25133 - Rapportage bij Begroting 2026-004.pdf

Programmering werkzaamheden in de openbare ruimte 2025-2029

2

Inhoud 1. Inleiding

3

2. Openbare ruimte op orde maken: voor nu én de toekomst

4

2.1 Uitvoering van werkzaamheden volgens de standaard (USTOR)

4

2.2. Koers Amsterdam Maakt Ruimte

5

2.3. Ongelijk investeren in de openbare ruimte voor gelijke kansen

6

2.4 Duurzaamheid

7

3. Hoe onderhouden we de stad?

8

3.1. Schone Stad

8

3.2. Planmatig klein onderhoud

8

3.3. Onderhoud

9

3.4. Vervanging

9

Verschil met volledige herinrichting

10

3.5. Herinrichtingen & grote integrale opgaven

10

3.6. Losse Verbetermaatregelen

12

3.7. Achterstallig onderhoud

12

4. Onderhouden van de stad: hoe staat het er nu voor?

14

De assets in de openbare ruimte

14

4.1. Groen

15

4.2. Water

16

4.3. Civiele constructies

16

4.4. Verhardingen

17

4.5. Tunnels & Verkeerscentrale

18

4.6. Spelen en Straatmeubilair

18

4.7. Asset Verkeersregelinstallaties (VRI) en asset Verkeersinformatie-systemen (VIS)

19

4.8. Openbare verlichting

19

5. Blik op de toekomst

20

Foto voorblad: onderhoud Driemond

3

1. Inleiding Het jaar 2025 is een enerverend jaar voor Amsterdam en ook voor het werk aan de openbare ruimte in de stad. We hebben dit jaar extra aandacht voor het wegwerken van achterstallig onderhoud op onder andere voetpaden en planten extra bomen in lege boomspiegels. Tegelijkertijd zien we dat door intensiever gebruik van de stad de leefbaarheid en toegankelijkheid van de openbare ruimte onder druk komt te staan. De lange geschiedenis van onze stad heeft gezorgd voor een complexe inrichting van de openbare ruimte die continu moet worden aangepast aan de eisen van het heden en de toekomst. Tegelijkertijd neemt intensief gebruik van de openbare ruimte toe (manifestaties, bezoekers, vervoersbewegingen) en groeit Amsterdam, waardoor meer bewoners dan ooit tevoren gebruik maken van de bestaande en nieuwe stad.

Als gevolg van dit intensievere gebruik en externe ontwikkelingen zoals klimaatverandering, moeten er continu afwegingen worden gemaakt tussen wat er in stand kan worden gehouden door middel van onderhoud en wat er in de openbare ruimte verbeterd moet worden om ons aan de veranderende omstandigheden aan te passen. Het is echter de realiteit dat met name voor het verbeteren van de openbare ruimte steeds minder budget beschikbaar wordt gesteld. Ook zien we dat de onderhoudsbudgetten onder druk staan en dat we moeite hebben om al onze spullen op het gewenste onderhoudsniveau te onderhouden. Deze situatie zorgt ervoor dat er niet alleen geprioriteerd moet worden in het verbeteren van de stad, maar ook in het onderhouden van onze spullen. Dit leidt in gevallen tot het maken van pijnlijke keuzes. Hoe zich dit uit in wat er dagelijks wordt uitgevoerd, zal in deze rapportage in beeld worden gebracht.

Nationaal Monument Slavernijverleden Oosterpark

4

2. Openbare ruimte op orde maken: voor nu én de toekomst Sinds de start van deze coalitie is het verbeteren van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte een belangrijk doel. De openbare ruimte is als de huiskamer van de stad. Om deze functie goed te vervullen, is het van essentieel belang dat de inrichting voldoet aan de minimale eisen van veiligheid en functionaliteit. Om deze huiskamer ook toekomstbestendig te maken, verbeteren en vergroenen we deze waar mogelijk door middel van onderhoud of door een aangepaste inrichting ervan. Bij het onderhouden en verbeteren van de openbare ruimte werken we niet alleen bovengronds, maar samen met onze partners zoals Liander en Waternet, ook ondergronds aan het toekomstbestendig maken van Amsterdam. Gezien de grootte van onze opgaven en de beperkte middelen zijn we in veel gevallen genoodzaakt tot een sobere en doelmatige aanpak, die gericht is op het behoud van het bestaande. Waar nodig blijven we echter werken aan het verbeteren en versterken van de kwaliteit van de openbare ruimte. Bij zowel onderhoud als verbeteren werken we efficiënt en effectief samen om onze doelstellingen in gezamenlijkheid te realiseren en de overlast voor de omgeving zo veel mogelijk te beperken. Aan de hand van een aantal kaders wordt de openbare ruimte van Amsterdam onderhouden en verbeterd.

Wat deze kaders bindt, is de focus op een viertal brede thema’s, te weten: n n n n

Ontmoeten, opgroeien en verblijven Gezondheid & Groen Brede bereikbaarheid De functionerende en draaiende stad (incl. focus op de ondergrond)

2.1 Uitvoering van werkzaamheden volgens de standaard (USTOR) Met de keuze van de huidige coalitie om prioriteit te geven aan het onderhoud van de bestaande stad en de invoering van de Uitvoeringsstandaard Toekomst­ gericht werken aan de Openbare Ruimte (USTOR), is onderhoud het centrale uitgangspunt geworden bij het plannen van werkzaamheden in de openbare ruimte. Dit betekent dat er in principe geen projecten meer worden gestart, zonder een duidelijke onderliggende onderhoudsopgave. Deze aanpak is zowel duurzamer als meer kostenefficiënt. We schrijven minder spullen af die nog goed te gebruiken zijn en hierdoor dragen we ook bij aan onze duurzaamheidsambities. De USTOR vertelt hoe we werken in de openbare ruimte bij onderhoud, vervanging, herinrichting en losse verbetermaatregelen en wat we precies bedoelen met deze verschillende werksoorten. Daarnaast geeft het kaders mee welke projectscope en eventuele extra's passend zijn bij de verschillende werksoorten. Hierdoor kunnen we bij het programmeren van werkzaamheden slimme combinaties maken van enerzijds noodzakelijk onderhoud en anderzijds losse verbetermaatregelen.

Hierdoor werken we niet alleen efficiënter, maar dit biedt ook de mogelijkheid om naast technische knelpunten ook andere (beleids-) doelstellingen te realiseren, zoals het verbeteren van verkeersveiligheid, toegankelijkheid en het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte. De omvang van deze losse verbetermaatregelen bij onderhoud gebeurt in overleg met de stadsdelen en wordt afgestemd op gemeentelijke opgavekaarten waar diverse knelpunten (zoals hitteoverlast, wateroverlast, doorloopruimte, verkeersveiligheid) op staan weergeven. Sinds juni 2023 zijn er circa 30 locaties aangewezen waar deze extra maatregelen zijn toegevoegd aan de onderhoud-scope. Op deze manier dragen de onderhoudswerkzaamheden, samen­gebracht in het meerjarige programma Stadsbehoud, bij aan een toekomstbestendige en duurzame stad.

5

Bos en Lommerweg

2.2. Koers Amsterdam Maakt Ruimte In oktober 2023 heeft het college het Koersdocument ‘Amsterdam Maakt Ruimte’ vastgesteld. Dit document geeft richting aan een verandering in de stad, waarmee we ruimte maken voor o.a. opgroeien, ontmoeten, gezond leven en verplaatsen. Amsterdam groeit snel en verwacht tot 2050 een toename van 250.000 inwoners en 200.000 werkenden. Dit leidt tot meer drukte in de stad, en daardoor meer kan op onveiligheid in het verkeer en gevolgen voor de (mentale) gezondheid, veroorzaakt door factoren als geluidsoverlast, stress en verslechterende luchtkwaliteit. Tegelijkertijd is het de wens dat alle Amsterdammers van jong tot oud zelfstandig en veilig naar buiten kunnen om te spelen en zich te verplaatsen. Daarnaast vraagt klimaatverandering om aanpassingen in de stad

Speelplek Chestertonlaan

om meer koele plekken te creëren en hebben we ruimte nodig om overtollig regenwater op te vangen en ons riool te ontlasten. We streven naar een stad waar kinderen veilig naar school kunnen fietsen, mensen gezond oud kunnen worden, ondernemers ruimte hebben om te ondernemen, iedereen kan ontspannen, sporten en samenkomen. Om dit te bereiken, moeten we keuzes maken. Zonder ingrijpen zal het autoverkeer met 30% toenemen, wat onverenigbaar is met de visie en doelen ten aanzien van een autoluwe stad van dit college. Daarom moet anders worden omgegaan met verstedelijking en mobiliteit. Dit betekent minder afhankelijkheid van de auto, nabijheid van banen en voorzieningen en de versterking van het openbaar vervoer. Dit vraagt ook om aanpassingen in het verkeersnetwerk en de openbare ruimte. De koers Amsterdam Maakt Ruimte biedt richting om deze veranderingen mogelijk te maken en de stad leefbaar te houden, zowel nu als in de toekomst.

6 Ongelijk investeren voor gelijke kansen is ook van toepassing in de openbare ruimte. In de drie genoemde stadsdelen geldt de openbare ruimte nog meer als een ontmoetingsplaats en als “huiskamer” voor de Amsterdammers die hier wonen. Een lage kwaliteit van de fysieke leefomgeving kan ervoor zorgen dat kinderen minder buiten spelen en mensen elkaar niet ontmoeten. Dit kan de ontwikkeling van kinderen belemmeren en eenzaamheid van ouderen vergroten. Daarnaast leidt bijvoorbeeld een gebrek aan groen en verkoeling tot gezondheidsrisico's die voor de kwetsbare groepen in onze samenleving problematisch kunnen worden.

Het gebied rondom het Plejadenplein ligt in een polder waar de bodem daalt en het niveau van het grondwater erg hoog is. Dit zorgt voor problemen zoals wateroverlast, schimmel en gezondheidsklachten. Ook tuinen hebben last van het hoge grondwater. Dit maakt het moeilijk om ze als groene buitenruimte te gebruiken. Om de overlast van het water te verminderen en het gebied gezonder en leefbaarder te maken, werken we samen met bewoners aan een plan voor de buurt. We maken een plan dat goed is voor de mensen, de leefomgeving en de natuur.

2.3. Ongelijk investeren in de openbare ruimte voor gelijke kansen Sinds haar aantreden heeft het college ook een brede ambitie om ongelijk te investeren voor gelijke kansen. Er zijn de afgelopen jaren veel maatregelen genomen waar ongelijk investeren voor gelijke kansen in Amsterdam het uitgangspunt is, bijvoorbeeld op gebied van gezondheid, onderwijs, wonen, leefbaarheid, veiligheid, inkomen, werk en participatie. Dit heeft zich, onder andere, vertaald naar Masterplannen voor Zuidoost, Nieuw-West en Noord.

We vernieuwen de openbare ruimte in Middelveldsche Akerpolder 1A en 1B. Ook vergroten we de verkeersveiligheid met o.a. verkeersdrempels. Eerst wordt gewerkt aan de kabels en leidingen onder de grond. Daarna maken we de nieuwe stoepen en parkeerplaatsen.

7 Ongelijk investeren doen we niet alleen in de drie masterplangebieden, maar we kijken Amsterdam breed naar buurten waar sociaaleconomische uitdagingen zijn en investeringen in de openbare ruimte bijdragen aan beter leefbare buitenruimte, die bijdraagt aan gelijkere kansen voor de bewoners. Ongelijk investeren is daarmee een instrument om vanuit het gewenste basisniveau de gemeentelijke inzet af te stemmen op de uitgangspositie van bewoners of een gebied, om zo gelijke kansen te bevorderen. We creëren een werkwijze, waardoor we ook vanuit dit uitgangspunt steeds meer gericht keuzes maken als het gaat om de werkzaamheden in de openbare ruimte.

gehele gemeentelijke organisatie; duurzaamheid is daarmee de standaard in beleid en uitvoering. Alleen in onderbouwde en specifieke gevallen - als het écht niet anders kan – mag daar bij bestuurlijk besluit van worden afgeweken. Onder duurzaamheid of duurzaam werken valt biodiversiteit, klimaatadaptatie, luchtkwaliteit, circulariteit en energieneutraliteit. Door toepassing van ‘Duurzaam, tenzij’ maken we bij elke ingreep in de openbare ruimte, dus ook bij beheer en onderhoudsmaatregelen, expliciet de afweging of het bijdraagt aan duurzaamheid. Door altijd de afweging te laten zien, zoals die ook door de USTOR wordt vereist, leren we de afweging te maken en hierover transparant te zijn. Daarnaast wordt klimaatadaptatie standaard meegenomen als losse maatregel bij onderhoud als er sprake is van een knelpunt.

2.4 Duurzaamheid De gemeente Amsterdam hanteert sinds juli 2023 het uitgangspunt ‘Duurzaam, tenzij’. Dat houdt in dat duurzaam werken de norm dient te worden in de

Fietsers die in stadsdeel Zuidoost door het Spoorpark langs het spoor fietsen, komen op hun route de Karspeldreef tegen. De oversteekplaatsen wordt als onveilig ervaren. Om de verkeersveiligheid op op de Karspeldreef te verbeteren, wordt een aanpassing van de een specifieke oversteekplaats voorbereid. Door lokaal het wegprofiel voor auto’s te versmallen, wordt het voor fietsers makkelijker, overzichtelijker en veiliger om daar over te steken.

8

3. Hoe onderhouden we de stad? Op basis van de Uitvoeringsstandaard Toekomstbestendig werken aan de Openbare Ruimte (USTOR) worden vijf verschillende soorten werkzaamheden in de openbare ruimte onderscheiden. Daarnaast wordt, waar dat kan, aangesloten bij de programmering van werkzaamheden van onze partners zoals Liander en Waternet. Het programmeren van werkzaamheden in de stad gebeurt zoveel mogelijk gebiedsgericht en in afstemming met het stadsdeel. We programmeren verschillende werkzaamheden, waar mogelijk, integraal om zoveel mogelijk werk met werk te maken. Op deze manier kunnen we nog beter de lokale afwegingen betrekken en de overlast voor omgeving zoveel mogelijk beperken.

andere het nauwlettend monitoren van de vulgraad van containers.

3.2. Planmatig klein onderhoud Planmatig Klein Onderhoud (PKO) omvat eenvoudig herstelwerk dat is gericht op het herstellen van kleine delen van het wegdek, de verharding of het groen. Dit onderhoud speelt een cruciale rol bij het wegwerken van achterstallig onderhoud, omdat we door middel van deze aanpak doelgericht en in hoog tempo de grootste oneffenheden wegwerken. Er vinden geen wijzigingen plaats in de inrichting, en de impact van de werkzaamheden op de omgeving is minimaal.

Bij de verschillende soorten onderhoud zullen voorbeelden worden genoemd van projecten die onlangs zijn afgerond, nog gaande zijn of in de nabije toekomst tot uitvoering komen.

3.1. Schone Stad Naast het onderhouden van de assets in de stad, maken we de stad ook schoon1. We streven ernaar een schone en afvalvrije stad te realiseren door een integrale aanpak te hanteren. Dit betekent dat we ernaar streven om het ontstaan van afval en vervuiling te voorkomen en de overlast ervan tot een minimum te beperken. We maken de stad daar schoon waar dat nodig is en we werken nauw samen met Amsterdammers om afvaloverlast te voorkomen en op te ruimen. We werken hierin samen met de Stadsdelen. Door te informeren, motiveren en handhaven als dat nodig is, bewegen we mensen om hun afval op de juiste manier weg te gooien. Daarnaast streven we ernaar meldingen zo snel mogelijk af te handelen en bieden we voldoende en veilige aanbiedlocaties voor zowel bewoners als bedrijven. We zetten ons in voor een efficiënte en duurzame afvalinzameling. Tevens passen we onze dienstverlening waar mogelijk aan de veranderingen in de stad aan. Dit omvat onder

Locatie in de Dobbebuurt (Nieuw-West) waar met PKO lokale schades worden hersteld en daarmee achterstallig onderhoud wordt ingelopen.

1. De raad wordt 2x per jaar geïnformeerd over de maatregelen die worden uitgevoerd om de stad schoner te krijgen. De laatste raadsinformatiebrief (mei 2025) is te vinden op: amsterdam.raadsinformatie.nl/document/15661712/1#search=%22schone%20stad%22.

9 3.3. Onderhoud De essentie van de werksoort Onderhoud is dat het zich uitsluitend richt op levensduurverlenging van de bestaande situatie van assets. Hierdoor maken we het onderhoud zoveel mogelijk kostenefficiënt; door goed voor onze spullen te zorgen kunnen deze langer mee en zijn deze minder snel aan vervanging toe. In het geval van onderhoud aan onze verhardingen geldt dat er enkel aan de bovenlaag (de tegels, het asfalt) wordt gewerkt, het profiel wordt behouden en er geen ingrijpende werkzaamheden aan de fundering en dus in de ondergrond plaatsvinden. Dit maakt het mogelijk om veel materialen te laten liggen of opnieuw te gebruiken, wat bijdraagt aan onze duurzaamheidsdoelstellingen. Relatief eenvoudige verbeteringen op het gebied van verkeersveiligheid, toegankelijkheid en klimaatadaptatie worden zoveel mogelijk standaard meegenomen in de werksoort onderhoud. Daarnaast kunnen er losse verbeteringen worden toegevoegd om bij te dragen aan beleidsdoelen, mits deze binnen de fysieke grenzen en de kaders van het onderhoudswerk blijven. Grote, ingrijpende aanpassingen aan de inrichting zijn bij deze werksoort niet mogelijk. Onderhoudswerk is niet altijd gevel-tot-gevel of het gehele object, maar kan ook beperkt blijven tot bijvoorbeeld een (onder-)deel van de rijbaan, fietspad, brug, kade of verkeerslicht.

3.4. Vervanging Bij de werksoort Vervanging wordt een (onderdeel) van een asset volledig verwijderd en vervangen. Regulier onderhoud zoals in paragraaf 3.2 beschreven volstaat niet meer om de asset te kunnen laten functioneren, volgens de eisen die we daaraan stellen. Bij werk aan de verhardingen biedt de werksoort vervanging de mogelijkheid om grotere aanpassingen in de openbare ruimte door te voeren, dan bij regulier onderhoud. Ook hier geldt dat verbetermaatregelen alleen kunnen worden meegenomen op onderdelen die binnen de fysieke grenzen van het vervangingswerk vallen. Net als bij regulier onderhoud geldt bij vervanging dat verbeteringen op het vlak van toegankelijkheid, klimaatadaptatie en verkeersveiligheid zoveel mogelijk standaard worden meegenomen in de werkzaam­ heden. Bij deze werksoort wordt er ook gewerkt onder de het maaiveld, dus aan de fundering, en gaan indien nodig Liander en Waternet in de ondergrond mee met werkzaamheden aan hun assets respectievelijk de gasleidingen en riool- en waterleidingen.

In de 40 jaar dat Driemond bij Amsterdam hoort, is er geen groot onderhoud uitgevoerd aan de openbare ruimte. De uitvoering is gestart in 2018 en de eerste twee fasen zijn inmiddels afgerond, er rest nog 1 fase om het werk te voltooien. Hiermee worden de straten verkeersveilig en toekomstbestendig ingericht, met veel groen. Daarnaast wordt in de hoek Zandpad/Jaargetijden langs het water een groene verblijfsplek aangelegd waar bewoners kunnen ontspannen en ontmoeten. De openbare ruimte wordt klimaatbestendig ingericht en er wordt voorgesorteerd op verzwaring van het elektranetwerk, zodat de inrichting duurzaam is. Ook worden groenstroken voorzien van bloeiende vaste plantenmix, wat goed is voor de biodiversiteit, en we planten extra bomen. Daarnaast wordt de openbare verlichting voorzien van LED-verlichting. Naast het groot onderhoud van de openbare ruimte hebben ook Waternet en Liander een grote opgave in het gebied. Zodat straks de bovengrond en de ondergrond weer klaar zijn voor de toekomst.

10 Dit gebeurt bij voorkeur op het moment dat de betreffende onderdelen (zoals verharding, civiele constructies of groen) aan vervanging toe zijn. Het uitvoeren van een herinrichting vóórdat materialen zijn afgeschreven, wordt zoveel mogelijk vermeden. Dit voorkomt dat materialen die nog bruikbaar zijn, onnodig worden vervangen en er dus sprake is van kapitaalvernietiging. Mocht een tussentijdse herinrichting toch nodig zijn, bijvoorbeeld door nieuwe plannen of ander gebruik, dan moeten de kosten van het vroegtijdig vervangen van materialen in kaart worden gebracht. Daarnaast moet ook de milieu-impact van het vroegtijdig vervangen van materialen, zoals asfalt en funderingen, worden meegewogen. Deze inzichten worden ook meegenomen in de afweging of de herinrichting het juiste instrument is.

Vervanging van verhardingen in de Prinsengracht, van de gevel tot aan de gracht (rijbaan en parkeervakken, volledig in Puccini uitgevoerd).

Bij een herinrichting is het mogelijk om de functie en indeling van de straat aan te passen. Dit onderscheidt de werksoort herinrichting van de werksoort vervanging. Bij deze werkzaamheden sluiten, indien nodig, onze partners bovengronds als ondergronds aan en kunnen dus tegelijkertijd tramrails, gasleidingen en rioleringen worden vervangen. Herinrichtingen moeten voldoen aan beleidskaders en vastgestelde standaarden, zoals de Standaard voor het Amsterdamse straatbeeld (Puccinimethode)2. Binnen deze kaders kunnen verschillende ontwerpvarianten worden onderzocht en afgewogen.

Verschil met volledige herinrichting Bij vervanging blijft de straat grotendeels hetzelfde. Grote veranderingen, zoals een andere indeling van de straat of het verplaatsen van bomen, zijn niet mogelijk. Hierdoor is er geen uitgebreid planproces nodig, zoals bij een volledige herinrichting. Dit maakt vervanging sneller en goedkoper dan een herinrichting, maar duurder dan regulier onderhoud. In beide gevallen werken we wel veelal met nieuwe materialen, maar kijken we ook of we materialen kunnen hergebruiken.

3.5. Herinrichtingen & grote integrale opgaven Wanneer de inrichting van een wegvak, straat, plein of buurt niet meer voldoet en de verbeteringen binnen vervangingswerk niet voldoende zijn, kan de werksoort Herinrichting worden overwogen.

2. Standaard voor het Amsterdamse straatbeeld, Puccinimethode - Gemeente Amsterdam: amsterdam.nl/leefomgeving/puccinimethode/puccinimethode/

Nieuwe situatie speelplaats Wildrijkstraat na vervanging van oude speeltoestellen. Het plan voor de nieuwe inrichting van de speeltuin is in overleg met de bewoners tot stand gekomen.

11

De gemeente heeft de Amsteldijk opnieuw ingericht en daarmee ook groot onderhoud uitgevoerd. Daardoor is er nu meer ruimte voor voetgangers, fietsers en groen. Voor het nieuwe voetpad zijn de oude tegels van het fietspad hergebruikt in het kader van duurzaamheid.

In de afgelopen jaren worden steeds minder herinrichtingen opgestart, omdat de kosten hiervan groot zijn in vergelijking tot regulier onderhoud en vervangingsonderhoud. Daarnaast geldt dat de hiervoor beschikbare middelen zijn afgenomen. Toch blijft de herinrichting ook een belangrijke werksoort om onze stad toekomstbestendig te maken. Daar waar er sprake is van een stapeling van opgaven kan een herinrichting de beste ingreep zijn om de openbare ruimte aan te passen aan het huidige en toekomstige gebruik. Denk bijvoorbeeld aan een plek waar een probleem op het gebied van verkeersveiligheid speelt door veranderend gebruik, waar tegelijk ook een gebrek aan ruimte is voor voetgangers en fietsers. Combineer dat met bijvoorbeeld aanzienlijke hittestress, een regenwaterknelpunt en/of een gebrek aan groen. Het oplossen van al deze problematiek past niet binnen het (vervangings-)onderhoud en daarmee is een herinrichting de meest effectieve manier om in één keer grondige verbeteringen te realiseren en toekomstbestendig te worden.

De Frans Halsbuurt wordt in fasen opnieuw ingericht. Het wordt een autoluwe en klimaatbestendige woonbuurt met veel ruimte voor voetgangers, fietsers, groen en speelmogelijkheden voor kinderen.

Werkzaamheden aan het Plein '40-'45 worden voorbereid: niet alleen om het mooier te maken, maar ook om te verbeteren. Doel is om een betere markt te organiseren, om meer evenementen op het plein aan te kunnen, en een schoon en veilig plein te maken, dat goed is verlicht. Dit wordt de komende tijd samen met de ondernemers en bewoners aangepakt.

12 Hoewel sommige van deze maatregelen los van ander werk uitgevoerd kunnen worden, betekent dat niet dat ze altijd eenvoudig zijn. De voorbereiding, het ontwerp en de afstemming met de omgeving kunnen veel tijd en inzet vragen. Daarnaast brengt de uitvoering vaak aanzienlijke kosten met zich mee.

3.7. Achterstallig onderhoud In Amsterdam wordt de openbare ruimte beheerd op het niveau sober. Het niveau waarop Amsterdam de openbare ruimte onderhoud wordt landelijk gezien als het minimale niveau. Wanneer er niet aan het niveau sober wordt voldaan, ontstaat er functieverlies. De methodiek waarmee de (beeld-)kwaliteit van de openbare ruimte landelijk wordt gemeten is gebaseerd op de CROW- en NEN-systematiek en normering.

De Tijl Uilenspiegelbuurt wordt onderhouden en er worden ook extra verbetermaatregelen getroffen, zoals het verbreden van parkeerplekken en de weg, vervangen asfalt door rode klinkers, meer groenvakken.

In Amsterdam is er sprake van achterstallig onderhoud wanneer meer dan 10% van een gebied wordt beoordeeld op het laagste niveau. Voor het wegwerken van achterstallig onderhoud is in de Voorjaarsnota 2024 een incidenteel budget van € 45 miljoen beschikbaar gesteld. In de Begroting 2025 is € 11,5 miljoen gereserveerd voor het aanpakken van achterstallig onderhoud aan voetpaden in Nieuw-West, Zuid en West, evenals voor de renovatie van speelbaden in de periode 2025-2028.

3.6. Losse Verbetermaatregelen Losse verbetermaatregelen worden ingezet om een specifiek probleem op een bepaalde plek op te lossen of om kleine verbeteringen van de openbare ruimte door te voeren. Hier vallen verbetermaatregelen onder die we koppelen aan onderhoud, maar ook in situaties waar er geen onderhoudsnoodzaak is, worden verbetermaatregelen genomen. Het gaat hierbij om aanpassingen aan een specifiek deel van de openbare ruimte, niet aan een gehele straat. Deze maatregelen worden toegepast als het probleem te urgent is om te wachten op gepland onderhoud of een herinrichting. Voorbeelden zijn het toegankelijk maken van een bushalte, het veiliger maken van een kruispunt door kleine aanpassingen, of het plaatsen van drempels of wegversmallingen om de snelheid te verlagen. Ook maatregelen om te vergroenen op het gebied van klimaatadaptatie kunnen met losse verbetermaatregelen worden gerealiseerd. Voetpad met losliggende tegels

13 In de Begroting 2026 wordt het resterende bedrag van € 33,5 miljoen ingezet om verder achterstallig onderhoud aan voetpaden, dagelijks onderhoud van civiele constructies, extra schoonmaak van speeltuinen en baggerwerkzaamheden aan te pakken. Deze middelen worden verdeeld over de jaren 2026-2028. Naast genoemde werkzaamheden wordt de openbare ruimte toegankelijker en aantrekkelijker wanneer stoeptegels recht liggen en lege boomspiegels worden opgevuld. Dit vermindert niet alleen het risico op schade en letsel, maar draagt bijvoorbeeld ook bij aan een klimaatbestendige stad door ontbrekende bomen terug te planten. Doordat steeds beter in beeld is wat de onderhoudsopgave van de stad is, de stad groeit en de onderhoudsbudgetten niet (voldoende) meegroeien, de hoeveelheid achterstalligheid in het onderhoud toeneemt. Het blijft dus nodig om te prioriteren in het onderhoud en daarmee achterstanden, die niet resulteren in onveilige situaties, te accepteren.

Boomwortelopdruk aan de Churchilllaan

14

4. Onderhouden van de stad: hoe staat het er nu voor? De openbare ruimte is altijd in gebruik. Om ervoor te zorgen dat de openbare ruimte blijvend kan worden gebruikt, moet de draaiende stad tegelijkertijd ook onderhouden worden. Om een beeld te geven van de huidige staat van het onderhoud, is het belangrijk om te weten waar onderhoud aan gepleegd wordt en hoe we dat onderhoud organiseren. De openbare ruimte in Amsterdam is ingedeeld in negen assets, verdeeld over vier hoofdcategorieën: het groene fundament, de water- en vaarwegen, het netwerk van pleinen, fietspaden, stoepen en wegen, en het stedelijk meubilair. Dit omvat onder andere het beheer van bijna 260.000 bomen, ruim 1.800 bruggen, ruim 3.100 hectare aan verhardingen en meer dan 8.000 speeltoestellen.

Voor het beheer en onderhoud maken we gebruik van assetmanagement. Hierbij inspecteren we jaarlijks ongeveer de helft van ons areaal en maken we voordat we ingrijpen in de openbare ruimte - een zorgvuldige afweging tussen kosten, prestaties en risico’s. Op basis hiervan stellen we de programmering voor beheer en onderhoud op voor de aankomende jaren. De afgelopen jaren hebben we meer inzicht gekregen in deze beheeropgave. We weten nu beter wat er onderhouden moet worden, op welk moment en welke maatregelen daarvoor nodig zijn. Dit verbeterde inzicht brengt echter ook een grotere financiële behoefte met zich mee en vraagt ons te prioriteren in onze programmering. In het navolgende zal inzichtelijk worden gemaakt wat de huidige staat van de verschillende assets is.

De assets in de openbare ruimte Het groene fundament n n n n

258.059 bomen 1.832 hectare gras 1.051 hectare beplanting (hout- en kruidachtige) 276 hectare ruigte en oevers

De water- en vaarwegenstructuur

n n n n n

2.047 hectare waterlopen en watervlakten 20 (gedoogte) zwemlocaties 3.000 duikers 16.009 brandkranen 2.096 km (natuurvriendelijke) oevers

n n n n n

1.893 vaste en beweegbare bruggen 548 steigers 38 sluizen 591 km kades en oevers 17 km geluidsschermen

15 Het netwerk van pleinen, fietspaden, stoepen en wegen

n n

3.150 hectare verhardingen 11 busstations

n n n

5 weg tunnels 1 verkeerscentrale 1 leidingtunnel

Het meubilair

n n n n n

404 verkeersregelinstallaties 2.707 statische bewegwijzering 105 verkeersregulerings­ systemen 79 stadsplattegronden 398 CCTV- en ANPR camera’s

n n n n

n

131.634 lichtmasten 153.168 lichtarmaturen 126 stadsklokken 6.956 objecten: lichtkunst, stadsilluminatie en decoratieve verlichting >3.300 Laadpalen

n n

n n n

8.156 speeltoestellen (incl. fitness) 320.090 stuks straat­meubilair (o.a. zitbanken en fietsenrekken) 576 watertappunten 924 kunstwerken en monumeten 15 speelbadjes

4.1. Groen Het onderhoudsniveau voor de asset groen is over het algemeen op het gewenste niveau. We beheren een groot deel van het areaal, de bomen, op basis van veiligheid. Daarnaast werken we aan het in stand houden van gazons en plantvakken. Het overgrote deel van deze gazons en plantvakken voldoen aan het gewenste onderhoudsniveau. Er zijn echter ook plantvakken en gazons die momenteel nog in orde zijn, maar zullen degraderen in onderhoudsniveau en achterstallig worden als daar niet binnen afzienbare tijd iets aan wordt gedaan. Daarnaast bestrijden we diverse (boom)ziekten en plagen en werken we aan het vullen van lege boomspiegels in het kader van inlopen achterstallig onderhoud.

Voorbeeld lege boomspiegel

16

Beschoeiingen van oevers

4.3. Civiele constructies 4.2. Water Water is een asset in oprichting, waarbij we steeds meer inzicht krijgen in het areaal, het achterstallig onderhoud en huidige opgave. We beheren onder andere watergangen, duikers en brandkranen. Het huidige onderhoudsniveau voor de diepte van oppervlaktewater is onder het gewenste niveau: 61 procent van de watergangen voldoet niet aan de norm. Dit staat gelijk aan 240 kilometer. Een van de gevolgen hiervan is dat er onvoldoende afvoercapaciteit is, wat in extreme situaties kan leiden tot wateroverlast en stankoverlast. Door een gerichte aanpak lopen we deze achterstalligheid de komende jaren in, zodat onze watergangen weer op de juiste diepte zijn.

Nieuwe zwemlocatie Marineterrein.

Naast bruggen en kades beheren we ook andersoortige objecten zoals sluizen, steigers en beschoeiingen van oevers. Bij het onderhoud van deze beschoeiingen is sprake van achterstalligheid. Echter zijn deze beschoeiingen niet onveilig en vormen geen risico voor de omgeving. Omdat de beschikbare middelen voor het beheer van onze civiele constructies beperkt zijn worden deze middelen voornamelijk ingezet voor het garanderen van veiligheid en bereikbaarheid. We richten ons dus op onderhoud aan bruggen en kades. Hierdoor heeft onderhoud aan beschoeiingen een lagere prioriteit. Onderzocht wat een efficiënte onderhoudsplanning is voor de beweegbare bruggen in de zogenaamde “Oostroute” of Kostverlorenvaartroute. Veel van de bruggen in deze route behoeven onderhoud én zijn onderdeel van een van de belangrijkste vaarroutes en

Fortbrug in Weesp waar onderhoud aan moet worden uitgevoerd

17 het hoofdwegennet. De eerste opgave hierin is het onderhoud aan de Willemsbrug. Naast de technische uitdaging is het ook logistiek of vanuit bereikbaarheid gezien een uitdaging om een passende planning te maken.

4.4. Verhardingen Het huidige onderhoudsniveau voor de asset verhardingen ligt onder het afgesproken niveau. Dit heeft tot gevolg dat er sprake is van achterstalligheid. Het wegwerken van dit achterstallig onderhoud heeft prioriteit, met name in stadsdelen waar de achterstalligheid hoger is dan gemiddeld. In de stadsdelen Nieuw-West, West en Zuid zetten we de komende jaren extra middelen in op de aanpak van voetpaden, zodat deze snel weer veiliger worden. Ook in Noord pakken we de voetpaden de komende tijd aan om deze weer op het gewenste niveau te krijgen.

Verder krijgen belangrijke verkeersnetten tijdig onderhoud om veiligheid en bereikbaarheid te waarborgen. Werkzaamheden richten zich ook op het terugdringen van boomwortelopdruk en het verbeteren van de klimaatadaptatie; waar mogelijk voeren we extra werkzaamheden uit om bij te dragen aan een klimaatbestendig Amsterdam door meer groen toe te voegen of waterbergende capaciteit van de openbare ruimte te vergroten. Er is sprake van 2 procent achterstallig onderhoud waarvoor jaarlijks onderhoud nodig is om dit te verminderen. Dit percentage lijkt laag, maar in de werkelijkheid gaat dit over 630.000 m2 (ongeveer anderhalf keer het Vondelpark). Tegelijk is niet al het achterstallig onderhoud onveilig. Waar veiligheidsrisico's ontstaan grijpen we direct in.

De oorspronkelijke opgave aan de Bos en Lommerweg betreft het onderhoud aan het fietspad, door de vervanging van tegels naar asfalt. Waar mogelijk is het fietspad naar 2.50 m breed. Hier zijn ook losse verbetermaatregelen bijgekomen, mede door groot werk van nutsdiensten en bedrijven, bijvoorbeeld vervangen van bomen, versmallen van de rijbaan en inrichten voor 30km per uur en verbeteren van de opstapmogelijkheden bij de bushalte.

18

Nieuwe verkeerscentrale in aanbouw

4.5. Tunnels & Verkeerscentrale

4.6. Spelen en Straatmeubilair

Door eerder uitgesteld onderhoud aan de IJ-tunnel en de Arenatunnel is er sprake van een grote onderhoudsopgave bij deze tunnels. Omdat de vervanging van deze tunnels pas in 2027 plaatsvindt, is er extra dagelijks onderhoud nodig om aan het gewenste onderhoudsniveau te voldoen. Ook correctief onderhoud is nodig om uitval van systemen in deze tunnels te voorkomen.

De focus van het onderhoud ligt op functionaliteit en veiligheid. Zo vindt jaarlijks onderhoud plaats aan ongeveer 450 speeltoestellen en is er geen achterstalligheid op de speeltoestellen. Echter is er wel sprake van achterstallig onderhoud op een aantal speelbadjes. Dit komt doordat de negen badjes zonder zwembadinstallatie momenteel niet voldoen aan de vernieuwde wetgeving. De badjes bevinden zich in Nieuw-West, West, het Amsterdamse Bos en in Zuid. In 2025, 2026 en 2027 wordt deze achterstalligheid ingelopen.

Om bij te dragen aan duurzaamheid, wordt in 2026 onderzoek gedaan naar energiebesparing bij grootverbruikers in de tunnels, zoals tunnelverlichting en klimaatinstallaties. Op basis van de resultaten kunnen hier eventuele maatregelen op worden genomen. Ondanks alle inspanningen blijft er achterstallig onderhoud, wat meer preventief en correctief onderhoud vereist. Dit heeft als gevolg dat tunnels vaker en langer sluiten. Ook bereiden we ons voor op het in gebruik nemen van de nieuwe verkeerscentrale. Deze zal onder andere bijdragen aan de bediening en bewaking van de wegtunnels. Het in beheer nemen van deze nieuwe centrale is een complex proces aangezien alle verschillende signalen van wegtunnels en verkeerslichten binnen moeten komen op één centrale plek, en de nieuwe verkeerscentrale op een nieuw en modern ICT-platform draait.

19

In 2025 geopende nieuwe openbare toilet in het Oosterpark, rolstoeltoegankelijk en zelfreinigend. Meerdere volgen, o.a. op het Museumplein en in het Vondelpark.

Vanuit het Investeringsprogramma Openbare Toiletten, worden in 2025 vier zelfreinigende toiletten geplaatst, waarvan de eerste in het Oosterpark. In 2026 volgen er meer, onder andere in het Vondelpark en Sloterpark. Om de openbare ruimte aantrekkelijker te maken, worden verouderde hekwerken in stadsdeel Centrum vervangen, en wordt er een kunstig hekwerk geplaatst in het Amstelpark. Er is jaarlijks onderhoud nodig voor fonteinen en stroomkasten om achterstallig onderhoud te verminderen.

4.7. Asset Verkeersregelinstallaties (VRI) en asset Verkeersinformatiesystemen (VIS) In 2023 is de snelheid in een groot deel van Amsterdam verlaagd naar 30 km/u, wat aanpassingen aan verkeerslichten vereiste. Dit project is in 2024 afgerond. Om onder andere verkeersveiligheid en bereikbaarheid te waarborgen, wordt ieder jaar onderhoud gepleegd aan diverse objecten, zoals het vervangen van bewegwijzeringsobjecten en slagbomen. De asset verkeerssystemen is op het gewenste onderhoudsniveau en er is geen sprake van achterstallig onderhoud. Dagelijks onderhoud, zoals monitoring en het verhelpen van storingen, wordt uitgevoerd op niveau.

4.8. Openbare verlichting Verlichting is een essentieel onderdeel van de openbare ruimte. Het draagt namelijk bij aan de verkeers- en sociale veiligheid, de sfeer en de beleving van de stad. De asset openbare verlichting is op het gewenste onderhoudsniveau. In 2024 zijn ongeveer 9.600 armaturen vervangen door energiezuinige ledverlichting, waarmee het laatste deel van de opgave is gestart. De transitie naar ledverlichting wordt verwacht in 2026 afgerond te zijn. Er is geïnvesteerd in verlichting op maat om energieverbruik te verminderen, met initiatieven zoals het uitschakelen van verlichting in het Vliegenbos. Dit initiatief willen we volgend jaar voortzetten door te kijken in welke andere we de verlichting kunnen dimmen of uit kunnen zetten. Hierdoor wordt de natuur minder belast en behouden we zoveel mogelijk dier- en plantensoorten. Tegelijkertijd kijken we continu waar we onze verlichting kunnen verbeteren en optimaliseren ten behoeve van de zichtbaarheid en (sociale-)veiligheid .

20

5. Blik op de toekomst In de geldende kaders zijn ambitieuze doelstellingen geformuleerd voor de toekomst van de ruimte in onze stad. Dit zijn doelstellingen waaraan nu wordt gewerkt door de komende jaren maatregelen te nemen in de openbare ruimte via diverse onderhoudsprojecten en losse verbetermaatregelen. In de afgelopen jaren is, in lijn met het coalitieakkoord, meerdere keren budget verschoven ten gunste van het budget voor onderhoud. Er zijn echter ook andere tijdelijke onderhoudsbudgetten weggevallen. Per saldo heeft dit wel bijgedragen aan het vermeerderen van het beheer en onderhoud van de stad, maar het betekent óók dat er de komende jaren minder budget beschikbaar zal zijn voor allerhande verbeteringen om beleidsdoelstellingen te kunnen bereiken.

Ter illustratie: in de periode 2021-2025 was er voor de laatstgenoemde verbeteringen ruim € 715 miljoen beschikbaar, verdeeld over vijf jaar (begroting 2021), tegenover € 437 miljoen voor 2025-2029. Vanaf 2030 komt er jaarlijks ongeveer 40 miljoen bij, terwijl er in 2021 jaarlijks ongeveer 140 miljoen jaarlijks beschikbaar was. Vanaf 2027 zal dit verschil merkbaar worden in de openbare ruimte, waardoor er minder beleidsdoel­ stellingen rondom klimaatadaptatie en verkeersveiligheid, naast het reguliere onderhoud, kunnen worden gerealiseerd. Dit vraagt om nieuwe keuzes voor de toekomst, zowel financieel als beleidsmatig.

LAS25133