26. Advies SDC Centrum evaluatie bestuurlijk stelsel

Adviesaanvraag college aan stadsdeelcommissie Invullen door directie: Onderwerp adviesaanvraag: Bestuurlijke reactie op evaluatie bestuurlijk stelsel Portefeuille: Democratisering en bestuurlijk stelsel Directie: Bestuurs- en managementadvisering Datum behandeling college 27-05-2025 Datum adviesaanvraag: 28-04-2025 Deadline ontvangst advies: 11-7-2025 Advies mailen naar: Thijs.de.groot@amsterdam.nl; e.vanslijpe@amsterdam.nl Meegestuurde stukken:  Voorgenomen bestuurlijke reactie op de evaluatie bestuurlijk stelsel Amsterdam

   Heeft er consultatie vooraf plaatsgevonden?

Bestuurlijke rapportage evaluatie BS Amsterdam van Necker Onderzoeksrapport evaluatie BS Amsterdam van Necker Memo BC Weesp over de bestuursvorm Weesp met de samenvatting interviews en de aanbiedingsbrief voor het college Interviews met een aantal leden van DB’s, SDC’s en Bestuurscommissie Weesp

Invullen door stadsdeel: Stadsdeel: Centrum Procesbegeleider: Reinoud Dijkhuizen Datum weekstart/staf: … Datum stadsdeelcommissie: 8 juli 2025 Datum dagelijks bestuur: … Registratienr. (optioneel): …

Over gevraagde adviezen: Conform de Verordening stadsdelen en stadsgebied Amsterdam 2022: (art. 12, lid 1) betrekken college en BM het DB bij voorbereiding van stedelijke kaders als deze kaders betrekking hebben op taken en bevoegdheden van DB of DB een rol krijgt in uitvoering van die kaders, of -

(art. 12, lid 2) als college of BM voornemens is over stedelijke kaders een besluit te nemen of voornemens is een ander besluit te nemen waarbij belangen van een of meer stadsdelen zijn betrokken, in ieder geval bij het vaststellen van bestemmingsplannen, wint college of BM bij DB advies in.

DB legt deze adviesaanvragen voor aan SDC (art. 19). Bij besluitvorming maakt DB inzichtelijk wat het advies van SDC is en hoe eventuele voorstellen of moties als bedoeld in art. 30, lid 3, zijn verwerkt. DB neemt het advies van SDC over indien het is vastgesteld met meerderheid van stemmen en past binnen stedelijke en budgettaire kaders. DB kan uitsluitend schriftelijk met zeer zwaarwegende redenen afwijken van het advies of voorstel van SDC. (art. 19, lid 5) Als standpunten van stadsdeelcommissieleden bij uitbrengen van advies uiteenlopen, worden in het advies standaard alle verschillende standpunten binnen commissie kenbaar gemaakt. (art. 30, lid 5)

Adviesvraag college Dit voorjaar zijn twee evaluaties uitgevoerd over onderdelen van het bestuurlijk stelsel in gemeente Amsterdam. De eerste evaluatie richt zich op de doorontwikkeling van het bestuurlijk stelsel en is uitgevoerd door het bureau Necker. Deze evaluatie geeft uitvoering aan de motie van raadslid De Grave-Verkerk, die door de raad is aangenomen op 8 juli 2021 (motie 540.21, TA2021-000852). De tweede evaluatie heeft betrekking op de bestuursvorm voor het stadsgebied Weesp die is afgesproken bij de fusie met de gemeente Amsterdam in 2022 en is vastgelegd in het bestuursakkoord met Weesp. Het college heeft een voorgenomen bestuurlijke reactie over de evaluatie bestuurlijk stelsel 2025 opgesteld mede op Pagina 1 van 6

basis van beide evaluaties. Het college vraagt u om uw visie op de voorgenomen bestuurlijke reactie te geven, met name op de bestuurlijke reactie over het stelsel in de stadsdelen. Tevens stellen we u graag ook in de gelegenheid - om voor zover voor u relevant - voorstellen en suggesties mee te geven, over onderstaande vragen. Deze worden ook in de adviesaanvragen aan de bestuurscommissie Weesp en DB’s gesteld en in de discussienota voor de raadscommissie SED.   

 

Hoe kunnen de SDC’s en DB’s hun bijdrage aan participatie versterken, waaronder het bereiken van nu minder vertegenwoordigde inwoners? Wat zou helpen om de controlerende rol van de SDC’s op de DB’s beter te laten werken? Hoe kunnen de stedelijke adviesaanvragen aan de stadsdelen en de advisering daarop verder worden toegespitst op aspecten, die voor de stadsdelen relevant zijn, en kan de kwaliteit van dit adviesproces verder worden verbeterd? Welke meerwaarde en mogelijkheden ziet u om het onderlinge samenspel tussen de Raad en SDC’s te versterken? Welke adviezen geeft u mee om te komen tot een andere lange termijn ontwikkelaanpak om het bestuurlijk stelsel te versterken dan die van de afgelopen decennia?

Om de DB’s en SDC’s van de stadsdelen en de Bestuurscommissie Weesp de ruimte te geven ieder vanuit hun eigen rol en perspectief hun visie te geven, ontvangen zij ieder een eigen adviesaanvraag.

Bij deze adviesaanvraag heeft u 6 weken de tijd om te adviseren. Het is van belang om uw adviezen voor de zomer binnen te hebben, zodat er in het zomerreces voldoende tijd is om de adviezen te verwerken in de definitieve bestuurlijke reactie en de wijziging van de Verordening op de stadsdelen en het stadsgebied Weesp. De gewijzigde Verordening wordt najaar 2025 ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. Dit is noodzakelijk vanwege de voorbereidingen van de gemeenteraadverkiezingen 2026.

Anders dan u bij stedelijke adviesaanvragen gewend bent kunt u het advies van de stadsdeelcommissie rechtstreeks aan het college zenden via uw ondersteuning. We zien uw advies graag tegemoet.

Advies stadsdeelcommissie Advies van de stadsdeelcommissie aan het college

De stadsdeelcommissie heeft 2 adviezen vastgesteld, die beide weer bestaan uit meerdere adviespunten. Alle onderstaande adviezen kunnen rekenen op steun van een meerderheid van de stadsdeelcommissie.

Advies 1, ingediend door lid Oostra Malaver (GL) De stadsdeelcommissie Centrum is blij dat er een evaluatie van het huidige bestuurlijk stelsel is uitgevoerd. Daaruit blijkt onder andere dat meerdere zaken niet helemaal goed geregeld zijn of goed verlopen in de uitvoering. Ook blijkt uit de gesprekken tijdens de evaluatie en eromheen, dat er veel verschillende meningen zijn over hoe een bestuurlijk stelsel er in Amsterdam uit moet zien. Over de basis, dat Amsterdam vanwege de grootte en het recht doen aan de verschillen tussen stadsdelen, een lokalere vorm van bestuurlijke inrichting moet hebben dan alleen een centrale gemeenteraad en college, is eigenlijk iedereen het eens. Hoe dat er vervolgens uit moet zien, welke rol er voor een stadsdeelcommissie, voor een DB, voor de samenwerking etc. moet zijn, daarover verschillen de meningen. De stadsdeelcommissie is van mening dat zij een vertegenwoordiging van de bewoners van stadsdeel Centrum is. Hierbij hoort zij ook te luisteren naar bewoners en hun stem te versterken.

Pagina 2 van 6

Van belang vinden wij daarbij een sterke rol voor deze verkozen vertegenwoordiging. Momenteel is deze niet sterk verankerd, zowel niet richting het DB maar voornamelijk niet richting de gemeenteraad. In Centrum gaat dit nog behoorlijk goed, maar dat is meer het gevolg van de invulling door personen dan dat de structuur ervoor goed in elkaar zit. Verbeteringen moeten wat ons betreft bekeken worden vanuit de inhoud, en niet zozeer vanuit wat een fundamentele verandering zou zijn of wat een ‘doorontwikkeling ’zou zijn. Als op korte termijn verbetermogelijkheden zijn, moeten die genomen worden, zonder op te houden na te denken over eventuele fundamentelere aanpassingen. We kunnen ons vinden in de aanbevelingen van de evaluatiecommissie, zoals onder andere over de ambtelijke ondersteuning voor sdc-leden, de positie ten opzichte van de gemeenteraad en de benodigde verduidelijking van de positie van de stadsdeelcommissie. Veel punten moeten nog verder worden uitgewerkt. Ook wordt er voorgesteld om een werkgroep te vormen die zich gaat buigen over o.a. de rol van de stadsdeelcommissie en de samenwerking met de gemeenteraad om op korte termijn met concretere voorstellen te komen. Dit lijkt ons een goed idee en daarvoor geven we ook de volgende input mee. Verder adviseert de stadsdeelcommissie de volgende punten. Sterkere rol stadsdeelcommissie 1.

Geef meer duidelijkheid over de rol van de stadsdeelcommissie en een betere formele inbedding, het liefste voor de komende verkiezingen. We willen hier geen voorkeursoptie aangeven, zoals terug naar een deelraadsysteem of blijven bij bestuurscommissies of andere aanvullende mogelijkheden. Onderzoek of een ander bestuursmodel op stadsdeelniveau de stadsdeelcommissie in een betere positie brengt en ook het DB als lokaal bestuur. Mogelijkheden zijn bijvoorbeeld een model bestuurscommissie zoals in Weesp, met DB-leden die onderdeel uitmaken van de sdc, met gelijkwaardige stemmen. Of een benoemd DB dat samen met verkozen sdc-leden de bestuurscommissie vormen en gelijkwaardig stemmen. Het doel is een sterke lokale democratie met een sterke lokale volksvertegenwoordiging. 2. Meer duidelijkheid over de financiën op stadsdeelniveau zodat de stadsdeelcommissie haar controlerende taak beter kan uitoefenen. Er is kort geleden een Leidraad geformuleerd, hieraan moet goed opvolging gegeven worden en gemonitord of deze voldoende is. 3. Veranker een grotere invloed van de stadsdeelcommissie op de besteding van het stadsdeelbudget. De precieze vorm hiervan hangt natuurlijk samen met een eventuele nieuwe inrichting. Input stadsdeelcommissie 4.

De stadsdeelcommissie adviseert de adviestermijn te verlengen naar bijvoorbeeld 8 weken, waardoor stukken vanuit het DB of de centrale stad eerder worden opgestuurd. Hierbij kunnen we als commissie ook een scherpere termijn stellen voor technische vragen. 5. De stadsdeelcommissie adviseert om voor stedelijke beleidskaders vroegtijdig stadsdeelspecifieke input te vragen. De stadsdeelcommissies committeren zich er dan aan om ook echt alleen stadsdeelspecifieke aandachtspunten mee te geven die het College moet weten om goed stedelijk beleid op te stellen dat oog heeft voor de stadsdelen. Het is de verantwoordelijkheid van het College om deze input daadwerkelijk en zichtbaar mee te nemen. 6. De stadsdeelcommissie adviseert tégen het voornemen om alleen advies aan de stadsdelen te vragen bij ‘significante gevolgen’. Of beleid significant is voor het stadsdeel is aan de stadsdelen, en niet aan het college, om te bepalen. 7.

Betere herkenbaarheid van adviezen van sdc’s is nodig en belangrijk, maar hier moet ook meer gewicht aan worden gegeven dan aan andere zienswijzen van bv bewoners of ondernemers. De adviezen van sdc’s zijn immers al gewogen adviezen van de volksvertegenwoordiging van het stadsdeel.

Relatie met gemeenteraad 8. Onderzoek de opties voor betere afstemming van de gemeenteraad op de stadsdeelcommissies. Het doel is het makkelijker meenemen van de stadsdeelspecifieke kanten van stedelijk beleid en de overwegingen van de

Pagina 3 van 6

stadsdeelcommissies waar het heel lokale kwesties betreft. Een mogelijkheid is om werkgroepen van de gemeenteraad te vormen per stadsdeel, om als raad als geheel een betere afstemming met sdc’s te borgen (bijvoorbeeld een werkgroep Centrum waarin vanuit verschillende partijen uit de gemeenteraad contact wordt gehouden met de stadsdeelcommissie Centrum). Leg vast dat adviezen van de stadsdeelcommissie gericht aan de gemeenteraad standaard toegevoegd worden aan de relevante agendapunten, en niet alleen wanneer deze ‘gepiept’ worden. 9. Er wordt voorgesteld om de stadsdeelcommissies verantwoording af te laten leggen aan de gemeenteraad. Hoewel de behoefte wordt begrepen om meer inzicht te krijgen in wat de stadsdeelcommissies doen, kan verantwoording afleggen niet het doel zijn. Het is onwenselijk om als verkozen vertegenwoordiging verantwoording af te leggen aan een ander bestuursorgaan. Praktisch stuit dit ook op problemen: moet deze jaarverantwoording bij meerderheid worden bepaald, of unaniem? Een jaaroverzicht dat het karakter heeft van een jaarverslag is wel een goed idee. Toegankelijke stadsdeelcommissie 10. In het onderzoek Ondervertegenwoordigd Amsterdam komt naar voren dat steeds dezelfde groepen minder goed vertegenwoordigd worden en minder goed participeren.

Ook blijkt hieruit, en uit andere onderzoeken, dat politieke en bestuurlijke structuren voornamelijk zijn toegerust op fysiek fitte, wo/hbo-opgeleide, (witte) mannen. We vragen ons af hoe het bij het Amsterdamse bestuurlijke stelsel gesteld is met de ruimte en ondersteuning om goed mee te kunnen doen als stadsdeelcommissielid wanneer je niet wo/hbo opgeleid bent met veel tijd en hulpbronnen. Hoe is dit bijvoorbeeld voor mensen, vaak vrouwen, die (veel) zorgtaken hebben voor kinderen of als mantelzorger. Voor mensen voor wie mindergeletterdheid een rol speelt (tegen de 20% van de Amsterdammers). Voor mensen met fysieke of cognitieve beperkingen of een chronische ziekte. Uit het onderzoek Ondervertegenwoordigd Amsterdam blijkt ook dat er nog grote stappen te nemen zijn om het Amsterdamse politieke systeem inclusiever in te richten. De stadsdeelcommissie adviseert te onderzoeken waar knelpunten zitten voor mensen uit allerlei groepen om goed mee te kunnen doen als stadsdeelcommissielid, als gemeenteraadslid, en ook als bestuurder (DB en wethouder), en hiervoor verbeteringen door te voeren. 11. Maak van communicatie over bezigheden en vergaderingen stadsdeelcommissie een structurele stadsdeelaangelegenheid.

Net als communicatie over beleid en plannen van de DB’s en wethouders, is het ook belangrijk meer inzicht te geven in wat de stadsdeelcommissies doen en wat de discussies zijn die spelen. Dit is van groot belang om de zichtbaarheid van sdc’s te vergroten. Ondersteuning 12. Er wordt ervaren dat de ondersteuning niet altijd voldoende is voor stadsdeelcommissieleden. Niet alleen in capaciteit maar ook in formele borging. Er zou meer geregeld moet worden, zowel op stadsdeelniveau als voor alle stadsdeelcommissies tegelijk. Hierbij moet niet alleen de inhoudelijke ambtelijke ondersteuning goed geregeld zijn, maar zeker ook ondersteunende zaken, zoals vertrouwenspersonen en procedures bij klachten, ziekte, verlof etc. Praktische punten aangaande het werk van stadsdeelcommissieleden: 13. Verhoog het aantal leden van de stadsdeelcommissies, ivm de werklast. Stadsdeelcommissies hebben veel minder leden dan zelfstandige gemeenten met eenzelfde inwoneraantal. Weliswaar hebben stadsdeelcommissies momenteel nog minder taken dan gemeenteraden, de hoeveelheid bewoners om contact mee te houden en kwesties die spelen zijn hetzelfde en vormen groot deel van het werk. 14. Verwant aan bovenstaand punt, overweeg de vergoeding voor stadsdeelcommissieleden te verhogen, ook meer in lijn met gemeenten met vergelijkbaar inwoneraantal. 15.

Richt de uitbetaling van de vergoeding anders in, niet alleen per bijgewoonde vergadering. Het werk behelst meer dan de 2 vergaderingen per maand. Ook al is het momenteel wettelijk niet mogelijk, zoek naar mogelijkheden om dit toch te realiseren.

Pagina 4 van 6

16. Faciliteer een minimaal aantal overleggen. Minstens eenmaal per jaar een informeel overleg van stadsdeelcommissieleden en raadsleden, met reflectie op de gang van zaken. Minstens eenmaal per jaar een informeel overleg per stadsdeel voor de stadsdeelcommissieleden. En minimaal eens per 2 jaar een stadsdeeloverleg tussen stadsdeelcommissieleden en DB (afhankelijk van de gekozen vorm van bestuurscommissie). Vervolgproces 17. Organiseer een goede manier van doorlopend leren, met vaste evaluatiemomenten, met goede betrokkenheid vanuit gemeenteraad, stadsdeelcommissies, DB’s en wethouders, en ook externe partijen als bewoners en deskundigen. Stel de evaluatiemomenten vast op momenten die ruimte genoeg geven om ruim op tijd voor volgende verkiezingen, aanpassingen aan het stelsel te kunnen doorvoeren. Volg ivm de korte tijd vóór de verkiezingen voor nu het voorstel van het College: verbeteringen die op korte termijn gerealiseerd kunnen worden, deze periode doorvoeren en direct na de verkiezingen vervolgen van onderzoeken van meer fundamentele vraagstukken.

Advies 2, ingebracht door dhr. Van Wijk (Bewoners Amsterdam) In het huidige bestuurlijke stelsel van Amsterdam worden de beleidsuitgangspunten voor de gehele gemeente bepaald door de gemeenteraad (GR). Het college B&W is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze uitgangspunten en dient daar ook verantwoording voor af te leggen aan die GR. ‘De stad’ is geen eenheidsworst met overal dezelfde demografische, economische, culturele of andere karakteristieken. Ook voor dat doel is de stad bestuurlijk ingedeeld in 7 stadsdelen + één stadsgebied. Doel daarvan is, in ieder geval, om de afstand tussen bestuur en uitvoering te verkleinen naar de lokale bewoners, instituten en ondernemingen. Daarvoor is er per stadsdeel of -gebied een dagelijks bestuur (DB) dat het beleid van de GR vertegenwoordigt en geacht wordt uit te voeren. Daarnaast is er in ieder stadsdeel, -gebied een gekozen vertegenwoordiging de (SDC’s) dat zowel gevraagd als ongevraagd op bijsturing kan adviseren vanwege lokale omstandigheden. Met bovenstaande beschrijving wordt de realiteit en het stelsel tekort gedaan maar zij geeft wel een goed deel van de essentie aan. 1. Advies ‘meer ruimte voor DB’. In het huidige stelsel wordt het DB geacht het beleid van de GR uit te voeren, zowel in beleidslijnen als binnen vastgestelde financiële kaders.

In de huidige opzet heeft het DB en hebben daarmee ook de SDC’s slechts zeer beperkte ruimte om het algemeen geldende beleid te verbijzonderen indien de karakteristieken van een stadsdeel dat zouden vragen. De stadsdeelcommissie adviseert om de DB’s meer ruimte te geven zodat zij meer gelegenheid krijgen om het stedelijk beleid te verbijzonderen naar lokale karakteristieken en of tegemoet te komen aan adviezen van de SDC’s. 2. Advies ‘Leg het bestuurlijk stelsel en met name de positie en rol van de SDC’s beter uit ruim vóór de verkiezingen van maart 2025’. Op verzoek van het college heeft een extern bureau in de loop van 2025 een evaluatie uitgevoerd over de werking van het huidige bestuurlijke stelsel. De opdracht aan het externe bureau was ondermeer om met adviezen te komen voor verbetering in de volgende bestuurlijke periode d.w.z. na maart 2026. Eén van de conclusies van dit externe bureau is in ieder geval dat de rol en positie van de SDC’s bij heel veel Amsterdammers onduidelijk is. De stadsdeelcommissie adviseert dat een informatiecampagne over de positie en de rol van de SDC’s wordt opgezet én uitgevoerd ruim vóór de verkiezingen van maart 2026 d.w.z. uitvoering bijvoorbeeld vanaf november 2025.

Pagina 5 van 6

Reactie college op advies stadsdeelcommissie

Pagina 6 van 6