen fietsersoversteken aan alle zijden van dit plein is één van centrale vraagstukken van dit Ruimtelijk Kader en komt aan de orde in integrale scenario’s voor het project ‘Cruciale Mijl.’ Daarin worden scenario’s onderzocht met het ondergronds brengen van doorgaand autoverkeer waarmee de leefbaarheid op het maaiveld verbetert.

Verbonden eiland - duurzame mobiliteit Het mobiliteitsplan IJburg/Zeeburgereiland geeft aan wat er nodig is om de toekomstige woonbuurten bereikbaar te houden per fiets, met openbaar vervoer en met de auto. Aanvullende maatregelen op het gebied van fiets en OV zijn nodig om de groei te faciliteren en het gebied bereikbaar te houden. Het plan voor de Sluisbuurt geeft voorrang aan de fiets en beperkt het gebruik van de auto door zeer lage parkeernormen. Dit is ook het uitgangspunt voor de nog te ontwikkelen Baaibuurten. Verder zal tram 26 in de toekomst frequenter rijden en onderzoekt het project

9

Visiekaart Zeeburgereiland

10

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

‘Verbinding Zeeburgereiland’ een verbreding van de Amsterdamsebrug ten behoeve van fietsers door er een extra fietsbrug tegenaan te bouwen, en een nieuwe OV-verbinding over of naast de Amsterdamsebrug, richting de Indische Buurt (en de Sluisbuurt in). In het voorkeursscenario is nu de variant van een fietsbrug opgenomen in combinatie met intensivering van buslijn 37; een tweede tramverbinding is voorlopig uitgesteld. Ook voor de Sluisbuurt zijn deze betere verbindingen van groot belang, evenals de tijdelijke en vanaf 2030 een mogelijk definitieve pont richting het Oostelijk Havengebied. Het belangrijkste is dat tram 26 er onbelemmerd en frequenter dan nu moet kunnen doorrijden. Dat vergt minimaal een grotere tramstalling en een aanpak van conflictpunten tussen de tram en druk autoverkeer op de kruising IJburglaan-Zuiderzeeweg en bij de op- en afritten van de A10. Mede door de ontwikkeling van Strandeiland voorspellen prognoses dat het autoverkeer op deze punten gaat groeien en daarmee minder regelbaar wordt.

IJburglaan en Cruciale Mijl De stadsbrede Agenda Autoluw remt de groei van het autoverkeer weliswaar af voor de stad als geheel, maar tegelijkertijd stimuleert het die groei op het Zeeburgereiland omdat de IJburglaan één van de weinige corridors is waar autoverkeer naartoe zal worden geleid. Dat heeft consequenties voor de ‘Cruciale Mijl’, het stuk IJburglaan vanaf de Piet Heintunnel tot en met Steigereiland. Het project ‘Cruciale Mijl’ heeft als opdracht om dit mobiliteitsvraagstuk aan te pakken. Met de genoemde forse gebiedsontwikkeling eromheen heeft het project een dubbele doelstelling: ruimtelijke kwaliteit (leefbaarheid, inpassing stedelijk programma) en doorstroming van verschillende verkeerssoorten (openbaar vervoer, fiets, auto). Vier scenario’s zijn onderzocht. Drie scenario’s voor de Cruciale Mijl (scenario 1-, 1 en 2) verschillen op het Zeeburgereiland met name in de lengte van twee-laagse oplossingen, waarbij geldt: hoe langer de onderdoorgang of tunnel, hoe meer ruimtelijke kwaliteit en oversteekbaarheid, en hoe meer woningen, des te hoger de kosten. Het verschil in het aantal woningen betreft vooral de Baaibuurt Oost. Het hoogste aantal (ca. 1.400, tevens afhankelijk van uitwerking planvorming Baaibuurt Oost) is mogelijk door een groter te bebouwen oppervlak in combinatie met een smaller profiel van de IJburglaan, door de lange tunnel in scenario 2.

Een auto-onderdoorgang met een maximaal mogelijke lengte in scenario 1 heeft een programma van 700 woningen als gevolg in de Baaibuurt Oost en verdubbeling van rijstroken op het Steigereiland. Met een nog kortere auto-onderdoorgang in scenario 1- wordt het aantal woningen vanwege een volledig dove gevel nog lager, namelijk circa 500 woningen. De IJburglaan krijgt een 2x3 rijbanen profiel, in plaats van de huidige 2x2 rijbanen. Gevolg van deze scenario’s is dat er vanuit de Sluisbuurt en de Baaibuurten geen Gemeente Amsterdam

directe toegang meer is voor auto’s richting de Piet Heintunnel. Voor alle drie scenario’s wordt uitgegaan van de tramstalling op de Oostpunt en noordligging van tram 26 op het Zeeburgereiland. Als integraal antwoord op de dubbele doelstelling had scenario 2 de voorkeur. In de afweging tussen het aantal woningen, ruimtelijke kwaliteit, doorstroming van openbaar vervoer, fiets, auto en kosten was in eerste instantie scenario 1 het voorkeursscenario. Echter, bestuurlijk is vanuit financiële overwegingen scenario 1- als vertrekpunt gekozen voor het project Cruciale Mijl. Dit heeft tevens gevolgen voor het toekomstige profiel van de IJburglaan en verkeersoplossingen voor het Zeeburgerplein. In aanloop naar scenario 1- zal volgens scenario 0+ (het vierde scenario) worden gezocht naar andere, tijdelijke mogelijkheden om het Zeeburgerplein te laten functioneren, zoals het schrappen van afslagen voor auto’s die het spoor van tram 26 kruisen. Ook zal dan worden gezocht naar oplossingen om voetgangers, fietsers en groen meer ruimte te geven. Kortetermijnmaatregelen, zoals het planten van bomen en struiken langs de IJburglaan en verbreden van fiets- en voetpaden, horen bij de eerste acties, met als doel het verbeteren van de leefbaarheid.

Visiekaart en Randvoorwaardenkaart Dit Ruimtelijk Kader bevat twee hoofdkaarten: de Visiekaart en de Randvoorwaardenkaart. Beide kaarten worden verder toegelicht in hoofdstuk 2. De Visiekaart biedt een lange termijn horizon voor het Zeeburgereiland, richting een complete stadswijk in de stedelijke context. Dit is een streefbeeld. De Randvoorwaardenkaart is gedetailleerder en geeft ruimtelijke randvoorwaarden voor ruimteclaims die zich nu en in de komende jaren voordoen. Het geeft rooilijnen mee en minimale eisen die vanuit leefbaarheidsoverwegingen aan toekomstige ontwikkelingen worden gesteld. Het Ruimtelijk Kader maakt op de kaarten de volgende reserveringen voor de toekomst: • Tramstalling met ontsluitingen op de Oostpunt • Verbreding van de A10 (bestaande rijksclaim) • Fietsbrug en trambrug naast de Amsterdamsebrug • Verbreding van het Amsterdam-Rijnkanaal • Tweede (H)OV-lijn in de Sluisbuurt • Definitieve pont tussen de Sluisbuurt en het Oostelijk Havengebied

Status Het Ruimtelijk Kader bouwt voort op de Startnotitie Ruimtelijk kader (2020) en biedt handvatten ter waarborging van samenhang tussen verschillende mobiliteits- deelprojecten van de bestuursopdracht (2021). Het is tevens een afwegingskader voor de huidige en toekomstige ruimteclaims, ten behoeve van goede ruimtelijke ordening. De deelprojecten zelf volgen eigen besluitvorming volgens Plaberum en PBI. 11

12

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

1

Gemeente Amsterdam

INLEIDING

13

G

-bl n e ro

au

am w ra

w

s it sta e ba er u isch ve r d mat elen d r e ond

Omgevingsvisie Amsterdam 2050: groen- blauw raamwerk

Omgevingsvisie Amsterdam 2050: toekomstbeeld

Zeeburgereiland als onderdeel van het waterfront en de ringzone

Am

eh biti

oof

groe

ne l

dg

inte

ne groe

n

corr

park s land

idor

cha

land

A

: eau Zeeburgereiland als stapsteen utussen en de rtniv Waterland u in len ie b s Diemerscheg e s p e s r n, rt. Imp buu orte , sp tads n r s e u e o d gr eng uctu gem nstr n e e o e r s

psp

scha

ee lgem

ark

p

n

gem

een

wat

te

sA gren

mst

erda

m land

er

anenh sam k t e wer H raam e d de gen illen rsch e v van en. ntyp groe

verb park

buu

rt

verb

indi

ng

88

Zeeburgereiland in de omgeving 14

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

indi

ng

s

1.1 Locatie Het Zeeburgereiland is gelegen in het oostelijk deel van Amsterdam, aan de Oranjesluizen en het water van het IJ. Het eiland ligt tussen het Oostelijk havengebied en de eilanden van IJburg in oost-west richting, en tussen de Indische buurt en Waterland in noord-zuid richting. Het Zeeburgereiland heeft een unieke ligging in de stad, met zowel binnenstad als het open landschap in de nabijheid, en binnen de ring A10. Het eiland is omgeven door water. Een bewo­ner van de Sportheldenbuurt op het Zeeburgereiland beschreef zijn woonplek als met de woorden: “ik woon aan zee”. Tussen 1870 en 1890 wordt de basis van het Zeeburgereiland gevormd. Het begint met de bouw van de Oranjesluizen en de aanleg van de westelijke dijk (Zuider-IJdijk) langs de voorhaven van het Merwedekanaal (huidige Amsterdam Rijnkanaal). Vervolgens wordt een strekdam van circa 4.300 meter lengte aangelegd ter versmalling van het IJ, verbonden met de oude Diemerzeedijk. Met de aanleg van de zuidelijke dijk is de kenmerkende driehoekige vorm van het eiland gerealiseerd en ontstaat hier een baggerbergplaats, een depot voor het storten van opgebaggerd slib. De bouw van de Amsterdamsebrug en de Schellingwouderbrug (het Zuiderzeewegtracé) eind jaren ’50 maakte het Zeeburgereiland bereikbaar, vooral voor bedrijvigheid en initiatieven die elders in de stad niet gewenst zijn.

In 1990 is ook de ringweg A10 voltooid met de Zeeburgertunnel als sluitstuk en is de naamgeving van ‘Eiland Zeeburg’ veranderd naar ‘Zeeburgereiland’. Met de komst van IJburg in het begin van dit millennium wordt ook de IJburglaan aangelegd. Deze ontsluitingsweg rijgt de eilanden van de IJburg-archipel aaneen en verbindt ze met de binnenstad, dwars over het Zeeburgereiland. Vanaf het einde van de rioolwaterzuiveringsinstallatie in 2005, nog steeds aanwezig in de vorm van de drie silo’s, kon er gestart worden met de ontwikkeling van het Zeeburgereiland als woonlocatie.

Sluitsteen van het binnen-IJ Het Zeeburgereiland ligt aan de Oranjesluizen en is daarmee gesitueerd tussen het binnen- en het buiten-IJ. Het eiland is omgeven door diverse wateren en elke buurt oriënteert zich op een ander type water: De Sluisbuurt vormt de sluitsteen van het binnen-IJ, de Baaibuurten richten zich op het meer luwe water van het Amsterdam-Rijnkanaal en de Zeeburgerbaai en de Sportheldenbuurt grenst aan het buiten-IJ. De Oostpunt ligt buitendijks. Waar de Sluisbuurt aansluit op een stedelijk waterfront, heeft de Oostpunt het meest weidse uitzicht over het landschap van Waterland en het IJmeer. De zuidelijke rand doet mee in het geheel van groene oevers rondom baaien en lagunes aan de oostzijde.

Gemeente Amsterdam

Tussen stad en het landschap Het Zeeburgereiland heeft een unieke ligging in stad met zowel stad en land in de nabijheid. De primaire waterkering van het eiland lag voorheen langs het Amsterdam-Rijnkanaal, waardoor het Zeeburgereiland als geheel buitendijks is aangelegd. Nu het eiland volop in ontwikkeling is en er straks ongeveer 20.000 mensen wonen moet ook het eiland bescherming tegen het water krijgen. Daarom zijn de noord- en de zuidzijde van het eiland onlangs opgewaardeerd naar primaire waterkeringen, en kan de westelijke waterkering worden afgewaardeerd, zodat het eiland als geheel binnendijks is komen te liggen; het waterpeil op het eiland is gelijk aan het binnen-IJ. Het Zeeburgereiland hoort nu echt bij de stad. De westelijke dijk fungeert als ecologische verbinding Diemerscheg-Waterland en de Oostpunt is een stapsteen voor ecologie, maar biedt ook ruimte voor recreatief groen. Beide zijn onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN); rondom de Oostpunt leven onder andere ringslangen, vleermuizen en otters. In het regionale fietsnetwerk fungeert het eiland als schakel tussen stad en land. De verschillende fietspaden over bruggen en dijken vormen een verbinding tussen stadsdeel Oost en het landschap van Waterland.

Kop van de Oostflank Het Zeeburgereiland is gelegen in Amsterdam Oost. Waar het voorheen een rafelrand van de stad was, is het nu - met de verdere ontwikkeling van IJburg - een schakel tussen het centrumstedelijke milieu en de oostflank van Amsterdam. De eerste woningen op Centrumeiland zijn reeds opgeleverd en in 2025 staat de oplevering van de eerste woningen op Strandeiland op de planning. Daarnaast zal naar verwachting in 2023 zal ook nieuw land gemaakt worden ten behoeve van het Buiteneiland. De ontwikkeling van deze tweede fase van IJburg betekent een verdubbeling van het huidige aantal woningen op IJburg, tot ruim 20.000 woningen. De ontwikkelingen op zowel Zeeburgereiland als IJburg gaan in een razend tempo en hoe verder IJburg groeit, des te meer Zeeburgereiland onderdeel wordt van de groeiende stad Amsterdam. In het Mobiliteitsplan Zeeburgereiland en IJburg (2018, update in 2021) staat het pakket aan maatregelen waarmee Zeeburgereiland, IJburg en in het algemeen de oostkant van de stad bereikbaar kan blijven parallel aan de grootschalige gebiedsontwikkeling. Voor alle modaliteiten worden maatregelen voorgesteld. Deze worden uitgewerkt in uitvoeringsprojecten.

Maatregelen die genoemd worden voor Zeeburgereiland zijn bijvoorbeeld: een extra bushalte langs de Schellingwouderbrug, een pontverbinding tussen Sluisbuurt en het Oostelijk Havengebied, maar ook diverse scenario’s voor de IJburglaan.

15

Opgavekaart Zeeburgereiland (stand van zaken januari 2023)

16

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

1.2 Opgave Inmiddels is de positie van het eiland veranderd van stadsrand naar een complete stadswijk, en wordt het Zeeburgereiland tezamen met de stadsuitbreiding IJburg verankerd in de stad. Het Zeeburgereiland is volop in ontwikkeling naar een stedelijk gebied, op een strategische locatie in de stad. De Sportheldenbuurt is al een behoorlijk eind op streek, de bouw van de Sluisbuurt is reeds gestart en de ontwikkeling van Baaibuurt West tot stedelijke woonbuurt staat voor de deur. Het eiland verstedelijkt en de stad groeit, binnen de grenzen, in een hoog tempo. Stadsbreed worden er studies gedaan naar de verbetering van de infrastructuur, logistiek en ruimte voor stedelijke voorzieningen. Er komen verschillende ruimteclaims af op het Zeeburgereiland, zoals uitbreiding van de tramstalling in Baaibuurt Oost en een logistieke hub op de Oostpunt, maar ook meer bedrijven, onderstations, woningen, sportvelden en andere stedelijke voorzieningen. De druk op de nog onbestemde ruimte, nu nog in tijdelijk gebruik, neemt toe. Wat betekenen al deze ruimteclaims voor de toekomstige ontwikkeling van dit eiland, strategisch gelegen binnen de ring A10 én aan het waterfront? Handvatten voor de ruimtelijke ontwikkeling van het eiland als geheel zijn al sinds 2005 niet meer herzien. Dat de situatie sinds het Ontwikkelingsplan Zeeburgereiland uit 2005 veranderd is, is zeker.

Waar het Zeeburgereiland voorheen de rafelrand van de stad was, wordt het nu - vooral met de ontwikkeling van IJburg tweede fase - de schakel tussen het centrumstedelijke milieu en de oostflank van Amsterdam.

Dit Ruimtelijk Kader is de opvolger van het in 2005 door de Raad vastgestelde Ontwikkelingsplan Zeeburgereiland. Dit kader wordt door de Raad vastgesteld en is richtinggevend voor de ruimteclaims en -keuzes in de komende periode. Het document bouwt voort op de Startnotitie Ruimtelijk kader (2020) en biedt handvatten ter waarborging van samenhang tussen verschillende mobiliteitsdeelprojecten van de bestuursopdracht uit 2021 en een afwegingskader voor de huidige en toekomstige ruimteclaims, ten behoeve van goede ruimtelijke ordening. Het Ruimtelijk Kader geeft richting op hoofdlijnen, en biedt tegelijkertijd ruimte aan initiatief en lokaal ondernemerschap. Zo ontstaat er diversiteit en eigenheid in de manier waarop het eiland zich ontwikkelt. Dit betreft niet alleen het bouwen, maar ook het beheer en de programmering van de eigen leefomgeving en vrije ruimte.

Ruimteclaims en initiatieven De aanleiding voor het opstellen van dit Ruimtelijk Kader is meerledig en heeft zich voornamelijk in de afgelopen vijf jaar gevormd, uiteindelijk tot een bestuurlijke opdracht in 2021. Om te beginnen met diverse inpassingsvraagstukken voor het Zeeburgereiland, in de hoofdrol de uitbreiding van de stalling voor tram 26, sportvelden voor de groeiende stad en een punt voor afvaloverslag van land naar het water. Al deze ruimteclaims kregen daarbij een projectie op de Oostpunt van het eiland, terwijl juist dat deel gereserveerd was voor een park, als onderdeel van een nieuwe, gezonde leefomgeving in de stad. Daarnaast moet hier rekening gehouden worden met de NNN, een ecologische verbinding aangewezen door de Provincie.

Hoofdvragen bestuurlijke opdracht Dit ruimtelijk kader is een antwoord op de bestuursopdracht van najaar 2021. De opdracht daarin was om inzichtelijk te maken welke keuzes er zijn voor ruimteclaims en maatregelen op het Zeeburgereiland, die bijdragen aan een gebiedsontwikkeling met stedelijke kwaliteit èn verbetering van de bereikbaarheid voor alle modaliteiten, ook op korte termijn. De bestuursopdracht formuleerde twee hoofdvragen, waar dit ruimtelijk kader antwoord op biedt:

1.

Stel een ruimtelijk-programmatisch kader op voor de inrichting van het Zeeburgereiland (in navolging van de startnotitie Ruimtelijk kader Zeeburgereiland), waarbij de bereikbaarheidsopgaven en gebiedsontwikkeling integraal worden beschouwd, met bijzondere aandacht voor kortetermijnmaatregelen, leefbaarheid en groen waar we sowieso geen spijt van kunnen krijgen (no-regret).

2.

Werk uit wat er gebeurt als we uitgaan van autonome ontwikkelingen met minimale verkeersmaatregelen op kortere termijn (het ‘nul-plus-scenario’). Onderzoek of, en voor hoe lang, kleine en goedkopere maatregelen (deel)oplossingen voor bereikbaarheidsknelpunten kunnen bieden, met behoud van ontwikkelcapaciteit van de buurten.

Het ontwikkelpad voor de komende jaren betreft los van dit integrale Ruimtelijk Kader ook verscheidene separate planproducten, waarover te zijner tijd (gefaseerd) aparte besluiten volgen.

Gemeente Amsterdam

17

GVB IJveer Amsterdam “Sluisbuurt - Ertskade”

Mobiliteitsplan IJburg / Zeeburgereiland (mobiliteitsplan Zeeburgereiland en IJburg, 2021)

18

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

Met het bouwen van nieuwe woningen en voorzieningen werd vervolgens het vraagstuk van de bereikbaarheid toegevoegd, ook in relatie met de nieuwe ontwikkelingen op IJburg. Hoofdrolspelers in de mobiliteitsopgave zijn een pontverbinding bij de Sluisbuurt, vervoersverbindingen over de Amsterdamsebrug en de IJburglaan als cruciale factor in de aantakking van de oostflank met de binnenstad. Met al deze ruimtelijke opgaven komt de leefbaarheid op het Zeeburgereiland de komende jaren flink onder druk te staan. Als dat niet tijdig op orde is gebracht, dan loopt de gebiedsontwikkeling straks vast, ook juridisch. Grote keuzes en investeringen lijken onafwendbaar. Deels zijn die al gemaakt in door de raad vastgestelde plannen, maar voor een belangrijk deel liggen die nog voor ons.

Voor het Zeeburgereiland betekent dat ruimtereserveringen voor onder andere brede scholen, sportvoorzieningen, apotheken, buurtkamers en speelplekken. Daarnaast is er ruimte voor commercieel programma, zoals winkels en horeca, maar ook kunst en cultuur. In de MER Zeeburgereiland (2018) zijn minimaal circa 7.100 - maximaal 9.800 woningen, en minimaal 228.000 m² - maximaal 293.000 m² bvo aan niet-woningbouwprogramma opgenomen, middels een gefaseerde ontwikkeling. Echter, vooral vanuit stedenbouwkundig en functioneel oogpunt is een hogere dichtheid gewenst, zodat de druk op de groene ruimte in en om de stad kan worden verlicht en voldoende draagvlak voor voorzieningen kan worden verkregen.

Verstedelijking

Het Zeeburgereiland verandert van stadsrand naar stedelijk milieu, onderdeel van de stad. Om deze transformatie te realiseren, wordt ingezet op meer verkeersverbindingen met de directe omgeving en de rest van de stad. Dit bevordert de verbondenheid, en daarmee de stedelijkheid op het eiland. Specifiek voor de ontwikkelingen langs het IJ zijn er kansen voor vervoer over water. Een groter systeem over het binnen-IJ dat de verdichtingsprojecten onderling verbindt, maar ook de oude stad met de nieuwe stad aan het IJ. De commissie D’Hooghe, de Adviescommissie Oeververbindingen Rijkswateren Amsterdam, heeft onder andere geadviseerd om geen fietsbrug naar de Sluisbuurt aan te leggen, maar wel een permanente pontverbinding te realiseren alsmede de fietsroute via de Amsterdamsebrug te verbeteren. Ook de ontwikkelingen op IJburg gaan in een razend tempo. Het verkeer op de IJburglaan staat rondom de toeritten van de A10 op gezette tijden vast en de tram 26 zit in 2034 aan zijn maximumcapaciteit. Er is een “Mobiliteitsplan Zeeburgereiland en IJburg Integrale aanpak van de bereikbaarheid – 2018 tot 2038” opgesteld (vastgesteld in mei 2018; update vastgesteld in oktober 2021). Dit plan richt zich op het verbeteren van de bereikbaarheid van Zeeburgereiland en IJburg met stad en regio met openbaar vervoer, fiets en auto. Maatregelen worden tot 2038 uitgevoerd.

De uitwerking van de verschillende maatregelen vindt nu plaats. Er wordt gewerkt aan de verdere voorbereiding en uitvoering van de Cruciale Mijl, de ontsluiting van IJburg en Zeeburgereiland over de IJburglaan op het Zeeburgereiland en Steigereiland. Langs het tracé van de Amsterdamsebrug wordt een nieuwe fiets- en OV-verbinding onderzocht.

Sinds 1984 neemt de bevolking van Amsterdam toe, de laatste jaren versneld, met ruim 10.000 personen per jaar. Ook het economisch belang van de stad neemt regionaal en nationaal toe. De stadsdelen binnen de ring A10 behoren tot de economisch belangrijkste vierkante kilometers van Nederland. Het zwaartepunt ligt in de ringzone, met name op plekken die een verbindende functie hebben met achterliggende ontwikkelgebieden. Het Zeeburgereiland is één van deze plekken. De ‘Koers 2025-Ruimte voor de Stad’ is als ontwikkelstrategie voor de middellange termijn in mei 2016 door het Amsterdamse College vastgesteld. De ontwikkelstrategie onderstreept de in de Structuurvisie Amsterdam 2040 (2011) ingezette strategie van verdere verdichting van de stad met aantrekkelijke en diverse stedelijke milieus. In vergelijking met het plan voor het Zeeburgereiland uit 2005 worden er nu significant meer woningen gepland: de circa 5.500 woningen voor het hele eiland van het vorige plan betreft nu het aantal woningen in de Sluisbuurt alleen. In totaal wordt het aantal woningen verdubbeld. Het huidige college heeft op gebied van woningbouwproductie een ambitie van 7.500 woningen per jaar en een deel daarvan zal plek vinden op het Zeeburgereiland. Daarnaast wordt ook gemeentelijk beleid gevolgd ten aanzien van duurzaamheid.

In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (2021) worden op het Zeeburgereiland diverse ontwikkelingen voorzien, zowel voor stedelijk wonen (met de Sluisbuurt als hoogstedelijke buurt en gemengde stadsbuurten) als voorzieningen voor de stad (stads-/logistieke hubs en een binnenstedelijk bedrijventerrein). De ‘Amsterdamse referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen’ (2018) biedt handvatten voor de ontwikkeling van het beoogde gemengd stedelijke milieu.

Gemeente Amsterdam

Bereikbaarheid

Het Zeeburgereiland zelf wordt doorsneden door infrastructuur, met de IJburglaan in oost-west richting en de Zuiderzeeweg en de ringweg A10 in noord-zuid richting. De infrastructuur van wegen en sporen (tram) maakt het eiland bereikbaar, maar tegelijkertijd zal deze opdeling en dit gebrek aan interne samenhang zonder maatregelen verder toenemen. 19

Sfeerbeeld participatie Zeeburgereiland (Pakhuis De Zwijger)

Vanaf 2020 hebben over het Ruimtelijk Kader de volgende grote contactmomenten met de samenleving plaatsgevonden: 24 februari 2020: 1 juli 2020: voorjaar 2021: 18 maart 2021: 31 augustus 2021: 2 maart 2022: 29 juni 2022:

20

Bijeenkomst in Pakhuis de Zwijger Bijeenkomst online Enquête online Bijeenkomst online, naar aanleiding van enquête Bijeenkomst online bijeenkomst in Cburg College Fietstoer op het Zeeburgereiland, mede t.b.v. MKBA/MCA project Cruciale Mijl.

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

1.3 Verantwoording Participatie Participatie staat in het teken van een brede democratiseringsagenda. In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 heet dat ‘Samen Stadmaken’. Voor het Zeeburgereiland betekent dat het volgende: • Ruimte voor initiatieven vanuit de samenleving • Ruimte voor alternatieve ontwikkelvormen, zoals • zelfbouw • Ruimte voor meedenken en meepraten over dit • Ruimtelijk Kader. De eerste twee punten komen aan bod in het inhoudelijke deel van dit ruimtelijk kader. Het derde punt wordt hier toegelicht. Er wordt al jaren aan het Zeeburgereiland gewerkt en daarover vinden regelmatig gesprekken met burgers, bedrijven en andere belangstellenden plaats. Samen met stadsdeel Oost worden periodieke meet ups gehouden, waarin ontwikkelingen op het Zeeburgereiland worden bediscussieerd. Op deze interactiemomenten kwamen de vragen aan de orde die de ingrediënten vormen van dit ruimtelijk kader: over de mate van stedelijkheid, groen, verkeer, voorzieningen en vrije ruimte. Een duidelijke meerderheid van de deelnemers sprak voorkeuren uit voor een stedelijk eiland met minder auto’s en met veel voorzieningen en goede verbindingen naar de rest van de stad, vooral voor fiets en openbaar vervoer. Ook moest er volgens zeer velen meer groen komen op verschillende plekken van het eiland; waar precies leek daarbij minder uit te maken.

De volgende concrete ingrepen genoten de sterkste voorkeuren: • Een fietsbrug (of pont) naar het Oostelijk Havengebied • Een lange autotunnel onder de IJburglaan, met een smallere en groenere IJburglaan • Kortetermijnmaatregelen voor meer groen, leefbaarheid en fiets • Tramstalling naar de oostpunt, met dak geschikt voor meervoudig ruimtegebruik, met een voorkeur voor een groene invulling In iets minder sterke mate waren de volgende duidingen en voorkeuren te beluisteren: • Zeeburgerplein als verbinder van alle buurten, liefst met minder auto’s • Doorgaande route van Bob Haarmslaan naar Baaibuurt Oost • Ononderbroken groen rondje om het eiland • Betere verbindingen voor fiets en openbaar vervoer via de Amsterdamsebrug • Extra bushalte op de Schellingwouderbrug.

Gemeente Amsterdam

Naast voorkeuren waren er ook afkeuringen, met name jegens geluidsoverlast en luchtvervuiling langs de hoofdverkeersaders op het eiland. Hier is zelfs een petitie over ingediend. Ook over dat er geen fietsbrug komt, is met afkeuring over gesproken. En er is zowel waardering als onvrede over de nieuwe pontverbinding, dat deze niet frequent genoeg zal varen en bovendien niet in de avonduren en weekenden. Het ontwikkelen van de Baaibuurten tot (hoog) stedelijke buurten roept weinig weerstand op. Velen zien dat als een kans op meer gezelligheid en voorzieningen op het eiland. Wel zien velen dat graag met behoud van enkele ‘rommelzones’ voor spontane initiatieven, en met aandacht voor groen. In grote lijnen is het goed gelukt om de belangrijkste voorkeuren in dit Ruimtelijk Kader tot uitdrukking te brengen. In de visie wordt het Zeeburgereiland een stedelijk eiland met meer voorzieningen en meer groen. De verstedelijkingsambities voor de Baaibuurten zijn hoog, de groene ambities voor het ‘rondje Zeeburgereiland’ eveneens. Ook besteedt het Ruimtelijk Kader veel aandacht aan kortetermijnmaatregelen, vooral voor groen. Alle buurten worden autoluw, maar de hoofdverkeerswegen worden vanwege het stedelijk beleid zeker niet minder druk. In dit Ruimtelijk Kader is niet gelukt om de prominente wensen geheel te vervullen. Een autotunnel onder de IJburglaan is te financieel te kostbaar.

Al eerder, via het proces Sprong over het IJ en het advies van de commissie d’Hooghe, ging het Rijk om nautische overwegingen niet akkoord met de zo gewenste fietsbrug naar het Oostelijk Havengebied. De tweede tramverbinding wordt voor langere tijd, tot circa 2040, uitgesteld. De ambities voor een stedelijker Zeeburgerplein worden zo hoog mogelijk ingezet. Dit Ruimtelijk Kader heeft niet alleen te maken met wensen vanuit het eiland zelf. Ook stadsbreed zijn er opgaven waarvoor op het Zeeburgereiland verantwoordelijkheid moet worden genomen. Daarom komt er een onderstation voor elektriciteit, een P+R-terrein, en vooral veel woningen. Ook de nieuwe tramstalling en ingrepen op de IJburglaan staan in het teken van stedelijke belangen, met name die van Strandeiland. Dit Ruimtelijk Kader wordt in de loop van 2023 voorgelegd aan het publiek. Dan zal blijken of alle wensen en ideeën van de afgelopen jaren adequaat zijn verwerkt. De vrijgave van dit Ruimtelijk Kader gebeurt tegelijkertijd met de vrijgave van de Nota’s van Uitgangspunten voor de tramstalling, Cruciale Mijl en Verbinding Amsterdamsebrug. Op deze wijze kunnen alle reacties integraal worden behandeld. Er kan dan gelijktijdig en gezamenlijk worden beoordeeld of en voor welk(e) document(en) een reactie gevolgen zou moeten krijgen.

21

22

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

2

Gemeente Amsterdam

VISIE ZEEBURGEREILAND

23

Visiekaart Zeeburgereiland

24

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

Ruimtelijk concept Zeeburgereiland

Stadswijk woonwerkbuurten

A10 zone bedrijven en logistiek

Groene zoom en fijnmazig netwerk

2.1

Ambities

Waar het Zeeburgereiland voorheen een stadsrand was, vormt het nu een cruciale schakel in de stadontwikkeling. Het eiland verbindt stad en land nog steeds, als stapsteen tussen de Diemerscheg en het landschap van Waterland. Het Zeeburgereiland wordt doorsneden door infrastructuur, met het Zuiderzeewegtracé en de ringweg A10 in noord-zuid richting. Maar een belangrijke verandering heeft plaatsgevonden in de oost-west richting: het sluit enerzijds aan op de (toekomstige) woonmilieus rondom het IJ-Oost, en anderzijds verankert het eiland de (nieuwe) stadsuitbreiding IJburg met de binnenstad. Het Zeeburgereiland transformeert van stadsrand naar een nieuwe voorkant, de entree van de oostflank, als een multifunctioneel (hoog)stedelijk woon- en werkgebied omgeven door het weidse water en met het open landschap om de hoek. Voor het Zeeburgereiland wordt gemeentelijk beleid gevolgd ten aanzien van duurzaamheid. Het eiland maakt groei binnen de grenzen van de stad mogelijk, waardoor de ecologische voetafdruk van Amsterdam beperkt blijft: duurzame verstedelijking. Verdichting door complete en duurzame wijkontwikkeling, gemengde buurten voor wonen, werken en voorzieningen zijn ambities voor de stadswijk. Landschappen buiten de stad kunnen openblijven, reisafstanden zijn kort en infrastructuur en voorzieningen worden efficiënt gebruikt.

De opgave voor toekomstplannen van het eiland is om de stedelijke ambities (groei van het aantal woningen, voorzieningen en bereikbaarheid) in balans te brengen met de ambities voor het eiland: een stedelijke wijk met voorzieningen en groen in de nabijheid, leefbaarheid en duurzame mobiliteit (focus op openbaar vervoer en fiets).

Hoofdinfrastructuur en verbindingen tussen de buurten

Gemeente Amsterdam

25

Stedelijkheid: Een Complete Stadswijk

Artist impression waterplein Sluisbuurt

De acht blokken van PATCHWORK hebben een dubbelhoge, transparante plint, die architectonisch onlosmakelijk onderdeel is van het blok erboven. Het gevelmateriaal wordt tot aan het maaiveld doorgezet met aandacht voor een mooie aansluiting op de straat. Geen lange, uniforme modernistische glazen sokkel, maar een straat van contrasten en verrassingen. Dit versterkt het hoogstedelijk karakter en de diversiteit van de buurt.

Artist impression Zeeburgerplein

RUIMTELIJKE KWALITEIT 3/20

PATCHWORK City

De kleine korrel van de plintruimtes zorgt voor een levendige afwisseling van kleine winkels: een warme bakker, terrasjes, een groentewinkel en een bloemenstal. Het leven stroomt de straat op en zorgt voor reuring op ooghoogte. Ook de eerste verdieping is zichtbaar verbonden door open gevels met de straat. De pleinhoek heeft een expliciete architectonische verbijzondering: hier is het bouwblok opgetild. Een gebaar naar het Waterplein én een duidelijke entree van het bouwblok. Het is een verlenging van de straat naar binnen toe met een Wielercafé op de hoek, voorzien van terras onder de luifel.

PATCHWORK | SLUISBUURT KAVEL 5A1

“PATCHWORK draait om bewegen, gezond eten en bewust in het leven staan. ” Suzette Vinken, EarthY

Artist impression Sluisbuurt 26

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

STEDELIJKHEID: EEN COMPLETE STADSWIJK TOEVOEGEN In totaal zullen op het Zeeburgereiland circa 10.000 woningen worden toegevoegd aan de stad, met bijna 300.000 m² aan bijbehorende voorzieningen; een compleet stuk stad met circa 20.000 inwoners. Dit is qua woningaantal vergelijkbaar met de eerste fase IJburg, maar dan compacter en intensiever. De Sluisbuurt, als hoogbouwensemble aan het IJ, is de meest hoogstedelijke buurt met het zwaartepunt qua dichtheid (ca. 200 woningen per hectare). In de Baaibuurt West is een iets lagere dichtheid te verwachten, maar nog steeds aanzienlijk hoger dan die van de Sportheldenbuurt (ca. 90 woningen per ha.). De toekomstige dichtheid van Baaibuurt Oost is nader te onderzoeken.

Wisselwerking met de omgeving Het Zeeburgereiland wordt geen woonwijk die ‘parasiteert’ op de stad, maar een wijk die zelf stad toevoegt, een nieuwe stadswijk als onderdeel van het stedelijk netwerk en die ook de interactie met de rest van de stad aangaat. De bewoners op het eiland kunnen gebruik maken van de voorzieningen in de omgeving, zoals het Flevopark(bad), sportvelden in Noord en het Diemerpark. Andersom kan de omgeving ook gebruik maken van de stedelijke voorzieningen op het Zeeburgereiland, waaronder de winkelstraat in de Sluisbuurt, de horeca aan het waterbassin, de Urban Sportszone en de toekomstige voorzieningen in de silo’s zoals een filmhuis, diverse sportaccommodaties, parken en het rondje Zeeburgereiland over de dijken. Maar ook kan gebruik gemaakt worden van de vele scholen, primair en secundair onderwijs, de Hogeschool Inholland en vele bedrijfsruimtes. Kortom, een complete stadswijk.

Ringzone A10 Het eiland ligt grotendeels binnen de ringweg A10 en is daardoor goed bereikbaar vanuit zowel de regio als de binnenstad. Vanwege de ruimtereservering voor uitbreiding van de ringweg A10, diens milieucontouren en omdat het gebied buitendijks gelegen is, is woningbouw hier niet mogelijk. De Bedrijvenstrook en de Oostpunt, gelegen langs de ringweg op het eiland en nabij de tramverbinding met de stad, zijn hierdoor wel geschikte locaties voor stadsverzorgende bedrijven, mobiliteits- en logistieke hubs. In de Omgevingsvisie is er een ruimtereservering opgenomen voor een nieuw onderstation en ook een potentiële stadshub op de Bedrijvenstrook. Aan de andere kant van de A10, op de Oostpunt, is er een ruimtereservering voor een ‘Potentie logistieke hub’ opgenomen. Dit is tevens de voorkeurslocatie voor de toekomstige tramstalling. Hier is, met het oog duurzaam ruimtegebruik in combinatie met de vele ruimteclaims die er liggen, dubbelgrondgebruik een vereiste. Deze hubs langs de A10 zijn nader uit te werken binnen de uitgangspunten van het Ruimtelijk Kader. Naast de A10, ten zuiden van de IJburglaan, ligt de haven met steigers voor pleziervaart en in de toekomst een bedrijfskantoor.

Stedelijke woonwerkmilieus Op het Zeeburgereiland zijn (stedelijke)voorzieningen, groen en bedrijvigheid op loop- en fietsafstand zijn te vinden. Een concentratie van voorzieningen is te vinden rondom openbare plekken op het eiland, zoals het Zeeburgerplein (kruising IJburglaanZuiderzeeweg) en langs de verbindende routes, waaronder de hoofdstraat van de Sluisbuurt; deze is in de Omgevingsvisie aangeduid als ‘stadsstraat’. Het netwerk van plekken en routes draagt bij aan ontmoeting en sociale cohesie tussen de verschillende buurtbewoners. De verschillende buurten worden ontwikkeld met dagelijkse voorzieningen en kleinschalige werkplekken. Deze lokale voorzieningen vormen het verlengde van de eigen huiskamer; de nabijheid hiervan is cruciaal voor de realisatie van stedelijk leven. Er is niet alleen aandacht voor commerciële voorzieningen zoals winkels (in de Sluisbuurt is er ruimte voor 6.400 m² bvo detailhandel, waaronder twee supermarktlocaties), maar ook is er ruimte voor sociale voorzieningen zoals scholen en buurtkamers, kunst en cultuur.

Gemeente Amsterdam

27

28

Leefbaarheid: Verbinden en vergroenen

Bereikbaarheid: Duurzame mobiliteit (fiets en openbaar vervoer)

Artist impression Oostpunt

Artist impression hoofdstraat Sluisbuurt

Groene rand Sportheldenbuurt

Voorbeeld groene fietsstraat (Frederiksplein)

Artist impression Zuider-IJdijk Sluisbuurt

Pont verbinding Sluisbuurt en Sporenburg Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

LEEFBAARHEID: VERBINDEN EN VERGROENEN

BEREIKBAARHEID: INZETTEN OP FIETS EN OV

Het is een complexe opgave om ondanks de grote infrastructuur die het Zeeburgereiland doorkruisen een goede, leefbare wijk te maken. Toch is de ambitie om op het eiland te vergroenen en de samenhang tussen de - door infrastructuur gescheiden - buurten te versterken, essentieel voor een leefbare omgeving voor de toekomstige 20.000 inwoners van het eiland.

Het Zeeburgereiland wordt een stadswijk, verbonden met de stad en het ommeland en ook intern goed verbonden. Voetgangers, fietsers en het openbaar vervoer krijgen hier ruim baan. Het eiland wordt beter ontsloten, ook met nieuwe verbindingen zoals een nieuwe fietsbrug (Amsterdamsebrug) en een nieuwe veerpont (Sluisbuurt), essentieel voor de bereikbaarheid van de toekomstige 10.000 woningen.

Samenhang Door het verbinden van de drie oevers van het eiland ontstaat een recreatieve route van circa 5 km lengte voor fietsers en voetgangers; rondje Zeeburgereiland. De dijken spelen een belangrijke rol in de samenhang van het eiland en krijgen aantrekkelijke oevers met waterranden voor recreatie en diverse parken. Behalve de randen van het eiland wordt ook de interne samenhang tussen de verschillende deelgebieden verbeterd; door het netwerk van openbare plekken met voorzieningen en langzaam verkeersroutes te versterken. Er zal worden ingezet op het creëren van goede oversteken en het doorbreken van de grote infrastructurele barrières tussen de deelgebieden op het eiland.

Leefklimaat Langs de groene zoom van het eiland zijn diverse parken te vinden. In de Omgevingsvisie staat de kop van de Sluisbuurt bij de Oranjesluizen, het Sluispark, aangeduid als een groen-blauwe hotspot. Op dit moment heeft Rijkswaterstaat een deel van dit gebied in gebruik. De ambitie is om hier, samen met Rijkswaterstaat, een metropolitane plek in de stad te realiseren, met de nadruk op vergroening en het vergroten van de publieke betekenis. Daarnaast zal er op de Oostpunt ruimte zijn voor groen en recreatie, als tegenhanger van de stedelijkheid: park Zeeburg. Ook aan de zonnige zuidzijde van Baaibuurt Oost is er ruimte voor groen in de vorm van het Baaipark. De straten en buurten op het Zeeburgereiland krijgen een groen karakter door de straatbomen, groene inrichting van de openbare ruimte en gevelgroen. Deze stedelijke kwaliteit maakt de stad klimaatbestendig, gezond en leefbaar voor mens en natuur. Ook het binnenwater op het eiland verbindt de verschillende woonbuurten met elkaar, en daarmee wordt een robuust watersysteem gevormd voor het eiland als geheel. De interne waterstructuur, meanderend door de buurten heen, biedt extra woonkwaliteit, geeft verkoeling in de zomer en draagt bij aan een Rainproof ontwerp. Langs de IJburglaan en de Zuiderzeeweg worden voor zover mogelijk bomen en heesters geplant.

Gemeente Amsterdam

Verankering in de stad De verbondenheid met de stad heeft impact op de infrastructuur van het eiland: er ontstaat druk vanuit mobiliteit. En omdat het een eiland betreft, komt er extra druk te staan op de hoofdinfrastructuur; er is gewoonweg geen fijnmazig netwerk waar het eiland secundair met de stad verbonden is. De opgave is om een goede bereikbaarheid te realiseren voor het eiland zelf, en het oostelijke deel van de stad, zonder dat het Zeeburgereiland in losse buurten uiteenvalt. Het eiland is verbonden met de stad door tunnels en bruggen: de Piet Heintunnel (S114) richting de binnenstad, de Amsterdamsebrug richting Oost, de Schellingwouderbrug richting noord en de Enneüs Heermabrug richting IJburg. De haltes van bus 37 langs de Zuiderzeeweg en van tram 26 langs de IJburglaan zorgen voor verbinding met de rest van de stad via openbaar vervoer. Om de transformatie van stadsrand naar stadswijk te realiseren, wordt ingezet op meer (voornamelijk OV- en langzaam-) verkeersverbindingen met de directe omgeving en de rest van de stad. Dit bevordert de verbondenheid, en daarmee de stedelijkheid op het eiland. Een aantal voorbeelden voor maatregelen zijn een pontverbinding in de Sluisbuurt richting het Oostelijk Havengebied en een nieuwe fietsbrug langs de Amsterdamsebrug.

IJburglaan De doorgaande wegen op het eiland zijn niet langer meer gelegen aan de rand van de stad, maar zullen zich juist dwars door het stedelijk milieu bewegen. Dat vraagt om een andere benadering: kruispunten maken nu ook ruimte voor verblijf naast verkeer, en het profiel van de IJburglaan moet worden herzien; de huidige breedte van maar liefst circa 130 meter moet zoveel mogelijke versmald worden. De kruispunten van doorgaande wegen op het eiland worden getransformeerd naar stedelijke pleinen voor verblijf. De focus verschuift naar ruimte voor langzaam verkeer, goede aansluiting op de aangrenzende buurten, vergroening, verlichting etc. Dit zijn de uitgangspunten voor de verschillende deelgebieden en infrastructurele projecten op het Zeeburgereiland, en tevens toetsingskader voor bestaande en toekomstige ruimteclaims.

29

Randvoorwaardenkaart Zeeburgereiland

LEGENDA Rooilijn Actieve plint Hoofdfietsroute Fietsnetwerk Reservering fietsbrug Amsterdamse brug Pontverbinding Groen voorzieningen NNN Zoekgebied NNN

LEGENDA Rooilijn Actieve plint

LEGENDA Rooilijn Actieve plint

LEGENDA Rooilijn Actieve plint

30

Hoofdfietsroute Fietsnetwerk Reservering fietsbrug Amsterdamse brug Pontverbinding Groen voorzieningen NNN Zoekgebied NNN

Hoofdfietsroute Fietsnetwerk Reservering fietsbrug Amsterdamse brug Pontverbinding Groen voorzieningen NNN Zoekgebied NNN Primaire waterkeringen Secundaire waterkeringen Voetgangersgebied Recreatie Tram- en bushaltes

Hoofdfietsroute Fietsnetwerk Reservering fietsbrug Amsterdamse brug Pontverbinding Groen voorzieningen NNN Zoekgebied NNN

Primaire waterkeringen Secundaire waterkeringen Voetgangersgebied Recreatie Tram- en bushaltes Bestaande trambaan Trambaan noordliging Reservering OV

Primaire waterkeringen Secundaire waterkeringen 0m

100m

Voetgangersgebied Recreatie Tram- en bushaltes Bestaande trambaan Trambaan noordliging Reservering OV Reservering trambrug Amsterdamsebrug Verbreding A10 Water

200m

300m

Reservering trambrug 400m 500m Amsterdamsebrug Verbreding A10 Water Voorgesteld water Baaibuurten Reservering Amsterdamrijnkanaal

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

2.2

Ruimtelijke randvoorwaarden

De visie voor het Zeeburgereiland, die in het vorige hoofdstuk uiteen is gezet, vertaalt zich verder in een Randvoorwaardenkaart. Deze kaart geeft concreet aan wat de ambities voor het eiland ruimtelijk en programmatisch betekenen per deelgebied. Hierin worden onder andere belangrijke functies, verbindingen en reserveringen opgenomen. Dit kader biedt tevens handvatten voor de mogelijkheid van inpassing van huidige en toekomstige ruimteclaims op het eiland. In het volgende hoofdstuk zullen de randvoorwaarden per deelgebied nader worden toegelicht, waaronder randvoorwaarden voor het toekomstige profiel van de IJburglaan; dit is één van de belangrijkste en beeldbepalende ruimtelijke elementen op het Zeeburgereiland. Het huidige profiel van de IJburglaan kent een pakket dat een trambaan, de autowegen (voor zowel lokaal- als doorgaandverkeer) omvat. Een nieuw pakket dient met twee bomenrijen en zo groen mogelijk te worden uitgevoerd. De afstand van de rooilijn tot aan de bestaande autoweg is bepaald door de gevaarlijke stoffenroute (30m). Bij de toekomstige herprofilering van de IJburglaan binnen het project Cruciale Mijl zal het verplaatsen van de gevaarlijke stoffenroute onderzocht.

Randvoorwaarden IJburglaan - De nieuwe rooilijn van de Baaibuurt-Oost (max. 106 meter vanaf de Sportheldenbuurt) - Publieke plint Baaibuurt-Oost - Aaneengesloten gevels Baaibuurt-Oost - Minimaal twee bomenrijen - Geen geluidschermen of andere obstakels hoger dan 1 meter. - Een groene strook van minimaal 3 meter tussen het fietspad en de trambaan of autoweg. - Maximale snelheid 50 km/u. - Geen overschijding van geluidsnormen op gevel van de Sportheldenbuurt.

Ambities IJburglaan Naast de randvoorwaarden zijn er de volgende ambities voor de IJburglaan: - Zo smal mogelijk profiel - Meer dan twee bomenrijen en zo veel mogelijk groen. - Zo veel mogelijk beperken van de toename van oppervlakte van asfalt ten kosten van het groen. - Stedelijke blokken met woon-, werk- en publieksfuncties bij de kruising met de Zuiderzeeweg en Bob Haarmslaan.

PROFIEL IJBURGLAAN Toekomstinge rooilijn Baaibuurt Oost

30m zoneGevaarlijke stoffenroute marge

Nieuwe bomen Optionele bomen Bestaande bomen

BAAIBUURT OOST

SPORTHELDEN BUURT

106 m

Huidig profiel IJburglaan met toekomstige rooilijn en richtlijn voor toekomstige bomen

Gemeente Amsterdam

31

32

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

3

Gemeente Amsterdam

DEELGEBIEDEN

33

Zuiderzee we g

Sluisbuurt

Sportheldenbuurt ur

gla

Baaibuurt Oost

Bedrijvenstrook

an

Bestaand In ontwikkeling Te ontwikkelen vanaf 2025 Te ontwikkelen vanaf 2032

Deelgebieden Zeeburgereiland

Deelgebieden

Sluisbuurt

Oostpunt

A 10

IJb

Baaibuurt West

Bestaand (OIS, 2022) MER (2018)

In onderzoek

MER (2018)

In onderzoek

Aantal woningen

Aantal woningen

Aantal woningen

Niet-woonprogramma (aantal m2 bvo)

-

63.000 - 100.000

Niet-woonprogramma (aantal m2 bvo)

-

5

3.496 - 5.640

Sportheldenbuurt

2.515

2.500*

Baaibuurt Oost

453**

500 -700

500 - 1.400

9.000 - 12.600

12.600 - 25.200

Baaibuurt West

86**

600 - 900

900 - 1.800

10.800 - 16.200

16.200 - 32.400

-

-

57.303 - 76.467

-

Bedrijvenstrook Oostpunt Totaal

3059

88.000*

-

-

-

?

7.096 - 9.740

9.740 - 11.340

228.103 - 293.267

293.267? - 322.067?

*reeds gerealiseerd ** tijdelijk

34

Ruimtelijk Kader Zeeburgereiland

3.1 Een nieuw stuk stad

De Baaibuurten De Baaibuurten vormen de laatste puzzelstukken voor het wonen, werken en verblijven aan de zuidkant van het Zeeburgereiland. De MER Zeeburgereiland (2018) gaat uit van minimaal 1.100 en maximaal 1.600 te realiseren woningen in beide deelgebieden tezamen; een verhoging van dit programma is nog in onderzoek. In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 (2021) zijn de Baaibuurten aangeduid als ‘gemengde stadsbuurt’, met een stedelijke dichtheid en een flink aandeel niet-wonen. Wonen en kleinschalig werken is in deze stadsbuurten fijnmazig gemengd, met bedrijvigheid in plinten, atelierwoningen, bedrijfsverzamelgebouwen en losstaande bedrijfsgebouwen opgenomen in de stedelijke bouwblokken. In het Ruimtelijk Kader, Projectnota Baaibuurt West en de stedenbouwkundige visie voor Baaibuurt Oost wordt rekening gehouden met een brede marge in toekomstig aantal woningen in Baaibuurten, als gevolg van onzekerheden over grote investeringen in infrastructuur en nieuwe richtlijnen voor oevers van het binnenwatersysteem.

Voor de Baaibuurt-West is betere bereikbaarheid met fiets (verbreding Amsterdamsebrug) en openbaar vervoer nodig om het aantal woningen van maximaal 900 in de huidige MER tot maximaal 1.800 woningen te verhogen, (woondichtheid van de Sluisbuurt). Voor de Baaibuurt Oost is de eerste randvoorwaarde voor ontwikkeling van een woonbuurt het verwijderen van de huidige tijdelijke tramstalling door een definitieve tramstalling te bouwen op de Oostpunt. Het aantal te bouwen woningen is verder afhankelijk van de gekozen scenario van de Cruciale Mijl en daarmee het profiel en de inrichting van de IJburglaan. Het maximale programma is 1.400 woningen in scenario 2 met een lange tunnel. Scenario 1, met een lange auto-onderdoorgang, biedt ruimte voor 700 woningen in Baaibuurt Oost. In het financiële voorkeursscenario 1- zijn er minimaal 500 woningen mogelijk met een korte auto-onderdoorgang.

Ruimtelijke samenhang In de zuidwestelijke punt van Baaibuurt West ontmoet de NNN-corridor de Diemerscheg: de Kop van de Diemerscheg. Hier is de ambitie om een groene, parkachtige inrichting te realiseren dat doorloopt over de gehele zuidzijde. Het toekomstige watersysteem in deze buurten zal zich door de buurten heen bewegen en langs de zuidrand, om zoveel mogelijk verbinding met de omgeving te maken. Het aansluiten op het water van de Amsterdam Rijnkanaal, zoals in de Sluisbuurt (en als mogelijk, de Zeeburgerbaai) LEGENDA maakt onderdeel uit van nader onderzoek in de Rooilijn LEGENDA vervolgfase. Duikers die onder de Actieve IJburglaan plint nu voor aansluiting op watersystemenRooilijn van de Sluisbuurt Hoofdfietsroute Actieve en Sportheldenbuurt zorgen, zouden metplint auto-onFietsnetwerk derdoorgangen van scenario’s van Reservering de Cruciale Mijl fietsbrug Hoofdfietsroute moeten vervallen. Binnenwater in Baaibuurt West Amsterdamse Fietsnetwerk brug en Pontverbinding Reservering fietsbrug Oost zal met 50% groene oevers worden aangelegd.

LEGENDA Rooilijn Actieve plint

Tram- en bushaltes Bestaande trambaan Trambaan noordliging Reservering OV

Primaire waterkeringen Voetgangersgebied Secundaire waterkeringen Recreatie Voetgangersgebied Tramen bushaltes Recreatie Bestaande trambaan Trambaan noordliging Tram- en bushaltes Bestaande trambaan Reservering OV Trambaan noordliging Reservering trambrug Reservering OV Amsterdamsebrug Verbreding A10 Reservering trambrug Amsterdamsebrug Verbreding A10 Water Voorgesteld water Water Baaibuurten Voorgesteld water Reservering Baaibuurten Amsterdamrijnkanaal Reservering Amsterdamrijnkanaal