231221 Concept verdiepend uitvoeringsprogramma Wij Maken Samen Nieuw-West

1 Nationaal Programma Samen Nieuw-West

Wij Maken Samen Nieuw-West Concept verdiepend uitvoeringsprogramma 2024 – 2027 NPSNW 21 december 2023

2

‘De moeilijkheid ligt niet in de nieuwe ideeën, maar in het ontsnappen aan de oude’ John Maynard Keynes (1936)

3 Inhoudsopgave Inleiding .............................................................................................................................................................. 4 Werken vanuit een kader: de verandertheorie ................................................................................................. 5 Leeswijzer ........................................................................................................................................................... 6 Eigenaarschap, inclusie & democratie ............................................................................................................. 7 Veiligheid .......................................................................................................................................................... 17 Werk en bestaanszekerheid ............................................................................................................................ 30 Community wealth building Nieuw samenwerken aan duurzame, lokale economie ....................................... 40 Wonen en leefomgeving ..................................................................................................................................

47 Kansen voor de jeugd ...................................................................................................................................... 57 Financiën .......................................................................................................................................................... 63 Bijlagen ............................................................................................................................................................. 67 Bijlage 1. Vuistregels Samen Nieuw-West .................................................................................................. 68 Bijlage 2. Werkend leren, werken vanuit de verandertheorie ................................................................... 72 Bijlage 3: Actielijn format ............................................................................................................................. 76 Bijlage 4. Woordenlijst ................................................................................................................................. 77 Bijlage 5. Projectkaarten Nieuw-West ......................................................................................................... 78

4 Inleiding Dit concept verdiepend uitvoeringsprogramma 2024-2027 is een doorvertaling van het convenant ‘Wij zijn Samen Nieuw-West’ voor de komende jaren.1 Wij hebben daarbij, als groeiende alliantie van betrokken bewoners, organisaties en overheden, zo goed mogelijk geprobeerd te koersen op de waarden en uitgangspunten zoals verwoord in dat convenant en in het paper Sturen op waarden. Het is daardoor een ander soort uitvoeringsprogramma geworden dan we wellicht gewend zijn. In ons convenant stelden wij al dat ‘wij erkennen dat bewoners de hefboom van verandering zijn en dat wij samen en werkenderwijs moeten leren hoe wij het gelijkwaardig samenwerken tussen bewoners en organisaties vorm moeten geven’. Dat vraagt een andere manier van werken dan langs klassieke, planmatige methodes. Het vraagt de bereidheid om samen een permanente verkenning aan te gaan en samen steeds uit te zoeken wat werkt en wat niet. En het vraagt ons buiten de gebaande paden te treden. Als die gebaande paden immers hadden geleid tot structurele oplossingen, waren deze alliantie en dit programma überhaupt niet nodig geweest. Dit conceptprogramma bevat richting voor concrete activiteiten die wij samen met iedereen in Nieuw-West verder gaan invullen. Het vertelt waar mogelijk wat we de komende vier jaar willen gaan doen, maar vooral ook hoe we willen werken.

Het vrijgeven van dit document door het alliantiebestuur op 21 december 2023, vormt dus ook nadrukkelijk geen eindpunt, maar een startpunt. Het startpunt van een proces waarin wij met zoveel mogelijk bewoners en betrokkenen steeds onze koers toetsen, die koers verder vormgeven en tot concrete uitvoering brengen. We gaan daartoe een permanent gesprek aan in Nieuw-West. Op verschillende manieren, zoals brede bijeenkomsten (te beginnen op 4 oktober) en met zoveel mogelijk Nieuw-Westers. Maart 2024 willen we een definitieve agenda hebben voor de komende jaren. Daarmee stopt het gesprek overigens niet. Dat gaat wat ons betreft onverminderd door, de volledige twintig jaar.

1 Convenant Wij zijn Samen Nieuw-West, Ongelijk investeren in gelijke kansen voor en met bewoners, 23 maart 2023. Een

uitgave van de alliantie Samen Nieuw-West

5 Werken vanuit een kader: de verandertheorie Ons programma duurt twintig jaar en heeft grote ambities. Om vanuit de toekomst terug te redeneren en te beslissen wat we nu moeten doen, werken we vanuit het kader van de verandertheorie. Hiermee gaan we van abstracte doelen op lange termijn naar concrete activiteiten op korte termijn. En weer terug: hoe die activiteiten op hun beurt bijdragen aan de veranderingen die we voor ogen hebben. Of zoals in de beleidsladder die in het convenant staat: van waarde naar opdracht naar opbrengst naar activiteit.

We checken doorlopend Op de route van abstract naar concreet, doen en leren we steeds weer opnieuw. We weten (nog) niet precies wat we tegenkomen, maar gaan wel aan de slag, vanuit de verandertheorie die we op dat moment hebben. Hiervoor baseren we ons zo breed mogelijk op kennis, informatie en inzichten (het kennisfundament, zie hiervoor). Onderweg checken we doorlopend (door reflexief, inclusief en actiegericht te monitoren): doen we het goed, doen we het goede en brengen deze activiteiten ons dichter bij het doel? We zullen tijdens het doen steeds moeten bijsturen, aanpassen en zelfs omkeren als dat nodig is.

Denken

Waarde

Doen

Denken

Opdracht

Doen

Leren

Leren Denken

Opbrengsten: wat willen we bereiken?

Doen

Denken

Activiteiten: wat gaan we doen?

Doen

6 Leeswijzer In de volgende hoofdstukken staat per domein hoe we de verschillende lagen verbinden: • Opdracht - visie op lange termijn staat aan het begin, met een korte toelichting • Opbrengsten op middellange termijn volgen daarna. Dit zijn de kaders: wat is ervoor nodig om die doelen op lange termijn te bereiken? • Actielijnen - wat gaan we nu doen? Dit willen we doen om die opbrengsten op middellange termijn te bereiken (die op hun beurt bijdragen aan de lange termijn). Per domein kunnen de actielijnen verschillen: klein, groot, met veel verschillende opbrengsten of juist heel specifiek en gericht.

Toelichting Actielijnen • Concretisering van de actielijnen vindt plaats met behulp van het hiervoor ontwikkelde actielijn format • Een leeg format ter illustratie staat in de bijlage2 • Waar het uitvoeringsprogramma een meer statisch karakter heeft, is de uitvoering van de actielijnen een continu proces. Gedurende de uitvoeringsperiode zullen bestaande actielijnen zich ontwikkelen, nieuwe actielijnen ontstaan en actielijnen worden afgerond • Ingevulde actielijnen formats zijn geen onderdeel van dit document • De actielijnen worden op een geschikte manier openbaar gemaakt

2

Zie bijlage 2

7 Eigenaarschap, inclusie & democratie

8 Eigenaarschap, inclusie & democratie Van, voor, met en door bewoners Nieuw-West is een stadsdeel waar mensen omkijken naar elkaar, de betrokkenheid groot is en mensen snel en praktisch reageren op tegenslagen of crises. Juist bij het aanpakken van problemen die herkenbaar zijn voor bewoners, gezamenlijk worden ervaren en een acuut appel doen om tot actie over te gaan, laten de inwoners van Nieuw-West zien dat zij over een inspirerende betrokkenheid en energie te beschikken. Na de aardbevingen in Turkije, Syrië en Marokko waren er binnen no time vrachtwagens vol noodhulp vertrokken. Sommige initiatieven in Nieuw-West weten grote investeerders binnen te halen en slagkracht te creëren. Ook is het te danken aan een grote groep vrijwilligers en professionals dat het tekort aan capaciteit voor handhaving hiermee deels wordt gecompenseerd. Dit zijn onder andere buurtmoeders, moskeevaders en jongerenwerkers. We zien het als onze missie om deze betrokkenheid en energie structureel en duurzaam onderdeel uit te laten maken van het Nationaal Programma Samen NieuwWest. Dit is geen geringe opgave. Want waar de bewoners van Nieuw-West aantonen over tomeloze energie en betrokkenheid te beschikken als zij het heft in handen (kunnen) nemen, zien we ook dat het vertrouwen gering is als het gaat om (publieke) instituten.

Zo hebben jarenlange ervaringen met discriminatie en stereotypering ertoe geleid dat een deel van de bewoners het gevoel heeft dat ze als tweederangsburger worden gezien. Een deel van de bewoners behoort tot de Toeslagenouders. De verkiezingsopkomst is zorgwekkend laag. Maar ook de inherente machtsongelijkheid tussen de overheid, andere instituten en burgers maakt dat bewoners soms denken dat het systeem eerder een vijand is dan een vriend. Juist mensen die zijn afgehaakt, laten hun stem niet horen en trekken zich terug. Als het doel is om de bewoners van het stadsdeel nauw te betrekken bij het programma, verdient de groep die zich niet laat horen – omdat ze zijn afgehaakt of simpelweg geen tijd hebben – in het bijzonder onze aandacht. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor informele partijen en wijkverbinders omdat zij de mensen die de overheid en grote organisaties kwijt zijn geraakt vaak wel weten te bereiken. Om de verbinding duurzaam te maken willen we ook bruggen bouwen: tussen de leefwereld en daar waar het systeemwereldperspectief dominant is, tussen burgers en onze alliantie-partners. Maar ook tussen krachtige bewoners en bewoners die zich in een kwetsbare positie bevinden. Daar hebben we een wereld te winnen en daar gaan we stappen in zetten met bewoners.

In het convenant ‘Wij zijn Samen Nieuw-West’ hebben we afgesproken dat bewoners regie krijgen over hun leven, hun levensonderhoud en hun leefwereld. Daarvoor is het nodig dat bewoners, bedrijven, overheden en instanties samen Nieuw-West dragen en met elkaar de prioriteiten bepalen. Meer eigenaarschap en zeggenschap van bewoners is nodig. Maar meer zeggenschap vraagt ook om meer inclusie, om het betrekken van de stemmen die al moeizaam doorklinken. In dit verdiepend uitvoeringsprogramma beschrijven we hoe we dat gaan realiseren. Eerst gaan we in op de leidende principes op basis waarvan we werken aan deze opgaven. Vervolgens zetten we uiteen op welke doelen wij op de korte en lange termijn inzetten en welke acties daarbij nodig zijn.

Anders denken en werken Om te realiseren dat ongehoorde stemmen gehoord worden en inclusie op wijkniveau ontstaat, werken we vanuit twee leidende principes: Gelijkwaardigheid We zijn ervan overtuigd dat bewoners het heft in handen moeten kunnen nemen, vanuit hun wensen, dromen, (nog te ontwikkelen) capaciteiten en behoeften. Bewoners, bedrijven, overheden en instanties dragen Nieuw-West samen en bepalen met elkaar de prioriteiten. Overheden, (maatschappelijke) organisaties, bedrijven en bewoners werken als gelijkwaardige partners samen, waarbij de leefwereld en de bestaanszekerheid van de bewoners centraal staan. Vertrouwen,

9 wederkerigheid, transparantie en respect staan voorop in (de uitvoering van) het programma. Samen leren we hoe bewoners, initiatieven en organisaties in Nieuw-West gelijkwaardig kunnen samenwerken. De kennis en inzet van overheden en maatschappelijke organisaties zijn daarbij dienend aan de leefwereld van bewoners: de instituties zijn passanten in de levens van mensen, niet andersom. Oude manieren veranderen in nieuwe manieren In de uitvoeringsagenda bewegen we weg van het constant controleren, verantwoorden en meten. We willen geen beleid en uitvoering die los van elkaar staan en verkokerd zijn. We zien bewoners als partners en niet als ‘cliënt ’of ‘consument’. We willen dat bewoners van Nieuw-West actieve burgers kunnen zijn en zich zo voelen. En dat ze het eigenaarschap dat daarbij hoort kunnen vervullen. Samengevat: we leren met elkaar hoe we van de oude, rationele, projectmatige manier de omslag maken naar een nieuwe manier van (samen)werken, waarin de relaties en het proces centraal staan. In een schema ziet die verandering er zo uit:

Opdracht – visie op lange termijn Bewoners krijgen regie over hun leven, hun levensonderhoud en hun leefwereld. Daarvoor is het nodig dat zij grip hebben op wat er in hun leven en in hun leefomgeving gebeurt. Daar kunnen we als alliantie top-down aan werken door te bepalen wat goed voor bewoners is, door goedbedoelde oplossingen te verzinnen en door aan burgers te vragen wat zij van onze ideeën vinden. Maar dat werkt niet en dat willen we niet. In plaats daarvan geven we bewoners zeggenschap bij het agenderen en het oplossen van problemen waar zij tegenaan lopen. Op het gebied van werk, inkomen, huisvesting, de omgeving in de buurt, veiligheid, zorg, welzijn en onderwijs. Want als we mensen regie en grip willen geven, dan moeten we aan die opgaven werken waar bewoners tegenaan lopen. En die kunnen we alleen identificeren als we bewoners een stem geven. We geven in het bijzonder zeggenschap aan bewoners, die normaliter weinig stem hebben. Zo hebben zij invloed op de manier waarop hun behoeften, dromen en mogelijkheden worden gerealiseerd. In Nieuw-West streven we naar een democratische en inclusieve samenleving, gestoeld op drie elementen die zijn vastgesteld in het convenant: 1. Bewoners zijn in staat te voorzien in hun essentiële behoeften, zijn in staat gezonde sociale relaties aan te gaan en hebben en voelen eigenaarschap over de kwaliteit van hun leven en leefomgeving. 2.

Organisaties en overheden dragen bij aan het vergroten van eigenaarschap van bewoners. Zij

10 geven ruim baan aan initiatieven van bewoners en ondersteunen bij het floreren van gemeenschappen. Nabije en toegewijde professionals, die de ruimte hebben om dienend te zijn aan de behoeften en belangen van bewoners, vervullen een sleutelrol in de uitvoering. 3. Inclusie is het uitgangspunt. Dit betekent dat mensen in al hun verscheidenheid kunnen samenleven. Iedereen kan en mag meedoen. Diversiteit kleurt ook de machtsuitoefening. Eigenaarschap over het leven, samenleven en de leefomgeving is breed gedeeld.

Opbrengsten op de middellange termijn – wat is er nodig? Om te streven naar meer eigenaarschap, zeggenschap en inclusie, werken we de komende jaren aan drie doelen: 1. 2. 3.

Het eigenaarschap van bewoners vergroten met wijkallianties als fundament Het gelijkwaardig betrekken van bewoners Het werken aan diversiteit en inclusie

1. Het eigenaarschap van bewoners vergroten met wijkallianties als fundament We zijn ervan overtuigd dat samenwerking meer impact heeft dan wanneer ieder voor zich aan opgaven in de wijk werkt. Daarom gaan bewoners, lokale initiatieven, ondernemers, maatschappelijk organisaties en overheidsorganisaties samen aan de slag in wijkallianties. Dit zijn gelegenheidsallianties die zich organiseren rond de opgaven die in de wijk spelen. Waar mogelijk zijn dit bestaande initiatieven waarop voortgebouwd kan worden. Wijkallianties agenderen integrale opgaven vanuit de leefomgeving en waar dat gaat geven ze er uitvoering aan. Met behulp van de wijkallianties zorgen we ervoor dat steeds meer mensen in Nieuw-West zich mede-eigenaar voelen van wat er maatschappelijk en economisch verandert in het stadsdeel. Op korte termijn zorgt de wijkalliantie voor een betere representatie van de stem van inwoners. Op lange termijn leidt de wijkalliantie tot het actief zijn van inwoners bij op oplossen van maatschappelijke opgaven. De wijkalliantie is daarmee een structureel instrument om ongehoorde stemmen te versterken én een democratiseringsbeweging in gang te zetten. Het is een manier om de energie van betrokkenheid van bewoners structureel vorm te geven. De afgelopen jaren zijn al initiatieven ontstaan die als inspiratie dienen voor de wijkalliantie.

Zo hebben op Plein 40-45 marktkooplieden een beroep gedaan op het Right to Challenge. Daardoor kunnen zij voor het verwerken van afval nu werken met een vergister en hoeft er minder afval te worden afgevoerd. In de Roëllbuurt is er een buurtplatform actief dat een stevige rol speelt bij de geplande nieuwbouw. Dit zijn initiatieven waar direct op kan worden aangesloten en voortgebouwd. Daarnaast stimuleren we nieuwe initiatieven. We brengen nieuwe en bestaande initiatieven samen en ontwikkelen deze door.

Actielijnen – wat gaan we nu doen? Ontwikkeling van wijkallianties in focusbuurten Bij het ontwikkelen van de wijkallianties kijken we in eerste instantie naar tien buurten waar we op basis van een analyse van kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren constateren dat de veerkracht en bestaanszekerheid van bewoners het meest onder druk staat. Aan de hand van een cijfer in de rangorde van veerkracht is er gemeten, waarbij hoe lager het cijfer, hoe meer de veerkracht en bestaanszekerheid onder druk staat. Het gaat om focusbuurten in Osdorp, Slotervaart, Geuzenveld en Slotermeer:

11

We trekken daarbij geen harde grens om de buurten, zodat er ook oog is voor de hefbomen buiten de buurt, zoals scholen, grote werkgevers, sportvelden en speelplaatsen. Het traject voor de ontwikkeling van nieuw te vormen wijkallianties ziet er als volgt uit: • We identificeren een aanjager met een groot netwerk in en kennis over de focusbuurten. • De aanjager organiseert samen met wijkverbinders ontwerpsessies met bewoners om in kaart te brengen: o Wat de krachten zijn in de wijk, zoals sociale netwerken, de fysieke plekken en de werkgelegenheid; o Wat de opgaven zijn in de wijk; o Wat nodig is in capaciteitsopbouw. • Daarnaast bouwen institutionele partners integrale teams met mandaat om de wijkallianties te ondersteunen en concreet met de opgaven aan de slag te gaan. • In de wijk worden één of meer centrale (fysieke) plekken ingericht waar de wijkalliantie samenkomt. • Gezamenlijk gaan de wijkallianties aan de slag met concrete opgaven in de wijk.

Inzicht in opgaven met ontwerpsessies Als de wijkallianties zijn gevormd, gaan zij aan de slag met ontwerpsessies. Bewoners zijn medeeigenaar van alle processen van het ontwerptraject. Ze analyseren mee, ontwerpen mee, beslissen mee en voeren de plannen mee uit. In ontwerpsessies brengen bewoners en lokale initiatieven zelf in kaart wat de opgaven, problemen en kansen in hun wijk zijn, langs welke lijnen ze die willen oplossen en wat daarvoor nodig is. Ook wordt daarbij gewerkt met methoden zoals ‘Publieke Waarden’ of vergelijkbare methoden om de belangrijkste stakeholders bij het gewenste eindbeeld te betrekken en hen medeverantwoordelijk te maken voor het eindresultaat. We organiseren ontwerpsessies rondom pleinen in buurten. De pleinen zijn de centrale ontmoetingsruimten voor bewoners waar veel samenkomt en veel speelt. Investeren in pleinen levert direct zichtbaar resultaat op voor de bewoners. Een plein kan ook als hefboom werken voor één van de focusbuurten. Enerzijds bouwen we waar mogelijk voort op bestaande ontwerpsessies. Op veel pleinen in Nieuw-West zijn deze sessies gehouden met bewoners, ondernemers en bezoekers. Anderzijds starten we nieuwe trajecten op pleinen in buurten. Drie pleinen kunnen echt het verschil maken en dat zijn Plein 40-45, het Dijkgraafplein en Delflandplein.

Voorkeuren in beeld brengen met de welzijnsmonitor We starten met een welzijnsmonitor in twee focusbuurten in Geuzenveld, namelijk de Wegener Sleeswijkbuurt en de Confuciusbuurt. Met de monitor toetsen we direct wat bewoners noodzakelijk vinden in hun buurt en welke vraagstukken moeten worden opgepakt. Deze monitor ontwikkelen

12 bewoners zelf, gefaciliteerd door de UvA en de gemeente. Daardoor ontstaat ook een eerste wijkalliantie. We gaan vervolgens met bewoners in dialoog over de voorkeuren en vraagstukken die uit de welzijnsmonitor naar voren komen (zie doel 3 Het werken aan diversiteit en inclusie). Daarna koppelen we de juiste alliantiepartners aan de opgaven en gaan met de interventies aan de slag. Ondersteuning van wijkallianties We ondersteunen de wijkallianties. Op korte termijn zetten alle alliantiepartners hun kennis, vastgoed, menskracht en ervaring in, waardoor wijkallianties in positie kunnen komen. Op de lange termijn verleggen we geleidelijk het mandaat en de zeggenschap over de inzet en middelen (waaronder geld) van alliantiepartners in de wijken naar de wijkallianties. Met deze verschuiving krijgen de wijkallianties zoveel mogelijk het stuurwiel in handen voor de agendering en aanpak van het programma. Daarnaast richten we multidimensionale teams op die de wijkallianties ondersteunen. Deze teams bestaan uit stadsdeel- en gemeenteambtenaren van verschillende domeinen en directies. Aangevuld door medewerkers van andere institutionele partners die in de betreffende wijk werken. De professionals in deze teams hebben voldoende mandaat om samen met de wijkallianties te zorgen voor de juiste interventies om de complexe opgaven te tackelen. 2.

Het gelijkwaardig betrekken van bewoners Bewoners van Nieuw-West weten zelf goed wat ze belangrijk vinden voor hun straat en buurt waarin ze wonen. Maar ook waarover zij dromen, welke mogelijkheden zij zien en welke behoeften zij hebben. Wanneer inwoners meedoen – en denken, begrijpen zij wat er gebeurt in hun wijk en kunnen zij daar op verschillende manieren invloed op uitoefenen. Zo ontstaat meer vertrouwen in de democratie. Daarom nodigen we – in aanvulling op de wijkallianties – alle bewoners van NieuwWest uit om met ons aan het stadsdeel te werken. We vergroten op twee manieren de zeggenschap van bewoners, zodat zij gelijkwaardig betrokken worden. Allereerst zoeken we doorlopend naar manieren om bewoners gevraagd en ongevraagd inspraak te geven over wat er zowel in het stadsdeel gebeurt als onder de noemer van het programma Samen Nieuw-West. Anderzijds moedigen we bewoners aan om zelf initiatief te nemen. Bewoners kunnen rekenen op onze steun als zij zich inzetten voor problemen in hun leefomgeving.

Actielijnen – wat gaan we nu doen? Zeggenschap over Samen Nieuw-West – betrekken van bewoners We vergroten de zeggenschap van bewoners op alle niveaus van de programmaorganisatie van Samen Nieuw-West. Dan doen we op drie manieren. Ten eerste betrekken we bewoners bij het alliantiebestuur en de opgaveteams. Een ontwerpgroep van bewoners met uiteenlopende identiteiten en achtergronden ontwerpt eind 2023 een plan van aanpak voor werving, selectie en begeleiding van vijf bewoners die toetreden tot het alliantiebestuur. Vanaf begin 2024 geven we uitvoering aan dit plan van aanpak en werven we de eerste bewoners die toetreden tot het alliantiebestuur. Ook richten we een ontwerpgroep in om te komen tot een plan voor bredere bewonersdeelname voor andere onderdelen van het programma Samen Nieuw-West, zoals de opgaventeams. Ten tweede beginnen we een permanente dialoog met bewoners, zodat zij hun stem kunnen laten horen over de verschillende opgaven waar het programma aan werkt. We organiseren twee tot vier keer per jaar bijeenkomsten met bewoners. Die organiseren we samen met netwerken in kunst en cultuur, sport en spel, jeugd, ouderen, inclusie LGBTIQ+ en ondernemers. Ten derde laten we bewoners zien wat Samen Nieuw-West doet. Zeker zes keer per jaar houdt het opgaveteam Eigenaarschap ‘open huis’.

Het open huis is op de plek waar de mensen van het programma werken of waar de wijkallianties opereren. Per thema of opgave nodigen we bewoners en andere geïnteresseerden uit.

13 Zeggenschap over de buurt – ontwerpgroep voor verregaande en structurele zeggenschap Op de lange termijn willen we bewoners meer verregaande en structurele zeggenschap geven. Daarom richten we een ontwerpgroep op. Deze heeft als taak om uit te werken hoe we deze zeggenschap vorm gaan geven. Bijvoorbeeld via bewonersberaden, burgerpanels of buurtbudgetten. We leren van plekken die hier al mee werken. Bijvoorbeeld in Antwerpen, waar bewoners in gezamenlijkheid een belangrijk deel van de begroting opstellen. We volgen deze initiatieven en bezien of en op welke manier we deze in Nieuw-West kunnen implementeren.

Steun voor bewonersinitiatieven Ook kunnen burgers rekenen op steun als ze zelf initiatieven nemen. We faciliteren bewonersinitiatieven met kennis, ervaring en geld. We kiezen hierbij voor een wijze van financiering die voor eigenaarschap en verbinding zorgt. Te vaak hebben we gezien hoe subsidiegelden leiden tot een onbedoeld verdeel-en-heerseffect, waarbij initiatieven tegenover elkaar komen te staan en elkaar als concurrent in plaats van als medestanders zien. Dit moet en kan anders. We putten daarbij inspiratie uit bijvoorbeeld het Servicepunt Emancipatie (SPE) waarin de gemeente Amsterdam vrouwenorganisaties gezamenlijk laat kiezen aan welke projecten middelen worden besteed. Een ander voorbeeld is hoe de gemeente Amsterdam op het terrein van diversiteit en inclusie maatschappelijke organisaties heeft gevraagd om allianties te vormen rondom beleidsmatige prioriteiten en hen in staat stelt om meerjarig de verandertheorie in de praktijk te brengen. We leren van deze instrumenten en passen onze financiële ondersteuning van bewonersinitiatieven hierop aan. 3. Het werken aan diversiteit en inclusie Eigenaarschap en zeggenschap wordt veelal door bewoners gepakt die hun weg richting de overheid, de media, instanties en andere organisaties gemakkelijk kunnen vinden.

Ze zijn krachtig en hebben de tijd, de capaciteiten en energie om hun wensen en behoeften voor het voetlicht te brengen. We vinden het juist van belang om die stemmen te horen, die normaal niet gehoord worden. Omdat daar de problemen het grootst zijn, het vertrouwen het laagst en de kans om volwaardig mee te kunnen doen het kleinst. Ongehoorde stemmen horen we beter door te werken aan inclusie. Want door verschillende perspectieven en voorkeuren te betrekken, maken we het ook makkelijker voor bewoners om hun stem daadwerkelijk te laten horen. We werken op een getrapte wijze aan diversiteit en inclusie: •

•

•

•

Een eerste stap is dat alle institutionele partijen in de alliantie van Samen Nieuw-West werken aan diversiteit en inclusie in de eigen organisatie. Enerzijds zorgen we dat elke organisatie representatief is voor de bewoners waarvoor zij werken. Anderzijds erkennen en identificeren we onderliggende patronen als discriminatie en institutioneel racisme. De gemeente Amsterdam heeft dat al gedaan naar aanleiding van de uitkomsten van diverse onderzoeken. Binnen de gemeente wordt nu een brede dialoog gevoerd over racisme en discriminatie, als basis voor verandering. De andere institutionele alliantiepartners nemen hier een voorbeeld aan. Een tweede stap is dat we de representativiteit van alle organisatieonderdelen van Samen Nieuw-West verbeteren. We zorgen voor een divers en inclusief aannamebeleid, waardoor de samenstelling van het programmateam, de opgaveteams en de partijen in het alliantiebestuur verbetert. Ook de ontwerpgroepen voor de toetreding van inwoners in verschillende onderdelen van het programma dragen hieraan bij. Een derde stap is dat partijen in de alliantie en organisatie van Samen Nieuw-West op de lange termijn elkaars perspectieven en signaalfunctie beter benutten. Zo leren we van elkaar en vinden we aansluiting bij de diversiteit aan voorkeuren van bewoners in het stadsdeel.

Deze signaalfunctie werkt pas optimaal als alliantiepartners en de programmaorganisatie een afspiegeling vormen van de bewoners. Tot dit het geval is, maken we gebruik van het directe contact met de gemeenschap(pen) om deze signaalfunctie te vervullen. Parralel aan deze drie stappen werken we namelijk structureel aan het bouwen van sterke en

14 verbonden gemeenschappen in Nieuw-West. Dat is nodig, want sterke en verbonden gemeenschappen zijn nodig om de veerkracht van de meest kwetsbare bewoners te verbeteren, om discriminatie en marginalisering tegen te gaan en om te zorgen dat bewoners naast elkaar in plaats van tegenover elkaar komen te staan. Daarom versterken we bestaande gemeenschappen (bonding), en faciliteren we contact en uitwisseling tussen gemeenschappen (bridging), juist ook over onderwerpen waar het tussen groepen schuurt. Dit doen we op drie manieren: door ontmoeting en dialoog te faciliteren, door wijkverbinders in te zetten en door de signaalfunctie te verbeteren. Daarmee bieden we onszelf ook een kans om de signaalfunctie van deze gemeenschappen beter te benutten.

Actielijnen - wat gaan we nu doen? Werken aan diversiteit en inclusie in de organisatie We werken aan diversiteit en inclusie in de organisatie – van onze eigen organisaties, maar ook van de programmaorganisatie van Samen Nieuw-West. Enerzijds werken we aan het verbeteren van de representatie in de organisatie, vooral ook in leidinggevende posities. We formuleren concrete doelstellingen voor het aannamebeleid en de samenstelling, dit gaat bijvoorbeeld over de samenstelling van het alliantiebestuur, de opgaveteams en de programmaorganisatie. Anderzijds willen we in de organisatie discriminatie en uitsluiting tegengaan. We maken kwaliteitsafspraken, stellen externe vertrouwenspersonen in en spreken procedures af voor het omgaan met signalen van racisme en andere vormen van discriminatie. Tot slot voeren we een brede dialoog over discriminatie en institutioneel racisme, zowel per organisatie als alliantie breed. Aan de hand van de gesprekken, formuleren we acties om het aan te pakken. Versterken van bestaande gemeenschappen (bonding) Om verbinding binnen de eigen groep te versterken, organiseren we verschillende typen activiteiten voor dialoog en ontmoeting. We ondernemen al tal van activiteiten in Nieuw-West die erop gericht zijn om mensen met elkaar in gesprek te laten gaan.

We sluiten bij de verschillende initiatieven aan die al georganiseerd worden, vergroten deze en differentiëren waar nodig. Zo organiseren we dialoog- en voorlichtingsbijeenkomsten, spreekuren, trainingsweekenden, filmavonden, workshops en collegetours om bewustwording over thema’s die onder bewoners in Nieuw-West spelen te vergroten en zichtbaar te maken. Zo organiseert Stichting Gouden Mannen dialogen en voorlichtingen over taboeonderwerpen, het vergroten van weerbaarheid, emancipatie en zelfredzaamheid. Ook geeft St. Kikid projectweken op VO-scholen met workshops die gaan over seksuele weerbaarheid, veiligheid, zelfbeschikking, sexting en groepsdruk. Verder organiseert Young Amsterdam collegetours, dialogen en talkshows over het tegengaan van racisme, en het bevorderen van inclusie, gedeelde geschiedenis, identiteitsvorming en emancipatie. Bij de organisatie van activiteiten hebben we in het bijzonder oog voor gemeenschappen die relatief klein zijn of minder in beeld. Tijdens de verschillende typen activiteiten gaan bewoners met elkaar in gesprek over taboeonderwerpen en krijgen zij meer informatie over de thema’s als emancipatie, antidiscriminatie, seksualiteit, veiligheid, empowerment, exposing, online shaming en actuele politieke thema’s. Ook krijgen deelnemers tools aangereikt, waardoor ze met elkaar over deze onderwerpen kunnen praten.

Doordat we als alliantiepartners met verschillende groepen en gemeenschappen in contact zijn, halen we ook een diversiteit aan perspectieven op. Hierdoor weten we wat er speelt en daar spelen we op in. Contact en uitwisseling tussen gemeenschappen (bridging) We vergroten het contact tussen verschillende groepen in Nieuw-West door middel van dialoog en ontmoeting. Zo organiseren we een reeks Ongewone Ontmoetingen in Nieuw-West. Een Ongewone Ontmoeting is een bijeenkomst waar groepen bewoners samenkomen die elkaar zelden tot nooit zien of spreken. Door samen te eten en iets creatiefs te doen, komen bewoners meer met elkaar in

15 verbinding. Bij een Ongewone Ontmoeting zijn er tussen de 80 en 100 bewoners aanwezig. In 2024 organiseren we vijf Ongewone Ontmoetingen. Verder houden de organisaties Young Amsterdam en SAAAM een reeks dialoogbijeenkomsten voor jongeren, moeders en dochters, en vaders en zoons. Het zijn schurende dialooggesprekken en debatten. Tot slot spelen we in op actualiteiten. We ondersteunen bewoners en bieden ruimte om met elkaar te praten over actuele politieke thema’s die tussen verschillende groepen tot spanningen leiden. Denk aan ontwikkelingen in andere delen van de wereld zoals het Midden-Oosten, maar ook gebeurtenissen in Nederland, Amsterdam of het stadsdeel. Signaalfunctie verbeteren – laagdrempelig signaalpunt voor bewoners Het doen van een melding is een eerste stap naar minder discriminatie en uitsluiting. Het zorgt ervoor dat problematiek in beeld komt en dat we daar als alliantiepartners wat aan kunnen doen. Daarom richten we een laagdrempelig meldpunt in voor het delen van signalen en het doen van een melding van discriminatie en uitsluiting. Deze signalen pakken we als alliantie proactief op. We onderzoeken de signalen en gaan ermee aan de slag. Hierbij trekken we samen op met partijen die ervaring en expertise hebben met het oppakken van signalen en meldingen.

Wijkverbinders als agenderende en signalerende macht en ondersteunende kracht Verder zetten we wijkverbinders in om zicht te krijgen op de opgaven en problemen die in NieuwWest spelen. Zij spelen een cruciale rol in het betrekken van tot nu toe ongehoorde stemmen. Wijkverbinders weten namelijk veel over wat er speelt in het dagelijks leven van bepaalde groepen mensen. Zij kennen de leefwereld van bewoners en maken onderdeel uit van – of staan in contact met – informele netwerken. Zij zijn ervaringsdeskundig of hebben zich verdiept in de leefwereld. Het kunnen bijvoorbeeld lokale ondernemers zijn, maar ook vrijwilligers. Iedere wijk kent dit soort personen die – omdat bijvoorbeeld bekend is dat ze theoretisch zijn opgeleid of ‘het systeem snappen’ – met regelmaat brieven vertalen of voor buurtgenoten de stadspas en toeslagen aanvragen. Dergelijke personen kunnen deze kennis en ervaring vertalen naar mensen die in de systeemwereld werken. We ondernemen verschillende stappen om een netwerk van wijkverbinders op te zetten: 1. We identificeren wijkverbinders: we brengen eerst in de focusbuurten en vervolgens in de rest van Nieuw-West in kaart wie wijkverbinders zijn. Denk aan snackbar Abi in Slotervaart of de actiegroep Wildeman waar de vrouwen bewoners leren wat hun huurrechten zijn.

We zoeken naar wijkverbinders met een diverse achtergronden en identiteiten wat betreft leeftijd, sociaaleconomische positie, opleidingsniveau, culturele of etnische afkomst en religie. 2. We brengen behoeften van wijkverbinders in kaart: we willen wijkverbinders faciliteren, zodat zij hun signalen op een makkelijke manier kwijt kunnen en hun werk goed kunnen doen. Daarom richten we een proces in waarmee wijkverbinders zich gemakkelijker kunnen inzetten voor hun eigen wijk en de leefwereld daarbinnen. Ook brengen we in kaart hoe zij hun rol voor zich zien en wat zij nodig hebben om deze goed te kunnen vervullen. 3. We werken samen met wijkverbinders: we trekken samen met de wijkverbinders op. We nodigen hen uit om signalen te delen en mee te werken aan de opgaven. We zoeken naar geschikte rollen, bijvoorbeeld in opgaveteams of wijkteams, zodat zij structureel kunnen agenderen en signaleren. Ook organiseren we dat de wijkverbinders aan de ontwerptafels zitten en bewoners ondersteunen die meedoen aan de wijkalliantie. Tot slot zorgen we ervoor dat ze hun kennis en ervaring delen in het train-de-trainersprogramma voor de wijkallianties. 4. We bouwen een duurzaam netwerk van wijkverbinders op: samen met de wijkverbinders bouwen we aan netwerken van vertrouwen. In die netwerken kunnen onderwerpen vanuit de leefwereld naar de systeemwereld worden gebracht en omgekeerd. 5.

We belonen wijkverbinders: we willen de wijkverbinders ondersteunen en belonen voor hun waardevolle werk. Wijkverbinders kunnen cursussen en participatietrajecten volgen. Dit helpt ze in hun werkzaamheden. Maar het biedt ook toekomstperspectief voor hen zelf. Via Buurtbanen maken we tijdelijk betaalde functies mogelijk. Enerzijds zorgen we er zo voor dat de functie van

16 wijkverbinder een springplank kan zijn naar vast betaald werk. Anderzijds geven we wijkverbinders op deze manier de waardering voor het werk dat ze doen.

17 Veiligheid

18 Veiligheid Veilig en verbonden zijn en voelen In het convenant staat beschreven dat bewoners en bezoekers in Nieuw-West veilig zijn. Iedereen kan er dus veilig zijn, leven en opgroeien, zowel binnenshuis als daarbuiten. Veiligheid is hier een fundament waar iedereen elke dag aan bijdraagt. Als bewoners en professionals in Nieuw-West voelen we ons beschermd en geborgen en zijn dat ook: op straat, in onze eigen woonomgeving, maar ook digitaal. We kunnen daarbij rekenen op een integere en acterende overheid, die ook oog heeft voor objectieve en verborgen onveiligheid. We kunnen rekenen op goed toegeruste instanties en op elkaar. We voelen ons dus niet alleen persoonlijk veilig, maar creëren ook zelf veiligheid en vertrouwen op onze omgeving. Veiligheid en onveiligheid – ook overlast en criminaliteit – zijn effecten van bijvoorbeeld een gebrek aan een thuis, gebrek aan bestaanszekerheid en gebrek aan kansen. De activiteiten in het veiligheidsdomein zijn vaak een sluitstuk, terwijl oorzaken en aanleidingen voor gedrag elders liggen. Werken aan veiligheid betekent dus fors investeren in en op de grensvlakken van andere domeinen. De veronderstelling is dan dat veiligheid een vanzelfsprekend effect is. Tot die tijd moeten we ons wel degelijk inspannen in Nieuw-West om ervoor te zorgen dat er meer veiligheid gecreëerd wordt.

Het vraagt een structurele verbeterslag in de samenwerking en beschikbare capaciteit van de veiligheid en zorgketen. Van een versnipperde aanpak, gebaseerd op schaarste, moeten we met elkaar naar een massieve aanpak die past bij de problematiek in de wijk. Ook gaan we integraal samenwerken om oorzaken die ten grondslag liggen aan overlast en criminaliteit weg te nemen. Er zijn namelijk grote zorgen of kinderen en jongeren veilig opgroeien zonder geweld in de relaties waarin ze afhankelijk zijn van anderen. Er zijn zorgen over discriminatie, kansenongelijkheid en polarisatie. Er is steeds meer jeugdoverlast en -criminaliteit, er zijn criminele netwerken en er is ondermijning. Criminaliteit heeft een grote greep op het gebied en komt ook vanuit (inter)nationale hoek. Er zijn zorgen over kwetsbare bewoners die dringend hulp en zorg vragen. En over de verwaarloosde openbare ruimte. De norm vervaagt en verschuift, over wat we normaal vinden en over wie wat doet. Bewoners vinden het spannend om zich uit te spreken over hun zorgen en hun wantrouwen naar instanties is groot. De veerkracht van de bewoners, ondernemers en professionals in het gebied is gelukkig groot. Alleen zorgen de opgestapelde problemen ervoor dat alles wat er gebeurt om het veiliger te maken, te weinig effect heeft. Veiligheid maken we dus met elkaar.

De basis daarvoor is dat je je verbonden voelt, en verdraagzaamheid en herstelkracht ervaart. Je kunt pas aan veiligheid voor iedereen bijdragen, als je je verbonden voelt met jezelf en met anderen. En om het veilig te maken in Nieuw-West moeten we investeren in en met andere domeinen (waar vaak de oorzaak ligt van onveiligheid). Samen met elkaar zijn we scherp op het organiseren van de randvoorwaarden en de keuzes die we maken. We hanteren een aantal uitgangspunten: • We organiseren samenhang. We zorgen ervoor dat wat we doen echt past bij de gebiedsopgaven in Nieuw-West en wat er al gebeurt in deze gebieden. We leggen verbanden tussen diverse domeinen en met wat bewoners en ondernemers willen, kunnen en doen. We sluiten aan bij ontwikkelingen die al in gang zijn gezet en maken slimme verbindingen. Bijvoorbeeld bij activiteiten die worden gefinancierd door de Preventie met Gezag Middelen in Nieuw-West. Dat geldt ook voor de werkende structuur van veiligheidsoverleg en driehoek. Daar waar het ertoe doet, wordt deze werkstructuur gehanteerd. We verbinden middelen die er voor de wijken zijn en koppelen deze aan de doelstellingen van het NP. Een ander voorbeeld zijn de SPUK-middelen die het ministerie heeft vrijgegeven, deze worden onder andere gebruikt voor 1 fte voorlichting om wijken weerbaarder te maken voor ondermijning.

We voorkomen verspilling van hulpbronnen (energie, geld en mensen), maar zorgen voor een doelgerichte inzet. We zorgen er dus ook voor dat de acties binnen het veiligheidsdomein samenhangen en blijven aansluiten bij de behoeften. We zijn ons daarin bewust dat acties vaak bij dezelfde professionals en bewoners landen. Daar hebben we oog voor en we zijn zuinig op elkaar.

19 •

• • •

•

•

•

We werken als collectief aan een systemische aanpak, waarbij onze blik op de toekomst is gericht. We breken met het werken van incident naar incident. We zien situaties niet meer los van de context. We kijken steeds opnieuw naar onderliggende oorzaken en lossen deze met elkaar op. Het denken in scenario’s is onze leidraad en crisismomenten zien we als kansen voor duurzame verbetering. We hebben een lange adem nodig en moeten standvastig zijn. We stoppen met of-ofdenken: preventie of repressie, dader of slachtoffer. We hebben een integrale benadering nodig om veiligheid te creëren in Nieuw-West. We veranderen de norm. Er is straks geen argument meer: ‘We hadden geen andere keuze’. We stoppen de overdracht van problemen. We stellen alles in het werk om ervoor te zorgen dat criminaliteit anderen niet aantrekt en crimineel gedrag niet aanmoedigt. Er is altijd een nieuwe kans. Onze inspanningen richten zich op gedragsveranderingen van mens, collectief en systeem. Er is iedere keer een kans om je gedrag te veranderen en we stellen met elkaar alles in het werk om dat ook te kunnen doen. We zijn kritisch. We werken intensief samen binnen de alliantie. We zijn bereid om steeds te kijken wat er nodig is en we zijn wendbaar voor de collectieve opgave. We kijken kritisch naar onszelf en anderen en we zien deze mogelijkheid als kans om te transformeren waar nodig. Korte en lange termijn.

We beseffen dat er niet altijd nieuwe ideeën (wat) nodig zijn, maar dat het vaak gaat om hoe we het doen. We organiseren samen en met elkaar (informele en formele partijen), en we houden vol wat we doen. We combineren snelle interventies met snel en zichtbaar effect, met diepgaand onderzoek. We zijn transparant in wat we doen. We zijn transparant in onze communicatie, waarbij alle betrokkenen weten welke stappen er worden ondernomen. Ook de monitoring van wat we doen is dat. We gebruiken de wijsheid van het collectief.

Opdracht – visie op lange termijn 1.

2.

3.

We handelen adequaat, proportioneel en zorgvuldig. Alliantiepartners werken fundamenteel en intensief samen. Oorzaken van onveiligheid zijn geworteld in andere domeinen. De ingewikkelde problemen worden voortdurend aangepakt, met structureel meer mogelijkheden, middelen en mensen. Er worden scherpe keuzes gemaakt om er te kunnen zijn in Nieuw-West vanuit de veiligheid- en zorgpartners. We brengen een beweging op gang waarin we samen langdurig onopgeloste problemen aanpakken en de oorzaken ervan wegwerken. Dat leidt tot een toekomstbestendige, wendbare structuur en werkwijze. We werken aan verbondenheid, verdraagzaamheid en herstel. De neerwaartse spiraal van vervagende normen is omgebogen naar een opwaartse. De verbondenheid, veerkracht en verdraagzaamheid tussen mensen en met instanties is hersteld, ontwikkeld en gewaardeerd. Vanuit welzijn werken we aan veiligheid. We doorbreken criminele structuren. Crimineel gedrag en de kans om in criminaliteit te raken is drastisch verminderd. Tegelijk krijgen mensen meer mogelijkheden om uit de criminaliteit te blijven of eruit te stappen. We werken herstelgericht.

Opbrengsten op middellange termijn – wat is er nodig? Om te streven naar meer adequaat, proportioneel en zorgvuldig handelen werken we de komende jaren aan de volgende drie opbrengsten: 1. Naar een solide fundament: samenwerken met de juiste randvoorwaarden 2. We werken gebiedsgericht 3. We denken in scenario’s 1. Naar een solide fundament: samenwerken met de juiste randvoorwaarden

20 Ons gezamenlijk streven naar structureel betere veiligheid in Nieuw-West vertoont gaten. De afgelopen jaren is het ons (de hele keten) niet gelukt om die te dichten. We werken aan een massief fundament. We brengen daarmee een beweging op gang waarin we minder van incident naar incident gaan, maar samen langdurig onopgeloste problemen aanpakken en de oorzaken ervan wegwerken. We zoeken naar een solide, toekomstbestendige, wendbare structuur en werkwijze. De ingewikkelde problemen worden voortdurend aangepakt, met structureel meer mogelijkheden, middelen en mensen. In de samenwerking binnen en buiten de veiligheidsketen behouden we wat al goed loopt en veranderen we wat nodig is. Iedereen die meedoet, kijkt kritisch naar zichzelf. Dit alles helpt ons om zorgvuldig, adequaat en proportioneel te reageren op veiligheid en onveiligheid. Het effect is dat mensen in Nieuw-West veiliger opgroeien en zich veiliger, veerkrachtiger en verbonden voelen. De structurele verandering door het aanpakken van oorzaken De veiligheidssituatie in Nieuw-West heeft een grote verwevenheid met andere domeinen. De toegenomen kansenongelijkheid, polarisatie, verloedering van de openbare ruimte, jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit hebben – vanwege de stapeling van deze problemen in bepaalde gebieden - grote consequenties voor de veiligheidsinzet, maar de oplossing ligt vaak buiten het veiligheidsdomein.

Om veiligheid te kunnen creëren moeten we ook kijken naar de diepere oorzaken van onveilig gedrag en de onveilige situaties die we dagelijks tegenkomen. Aan het einde van een keten is voorkomen geen optie meer en kunnen de problemen slechts bestreden worden. Het veiligheidsdomein is onlosmakelijk verbonden met het werk in het sociale en fysieke domein. Om beter te werken aan de preventie van onveiligheid, moeten we ons daarom ook op die manier organiseren: onlosmakelijk verbonden en doordrongen van de wederzijdse afhankelijkheid van onze keuzes. Het betekent dat er altijd vanuit het veiligheidsdomein wordt meegewerkt in andere domeinen. Expertise vanuit professionals en bewoners die met het bestrijden van onveiligheid te maken hebben, is essentieel voor onder andere het werken aan beschermende factoren, het zorgen voor kansengelijkheid en voldoende bestaanszekerheid en de inrichting van de openbare ruimte. Het betekent ook keuzes in investering van mensen en middelen. Die zullen vanuit het veiligheidsdomein ook op het gebied van preventie en onderliggende oorzaken liggen, zoals voorkomen van huiselijk geweld en het transformeren van intergenerationeel trauma naar kracht. Meer menskracht en middelen Er is herhaaldelijk te weinig menskracht en zijn er te weinig middelen in de veiligheid- en zorgketen.

Bewoners in Nieuw-West kunnen niet rekenen op de basisinzet die zij wel verdienen. Om daar te kunnen zijn waar nodig, moet Nieuw-West voortdurend werken vanuit extreme schaarste. Op die manier is er geen ruimte om daar te zijn waar nodig. Ook kan er niet vanuit het bestrijden van onveiligheid worden bijdragen aan het oplossen van onderliggende problemen. De komende periode betekent dat: • (Ongelijk) investeren o De komende tijd brengen we gezamenlijk in kaart waar en wanneer onze opgaven meer capaciteit vragen en hoe dit te organiseren is. Dit betekent: capaciteit vanuit handhaving, politie en (waar gewenst) informele partijen. Een investering voor extra straatcoaches wordt al gedaan. Daarin wordt zorgvuldig gekeken naar het vraagstuk, tijdstip en locatie. Dat bespreken we voortdurend met onder andere de driehoek en het veiligheidsoverleg Nieuw-West. o Er worden harde kaders geformuleerd voor zichtbare aanwezigheid op straat. o Het gebied wordt aantrekkelijker gemaakt voor veiligheidsprofessionals om te komen en te blijven werken. o We investeren in de gemeenschap en lokale partners. Dit omvat training, educatie en leiderschap binnen de gemeenschap.

21 •

Ongelijk ontzien o De komende periode wordt gekeken naar uitplaatsing van plekken die veel inzet vragen van veiligheidsdiensten, zoals de Bunker in Osdorp Oost. o Samen met andere domeinen kijken we naar een effectiviteitsslag en andere werkwijze op gebied van inzet rondom kwetsbare en verwarde personen. De initiatieven in de stad en in het land worden versneld ontwikkeld en toegepast in Nieuw-West. o We onderzoeken hoe we de draagkracht van de buurt kunnen bevorderen, door onder andere de differentiatie van kwetsbare bewoners te organiseren (zie Wonen). o We kijken kritisch naar het aantal evenementen in Nieuw-West. Ook worden via de evenementenverordening de randvoorwaarden voor een evenement aangescherpt.

Massief werken volgens een passende organisatiestructuur We werken naar een organisatiestructuur die onze strategie kan uitvoeren en monitoren. We werken vanuit de bestaande structuur naar een solide integrale organisatie voor de toekomst. Dit vraagt een totaalaanpak die bestaande en nieuwe deskundigheid samenbrengt en ervoor zorgt dat de bestaande veiligheidsketen versterkt wordt. • We richten een samenwerking in waarbij veiligheid, zorg en welzijn formeel en informeel zijn vertegenwoordigd. En allemaal legitimiteit van handelen hebben. Nu is het zo dat informele partijen veel ingang hebben bij bewoners, maar geen rol mogen spelen wanneer formele partijen ‘het over nemen’. Bestaande samenwerkingen gebruiken we als inspiratie, zoals zorgen veiligheidsnetwerken in het stadsdeel en AcVZ. We zoeken uit hoe de wijkallianties de basis hiervoor zijn. • We omarmen bewust een vernieuwende aanpak, waarin we bestand zijn voor de toekomst. Hierin verbinden we ons aan wij (het collectief) in plaats van ik (het individu). Met deze aanpak kunnen we gemeenschappelijk zorgvuldig, proportioneel en adequaat handelen en daar samen gezamenlijke verantwoordelijk voor zijn. • We onderzoeken de kernproblemen die we tegenkomen en de oplossingen. Hierbij brengen we de gegevens die we (al) verzamelen 3 en analyseren samen met trends die we op de lange termijn zien.

Ook hierbij streven we naar een naadloze overgang tussen onze huidige en nieuwe werkwijze. We ondersteunen vernieuwende initiatieven, en zorgen voor een klimaat dat aanmoedigt om te experimenteren. Zo kunnen we samen leren en de beweging in gang zetten waarin veiligheid en welzijn van elke bewoner en ondernemer in ons gebied centraal staat. • We zorgen voor een methode die de voortgang van onze doelen op korte en lange termijn voortdurend volgt (monitoring en evaluatie). Dat helpt ons om strategieën aan te passen en bij te sturen waar dat nodig is. 2. We werken gebiedsgericht We werken gebiedsgericht. We gaan aan de slag met de meest urgente gebieden. Om die te bepalen gebruiken we analyses die jaarlijks worden gemaakt, zoals veiligheidsbeelden en de eerdere analyse die is gemaakt bij het starten van het (toen nog) Masterplan Nieuw-West. We toetsen bij formele en informele partners of er nog andere plekken zijn. In deze gebieden beginnen we met snelle interventies die direct effect hebben op de problemen en we scheppen veiligheid waar het kan. We werken nauw samen met bewoners, buurtorganisaties en scholen en bedenken samen oplossingen.

Actielijnen – wat gaan we nu doen? We zetten vijf coöperaties op en sluiten aan bij de wijkallianties (zie Eigenaarschap, Inclusie & Democratie). Dit doen we met ervaringsdeskundigen die uit de criminaliteit zijn gestapt, exgedetineerden en mensen die voorheen huiselijk geweld hebben gepleegd. De coöperaties werken aan verbinding, veerkracht en herstel met en door de wijk. De mensen die bij de coöperatie Er worden bijvoorbeeld jaarlijks integrale veiligheidsbeelden gemaakt met stadsdeel, politie, OM, THOR en OOV die de grootste problemen in het gebied weergeven. 3

22 betrokken zijn, werken aan perspectief, herstellen trauma en doorbreken criminele carrières. Ze gaan aan de slag met talenten en kansen. Ook is de coöperatie een plek waar bewoners naartoe kunnen. We onderzoeken wat ervoor nodig is om netwerken in veiligheid en andere netwerken te versterken. Zo is er onder meer de wens om te onderzoeken hoe de veiligheid en zorgketen werkt voor de forensische doelgroep en hoe dit anders en beter kan. De bestuursopdracht Jeugd en Veiligheid van de gemeente Amsterdam helpt daarbij. 3. We denken in scenario’s Op dit moment wordt menskracht en tijd opgeslokt door incidenten. Er is geen denkruimte, er zijn te weinig mensen, middelen, formele en informele partijen om naar patronen van incidenten en toekomstscenario’s te kijken. Wanneer we dit wel doen, hebben we scherper op ons netvlies op welke vraag we een antwoord moeten geven om veiligheid te scheppen. Dat helpt om criminaliteit te doorbreken en om adequaat en proportioneel te reageren. Er zijn altijd trends en incidenten die elkaar snel opvolgen, zoals explosies. Dan handelen we snel, organiseren nazorg, en meestal blijft het daarbij. Ook zijn er toekomstige trends die effect hebben op veiligheid, zoals ID-fraude en cybercrime. We willen juist weten welke oorzaken daaronder liggen.

Zo kunnen we de juiste middelen inzetten, en ervoor zorgen dat organisaties en maatschappij beter met deze incidenten kunnen omgaan.

Actielijnen – wat gaan we nu doen? Vrijspelen onderzoekscapaciteit - We zorgen voor een team dat de tijd heeft en neemt om bij een serie incidenten de oorzaken te onderzoeken. Het team heeft nauw contact met informele partijen en gebruikt de inzichten die er al zijn, bijvoorbeeld die met de Toolbox in Zuidoost. Het team heeft ook een eigen budget en kan dat inzetten waar het nodig is. Zij kunnen ook aansluiten bij de activiteiten voor een solide fundament waar uitgezocht wordt welke patronen onder steeds terugkerende problemen liggen. We maken een trendbeeld voor de komende tien jaar. Dat doen we samen met partners, zoals ministeries, trendwatchers en (buitenlandse) deskundigen. Dat beeld vertalen we door naar organisatie en menskracht. We integreren dit scenariodenken in het fundament van werken aan veiligheid.

Opbrengsten op middellange termijn – wat is er nodig? Om te streven naar meer verbondenheid, verdraagzaamheid en herstelkracht werken we de komende jaren aan de volgende zes opbrengsten: 1. Iedereen heeft makkelijker toegang tot het recht 2. Huiselijk geweld en kindermishandeling uit de taboesfeer en sneller de juiste hulp of interventies 3. We werken herstelgericht tijdens straf en vergelding. 4. Trauma (intergenerationeel) omvormen naar kracht voor meer veerkracht bij bewoners 5. Samenleving is een sterk en aantrekkelijk merk 6. Bewoners acteren als veiligheidsdragers en zorgen voor hun wijk 1. Iedereen heeft makkelijker toegang tot het recht om conflicten op te lossen Wijkrechtspraak zorgt ervoor dat iedereen makkelijker toegang tot het recht heeft, en is oplossingsgericht. Het gaat bijvoorbeeld om incassozaken, strafzaken, leerplichtzaken en familiezaken. De zitting kan, naast een juridische beslissing, ook het moment zijn om blijvende oplossingen te zoeken voor lastige situaties waarin de betrokkene verkeert. Er is inmiddels ervaring opgedaan met zittingen, maar óók met gesprekken om een rechtszitting te voorkomen, bijvoorbeeld

23 bij schoolverzuim. Zo draagt deze werkwijze ook bij aan ‘adequaat, proportioneel en zorgvuldig’. We ontwikkelen samen hoe wijkrechtspraak werkt in Nieuw-West.

Actielijnen – wat gaan we nu doen? Wijkrechtspraak Om te onderzoeken hoe wijkrechtspraak in Nieuw-West vorm kan krijgen, voert het Team Wijkrechter sinds augustus 2023 gesprekken in de wijk. Dat team bestaat uit medewerkers van de rechtbank, het Actiecentrum Veiligheid en Zorg, de Vrije Universiteit en het Openbaar Ministerie. • Tijdens deze verkenning zoekt het team uit wat bewoners en medewerkers van lokale organisaties nodig hebben. Welke thema’s zijn belangrijk in de wijk? Wat voor soort zittingen sluiten daarbij aan, en wat kan de Wijkrechter toevoegen? Tijdens de verkenning zijn er geen zittingen en is er nog geen eigen locatie. • Na de verkenning – naar verwachting halverwege 2024 – start de ontwerpfase. Betrokken organisaties bedenken hoe de wijkrechtspraak moet werken. Welke zaken moeten bijvoorbeeld ter tafel komen? En hoe moet iedereen die daarbij betrokken is ermee omgaan? Uit de ervaring van de wijkrechtspraak in Zuidoost blijkt dat een gebied van minimaal 15.000 huishoudens een goed startpunt is om voldoende zaken te krijgen. We kiezen samen een gebied. • Om problemen blijvend op te lossen, moet het proces goed worden ingericht. Zo moet er hulpaanbod zijn om achterliggende problemen op te lossen. Daarvoor is het belangrijk dat formele en informele hulpverleners goed met elkaar samenwerken en snel contact met elkaar hebben.

En als dat niet bestaat, moeten we dat organiseren. We sluiten aan bij wat er al is (zorg en veiligheidsnetwerken) en bij de wijkallianties. Sommige problemen kunnen opgelost zonder of naast de wijkrechter. Zoals vormen van bemiddeling door lokale partijen, Credible Messengers van ADAMAS, of door jongeren onderling. • De rechtbank Amsterdam en het Actiecentrum Veiligheid en Zorg zorgen ervoor dat partijen worden betrokken bij de vormgeving. Huiselijk geweld en kindermishandeling is uit de taboesfeer en sneller de juiste hulp of interventies Wie huiselijk geweld en kindermishandeling meemaakt, heeft grotere kans om later zelf ook geweld te gebruiken of crimineel gedrag vertonen. In Nieuw-West komen huiselijk geweld en kindermishandeling vaker voor dan op andere plekken. Hulp komt vaak (te) laat op gang en herhalingkomt vaker voor. Dat moet veranderen. We willen huiselijk geweld en kindermishandeling uit de taboesfeer. En we willen sneller de juiste hulp of interventies. Om de oorzaken aan te pakken is het nodig om aan het systeem te werken. Daar dragen de domeinen Werk en bestaanszekerheid, Wonen en leefomgeving en Kansen voor de jeugd aan bij. Die bijdragen helpen om criminele carrières te doorbreken en het zorgt ervoor dat er eerder de kans is om te kunnen kiezen voor een ander perspectief.

Actielijnen - wat gaan we nu doen? We pakken huiselijk geweld en kindermishandeling aan. Een werkgroep van informele en formele partijen is al begonnen: de werkgroep Stoppen huiselijk geweld en kindermishandeling. Ze bekijken of de leidende principes, de doelstellingen, de samenwerkingspartners en het budget nog kloppen. De werkgroep: • Analyseert data. Daardoor weten we meer over (voorspellers van) huiselijk geweld in NieuwWest en over manieren die daartegen beschermen. Dat geeft input om professionals en informele partijen te trainen in deze signalen en deze eerder op te vangen. En, het geeft input over hoe het gesprek gevoerd moet worden om het taboe rondom huiselijk geweld en kindermishandeling te doorbreken. • Zorgt ervoor dat slachtoffers, plegers en omstanders in hun directe omgeving worden ondersteund en begeleid. De hulpverlening krijgt daarvoor meer mogelijkheden, zoals een time-

24

•

•

out woning4 en een tijdelijk huisverbod die voor meer partijen beschikbaar is. We werken daarbij aan het systeem: we zoeken uit hoe we de echte onderliggende problemen kunnen aanpakken. Daarvoor werken formele en informele partners samen, zoals Blijvend Veilig, politie en mensen uit hun netwerk. Daarbij onderzoeken we ook welke bestaande hulp al wel werkt en waar nog gaten zijn. Zorgt ervoor dat mensen die met huiselijk geweld te maken hebben voorrang krijgen in huisvesting en hulpverlening. In Nieuw-West komen drie tot zes permanente time-out woningen met begeleiding. Zorgt ervoor dat het thema huiselijk geweld en kindermishandeling beter bespreekbaar wordt. Daarin houden we rekening met de cultuur van bewoners. Er zijn bijvoorbeeld diverse vertrouwenspersonen vanuit de wijken die benaderbaar zijn voor bewoners.

3. We werken herstelgericht tijdens straf en vergelding Van alle Amsterdammers in detentie is het aantal mensen dat uit Nieuw-West komt het grootst. Straf is niet alleen vergelding, maar is ook dé kans is om het anders te doen. We willen tijdens de straf meteen met preventie aan de slag. De missie van de Penitentiaire Inrichting Zaanstad verwoordt dat goed: binnen beginnen om buiten te blijven. We willen bijvoorbeeld tijdens gevangenis, taak- of werkstraf al werken aan een nieuw sociaal netwerk, werk en wonen en psychische begeleiding. Bewoners denken en praten mee over preventie. Zij zeggen: ‘Laat ons meedenken over hoe iemand op de blaren moet zitten.’