251215 RIB Nieuwe persoonsgerichte aanpak vervangt Top600 en Veilig Alternatief

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 15 december 2025 Openbare orde en veiligheid Femke Halsema Actiecentrum Veiligheid en Zorg (secretariaatacvz@amsterdam.nl)

Onderwerp

Nieuwe persoonsgerichte aanpak vervangt Top600 en Veilig Alternatief

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Vanaf 1 januari 2026 start in de regio Amsterdam-Amstelland de persoonsgerichte aanpak ‘Veiligheid en Zorg’. Deze vervangt de bestaande aanpakken Top600, Veilig Alternatief en Doorgroeiers. De nieuwe aanpak is ontwikkeld met als directe aanleiding het WODC-onderzoek d.d. november 2023 naar de effectiviteit van één van de doelstellingen van de Top600, namelijk recidivevermindering. Voor de aanpak Doorgroeiers verandert alleen de overkoepelende naam, omdat het beoordelingskader van deze aanpak, met een eigen in- en uitstroomproces, begin 2025 al is vastgesteld. De aanpak Doorgroeiers richt zich op jongeren en jongvolwassenen die (dreigen) door te groeien in de drugscriminaliteit, een netwerk hebben binnen het drugsmilieu of betrokken zijn bij daarmee gepaard gaand geweld. Context Geweldsdelicten hebben grote maatschappelijke gevolgen. Ze veroorzaken schade voor slachtoffers, vergroten gevoelens van onveiligheid en verstoren het samenleven in buurten. In Amsterdam-Amstelland zien we dat een beperkte maar impactvolle groep (vaak jonge) mensen betrokken is bij ernstige delicten, zoals woninginbraken, overvallen en aanslagen op panden en personen. Het college en de Stuurgroep Veiligheid en Zorg maken zich zorgen over jongeren en jongvolwassenen die afglijden in criminaliteit en zien een noodzaak voor een domein overstijgende aanpak.

Sinds 2011 bestond de Top600 aanpak, en sinds 2015 Veilig Alternatief (voorheen: Top400), die worden uitgevoerd door het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ). In deze netwerkorganisatie werken de gemeente Amsterdam en de Amstellandgemeenten1 samen met politie, Openbaar Ministerie, de reclassering, de GGD en partners uit jeugd- en zorgdomein aan de meest complexe problematiek op het snijvlak van veiligheid, zorg en welzijn. Iedere partner werkt vanuit zijn eigen expertise en kerntaak. Op grond van de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS) mogen de aangesloten partijen relevante informatie met elkaar delen. Zo kan een volledig en actueel beeld worden gevormd van de veiligheids- en zorgsituatie en kunnen partners hun inzet effectief afstemmen. In verschillende ‘integrale persoonsgerichte aanpakken’ wordt regie gevoerd

1 Amstelveen, Aalsmeer, Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn

Gemeente Amsterdam

15 december 2025 Pagina 2 van 4

op personen2, met als doelen stevig begrenzen maar ook perspectief te bieden op een betere toekomst. Veiligheid en Zorg De persoonsgerichte aanpak ‘Veiligheid en Zorg’ is ontwikkeld om beter aan te sluiten op actuele veiligheidsvraagstukken en de veranderende leefwereld van de doelgroep. De aanpak is gericht op het terugdringen van criminaliteit en ernstige overlast en op het versterken van motivatie en toekomstperspectief. Regie en samenwerking blijven de kern van de aanpak. In de raadsinformatiebrief van 12 februari 2025 bent u geïnformeerd over de hoofdlijnen van de nieuwe werkwijze. De afgelopen maanden zijn deze kaders in nauwe samenwerking met alle partners uitgewerkt tot een toekomstbestendige aanpak. Aanbevelingen voor en onderbouwing van de nieuwe aanpak De aanbevelingen uit het WODC-onderzoek naar de effectiviteit van de Top600 zijn verwerkt in de nieuwe aanpak. Daarnaast zijn ook de adviezen en inzichten van wetenschappers, regisseurs, de Klankbordgroep Experts en de Klankbordgroep Steunend Netwerk meegenomen. Eén van de adviezen was om het in- en uitstroomproces zorgvuldiger en flexibeler in te richten door middel van een triageproces waarin deskundigen beoordelen of regie nodig is. Ook is geadviseerd om de doelstellingen concreter en meetbaar te formuleren en de monitoring en registratie vanaf de start structureel in te richten.

Verder adviseerden zij om de leeftijdsfocus aan te scherpen, de kwaliteit van regie verder te professionaliseren en de capaciteit te richten op personen voor wie regie aantoonbaar meerwaarde of noodzaak heeft en er sprake is van een veiligheidsrisico. Daarnaast werd geadviseerd om meer aandacht te besteden aan motivatie, welzijn en toekomstperspectief en meer te werken vanuit wetenschappelijke theorieën. Tot slot is invulling gegeven aan de aanbeveling van het WODC om de instroomcriteria te herzien. De aanpak richt zich nu uitsluitend op personen voor wie regie naar deskundig oordeel noodzakelijk is en kan bijdragen aan verbetering van veiligheid en toekomstperspectief. De kern van de nieuwe aanpak De aanpak kent drie doelstellingen die elkaar versterken en alleen in samenhang effectief zijn: • Minder criminaliteit en ernstige overlast • Beter toekomstperspectief • Meer motivatie tot positieve gedragsverandering De doelstellingen zijn geformuleerd om de resultaten van de aanpak goed meetbaar en inzichtelijk te maken. Voor alle drie de doelstellingen zijn concrete resultaten, indicatoren en bijbehorende inspanningen uitgewerkt. In de nieuwe aanpak staan maatwerk en meerwaarde van regie centraal. Waar in de Top600 personen instroomden als zij voldeden aan een aantal harde politie- en veroordelingscriteria, vindt opname in de aanpak nu plaats op basis van aanmelding van partners.

Na aanmelding beoordelen deskundigen aan de hand van een beoordelingskader of regie noodzakelijk en van meerwaarde is. Per persoon worden duidelijke doelen vastgesteld. De juiste partners zetten interventies in die passen bij de problematiek. Periodiek wordt beoordeeld of regie nog nodig is. Zo kan sneller 2 Behalve personen die criminaliteit plegen kunnen dit bijvoorbeeld ook personen zijn met onbegrepen en onveilig

gedrag (IPGA OOG), personen die mogelijk bereid zijn tot geweld op basis van ideologie (iPGA-radicalisering), slachtoffers van seksueel geweld (de ROSA-aanpak).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

15 december 2025 Pagina 3 van 4

worden ingespeeld op actuele veiligheidssituaties en beter worden aangesloten op de leefwereld van jongeren en jongvolwassenen. In de aanpak Veiligheid en Zorg werken organisaties gerichter samen aan het terugdringen van criminaliteit en overlast, het versterken van toekomstperspectief en het bevorderen van positieve gedragsverandering. De aanpak richt zich op jongeren en jongvolwassenen van 12 tot 30 jaar met meervoudige problemen op het snijvlak van veiligheid, zorg en welzijn. Uit onderzoek en praktijk blijkt dat in deze levensfase het risico op recidive en doorgroei naar zwaardere criminaliteit relatief groot is, terwijl er mogelijkheden zijn om via samenwerking kansen te bieden en blijvende verandering in gedrag te realiseren. Afwijking van de leeftijdsgrens is wel mogelijk bij een aantoonbaar veiligheidsrisico en wanneer regie passend wordt geacht. Naast de leeftijdsfocus moet voor deelname in alle gevallen worden voldaan aan de vier wettelijke criteria uit de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS). Er moet sprake zijn van problemen bij de persoon of diens gezin, op meerdere leefgebieden waarop criminogene factoren een rol spelen. Deze problemen hebben geleid of kunnen zonder interventie leiden tot ernstige overlast, criminaliteit of onveilige situaties voor personen of binnen een gebied.

Samenwerking tussen partners uit verschillende domeinen is noodzakelijk om tot een effectief plan van aanpak te komen waarmee deze problemen kunnen worden voorkomen, verminderd of bestreden. Daarnaast gelden aanvullende criteria van politie en Openbaar Ministerie. Zo richten we de aanpak op personen met actuele en aanzienlijke veiligheidsproblematiek. Personen komen in aanmerking wanneer zij in de afgelopen twee jaar zijn aangehouden voor minimaal twee misdrijven, of voor één ernstig misdrijf waarop in het volwassenenstrafrecht een gevangenisstraf van ten minste acht jaar is gesteld, of wanneer beide criteria gelden. De processen-verbaal moeten door de politie zijn ingezonden naar het Openbaar Ministerie en de zaak mag niet ten tijde van aanmelding zijn geseponeerd of hebben geleid tot vrijspraak. Er gelden ook contra-indicaties: situaties waarin regie geen toegevoegde waarde heeft. Personen stromen niet in bij een onvoorwaardelijke detentie van twee jaar of meer, onvoorwaardelijke TBSof PIJ-maatregel met dwangverpleging of als iemand illegaal in Nederland verblijft (uitgeprocedeerd of ongewenst verklaard). Hiermee richt de aanpak zich uitsluitend op personen bij wie regie naar verwachting kan leiden tot een aantoonbare verbetering van veiligheid en toekomstperspectief.

Uitstroom vindt plaats wanneer voortzetting van regie niet langer noodzakelijk is of geen aantoonbare meerwaarde meer heeft. Dit is het geval wanneer het veiligheidsrisico is weggevallen, de problemen niet langer meervoudig of domein overstijgend zijn, de situatie voldoende stabiel is voor het reguliere domein, of wanneer tijdens de aanpak sprake is van een contra-indicatie. Uitstroom vindt ook plaats wanneer de doelen grotendeels zijn behaald. In tegenstelling tot de huidige werkwijze van de Top600, waarin uitstroom slechts op twee vaste momenten per jaar wordt beoordeeld, wordt in de nieuwe aanpak periodiek getoetst of regie nog meerwaarde heeft. Zo blijven personen niet langer in de aanpak dan nodig. Partners zorgen waar nodig gezamenlijk voor een passend vervolg binnen het reguliere zorg- en veiligheidsdomein. Rechten van betrokkenen Het beschermen van de rechten van personen in de aanpak en bij minderjarigen ook van hun ouders blijft van belang. Stigmatisering en mogelijke systemische discriminatie worden actief

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

15 december 2025 Pagina 4 van 4

voorkomen. Bij het uitwerken van de nieuwe werkwijze wordt gebruikgemaakt van wetenschappelijke inzichten, praktijkervaring en expertise van de partners en Zorg- en Veiligheidshuizen van andere regio's. Er zijn klankbordgroepen ingericht met experts, ouders, (oud)-regiepersonen en ervaringsdeskundigen. Deze groepen adviseren gevraagd en ongevraagd over beleid en de uitvoering van de aanpak. In 2026 worden de in- en uitstroomcriteria voorgelegd aan de landelijke rechtmatigheidsadviescommissie, wordt de Data Protection Impact Assessment (DPIA) afgerond en vinden periodiek privacy-audits plaats. De coördinerend Functionaris Gegevensbescherming is hierbij betrokken. Betrokkenen binnen de aanpak behouden de mogelijkheid tot het indienen van klachten en bezwaren volgens de geldende privacywetgeving en gemeentelijke procedures. Vervolg Per 1 januari 2026 start de nieuwe Aanpak Veiligheid en Zorg. Het jaar 2026 geldt als overgangsjaar en wordt gebruikt voor de zorgvuldige invoering en gefaseerde opbouw van de nieuwe werkwijze. In de eerste helft van 2026 worden de huidige dossiers binnen de Top600 en Veilig Alternatief herbeoordeeld aan de hand van de nieuwe instroomcriteria. Per casus wordt beoordeeld of voortzetting binnen de nieuwe aanpak passend is, of dat uitstroom met zorgvuldige overdracht volgt.

Eind 2026 voeren we een eerste procesevaluatie uit om te toetsen of de werkwijze in de praktijk werkt zoals beoogd, welke doelgroep wordt bereikt en hoe partners en betrokkenen de aanpak ervaren. De uitkomsten gebruiken we om de uitvoering verder te verbeteren. De eerste effectevaluatie start in 2029, wanneer voldoende ervaring is opgedaan met de nieuwe werkwijze om betrouwbare conclusies te kunnen trekken over de effecten. Deze termijn is nodig om de uitvoering te stabiliseren, een representatieve doelgroep op te bouwen, voldoende meetgegevens te verzamelen en veranderingen in criminaliteit en ernstige overlast zichtbaar te maken. Daarbij wordt ook gekeken in hoeverre de aanpak bijdraagt aan het vergroten van toekomstperspectief en motivatie tot positieve gedragsverandering. In de eerste helft van 2027 informeer ik u via de raadsinformatiebrief over de stand van zaken van de aanpak Veiligheid en Zorg. Afsluitend De gemeenten en de veiligheids- en zorgpartners die samenwerken in de Aanpak Veiligheid en Zorg zijn vastberaden om te doen wat zij kunnen om te voorkomen dat we jonge mensen verliezen aan de criminaliteit. En om het aantal ernstige delicten dat zij plegen terug te dringen. Deze complexe problematiek kan alleen gezamenlijk worden aangepakt en opgelost. Zo dragen we bij aan een veiliger Amsterdam-Amstelland. Namens de Stuurgroep Veiligheid en Zorg,

Femke Halsema Burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl