240326 Raadsinformatiebrief Warm Amsterdam

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 26 maart 2024 Duurzaamheid, energietransitie en circulaire economie Zita Pels Ruimte & Duurzaamheid, bestuurszaken.rd@amsterdam.nl

Onderwerp

Warm Amsterdam

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de voortgang van Warm Amsterdam, naar aanleiding van de onrust die is ontstaan bij sociale huurders die aangesloten zijn op het warmtenet en zich begin dit jaar geconfronteerd zagen met een forse stijging van het vastrecht. Warm Amsterdam is de samenwerking tussen woningcorporaties, Vattenfall & Westpoort Warmte [VF/WPW] en de gemeente Amsterdam met als doel om gebiedsgericht 10.000 woningen aan te sluiten op het bestaande warmtenetwerk in 2027 en daarmee aardgasvrij te worden. Dit is nodig om onze CO2 uitstoot te beperken en daarmee onze verantwoordelijkheid te nemen in het bestrijden van de klimaatcrisis. Het college wil dat de energietransitie ook sociaal en rechtvaardig is en richt daarom haar beleid en inzet van middelen op Amsterdammers met een laag inkomen. De afgelopen weken heeft de gemeente gesprekken gevoerd met VF/WPW en de woningcorporaties omdat door de verhoging van het vastrecht de betaalbaarheid voor sociale huurders van aansluiting op warmtenetten onder druk is komen te staan. De gemeente heeft zich in deze gesprekken bereid getoond om vergaande financiële toezeggingen te doen zodat de rekening van de energietransitie niet wordt neergelegd bij huurders met de laagste inkomens.

Met deze toezeggingen zouden we voor de komende tien jaar zekerheid aan huurders bieden over het warmtetarief, en konden we verder met de noodzakelijke transitie naar duurzame vormen van energie in deze klimaatcrisis. Helaas zijn de partijen tot op heden nog niet tot een akkoord gekomen. In eerste instantie was er voor de woningcorporaties teveel onzekerheid waardoor zij aangaven voorlopig de pauzeknop bij Warm Amsterdam in te drukken. In zeer intensieve gesprekken leken de drie partijen er de afgelopen dagen toch uit te komen. Helaas heeft Vattenfall zich echter uit het oorspronkelijke bod teruggetrokken. De reden hiervoor is de voor hen ontstane onzekerheid door de aangekondigde spoedwet over de maximering van warmtetarieven vanuit de rijksoverheid.

Aanleiding In december 2023 publiceerden Vattenfall en WPW de warmtetarieven 2024: het vastrecht stijgt met circa 30% van € 599,98 in 2023 naar € 795,88 in 2024. De aanpassing van de tarieven is volgens

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 maart 2024 Pagina 2 van 5

VF/WPW nodig om de gestegen vaste kosten te kunnen dekken. Zowel de gemeente als de woningcorporaties zijn op een laat moment geïnformeerd over deze tariefstijging. De gemeente is in de aandeelhoudersvergadering van WPW in december 2023 geconfronteerd met de prijsverhoging en heeft meteen gemeld dat zij deze tariefsverhogingen ongewenst vindt. In een daaropvolgend bestuurlijk overleg tussen gemeente en WPW/VF over de tariefstijging is afgesproken dat de gemeente als aandeelhouder voortaan eerder geïnformeerd wordt bij het vaststellen van de tarieven voor het volgende jaar. Daarnaast is afgesproken inzicht te krijgen in de rekenmethodiek die ten grondslag liggen aan het redelijke rendement voor WPW/VF. In de aandeelhoudersvergadering van juni 2024 staat dit op de agenda, en wordt er een voorstel gedaan aan de aandeelhouders. Ook de woningcorporaties werden pas in december 2023 geïnformeerd over de tarieven 2024. Binnen de samenwerking Warm Amsterdam is de afspraak dat corporaties bewoners compenseren voor het verschil tussen vastrecht aardgas en vastrecht warmtenetten. Ook buiten de samenwerking Warm Amsterdam zijn door corporaties diverse complexen aangesloten op het warmtenet. Ook daar is huurders gelijkblijvende kosten beloofd.

Zowel gemeente als corporaties vinden deze tariefstijging hoogst ongewenst, en vinden dat de rekening van de energietransitie niet bij sociale huurders terecht mag komen. Daarnaast zorgt deze prijsstijging dat de bereidheid van (sociale) huurders om over te stappen naar een warmtenet afneemt, en in het slechtste geval stokt. En daarmee stokt ook het tempo in het aardgasvrij maken van woningen. Dit is voor geen van de betrokken partijen een gewenst perspectief.

Verkennen korte termijn oplossing voor Warm Amsterdam Namens het college heeft de wethouder duurzaamheid daarom tot vlak voor het verschijnen van deze brief indringende gesprekken gevoerd met VF/WPW en de woningcorporaties om gezamenlijk tot een oplossing te komen om de verdere uitrol van Warm Amsterdam door te laten gaan en zekerheid te bieden aan corporaties. Specifiek gaat het om ruim 8.000 woningen. Dit zijn woningen die woningcorporaties recent hebben aangesloten op een warmtenet, dan wel woningen die op de nominatie staan om binnenkort aangesloten te worden. De belofte daarbij was en is dat de energierekening niet zal stijgen. Voor deze 8.000 woningen was de gemeente samen met VF/WPW in eerste instantie tot een financieel voorstel gekomen om de tariefstijging te compenseren tot 2032, waardoor de rekening van de stijging van het vastrecht niet bij de huurders zou terechtkomen en zij zekerheid zouden krijgen over hun aansluitkosten voor de komende tien jaar. VF/WPW zouden € 9.2 miljoen bijdragen. Het college wilde aan de raad voorleggen om € 6.9 miljoen beschikbaar te stellen uit het klimaatfonds. Voor de bewoners zou dit betekenen dit dat zij tot en met 2032 evenveel vastrecht warmte betalen als voor gas zoals jaarlijks bepaald wordt door de Autoriteit Consument en Markt.

Daarnaast wilden VF/WPW woningcorporaties tegemoetgekomen door het tempo waarmee woningen door corporaties moesten worden aangesloten te verlagen. Dit zou woningcorporaties meer tijd geven om hun huurders een goed renovatie-aanbod voor te leggen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 maart 2024 Pagina 3 van 5

Tot op dit moment was er afgesproken dat de woningcorporaties een korting krijgen op het aansluittarief wanneer zij meerdere projecten aansluiten. Om dit voor elkaar te krijgen is in ieder complex op dit moment minstens 70% instemming van bewoners nodig. Door de onduidelijkheid rondom warmtenetten blijkt het een grote opgave om deze 70% instemming op te halen en de corporaties dreigen de korting te verliezen wanneer hen dit niet lukt, terwijl deze korting voor hen essentieel is voor de betaalbaarheid van warmtenetten. Daarom was in de laatste gesprekken onderdeel van het voorliggende bod ook dat alledrie de partijen samen verantwoordelijk zouden zijn om 70% instemming op te halen bij huurders en de eventueel misgelopen korting zou worden gedeeld door alle partijen. Helaas werd tijdens diezelfde laatste gesprekken duidelijk dat Vattenfall door de aangekondigde spoedwet van minister Jetten teveel onzekerheid ziet in de tariefstelling en de businesscase van warmtenetten. Daarmee is op het laatste moment het eerder neergelegde bod door VF/WPW ingetrokken en zijn de corporaties en VF/WPW er tot op heden helaas niet uitgekomen.

(aanstaande) Wetgeving en rol rijksoverheid Hoewel de directe aanleiding van de gesprekken binnen Warm Amsterdam de recente tariefstijging van VF/WPW was, is het belangrijk stil te staan bij de onderliggende oorzaken van deze problemen. Amsterdam is zeven jaar geleden gestart met het aansluiten op warmtenetten in de veronderstelling dat de rijksoverheid binnen afzienbare tijd tot een goede prijssystematiek en instrumentarium voor gemeentes zou komen. De Wet Collectieve Warmte (Wcw) laat echter al lange tijd op zich wachten en voor de onrendabele toppen van warmtenetten is nog altijd geen financiële oplossing. De afbouw van gas en de overstap naar duurzame energie is complex en zeker aan de start van deze transitie kostbaar. Warmtenetten worden pas rendabel en goedkoper als er voldoende huishoudens op zijn aangesloten. Juist om deze overstap te kunnen maken is een daadkrachtige rijksoverheid nodig. Steeds duidelijker wordt dat de markt dit niet kan oplossen en dat het marktfalen alledrie de partijen binnen Warm Amsterdam in zeer moeilijke posities brengt. De door ons voorgestelde tijdelijke maar noodzakelijke oplossingen waren feitelijk bedoeld om het gebrek in tempo en daadkracht van het kabinet op te vangen en de tijd te overbruggen die de rijksoverheid nodig heeft om tot het juiste instrumentarium te komen.

Uit de afgelopen weken is duidelijk gebleken dat het essentieel is dat de rijksoverheid snel met aanvullende maatregelen komt om alle partijen zekerheid te bieden over de tarieven met betrekking tot warmtenetten. Daarvoor is het nodig dat de prijs voor schone energie lager is dan fossiele energie, gekoppeld aan financiële bescherming voor de laagste inkomensgroepen. Ook het snel invoeren van de Wet collectieve warmte (Wcw), waarmee een meerderheidsaandeel van warmtenetwerken in publieke handen komt, is essentieel. Als de rijksoverheid niet komt tot structurele oplossingen in de tariefstelling voor warmtelevering is langdurige financiële steun nodig voor huishoudens die een laag inkomen hebben en zijn aangesloten op een warmtenetwerk. Met de afgelopen vrijdag aangekondigde spoedwet zet minister Jetten een eerste stap om de tarieven structureel te verlagen. Het Rijk zal verdergaande en structurele financiële stappen

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 maart 2024 Pagina 4 van 5

moeten zetten om voor lage inkomensgroepen de aansluiting op warmtenetwerken betaalbaar te maken, bijvoorbeeld met een energietoeslag. Daarnaast moet het voor alle partijen duidelijk worden wie de rekening van de verlaging van tarieven moet betalen.

Vervolgstappen Het college vindt het zeer teleurstellend dat er ondanks de vergaande inspanningen geen akkoord is bereikt tussen de partijen. Hiermee komen de ambities om van Warm Amsterdam, maar ook voor het verder aardgasvrij maken van woningen, onder druk te staan. De samenwerking in Warm Amsterdam had als doel 10.000 woningen aan te sluiten op het warmtenetwerk voor 1 januari 2027 met als perspectief 110.000 woningen in de nabijheid van warmtenetten in 2036 aangesloten op bestaande warmtenetten. Dat raakt uit beeld. Daarom is bezinning op onze ambitie om aardgasvrij te zijn in 2040 op zijn plaats. Het college formuleerde deze ambitie in de verwachting dat instrumenten die in ontwikkeling waren spoedig zouden komen. Het college wilde niet afwachten want de CO2-uitstoot moet op alle fronten zo snel mogelijk omlaag om de klimaatcrisis te bestrijden. Helaas blijkt nu dat zonder de juiste weten regelgeving vanuit het Rijk het steeds moeilijker wordt deze ambitie te verwezenlijken. Voor de gemeente blijft voorop staan dat we ons aan de belofte houden richting sociale huurders met een laag inkomen die niet meer zouden gaan betalen voor warmtenetten dan voor een gasaansluiting en die recent zijn of binnenkort worden aangesloten op een warmenet. Het gaat hier in ieder geval om de Gentiaanbuurt, de Van Der Pek buurt en Molenwijk.

Daarom zal de gemeente op korte termijn naar uw raad komen met een financieel voorstel om, samen met de corporaties, het vastrecht van deze bewoners af te kopen en voor een aanzienlijke periode vast te leggen. Zo zal de rekening van deze huurders niet stijgen. Hoe we dit besluit operationeel maken, werken we de komende weken uit. Daarnaast is afgesproken dat voor de buurten Braak & Bosch in Nieuw-West en voor de K-torens in de K-buurt in Zuidoost de aansluiting op warmtenetten doorgaat en dat hierbij het lagere vastrecht van 2023, voor de door VF aangekondigde tariefverhoging, zal worden gehanteerd. We zijn blij dat de afspraken voor deze buurten doorgang kunnen vinden. Daarnaast zullen we met afzonderlijke corporaties in gesprek gaan over de concrete projecten die lopen of in voorbereiding zijn. De moeilijke gesprekken van de afgelopen weken laten ons zien dat de warmtetransitie op dit moment zeer ingewikkeld is. De gemeente zal naast warmtenetten daarom ook en nog meer inzetten op alternatieve energievormen die ons kunnen helpen onze ambities te doen slagen. Voor ruim 500.000 woningen in de bestaande stad en in nieuwbouwlocaties is een passende warmteoplossing nodig en het wordt steeds duidelijker dat deze oplossingen niet aan de markt kunnen worden overgelaten. We zien volop kansen in bijvoorbeeld geo- en aquathermie.

Vanzelfsprekend blijft het college daarnaast bewonersinitiatieven in warmtetransitie steunen, zoals met Ketelhuis WG en MeerEnergie. Het college geeft de ondersteuning van energiecoöperaties verder vorm in

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 26 maart 2024 Pagina 5 van 5

samenwerking met de Amsterdamse Producerende Energie Coöperaties (APEC). Samen willen we zorgen voor steeds professioneler coöperaties, de herhaalbaarheid van initiatieven vergroten en de samenwerking onderling en met gemeente vergroten. De eerste collectieve inkoopactie voor warmtepompen is gestart najaar 2023. De eindevaluatie verwacht het college rond de zomer 2024. Eerste tekenen zijn dat er veel belangstelling is, maar ook de nodige technische of financiële uitdagingen. We blijven werken aan oplossingen die betaalbaar en sociaal rechtvaardig zijn en die op draagvlak kunnen rekenen bij bewoners en woningeigenaren. Dit vergt een herijking van onze aanpak. We blijven daarom in gesprek met alle partijen om deze transitie tot een succes te maken. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid, energietransitie en circulaire economie

Rutger Groot Wassink Waarnemend Wethouder Duurzaamheid, energietransitie en circulaire economie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl