231201 rib Auschwitz.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Bijlage

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 4 december 2023 AZ Femke Halsema Kabinet burgemeester Bijlage 1 : overzicht van de kosten

Onderwerp

Verslag van het bezoek aan Krakau en Auschwitz 5-8 november 2023

Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door

Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij doe ik verslag van het bezoek dat ik van 5 tot 8 november heb gebracht aan de stad Krakau en het voormalig concentratie en vernietigingskamp Auschwitz (Auschwitz en Birkenau), samen met 17 jongvolwassenen uit onze stad. Boven alles wil ik u meegeven hoe ongelooflijk trots ik ben op deze groep jonge Amsterdammers. Zij hebben met hun deelname moed getoond. Tijdens de reis hebben zij indruk gemaakt met hun wijsheid, onderlinge respect en steun. Achtergrond en het doel van de reis Deze reis kondigde ik aan tijdens de Nationale Holocaustherdenking in januari aan, in reactie op berichten van afnemende kennis over de Holocaust en toenemend antisemitisme. In Amsterdam huisde tot de Tweede Wereldoorlog één van de grootste Joodse gemeenschappen van Europa, die zijn oorsprong vindt in de zestiende eeuw. Verschillende bloeiperiodes in de Amsterdamse geschiedenis, in de economie en de handel, kunst en cultuur, wetenschap en onderwijs zijn onlosmakelijk verbonden met bijdragen van de Joodse gemeenschap en Joodse individuen. De Jodenvervolging betekende voor Amsterdam niet alleen dat drie kwart van zijn Joodse inwoners vermoord werd om wie zij waren, maar was voor het karakter van de stad een onherstelbare verminking. De Holocaust is een deel van het verleden dat de stad altijd zal blijven achtervolgen.

Des te meer omdat de overheid, waaronder ook de gemeente Amsterdam, voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog, haar morele plicht ten opzichte van haar Joodse burgers zeer ernstig heeft verzaakt. Dat verleden kennen en erkennen is een essentieel onderdeel van Amsterdammerschap. Als motto van de reis kozen we daarom voor de woorden van Imre Kertész, die Auschwitz overleefde. Hij schreef: ‘Wanneer ik over Auschwitz nadenk, denk ik – paradoxaal misschien meer na over de toekomst dan over het verleden.’ Het bezoek aan Auschwitz hebben wij gedaan als investering in de toekomst van onze stad. Auschwitz leert ons namelijk een universele les over de mogelijke gevolgen van discriminatie en uitsluiting. De holocaust is daar één van de meeste afschrikwekkende voorbeelden van. Het doel van deze reis is was dan ook om bewustwording te verhogen rondom antisemitisme, racisme en andere vormen van haat en uitsluiting te vergroten.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 december 2023 Pagina 2 van 4

Ontkenning van de Holocaust is een hardnekkige en venijnige vorm van antisemitisme. Deze vorm van antisemitisme gedijt in een voedingsbodem met een tekort aan historisch bewustzijn. De geschiedenis leert dat in tijden van verwarring en crises, zondebokpolitiek en complotdenken de kop op steekt, niet zelden met het Joodse volk als voornaam doelwit. Antisemitisme komt nooit alleen, maar is meestal onderdeel van een wereld- en mensbeeld dat verdraagzaamheid afwijst, gelijkwaardigheid van mensen ontkent en onderscheid maakt tussen mensen op basis van hun afkomst, identiteit, seksuele voorkeur, levensbeschouwing of anderszins. We zien de Holocaust als moreel ijkpunt die ons leert dat we ons altijd tegen alle vormen van racisme en discriminatie moeten blijven uitspreken. Samenstelling van de groep Antisemitisme komt in alle hoeken en lagen van de samenleving voor. Daarom zijn via diverse netwerken, met belangrijke hulp van de stadsdeelvoorzitters deelnemers uitgenodigd. Zo ontstond een groep van 17 jongvolwassenen uit alle delen van de stad en met verschillende achtergronden qua afkomst, opleiding, levensbeschouwing, etc. We hebben bewust niet gezocht naar deelnemers die al veel wisten over de Holocaust en geen voorwaarden vooraf gesteld om deel te nemen.

De inhoudelijke voorbereiding, vormgeving en begeleiding werd verzorgd door Chantal SuissaRunne (coach trainer en onder andere covoorzitter van Yalla! het landelijke netwerk Joden & moslims) en Jaïr Stranders, docent, theatermaker, artistiek leider Theater na de Dam en voorzitter van het Comité Herdenking Februaristaking. Ook sloot luitenant-kolonel Mostafa Hilali aan als begeleider. Hij is naast zijn militaire loopbaan actief bij maatschappelijke organisaties en initiatieven zoals het Nederlandse Rode Kruis en het online initiatief NietmijnIslam. AT5 en Het Parool deden verslag van de reis. Voorbereiding De reis is georganiseerd in samenspraak met een klankbordgroep van leden uit de joodse gemeenschap en partners in holocausteducatie:  Emile Schrijver, directeur van het Joods Cultureel Kwartier  Jacques Grishaver, voorzitter van het Nederlands Auschwitzcomité  Menno ten Brink, rabbijn van de Liberaal Joodse Gemeenschap  Jaap Meijers, adviseur In 3 middagen is de groep op de reis voorbereid. Tijdens deze middagen heeft de groep geleerd over de geschiedenis van Joods Amsterdam en de Jodenvervolging in Amsterdam. Er zijn bezoeken geweest aan het Joods Museum, Het Holocaust Namenmonument, wandelingen door de oude Joodse buurt en een indrukwekkend gesprek met een overlevende van kamp Bergen-Belsen. De reis De groep bezocht op de eerste dag het Schindler’s Museum in Krakau.

In de voormalige fabriek van Oscar Schindler is een museum ingericht dat vertelt over de bezetting van Krakau door de nazi’s en de Jodenvervolging daar. In de middag maakte de groep rondleiding door de Joodse wijk en andere

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 december 2023 Pagina 3 van 4

delen van de historische binnenstad en in de avond bekeek de groep documentaires over de Holocaust. Ik heb die middag een bezoek gebracht aan de burgemeester van Krakau, Jacek Majchrowski en met hem gepraat over de positie van progressieve steden en onze gezamenlijke deelname aan het International Cities of Refuge Network (ICORN). Ook spraken we over de vooren nadelen van het aantrekken van bezoekers. Op de tweede dag vond het bezoek aan Auschwitz en Birkenau plaats. De indruk die dat bezoek op iedereen heeft gemaakt, wordt goed weergeven in de reportage die AT5 erover maakte. Die is hier te zien: https://www.at5.nl/artikelen/223604/halsema-amsterdam-met-jongeren-naar-auschwitz. Ook Het Parool heeft een mooi verslag gemaakt van het bezoek. Zie: https://www.parool.nl/amsterdam/burgemeester-halsema-op-bezoek-aan-auschwitz-schrikt-vantoegenomen-antisemitisme-kom-op-voor-je-joodse-buren-vrienden-en-stadgenoten~bcc1d5c9/ en https://www.parool.nl/ps/deze-amsterdamse-jongeren-bezochten-kamp-auschwitz-eerst-dachtik-zelf-ook-over-de-holocaust-het-is-niet-gebeurd~b0b42489/ De volgende ochtend werd het formele deel van de reis afgesloten met een groepsgesprek dat nog eens duidelijk maakte hoe zeer het bezoek onze deelnemers had aangegrepen.

Het heeft hen gesterkt in de vastberadenheid om nooit onverschillig te zijn en de bereidheid om zich uit te spreken tegen antisemitisme en alle andere vormen van racisme en discriminatie. Enkele weken na de reis is de groep opnieuw samengekomen. Verschillende deelnemers hebben hierbij aangegeven om in verschillende vormen vervolg te geven aan de reis. Sommigen geven een presentatie op hun school, andere vertellen erover in hun buurthuis. Ook willen veel deelnemers er als groep een vervolg aan geven. Daar gaan ze zelf plannen voor maken. Tot slot Het bezoek heeft op mij een onuitwisbare indruk gemaakt. De confrontatie met de vernederingen, het leed en de ultieme ontmenselijking is aangrijpend. Om deze reis te maken met zoveel verschillende jongeren met een warm hart voor onze stad is zeer hoopgevend.

Met vriendelijke groet,

Femke Halsema burgemeester

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 4 december 2023 Pagina 4 van 4

Bijlage 1 bij het verslag van het bezoek van de burgemeester aan Krakau en Auschwitz Overzicht van de kosten (bij benadering) De reis is bekostigd voor de Burgemeester, 17 jongeren, 3 professionele begeleiders, 1 woordvoerder, 1 medewerker externe betrekkingen en protocol en 2 adviseurs kabinet burgemeester. De kosten zijn gedekt vanuit de reguliere begrotingen voor openbare orde en veiligheid, communicatie, internationale betrekkingen en diversiteit.

Reis/verblijf/lokaal vervoer

27000

educatie, voorbereiding en begeleiding

15000

Gidsen en tickets Krakau en Auschwitz

1700

Diverse overige kosten voorbereiding etc.

3500

totaal

47200

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl