- 25 Ruimtelijke Ordening (30) 2 Voortgangsrapportage Sprong over het IJ ju

32 | Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020

4. Financiële voortgang In deze voortgangsrapportage is financiële informatie opgenomen over de uitputting van de (proces)budgetten in het tweede half jaar van 2019 t/m het eerste half jaar van 2020. Ook wordt inzicht gegeven in de ramingen van de uitvoeringskosten.

4.1

Programma

Proceskosten 2019 (gerealiseerd) Onderdeel

Budget

Programma

€ 1.150.000

Realisatie t/m dec

Budgetruimte

€ 450.000

€ 700.000

Realisatie t/m juni

Budgetruimte

€ 230.000

€ 490.000

Prognose einde jaar

Vrijval n.v.t.

€ 700.000

Proceskosten 2020 Onderdeel Programma

Budget € 750.000

Prognose einde jaar € 590.000

Prognose mee te nemen middelen € 160.000

Toelichting Proceskosten Programma Het programma had in 2019 een budget van € 1,15 miljoen, waarvan circa € 700.000 niet is besteed, voornaamste oorzaak daarvan was de impasse tussen Rijk en gemeente rond de Javabrug en het afgesproken proces rond het Advies Oeververbindingen Rijkswateren Amsterdam. Dat proces heeft langer geduurd dan voorzien. In plaats van het opstarten van maatregel 4 en 5 uit het voorkeursbesluit Sprong over het IJ en het begeleiden van het bestuurlijk proces rond het advies is de aandacht van de programmaorganisatie gegaan naar het begeleiden van het tot stand komen van het advies Oeververbinding. Dat vergde een kleine en slagvaardige programmaorganisatie. De middelen zijn vrijgevallen aan de Algemene Middelen. In de begroting 2020 is € 450.000 toegekend aan Sprong over het IJ uit de Algemene Middelen, uit de reserve IJ-oeververbinding is € 300.000 beschikbaar gesteld € 750.000 beschikbaar budget. Ook in 2020 is de oorzaak van de onderbesteding het proces rond het Advies Oeververbindingen, dat langer heeft geduurd dan voorzien.

Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020 | 33

4.2

Maatregelen

Proceskosten 2019 Projecten

Budget

Realisatie t/m dec

Budgetruimte

Prognose einde jaar

Doorgeschoven middelen

Maatregel 1b: Fietsbrug Noordhollandsch Kanaal*

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Maatregel 1c: IJpleinveer zuidzijde

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Maatregel 2: Metrostation Sixhaven

€ 4.425.000

€ 2.989.241

€ 1.435.759

n.v.t.

€ 1.435.759

Maatregel 3: Javabrug

€ 900.000

€ 613.000

€ 287.000

n.v.t.

€ 287.000

* is achteraf onderdeel geworden van uitvoeringsbesluit

Proceskosten 2020 Onderdeel

Budget

Realisatie t/m juni

Budgetruimte

Prognose einde jaar

Prognose mee te nemen middelen

Maatregel 1b: Fietsbrug Noordhollandsch Kanaal

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Maatregel 1c: IJpleinveer zuidzijde*

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Maatregel 2: Metrostation Sixhaven

€ 6.025.000

€ 3.495.221

€ 2.529.779

€ 5.607.875

€ 417.125

Maatregel 3: Javabrug

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t

n.v.t.

n.v.t.

* is achteraf onderdeel geworden van uitvoeringsbesluit

Uitvoeringsbesluit Onderdeel

Budget

Realisatie t/m juni

Maatregel 1b: Fietsbrug Noordhollandsch Kanaal

€ 10.400.000

€ 1.698.188

€ 8.701.812

€ 10.400.000

0

Maatregel 1c: IJpleinveer zuidzijde

€ 19.681.909

€ 2.428.007

€ 17.253.902

€ 19.681.909

0

34 | Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020

Budgetruimte

Prognose Tekort / einde project overschot

Toelichting IJpleinveer zuidzijde Het in de vorige rapportage gemelde tekort in verband met de ontwikkeling van de toekomstige bouwkosten (indexering) is geformaliseerd in de begroting 2020.Waardoor het voorziene tekort niet meer van toepassing is. Toelichting brug Noordhollandsch Kanaal De proceskosten 2019 en 2020 zijn verantwoord bij de tabel uitvoeringsbesluit. Achteraf zijn de proceskosten onderdeel geworden van het kredietbesluit. Toelichting metrostation Sixhaven De realisatie voor 2019 is lager uitgevallen dan was geprognotiseerd in de vorige rapportage. De oorzaken hiervan zijn het volgende geweest: 1. Uitloop in de besluitvorming (projectbesluit) en onzekerheden over de financiering (voorbereidingsfase) waardoor een deel van de verplichtingen is uitgesteld dan wel later is aangegaan; 2. De kosten van zowel de ambtelijk opdrachtgever als de projectteamkosten zijn lager uitgevallen dan was begroot voor 2019. Financiering voorbereidingsfase De stand van zaken van de financiering van de voorbereidingskosten voor project metrostation Sixhaven is als volgt:  De gemeente Amsterdam heeft, als onderdeel van het voorkeursbesluit 2017, € 1,5 miljoen ter beschikking gesteld.

Dit budget is toegekend om de proceskosten voor de jaren 2017 en 2018 te bekostigen;  Aanvullend heeft de gemeente, via de gemeentebegroting 2019, € 1,425 miljoen ter beschikking gesteld voor de proceskosten 2019 (dekking vanuit Vereveningsfonds (VEF)). Dit bedrag dekt de helft van de totale proceskosten 2019;  Vanuit de VRA is een voorbereidingsbudget toegekend van € 1,5 miljoen voor de jaren 2017 tot en met 2019;  Voor 2020 heeft de VRA en aanvullend budget toegekend van € 1,6 miljoen. Deze bijdrage is onder voorwaarde dat ook de gemeente Amsterdam beschikbaar stelt voor 2020. Daarmee komt het totaal door directie Metro en Tram (MET) ontvangen budget voor de voorbereidingsfase uit op € 6,025 miljoen. Toelichting Javabrug De Javabrug is in 2019 on hold gezet. De lopende activiteiten en onderzoeken zijn begin 2019 afgerond en er is een overdrachtsdossier gemaakt. Daarnaast is uit het budget 2019 een bijdrage gedaan in de kosten voor het advies Oeververbindingen. De resterende middelen zijn in de reserve IJ-oeververbinding achtergebleven. Deze reserve dient nu ter dekking van het programma en de eerste fase van een eventuele nieuwe projectorganisatie voor de maatregelen uit het advies.

Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020 | 35

5. Risicomanagement

In april 2018 heeft het college ingestemd met de toetreding van programma Sprong over het IJ tot de regeling risicovolle projecten. Hierin is opgenomen dat risicomanagement zowel op project- als programmaniveau plaatsvindt. Dit betekent dat ieder project zelf verantwoordelijk is voor het identificeren, beheersen, actief bijhouden van het risicodossier en het informeren van de opdrachtgever over de risico’s. De regeling risicovolle projecten schept de verplichting om jaarlijks in een voortgangsrapportage te rapporteren over het totaal aan toprisico’s en beheersmaatregelen. De risico’s van maatregel 3 Javabrug, maatregel 4 Stenen Hoofdverbinding en maatregel 5 Voetgangerspassage achter CS, zijn buiten beschouwing gelaten, omdat deze projecten/ maatregelen zijn uitgesteld.

5.1

Programma

Voor het programma worden risico’s onderscheiden die van invloed zijn op de realisatie van het programmadoel: snel, gemakkelijk en veilig naar de overkant. Over het algemeen genomen zijn projectrisico’s die tot vertraging kunnen leiden ook programmarisico’s; deze risico’s zijn gezamenlijk als toprisico voor het programma opgenomen. Daarnaast worden risico’s genoemd, die voornamelijk of alleen het programma raken, op het snijvlak liggen van verschillende maatregelen binnen het programma of binnen projecten, die risico’s worden door het programma als randvoorwaardelijk gezien. Risico 1 Vertraging in maatregelen 1 en 2 leidt tot vertraging van programmadoelen. Beheersing Dit risico wordt beheerst door de projectorganisaties van de desbetreffende maatregelen die hierover rapporteren richting hun opdrachtgevers bij V&OR en MET. En door tijdige bespreking in het gezamenlijke Directeurenoverleg IJ. Risico 2 Druk op ponten voor fietsers en voetgangers wordt te hoog en wordt niet geaccepteerd. Beheersing Actuele monitoring bijhouden zodat snel geschakeld kan worden met GVB. Inzet expertise van de afdeling Onderzoek en Kennis van V&OR en expertise van externe bureaus is hiervoor nodig.

Door monitoringsresultaten te vertalen in capaciteitsplanningen kunnen tijdig (ook bestuurlijk) besluiten worden voorgelegd voor het vergroten van de capaciteit en de daarmee samenhangende financiële dekking. Tijdelijke maatregelen treffen als door onvoorziene omstandigheden de pontcapaciteit onvoldoende blijkt (bijvoorbeeld door corona). het proces.

36 | Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020

5.2

Maatregelen

5.2.1 Maatregel 1a: Meer en grotere veren Het toprisico voor de maatregel ‘Meer en grotere veren’ is ondercapaciteit. Dit is opgenomen als risico 2 op programmaniveau. 5.2.2

Maatregel 1b: Fietsbrug Noordhollandsch Kanaal

Risico 1 Geen overeenstemming met Metro en Tram (MET) over raakvlak combiwand Noord/Zuidlijn. Beheersing Contracteisen opnemen in afstemming met MET en m.b.t. monitoring. Risico opnemen in het contract met als doel aannemer beheersmaatregelen voor laten stellen. Risico 2 Samenwerking met de aannemer verloopt niet optimaal, wat leidt tot discussies en vertraging. Beheersing Inschrijvers moeten in hun plan van aanpak voorstellen doen om samenwerking en teamsamenstelling te optimaliseren. Specialist in samenwerken ondersteunt projectteam bij het beoordelen van de aanbiedingen en plan van aanpak van gegadigden. Risico 3 Discussie tussen aannemer en raakvlakprojecten of opdrachtgever over risico’s en beheersmaatregelen ten aanzien van communicatie, bouwlogistiek en veiligheid. De omgeving ervaart overlast. Beheersing Opnemen in BLVC plan (Bereikbaarheid, Veiligheid, Leefbaarheid, Communicatie). Toezien op naleven afspraken door opdrachtgever. Bij niet naleven en terechte klachten uit de omgeving bevindingen geven en op laten volgen door aannemer. Aannemer moet zorgen voor adequate klachtenafhandeling binnen de gestelde termijn. Tevens moet aannemer maatregelen treffen om het opnieuw ontstaan van deze klachten te voorkomen. Risico 4 Storingen in het functioneren van de brug, waardoor de brug voor scheepvaart of fietsers niet beschikbaar is.

Beheersing Robuustheid en onderhoudbaarheid is als onderscheidend criterium opgenomen in het contract. Hierbij moesten de inschrijvers aantonen op basis van good practice dat ze veel voorkomende problemen in de gebruiksfase voorkomen door slimme en robuuste technische oplossingen in de voorbereiding en uitvoering. Risico 5 Kosten in uitvoering vallen tegen. Beheersing Periodieke update financiële raming.

Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020 | 37

5.2.3

Maatregel 1c: Verplaatsing pontplein IJpleinveer zuidzijde

Risico 1 Tijdens de uitvoeringsfase onvoldoende doorstroming van het verkeer. Beheersing Opnemen in BLVC plan (Bereikbaarheid, Veiligheid, Leefbaarheid, Communicatie). Risico 2 Werkzaamheden Kabels en Leidingen zijn ingrijpender in uitvoeringsfase dan eerder op DTA (Definitief Tracé Akkoord) aangegeven. Beheersing Inpassen kabel- en leidingwerk in het traject in ontwerpfase opnemen. Risico 3 In verband met de aangescherpte eisen in het in voorbereiding zijnde bouwbesluit (richtlijn bouw- en sloopveiligheid), bestaat het risico dat de hoofdroute auto (in dit geval het verkeer op de De Ruijterkade) dient te worden afgesloten op het moment dat er geheid moet worden. Beheersing Door in de bouwteamfase en het bestek al uit te gaan van de aangescherpte eisen dient de aannemer zodanige voorzieningen te treffen dat het verkeer op de hoofdroute te allen tijde in stand gehouden wordt. Risico 4 Hulpbrug niet realiseerbaar. Beheersing Hulpbrug vroegtijdig opnemen in BLVC-plannen. Risico 5 Het paaldraagvermogen van de te realiseren constructie kan nadelig worden beïnvloed door de aanwezigheid van bentoniet in de bodem van het voormalige Noord/Zuidlijn-platform. De paalgaten van de getrokken palen van het Noord/Zuidlijn-platform zijn naar verwachting gevuld bentoniet (dit is een in de natuur voorkomend natrium kleisoort).

Beheersing In de berekening van het paaldraagvermogen van de nog te realiseren constructie is rekening gehouden met de aanwezigheid van bentoniet.

5.2.4

Maatregel 2: Metrostation Sixhaven

Risico 1  nvoldoende financiële dekking, doordat: O  De financiële raming van de kosten in het projectbesluit is aanzienlijk hoger dan de raming uit het voorkeursbesluit uit 2017;  VRA/ de gemeente heeft beperkte middelen en er zijn meer verzoeken. Beheersing Er wordt een extra controle op de raming uitgevoerd.

38 | Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020

Risico 2 Opstellen van Voorlopig en Definitief Ontwerp (VO en DO) kost meer tijd dan voorzien. Beheersing In de DO-fase worden richting Ingenieursbureau en architect duidelijke eisen meegegeven. Het Ingenieursbureau heeft een 0-meting uitgevoerd. Het technisch team van Metro en Tram werkt nauw samen met het Ingenieursbureau om lacunes in kennis Noord/Zuidlijn over te dragen. Goede controleprocessen organiseren, ook met stakeholders en nevencontractanten.

Risico 3 Niet tijdig (vóór gunning) een onherroepelijk nieuw bestemmingsplan of omgevingsvergunning afwijkend van bestemmingsplan. Beheersing Onderzoeken of het mogelijk is om zonder een onherroepelijk bestemmingsplan wel al ondergronds met de spoorwerkzaamheden te beginnen. Daarnaast is een zorgvuldige inventarisatie uitgevoerd naar de benodigde onderzoeken, is het participatietraject opgestart en wordt nauw samen gewerkt met het project Gebiedsontwikkeling Sixhaven.

Risico 4 Het risico dat Tijdelijke Buiten Gebruiknames (TBGN’s) niet worden verleend, uitgesteld of ingetrokken doordat andere gebruikers/ projecten voorrang krijgen, er onvoldoende afstemming met GVB heeft plaatsgevonden of omdat deze niet tijdig zijn aangevraagd. Beheersing Ter beheersing zullen gewenste TBGN's vroegtijdig afgestemd worden met betrokkenen (via werkgroep Bouwfasering met GVB) en de grote gevolgen van dit risico zullen helder worden gemaakt aan de ambtelijke opdrachtgever.

Risico 5 Realisatie (migratieplanning/ bouwfasering) kan niet worden uitgevoerd zoals bedacht. Beheersing Ter beheersing is een workshop ‘Value Engineering’ uitgevoerd, waarvan de resultaten in de fase van het Definitief Ontwerp nogmaals worden getoetst. Ook worden in het contract met de aannemer criteria opgenomen over bouwfasering en haalbaarheid en controle door externe deskundigen. Daarnaast wordt vroegtijdige toetsing uitgevoerd op draaiboeken voor uitvoeringsmethodiek en bouwfasering.

Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020 | 39

5.3

Tegenspraak

Op verschillende niveaus is het werk van de projectteams tegen het licht gehouden. Voor het programma: Het werk van de onafhankelijke adviescommissie is een uiterste vorm van tegenspraak. Op het niveau van de projecten wordt tegenspraak georganiseerd:  Voor elk project wordt de inkoopstrategie (wijze van aanbesteding) beoordeeld door de gemeentelijke Tenderboard Fysiek.  De financiële begrotingen (de ‘SSK-raming’) worden zowel intern als extern gereviewd.  De systematiek van het ophalen van klanteisen en -wensen bij alle stakeholders en het terugkoppelen hoe de eisen/wensen zijn verwerkt in het contract, is een review op zich. Maatregel 1b: brug Noordhollandsch Kanaal Het projectteam laat regelmatig haar producten in- en extern toetsen om de kwaliteit hiervan te waarborgen. Zo is het afgelopen jaar bijvoorbeeld de kostenraming extern getoetst en is externe begeleiding gevraagd bij het uitwerken en uitvoeren van de risicosessie. Hierdoor is bevestigd dat de producten van het team van hoge kwaliteit zijn en zijn op detailniveau verbeteringen doorgevoerd. Ook is een uitgebreide externe review van de concept contractstukken en gunningsleidraad georganiseerd met collega’s van andere grote projecten in Amsterdam (De Entree, Oranje Loper, Leidseplein), toekomstige eindbeheerders en externe specialisten.

De input vanuit deze review is verwerkt in zowel de contractstukken als de projectplanning. Maatregel 1c: Verplaatsing pontplein IJpleinveer zuidzijde In dit project wordt met de aannemer samengewerkt in een zogenaamd ‘bouwteam’. Speciaal hiervoor is een klankbordgroep ingericht. De klankbordgroep bestaat uit verschillende specialisten. In de klankbordgroep wordt teruggekeken en geanticipeerd op zaken die relevant kunnen zijn op zowel juridisch-contractueel gebied als zaken met betrekking tot samenwerking. Maatregel 2: Metrostation Sixhaven De technische klanteisen specificatie van het metrostation (civieltechnisch, spoorbouw, ICT, treinbeveiliging, station systemen, technische installaties etc.) en het ontwerp (BIMmodel) worden intern gereviewd door experts binnen MET. De Inkoopstrategie en het inkoopplan zijn gereviewd en akkoord bevonden door Tenderboard. De update van het bouwfaseringsonderzoek in combinatie met een referentieplanning wordt de komende periode intern gereviewd door experts binnen MET. Het integraal projectbesluit zal voorafgaande besluitvorming (collegebesluit) worden aangeboden aan het project commissariaat.

40 | Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020

6. Conclusie Er is een koerswijziging in zicht. Het advies van commissie D’Hooghe wijkt af van het voorkeursbesluit Sprong over het IJ uit 2017. De gemeenteraad sprak een voorkeur uit voor een adaptief programma met vijf maatregelen om snel, gemakkelijk en veilig naar de overkant te komen. Eind 2018 was echter een bestuurlijke impasse met het Rijk ontstaan over één van de maatregelen, de Javabrug. Naar aanleiding daarvan hebben het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de gemeente Amsterdam een onafhankelijke adviescommissie ingesteld. Deze commissie kreeg als opdracht om te adviseren waar en hoe de oevers van de Rijkswateren in Amsterdam (het IJ en een deel van het Amsterdam-Rijnkanaal) het beste voor fietsers en voetgangers verbonden kunnen worden. In de periode waar deze rapportage op ziet, heeft de adviescommissie zijn werk gedaan. Het was een intensieve periode, waarin de adviescommissie middels ontwerpend onderzoek is gekomen tot een advies. Hierbij heeft de adviescommissie veel kennis opgehaald van belanghebbenden, bewoners, de beide opdrachtgevers en de partners: provincie Noord-Holland, Vervoerregio Amsterdam, Port of Amsterdam en Centraal Nautisch Beheer. In juni 2020 is het advies opgeleverd: een concept inrichtingsplan voor het IJ.

Zowel Rijk als gemeente gaan het advies bestuderen en hebben uitgesproken om bestuurlijke afspraken te maken in het najaar van 2020. Het jaar 2020 was ook het jaar waarin de wereld in de greep was van het coronavirus. Dit had gevolgen voor de oversteek over het IJ. Door het ontbreken van een vaste oeververbinding werd de veiligheid van de oversteek om gezondheidsredenen een punt van zorg. Er waren mensen die het onprettig en onveilig vonden om in het openbaar vervoer of op de pont te stappen. Deze mensen voelden zich afgesloten van de rest van de stad. Voor de veiligheid op de pontveren zijn maatregelen genomen, zoals het vereisen van mondkapjes, aanpassen van de dienstregeling en extra instapbegeleiding. Daarnaast is een inventarisatie gedaan van extra tijdelijke maatregelen, mocht de situatie dat noodzakelijk maken. Het jaarlijkse dashboard laat zien dat er een afname is van de groei van de drukte op de veren, ook al voordat corona zijn intrede deed. Dit is naar verwachting het effect van het gebruik van de Noord/Zuidlijn. Als echter wordt gekeken naar de onstuimige groei van Amsterdam-Noord, in samenhang met de kwetsbaarheid als gevolg van de afhankelijkheid van openbaar vervoer en veren, dan is het belangrijk om voortgang te blijven boeken bij het verbeteren van de oversteek.

Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020 | 41

De projecten die onderdeel zijn van de eerste maatregel van de Sprong over het IJ zijn goed op tempo: de uitvoeringsbesluiten zijn genomen, de benodigde bestemmingsplannen zijn onherroepelijk en er is samenwerking met aannemers voor de realisatie. Het intensiveren van de veren en het verbeteren van het IJpleinveer, inclusief fietsbrug over het Noordhollandsch Kanaal, levert op de korte en middellange termijn een bijdrage aan de groeiende vervoersvraag over het IJ. Er blijft draagvlak bij het Rijk en de partners om deze maatregel zo snel mogelijk uit te voeren. Voor de tweede maatregel, station Sixhaven in de Noord/Zuidlijn, is al het nodige onderzoek gedaan en is de voorbereiding gereed gemaakt, om een besluit voor te leggen aan het college van B&W in het najaar van 2020. Metrostation Sixhaven viel buiten het onderzoeksgebied van commissie D’Hooghe, maar een gemeentelijk besluit over het metrostation wordt wel in samenhang met een besluit over het advies van de commissie genomen. Daarbij zal het besluit over het metrostation ook in samenhang met overwegingen over de toekomst van het gebied Sixhaven en omgeving worden genomen. De toekomst van de IJ-oeververbindingen is anders dan werd gedacht in 2017. Nadat eind 2020 bestuurlijke afspraken zijn gemaakt over het advies van commissie D’Hooghe, zal het vervolgproces anders moeten worden ingericht.

Er zijn in de toekomst nog verschillende bestuurlijke besluiten nodig en om die voor te bereiden moet nog veel nieuw onderzoek worden uitgevoerd, is uitgebreid overleg nodig met belanghebbenden en moeten nieuwe plannen worden ontworpen.

42 | Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020

44 | Voortgangsrapportage juli 2019 - juni 2020