260115_Raadsbrief Stedelijk Leernetwerk Specialistisch Jongerenwerk_ (002).pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 januari 2026 Jongerenwerk Sofyan Mbarki Directie Jeugd, Zorg en Diversiteit (directieJZD@amsterdam.nl) Specialistisch jongerenwerk: samen werken aan preventie van jeugdcriminaliteit.

Geachte leden van de gemeenteraad, Het versterken van de preventieve functie van het jongerenwerk binnen het veiligheidsdomein is één van onze ambities in de aanpak Vakkundig Jongerenwerk; een sterke basis voor Amsterdamse jongeren. Om deze ambitie invulling te geven starten we in 2026 met het stedelijk leernetwerk specialistisch jongerenwerk1. In deze brief informeer ik u over de uitgangspunten van dit leernetwerk, de hoofdlijnen van de aanpak en waarin dit verschilt van het reguliere jongerenwerk. Maatschappelijke urgentie Veel Amsterdammers maken zich zorgen over een groeiende groep jongeren die dreigt af te glijden richting jeugdcriminaliteit of hier tegenaan schuurt. De verjonging en verharding van deze problematiek is regelmatig onderwerp van nieuws. De cijfers liegen er ook niet om: 1 op de 15 Amsterdamse jongeren tussen 18 en 23 jaar loopt het risico om betrokken te raken bij drugscriminaliteit, met de hoogste risicogroep in de Vogelbuurt in Noord. Ook de toenemende invloed van de online leefwereld brengt veiligheidsrisico’s mee. Volgens landelijke cijfers van het CBS2 lopen jongeren tussen de 15 en 25 jaar een hoger risico (20%) dan ouderen (10%) om slachtoffer te worden van online criminaliteit (zoals online oplichting en fraude, hacken en online bedreiging en intimidatie).

Dit betreft jongeren met diverse uitdagingen die hen kwetsbaar maken voor (beginnende) criminaliteit, schooluitval en gedragsproblematiek. Deze complexe situatie vraagt om jongerenwerk dat hierop goed is voorbereid: met specifieke kennis en vaardigheden om kansen en behoeften bij deze doelgroep tijdig te herkennen en effectief te ondersteunen om afglijden te voorkomen. Onderzoek en praktijkervaring 3 laten zien dat een gespecialiseerde vorm van jongerenwerk echt het verschil kan maken bij deze jongeren. Met specialistisch jongerenwerk vergroten we de kansen op positieve gedragsverandering en zetten we in op inclusie en maatschappelijke participatie van een kwetsbare groep jongeren. 1 Het specialistisch jongerenwerk wordt ook wel ‘Jeugd- en Veiligheidsjongerenwerk’ genoemd. 2 https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2025/online-veiligheid-en-criminaliteit-2024?onepage=true 3 Jan Dirk de Jong (2025). Jeugd- en veiligheidsjongerenwerk. Een visie op preventie en omleiding voor de “2%”.

Hogeschool van Amsterdam (2024). Preventie van Jonge Aanwas door Jongerenwerk en Straathoekwerk: Samenwerken aan Positieve Veiligheid. Nederlands Jeugdinsituut (2021). Effecten van preventie in het jeugdveld.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 januari 2026 Pagina 2 van 5

Jongeren eerder bereiken door betere samenwerking tussen het jeugd- zorg en veiligheidsdomein Specialistisch jongerenwerk biedt intensieve, collectieve en persoonlijke begeleiding waarin vertrouwen, relatie en stabiliteit voorop staan. Door er vroegtijdig bij te zijn benutten we het preventief potentieel van het jongerenwerk beter. Specialistisch jongerenwerk richt zich op jongeren in een kwetsbare of risicovolle positie, waarbij intensievere interventies nodig zijn. We beogen daarmee beginnende problemen bij jongeren die dreigen af te glijden naar criminaliteit, zo vroeg mogelijk te signaleren. Door problemen klein te houden kan specialistisch jongerenwerk als beschermende factor een belangrijke kloof overbruggen tussen het reguliere jongerenwerk en de zwaardere jeugdzorg. Onze aanpak richt zich op jongeren tussen de 16 en 23 jaar, die vaak opgroeien in huishoudens met meervoudige en complexe problemen. Deze jongeren vertonen vaak op jonge leeftijd al risicovol gedrag — thuis, op school en op straat, zowel offline als online. Zij komen soms rond hun tiende levensjaar al in beeld bij hulpverlening of politie, terwijl dat bij andere risicojongeren pas rond het vijftiende levensjaar gebeurt. Uit onderzoek4 blijkt dat een deel van deze jongeren nog goed beïnvloedbaar is en gebaat bij tijdige begrenzing en perspectief.

Deze jongeren hebben minder intensieve ondersteuning nodig dan in een forensisch hulpverleningstraject, maar meer begeleiding dan het reguliere jongerenwerk kan bieden. Hun situatie vraagt om maatwerk vanwege de complexiteit van hun uitdagingen. Specialistisch jongerenwerk als aanvulling op het regulier jongerenwerk Het specialistisch jongerenwerk is complementair aan het reguliere jongerenwerk, maar vereist een andere aanpak gelet op de complexere problematiek van deze doelgroep. Regulier jongerenwerk heeft een brede focus en richt zich op ontmoeting, talentontwikkeling en het versterken van de sociale samenhang in de wijk. Uiteraard blijven we hier stevig op inzetten: jongerenwerk is immers onmisbaar voor veel jongeren in de vormende fase van hun leven. Het biedt een laagdrempelige, veilige plek: een baken voor opgroeiende Amsterdammers. Toch merken we dat een deel van de jongeren binnen deze doelgroep momenteel niet wordt bereikt via het reguliere jongerenwerk. Voor zover zij wél in beeld komen bij het jongerenwerk, ontbreekt het vaak aan handelingsperspectief en voldoende expertise om effectief te kunnen interveniëren. Daarnaast sluit het bestaande activiteitenaanbod van het reguliere jongerenwerk niet voldoende aan op de specifieke behoeften van deze jongeren, waardoor ook op dat vlak passende ondersteuning ontbreekt.

In de praktijk ervaren organisaties bovendien uitdagingen bij het toelaten van deze jongeren tot jongerencentra. Er is soms terughoudendheid vanwege zorgen over een mogelijke aanzuigende werking en de impact op de veiligheid van andere jongeren en jongerenwerkers. Daarnaast blijkt het opbouwen van een vertrouwensband met deze jongeren complex, omdat het delen van relevante informatie voor handhaving en opsporing soms botst met het vertrouwen dat essentieel is voor de relatie tussen jongerenwerker en jongere.5 4 o.a. Jan Dirk de Jong (2016): Verkeerd Verbonden, NJI (2021), Effecten van preventie in het Jeugdveld, HvA & KC-MR

(2024), Preventie van jonge aanwas door jongerenwerk en straatwerk. 5 Deze herkenbare dilemma’s zijn treffend beschreven door journalist Margalith Kleijwegt, die in opdracht van de gemeente bijna 80 jongerenwerkers in Nieuw-West interviewde en verschillende jongerencentra en bijeenkomsten bezocht. Margareth Kleijwegt (2023). Breng de eenvoud terug. Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 januari 2026 Pagina 3 van 5

Het stedelijk leernetwerk: Samen werken, samen leren Verkennende actieonderzoeken in de stadsdelen Nieuw-West en Noord laten zien dat er behoefte is aan goed opgeleide jongerenwerkers die effectief opereren binnen het netwerk van veiligheid, zorg en onderwijs. Jongerenwerkers die het vertrouwen van jongeren winnen, spelen een sleutelrol in het voorkomen van escalatie. Vanuit meerdere stadsdelen is daarbij expliciet behoefte geuit aan ondersteuning bij complexe casuïstiek, met name rondom jongeren met veiligheidsproblematiek. Een goed ingericht stedelijk leernetwerk, gevoed door de opbrengsten uit de actieonderzoeken in Nieuw-West en Noord kan hierin een belangrijke rol vervullen. In de lokale aanpak jeugdoverlast en –criminaliteit (onder regie van de teams Jeugd & Veiligheid van de stadsdelen) zetten we ons in samenwerking met zorg- en veiligheidspartners in om jeugdoverlast en criminaliteit te voorkomen en waar nodig aan te pakken. Door te investeren in gezamenlijke leerprocessen, kennisdeling en het ontwikkelen uniforme werkwijzen, kan jongerenwerk beter aansluiten bij deze aanpak. In het stedelijk leernetwerk werken organisaties in het sociaal-, zorg, en veiligheidsdomein nauw samen, gericht op het vergroten van het bereik van jongeren binnen de jeugd- en veiligheidsdoelgroep.

Binnen het leernetwerk wordt gewerkt aan een gezamenlijk profiel voor specialistisch jongerenwerk, met heldere afspraken over positionering, sturing en informatieuitwisseling. Daarnaast faciliteert het leernetwerk kennisdeling en maakt succesvolle werkwijzen overdraagbaar naar andere stadsdelen, wat bijdraagt aan een meer uniforme stedelijke aanpak. Profiel specialistische jongerenwerker Specialistisch jongerenwerk vraagt om een steviger profiel van de jongerenwerker. Deze professionals hebben naast een passende opleiding ook ervaring en competenties die hen in staat stellen om in moeilijke en soms onveilige situaties te handelen. Denk hierbij aan: • • • •

Stevigheid en weerbaarheid: jongerenwerkers die stevig in hun schoenen staan, grenzen kunnen stellen en omgaan met weerstand. Flexibiliteit en nabijheid: inzet in onregelmatige werktijden, zoals avonden en weekenden, en aanwezigheid op plekken waar jongeren zich daadwerkelijk ophouden. Specialistische kennis en vaardigheden: inzicht in criminogene factoren, omgang met groepsdynamiek en schakelen tussen zorg, onderwijs en veiligheid. Verbindende rol: fungeren als schakel tussen jongeren, hun omgeving en formele instanties zoals jeugdhulp, onderwijs en veiligheidspartners.

Een belangrijke kanttekening daarbij is dat specialistische jongerenwerkers géén zorgverleners zijn, maar dat zij vanuit hun relationele nabijheid wel van betekenis kunnen zijn. Juist door jongeren tijdig te signaleren, te begeleiden en door te verwijzen zonder op de stoel van de zorgverlener te gaan zitten. Pilots Nieuw West, Noord en Zuidoost In stadsdelen Nieuw-West en Noord lopen al actieonderzoeken onder begeleiding van lector Jan Dirk de Jong. Hierin worden werkwijzen getest, kwaliteitskaders ontwikkeld en de rol van jongerenwerk in veiligheidsvraagstukken verkend. Deze proeftuinen vormen een stevig fundament voor stedelijke leerontwikkeling.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 januari 2026 Pagina 4 van 5

In nauw overleg met de betrokken jongerenwerkorganisaties, stadsdelen en het Actiecentrum Veiligheid en Zorg worden deze bevindingen en inzichten in 2026 doorontwikkeld naar een aanpak die stads breed toepasbaar is. Daarbij ligt de focus op het versterken van de methodische aanpak, het verbeteren van de aansluiting op het reguliere jongerenwerk en het verder borgen van de samenwerking met veiligheid, zorg en onderwijs. Parallel hieraan wordt verkend of er een derde pilot specialistisch jongerenwerk gestart kan worden in 2026 in stadsdeel Zuidoost. In deze verkenning wordt expliciet aangesloten op de lokale veiligheidsopgaven en de behoeften van jongeren met een verhoogd risico op uitval, criminaliteit en/of complexe problematiek. De pilots hebben tot doel om werkzame elementen bij de preventie en de begeleiding van het specialistisch jongerenwerk te ontwikkelen, te testen en te borgen. De opgedane leerervaringen uit de pilots worden benut voor kennisdeling en voor de verdere doorontwikkeling van een stedelijk gedragen aanpak specialistisch jongerenwerk. In overleg met onze partners bepalen we het aantal specialistisch jongerenwerkers die we gaan opleiden in 2026. Het uitgangspunt is dat we gericht opschalen waar het aantoonbaar effect heeft, aanvullend op het reguliere jongerenwerk, met ruimte voor maatwerk per stadsdeel.

Onze ambitie is om 15 tot 20 jongerenwerkers in de loop van 2026 op te leiden. Hiervoor is er een budget beschikbaar van 725.000 euro. Samenwerking in de jeugd en veiligheidsketen Specialistisch jongerenwerk werkt nauw samen met veiligheid- en zorgpartners. In Amsterdam zetten we de komende jaren sterker in op maatwerk, waarbij niet het gepleegd delict, maar de jongere zelf centraal staat: veiligheid, zorg, schulden, wonen en motivatie. Hiermee sluiten we beter aan op de veranderende offline- en online leefwereld van jongeren. Voor een goede positionering is het echter belangrijk helder onderscheid te maken tussen het specialistisch jongerenwerk en andere trajecten, zoals de inzet van Credible Messengers. Dit zijn ervaringsdeskundigen die bijvoorbeeld na aanmelding door een betrokken zorginstantie gekoppeld worden aan jongeren met zwaardere forensische problematiek. Zij motiveren jongeren om uit de criminaliteit te stappen en eruit te blijven. Het specialistisch jongerenwerk richt zich op jongeren die onder andere via het reguliere jongerenwerk in beeld komen en een verhoogd risico lopen om (verder) af te glijden in de criminaliteit, maar daar nog niet (diep) in zitten. De inzet van specialistisch jongerenwerk is aanvullend op bestaande structuren. Specialistisch jongerenwerkers nemen geen regie op zich, zoals wel gebeurt door regisseurs van de aanpak Veiligheid en Zorg.

Deze regisseurs worden ingezet bij personen met actuele en aanzienlijke veiligheidsproblemen, voor wie regie naar deskundig oordeel noodzakelijk is en kan bijdragen aan een verbetering van veiligheid en toekomstperspectief. Door deze afbakening voorkomen we overlap en ontstaat er een samenhangend netwerk waarin verschillende interventies elkaar versterken. Monitoring en evaluatie De resultaten en voortgang van het stedelijk leernetwerk worden continu gemonitord, zodat tijdig kan worden bijgestuurd waar nodig. In het derde kwartaal van 2026 vindt een tussenevaluatie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 15 januari 2026 Pagina 5 van 5

plaats. Een eindrapport met conclusies, aanbevelingen en een voorstel voor structurele borging volgt in het eerste kwartaal van 2027, of bij eventuele verlenging op een later moment. Hiermee wordt de effectiviteit en impact van het specialistisch jongerenwerk onafhankelijk getoetst in de praktijk. Tot slot Met het stedelijk leernetwerk specialistisch jongerenwerk legt het college een stevige basis om de preventieve functie van het jongerenwerk te versterken. Het stedelijk leernetwerk specialistisch jongerenwerk biedt de kans om gericht, lerend en samenhangend op te trekken in het jongerenwerk binnen het zorg- en veiligheidsdomein, met als doel eerder in te grijpen en daarmee te voorkomen dat kwetsbare jongeren verder in de problemen komen. De komende periode gaan we aan de slag met de uitvoering van de aanpak. U wordt via de reguliere voortgangsbrieven geïnformeerd over de voortgang hiervan. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Sofyan Mbarki Wethouder Jongerenwerk

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl