241111 Raadinformatiebrief afdoening toezegging beantwoording vragen Waternet.pdf

Raadsinformatiebrief Afdoening toezegging

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 11 november 2024 Water, Personeel en Organisatie, Deelnemingen Melanie van der Horst, Hester van Buren, Alexander Scholtes Verkeer & Openbare Ruimte, bestuurlijke.zaken.vor@amsterdam.nl Personeel & Organisatie, bestuurszaken.peno@amsterdam.nl Afdoening toezegging beantwoording (technische) vragen over salariëring en mogelijke belangenverstrengeling directieleden Waternet ( TA2024-001278)

Geachte leden van de gemeenteraad, In uw vergadering van 24 oktober 2024 heb ik op vragen van diverse raadsleden naar aanleiding van berichtgeving in het Parool1 over de salariëring en mogelijke belangenverstrengeling bij Waternet toegezegd uw (technische) vragen te beantwoorden voorafgaand aan de raadsvergadering van 13 november. Allereerst ga ik in op Waternet en het wettelijk kader Wet normering topinkomen (WNT). Vervolgens komen de protocollen voor externe inhuur van Waternet versus die van Amsterdam aan bod en de checks & balances bij Waternet. Daarna ga ik in op de rol van Amsterdam bij beloningen van bestuurders bij deelnemingen. Waternet Waternet, als uitvoeringsorganisatie van waterschap Amstel Gooi en Vecht (AGV) en gemeente Amsterdam (Amsterdam), valt onder de definitie van een (semi)publieke instelling en moet zich houden aan de WNT-norm voor topfunctionarissen. Met topfunctionarissen worden de hoogst leidinggevende(n) en leden van het toezichthoudende orgaan bedoeld, die eindverantwoordelijk zijn voor de dagelijkse leiding van de gehele instelling of rechtspersoon. Bij Waternet zijn dit de algemeen directeur en de voorzitter van het stichtingsbestuur2. De overige directeuren van Waternet, waaronder de ingehuurde CFO, zijn niet verantwoordelijk voor de dagelijkse leiding van de gehele organisatie en vallen daardoor niet onder de definitie van topfunctionaris.

Waternet past echter voor alle externe inhuur de WNT toe conform hun Protocol externe Inzet. Zowel de inhuur van de algemeen directeur, als van de CFO voldoet daarom aan de WNT en de WNTgegevens worden gepubliceerd op de website3. Omdat de CFO en andere directeuren niet vallen onder de definitie van een topfunctionaris, geldt voor hun beloningsgegevens niet de openbaarmakingsplicht op grond van de WNT en worden deze gegevens dus ook niet gepubliceerd op de website. Verstrekking van hun persoons- en 1

Parool, 22 oktober 2024. De overige bestuursleden van de stichting, de dijkgraaf van waterschap AGV en wethouder Water van de gemeente Amsterdam, ontvangen geen bezoldiging van de stichting. 3 Voor de laatst gepubliceerde gegevens van Waternet zie jaarrekening-waternet-2023---wnt-2023.pdf 2

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 november 2024 Pagina 2 van 6

salarisgegevens aan derden vormt daardoor een datalek. De Functionaris Gegevensbescherming heeft daarom - in overleg met de CIO - een melding gedaan bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Momenteel wordt door een extern forensisch bureau onderzocht wat de aard van het datalek is. Eventuele genomen verbetermaatregelen zullen ook bij de AP worden gemeld. Het Stichtingsbestuur wordt via de reguliere kanalen geïnformeerd over een dergelijk datalek. De melding van een datalek wordt normaliter gedaan door de algemeen directeur. Omdat het in dit geval ook om zijn gegevens gaat, is dit nu door een andere directeur (niet zijnde de CFO) gedaan. Waternet heeft interne processen die mogelijk maken om eventuele zorgen en knelpunten op directieniveau of met het Stichtingsbestuur Waternet te bespreken. Wettelijk kader WNT en Waternet De Wet normering topinkomens4 (WNT) is in 2013 in werking getreden om bovenmatige beloningen en ontslagvergoedingen bij instellingen in de (semi) publieke sector tegen te gaan. Op grond van de WNT worden inkomens en ontslagvergoedingen van topfunctionarissen bij (semi)publieke instellingen genormeerd en openbaar gemaakt. De bezoldigingsmaxima worden jaarlijks geïndexeerd. Voor 2023 was dit € 223.000 (2024: € 233.000).

Het hiervan afgeleide uurtarief, berekend door Waternet op basis van declarabele uren per jaar minus verlof en ziekte, voor 2023 bedroeg € 135 (2024: € 141). Ook topfunctionarissen zonder dienstbetrekking vallen onder de WNT. Voor hen geldt voor de eerste 12 kalendermaanden van hun opdracht een afwijkend maximum. Hierbij geldt zowel een absoluut maximum op basis van het aantal kalendermaanden waarin is gewerkt, als een maximum uurtarief. Het absoluut maximum voor de eerste 12 kalendermaanden (overeengekomen/ uitbetaald) voor 2023 bedroeg € 311.400 (2024: € 325.200). Het maximum uurtarief voor ingehuurde topfunctionarissen voor 2023 was € 212 per uur (2024: € 221 per uur)5. De WNT-gegevens worden opgenomen in de jaarstukken en gecontroleerd door de accountant. Instellingen waar de WNT van toepassing is moeten van al hun topfunctionarissen de bezoldiging en eventuele ontslagvergoeding jaarlijks uiterlijk 1 juli op algemeen toegankelijke wijze op internet voor 7 jaar openbaar maken. Dit geldt ook als de bezoldiging lager is dan het bezoldigingsmaximum. De openbaarmakingsplicht geldt ook voor niet-topfunctionarissen die in loondienst zijn en die een bezoldiging ontvangen hoger dan het algemeen WNT-bezoldigingsmaximum. Protocollen externe inhuur Waternet is een eigen entiteit en mag binnen de geldende wet- en regelgeving haar eigen regels stellen.

De voorwaarden waaronder Waternet extern personeel inhuurt, zijn te vinden in het Protocol externe inzet Waternet. Tot 30 november 2023 gold het oude protocol uit 2019 en is de toen geldende reguliere WNT-norm van € 223.000 gehanteerd. Het geactualiseerde protocol is op 30 november 2023 vastgesteld door het Stichtingsbestuur. De OR van Waternet is hierover geïnformeerd6. De gemeenteraad is destijds niet geïnformeerd. Daar was ook niet direct een aanleiding voor; Waternet is immers zelfstandig en hoeft de gemeenteraad niet te informeren over de actualisatie van een dergelijk protocol. Daarbij komt dat het protocol van Waternet bij de actualisatie vrijwel gelijkgetrokken is met het in juli 2023 geactualiseerde Amsterdamse protocol (bijlage 1). 4

Zie https://www.topinkomens.nl Uitvoeringsbesluit WNT artikel 4, https://wetten.overheid.nl/BWBR0032421/. 6 Voor een aantal onderdelen geldt instemmingsrecht. De OR had al eerder bij een ander directiebesluit met (instemming plichtige) wijzigingen ingestemd. 5

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 november 2024 Pagina 3 van 6

De geactualiseerde protocollen van Waternet en Amsterdam wijken op twee punten wezenlijk af. De afwijkingen worden hierna toegelicht bij ‘Actualisatie protocol externe inzet Waternet november 2023.’ Actualisatie protocol externe inzet Amsterdam juli 2023 In Amsterdam is sinds jaar en dag aandacht voor de bezoldiging van externen. Zo hanteert Amsterdam niet alleen voor topfunctionarissen, maar voor alle externe inzet een maximum uurtarief en een maximale jaarlijkse norm. Het maximale uurtarief bedroeg sinds 2015 € 125 (zonder jaarlijkse indexatie). In 2020 is de jaarlijkse norm in lijn gebracht met de Wethoudersnorm. Ook Waternet hanteerde deze strengere regels in haar protocol uit 2019, met uitzondering van de lagere Wethoudersnorm voor externen. Deze gold echter ook in Amsterdam niet voor externen op het moment dat de norm in 2019 voor Waternet werd vastgesteld door het Stichtingsbestuur. In tegenstelling tot in Amsterdam is door Waternet, voorafgaand aan de actualisatie in november 2023, het protocol niet eerder geüpdatet. In 2023 heeft Amsterdam, mede vanwege haar concurrentiepositie op de huidige krappe arbeidsmarkt, voor de lopende collegeperiode het maximum uurtarief en de bezoldigingsmaxima voor de inzet van extern personeel in lijn gebracht met de bezoldigingsmaxima uit de WNT.

Hierover is de raad op 14 september 2023 geïnformeerd via de commissie Financiën, Kunst en Diversiteit7. Sindsdien hanteert Amsterdam dus niet langer de lagere Wethoudersnorm, of het maximumuurtarief van € 125 voor externen, maar het maximum uurtarief voor ingehuurde topfunctionarissen van maximaal € 212 per uur (2024: € 221). Actualisatie protocol externe inzet Waternet november 2023 Het geactualiseerde protocol van Waternet uit november 2023 (bijlage 2) is gebaseerd op het Protocol externe inzet van de gemeente Amsterdam ‘ten einde zoveel mogelijk eenduidigheid in de uitvoering te verzorgen tussen de opdrachtgevers van Waternet’ (pagina 3). Het Waternet protocol volgt op hoofdlijnen het geactualiseerde Amsterdamse protocol. De bedoeling van beide organisaties is hetzelfde: het voorkomen van buitenproportionele vergoedingen aan externen, waarbij rekening gehouden wordt met de krapte op de arbeidsmarkt. De protocollen van Waternet en Amsterdam wijken op twee punten wezenlijk af. Zo hanteert Waternet in tegenstelling tot Amsterdam standaard een strengere richtlijn voor het maximaal uurtarief voor ingehuurde externen van € 135 (berekend op basis van de WNT norm van 2023) in plaats van € 212 (tarief 2023). Voor inhuur boven de € 135 tot en met maximaal de € 212 van Amsterdam en WNT, moet goedkeuring van de directie van Waternet bestaan.

Bij ‘Checks & balances’ wordt toegelicht hoe de goedkeuring is geregeld bij inhuur van directieleden, zoals de CFO. Bij inhuur van een algemeen directeur is goedkeuring van het Stichtingsbestuur nodig. Het andere verschil tussen de geactualiseerde protocollen betreft het streefpercentage voor maximale inhuur. Waternet kent een relatief hoog percentage externe inhuur, omdat zij voor relatief veel van haar activiteiten moet werven binnen sectoren van de arbeidsmarkt waar sprake is van krapte. Vooral de werving van technisch en gespecialiseerd personeel vormt daarbij een grote uitdaging. Bij de vaststelling van het streefpercentage is daarom omwille van haalbaarheid gekozen om 15% te hanteren. Hierbij is in het Stichtingsbestuur wel afgesproken om het Amsterdamse streefcijfer van 10% nadrukkelijk als einddoel in beeld te houden.

7

Raadsbrief tav wijzigingen in het Protocol Externe Inzet Gemeente Amsterdam.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 november 2024 Pagina 4 van 6

Checks & balances Eerder is aangegeven dat Waternet in principe een strengere richtlijn hanteert voor het maximaal uurtarief voor ingehuurde (top)functionarissen en dat er goedkeuring van de directie moet zijn om hiervan af te wijken. In het geactualiseerde protocol is in artikel 2.6 vastgelegd dat afwijken alleen in uitzonderlijke gevallen is toegestaan. Voorop staat dat de situatie waarin de Waternetorganisatie verkeert uitzonderlijk en zeer complex is en de continuïteit onder druk staat. Dit vraagt unieke kwaliteiten van directieleden, en in het bijzonder van een algemeen-directeur die de organisatie moet leiden tijdens een lopend verandertraject en van een CFO die verantwoordelijk is voor de implementatie van de verbeteringen in de bedrijfsvoering. Daar komt bij dat er sprake was van onvoorzien vertrek van hun voorgangers en er naar opvolging gezocht moest worden in een krappe arbeidsmarkt die voor dergelijke functies überhaupt beperkt is. Uit oogpunt van continuïteit kon de organisatie het zich niet veroorloven om voor dergelijke wezenlijke functies te wachten totdat een geschikte kandidaat was gevonden die ook in dienst wilde treden en is gekozen voor de kandidaten die als beste uit de selectie kwamen.

Inhuur CFO en algemeen directeur Bij de selectie van beide personen is gebruik gemaakt van een selectiecommissie en een selectieadviescommissie, waarbij in geval van de CFO meerdere directeuren betrokken waren. Door de betrokkenheid van meerdere directeuren bij inhuur van een directielid, wordt geborgd dat niet een enkel directielid kan besluiten over geschiktheid of tarieven. De geoffreerde tarieven maken onderdeel uit van de afwegingselementen die door de hele selectiecommissie worden beoordeeld. Het meer-ogen-principe is daarmee zorgvuldig toegepast. Het aantrekken van een interim CFO is gemeld en besproken in de vergadering van september 2023 van het Stichtingsbestuur. Over zijn beloning is een mondelinge mededeling gedaan aan de voorzitter van het Stichtingsbestuur dat deze conform WNT was. Selectie van de algemeen directeur vond na meerdere gespreksronden plaats door de leden van het Stichtingsbestuur (dijkgraaf, wethouder en voorzitter) en enkele directeuren. Onderdeel van de gespreksronden was een adviesgesprek tussen de voorkeurskandidaat en leden van de Ondernemingsraad (OR), wat ook resulteerde in een positief advies.

De algemeen directeur is – in eerste instantie ter overbrugging tot 31 december 2023 - benoemd door het Stichtingsbestuur, waarbij het Stichtingsbestuur heeft ingestemd met een vergoeding (naar rato) van € 223.000, volgens de toen geldende reguliere WNT-norm. Bij verlenging is in december 2023 door de dijkgraaf en de wethouder onderhandelingsmandaat verleend aan de voorzitter van het Stichtingsbestuur om binnen de normen van de WNT afspraken te maken, met de uitdrukkelijke wens om daaronder te blijven, met oog op de publieke zaak. Over de vormgeving van de bezoldigingsafspraken voor de verlenging is zowel intern als extern juridisch advies ingewonnen van een specialist in arbeidsrecht. Uiteindelijk is een vergoeding overeengekomen tot een hoger uurtarief, met terugwerkende kracht vanaf zijn startdatum voor de eerste 12 maanden (vanaf mei 2023 tot 1 mei 2024), wat is toegestaan voor topfunctionarissen zonder dienstbetrekking op grond van Uitvoeringsbesluit WNT artikel 4. Voor de daaropvolgende periode van 1 mei tot en met 31 december 2024, is een vergoeding (naar rato) van het reguliere maximum van € 233.000 voor 2024 overeengekomen, aangevuld met een beëindigingsvergoeding van € 75.000 op de contracteinddatum. Een dergelijke vergoeding wordt onder de WNT als uitkering wegens beëindiging van het dienstverband aangemerkt en wordt afzonderlijk genormeerd.

Het maximum voor een uitkering wegens beëindiging van het dienstverband betreft € 75.000 bij een fulltime dienstverband. Bij de onderhandelingen speelde de uitzonderlijke zwaarte van de functie, vanwege de extra taken rondom het ingewikkelde governancetraject een doorslaggevende rol. De afgesloten overeenkomst voldoet aan de WNT normen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 november 2024 Pagina 5 van 6

Het alternatief zou zijn geweest dat er - op een cruciaal moment in het governanceproces –een nieuw aanbestedings- en selectietraject doorlopen had moeten worden. Hoewel het om significante bedragen gaat, komen deze in de praktijk voor bij interim opdrachten van een dergelijke complexiteit. Dergelijke uitzonderlijke gevallen komen beperkt voor. Op dit moment werken er bij Waternet 4 externen waarbij voor de eerste 12 maanden de hogere norm van het Uitvoeringsbesluit WNT wordt gehanteerd. Om te voorkomen dat externen zelf externen kunnen inhuren, is in artikel 2.9 van het protocol opgenomen dat een externe leidinggevende geen overeenkomsten mag sluiten of de invulling van een vacature mag bepalen. De ingehuurde CFO speelt wel bij meerdere contracten een rol omdat hij daar als ‘contracteigenaar’ en/of ‘contractmanager’ staat vermeld. Dit betreft echter alleen een administratieve rol. In de bewuste gevallen staat hij vanuit zijn functie automatisch als vacaturehouder binnen de dienst Finance & Control vermeld. In al deze gevallen is een naaste of hogere manager betrokken geweest bij de procedure. Bij alle externe inhuur geldt het uitgangspunt dat bij de selectie het vier-ogen-principe wordt toegepast, waarvan minimaal een medewerker in vaste dienst.

Rol Amsterdam bij beloning andere Amsterdamse verbonden partijen (deelnemingen) De gemeente is aandeelhouder van de deelnemingen (NV/BV). Dat betekent dat de gemeente een aantal wettelijke bevoegdheden heeft, zoals het vaststellen van het beloningsbeleid (de kaders) voor bestuurders en commissarissen. De gemeente gaat niet over de bedrijfsvoering, dus ook niet over de salarissen van de medewerkers. Bij de overige verbonden partijen (stichtingen, verenigingen) hebben we die formele aandeelhoudersbevoegdheden niet. De beloningen van bestuurders en commissarissen van de deelnemingen van gemeente Amsterdam worden gepubliceerd in het jaarverslag deelnemingen dat gemeente Amsterdam jaarlijks opstelt. Dit wordt in de raad geagendeerd (naar verwachting begin december in de commissie Financiën, Kunst en Diversiteit). De meeste deelnemingen rapporteren zelf ook over deze beloningen in hun eigen jaarverslagen. Alleen als een deelneming zijn jaarverslag niet op hun website heeft staan, wordt het jaarverslag aan de raad gestuurd. De gemeente hanteert de WNT als maximum beloning voor bestuurders van deelnemingen. Alle bestuurders van deelnemingen waar de gemeente een meerderheidsbelang heeft, voldoen aan deze norm. Bij de overige deelnemingen is de salariëring in een paar gevallen hoger. Dit betekent dat alle bestuurders van AEB en GVB binnen de WNT vallen.

Schiphol niet, daar zijn wij geen 100% aandeelhouder. Amsterdam gaat niet over de inhuur bij deze bedrijven, tenzij in geval van een algemeen directeur. Ook dan worden de WNT normen gehanteerd, waarbij tevens de mogelijkheid bestaat om gebruik te maken van de uitzonderingsmogelijkheid van een hogere vergoeding voor de eerste 12 maanden. Deze directeur wordt dan wel statutair benoemd. Afsluitend Het is begrijpelijk dat er onduidelijkheid of onbegrip bestaat over de salariëring van (top)functionarissen bij Waternet, zeker in het licht van de recente besluitvorming en de toenemende kosten die aan burgers worden doorberekend. Het is echter goed te benadrukken dat de organisatie en medewerkers van Waternet belangrijke taken uitvoeren voor de gemeente Amsterdam en het waterschap AGV. De interim directieleden die zijn aangetrokken om een aantal problemen op te lossen en te helpen bij het governancetraject doen dit samen met alle

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 11 november 2024 Pagina 6 van 6

Waternetters. Ondertussen blijft Waternet veilig, schoon en voldoende drinkwater leveren. Waternet zorgt er tevens voor dat ons afval- en regenwater efficiënt wordt afgevoerd via de riolering. Daarnaast zorgt Waternet er namens het waterschap AGV voor dat het rioolwater wordt gezuiverd, wordt er gezorgd voor sterke dijken en voor schoon water in rivieren, kanalen, grachten en plassen, dat op de juiste hoogte staat en goed kan doorstromen. Zodat in Amsterdam en omliggende gemeenten veilig zijn en kwalitatief goed oppervlaktewater hebben. Dit moet behouden blijven, meer dan ooit in deze tijd waarin de organisatie een transitie ondergaat en onder druk staat. Dit betekent ook dat we soms uit oogpunt van de continuïteit van de bedrijfsvoering moeten kiezen voor mogelijk duurdere gekwalificeerde externe inhuur, maar daarbij blijven we binnen de normen die daarvoor gesteld zijn. Ik doe daarom een beroep op uw begrip, evenals op dat van medewerkers en burgers, voor de keuzes die in dit kader worden gemaakt. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Melanie van der Horst Wethouder Water

Bijlagen 1. Zo doen we dat in Amsterdam, Protocol Externe Inzet, juli 2023 2. Protocol externe inzet Waternet, november 2023

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl