231109 Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost (incl bijlagen).pdf
Tekst van het document
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost Geactualiseerd in oktober 2023
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
1
Colofon / Betrokkenen Locatieonderzoek is opgesteld door de werkgroep bestaande uit: Ruimte en Duurzaamheid Zuidoost planologen, stedenbouwkundigen, supervisors Zuidoost Stadsdeel Zuidoost/Masterplan gedelegeerd opdrachtgever Masterplan, projectleider K&C, projectleider Sociaal Maatschappelijk Vastgoed gebiedsadviseur maatschappelijke voorzieningen Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) kwartiermaker OBA Next Projectmanagement bureau projectmanagers OBA Next
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
3
Inhoud
4
1
Inleiding....................................................................................................................................................... 7
2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
Context & aanleiding................................................................................................................................... 9 Verplaatsing van de Zuidas naar Zuidoost............................................................................................................. 9 Het concept OBA Next.............................................................................................................................................. 9 Een nieuwe plek: veel dezelfde-, maar ook nieuwe ambities......................................................................... 10 Content, place en services..................................................................................................................................... 11 Betekenis voor Zuidoost......................................................................................................................................... 12 Betekenis voor Amsterdam.................................................................................................................................... 12
3 3.1 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.2.4 3.2.5
Proces.........................................................................................................................................................13 Inleiding.................................................................................................................................................................... 13 Toelichting stappen................................................................................................................................................. 13 Stap 1: Opstellen selectiecriteria....................................................................................................................... 13 Stap 2: Longlist..................................................................................................................................................... 14 Stap 3: Selectie shortlist...................................................................................................................................... 15 Stap 4: Verdieping locaties................................................................................................................................. 15 Stap 5: Advies....................................................................................................................................................... 15
4 4.1 4.1.1 4.1.2 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.2.4 4.3 4.3.1 4.3.2 4.3.3 4.3.4
Onderbouwing locaties shortlist...............................................................................................................17 Overkoepelende informatie locaties shortlist.................................................................................................... 17 Maatschappelijke ontwikkeling op lokaal niveau........................................................................................... 17 Impact OBA NEXT op het bibliotheeklandschap in Zuidoost........................................................................ 21 Locatie Anton de Komplein (ArenApoort)........................................................................................................... 25 Context................................................................................................................................................................... 27 Inpassing van het gebouw zelf.......................................................................................................................... 33 Financieel / Proces................................................................................................................................................ 35 Conclusie locatie Anton de Komplein...............................................................................................................
36 Kraaiennest (K-midden).......................................................................................................................................... 38 Context................................................................................................................................................................... 40 Inpassing van het gebouw zelf.......................................................................................................................... 45 Financieel / Proces................................................................................................................................................ 47 Conclusie locatie Kraaiennest / K-midden....................................................................................................... 48
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
5 5.1
Zwevende functies....................................................................................................................................50 Culturele initiatieven die vooralsnog geen of zeer tijdelijke huisvesting in Zuidoost hebben.................. 50
6 6.1
Belang van co-creatie................................................................................................................................51 Aansluiting bij Masterplan...................................................................................................................................... 51
7
Bronvermelding.........................................................................................................................................51
Bijlagen Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5
Demografische aspecten........................................................................................................................................ 53 Overige voorzieningen per locatie....................................................................................................................... 61 Longlist...................................................................................................................................................................... 62 Bereikbaarheid locaties shortlist........................................................................................................................... 63 Kansenkaart leesvaardigheid................................................................................................................................ 67
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
5
OBA Next
28
29
De bibliotheek is een van de weinige echt openbare publieke plekken die we hebben
Daarom Next, daarom nu De wereld verandert snel
De groeiende stad heeft behoefte aan nieuwe openbare ontmoetingsen ontwikkelplekken
6
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
De meeveranderende bibliotheek
1 Inleiding Op woensdag 25 mei 2022 presenteerden PvdA, GroenLinks en D66 het Amsterdamse Collegeakkoord 2022 – 2026. In het kader van het ‘ongelijk investeren voor gelijke kansen’ heeft het Amsterdamse college besloten de nieuwe locatie voor de OBA Next te verplaatsen van de Zuidas naar stadsdeel Zuidoost. Na deze bestuurlijke keuze voor Zuidoost volgt de zoektocht naar de meest geschikte locatie binnen het stadsdeel. De resultaten en conclusies van deze zoektocht leest u hier terug. Dit product is opgesteld ten behoeve van de bestuurlijke besluitvorming door het college voor de locatiekeuze OBA Next en is een geïntegreerd onderzoek uitgevoerd door de multidisciplinaire werkgroep OBA Next, waarvan de samenstelling vermeld staat in het colofon. De stuurgroep heeft ervoor gekozen om dit locatieonderzoek niet te voorzien van een hoofdconclusie, om zo de geformuleerde nuances in de deelconclusies te behouden. De werkgroep wil de lezer erop attenderen dat een belangrijk criterium, namelijk ‘draagvlak’ niet is meegenomen in de analyses. Met het criterium draagvlak wilde de werkgroep onderzoeken wat de verwachten reactie is vanuit nabijgelegen gevestigde organisaties en initiatieven, de bewoners en overige stakeholders per locatie. Voor beide locaties is er geen draagvlakmeting verricht en heeft er ook geen participatie plaatsgevonden.
De werkgroep was ervan bewust dat dit een inschatting
zou betreffen gebaseerd op aanwezige gebiedskennis of op gevoel van de werkgroepleden. Een paar werkgroepleden hebben gesprekken gevoerd met enkele bestaande organisaties die in de buurt van de locaties gevestigd zijn. Hun reactie was heel positief. Echter, de brede representatieve reactie vanuit deze hoek voor de komst van OBA Next in deze specifieke omvang is niet bekend. Voor beide locaties, zowel Anton de Komplein als Kraaiennest, is er wel een positieve houding ten aanzien van het toevoegen van een culturele functie met stedelijke bereik vanuit bewoners te verwachten. Vanuit meerdere invalshoeken (OBA, planologie (R&D), Stadsdeel/Masterplan, Kunst en Cultuur en Onderwijs) wordt een advies aan de stuurgroep geformuleerd. Het advies is geen onderdeel van dit boek. Vanuit Gemeentelijk Vastgoed is de vraag gekomen om te kijken naar de mogelijkheden om binnen het gebouw OBA Next een ruimte met een andere maatschappelijke functie van kleine omvang op te nemen. Deze vraag is nu nog niet in de verkenning meegenomen. Ambtelijke opdrachtgever: Max van Engen Gebruiker gebouw OBA Next: Openbare bibliotheek Amsterdam, is verantwoordelijk voor programmering en exploitatie
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
7
OBA Next
Welkom bij OBA Next
12
Kom je verwonderen, vooruit kijken en bouw zelf aan de toekomst op de manier die bij jou past. 8
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
13
2 Context & aanleiding 2.1
Verplaatsing van de Zuidas naar Zuidoost
De afgelopen jaren is gewerkt aan een laboratorium voor de bibliotheek van de toekomst, de OBA Next, aan de Zuidas. In mei 2022 besloot het nieuwe college van B&W van de gemeente Amsterdam om OBA Next niet op de Zuidas, maar in Amsterdam Zuidoost te realiseren. Het college is van mening dat Zuidoost de ideale plek is voor de nieuwe ‘bibliotheek van de toekomst’. Deze wijziging past bij de ambitie van het College om de kansenongelijkheid binnen de gemeente te verkleinen. De komst van OBA Next naar Zuidoost past ook goed bij de ambities uit het Masterplan Zuidoost. OBA Next heeft de potentie om wezenlijk bij te dragen aan de verbetering van het toekomstperspectief voor jeugd en het duurzaam verbeteren van de veiligheid en leefbaarheid in het stadsdeel. Het collegebesluit stelt de gemeente en de OBA voor een majeure operatie. De reeds in gang gezette aanbesteding op de Zuidas is ingetrokken, het kredietbesluit moet opnieuw worden ingediend en er dient een geschikte locatie te worden gevonden in Zuidoost. Pas daarna kan met een nieuw aanbestedingstraject voor een ander gebouw voor OBA Next gestart worden. Maar de verplaatsing biedt ook mooie kansen. Zo ontstaat er de mogelijkheid om de oorspronkelijke uitgangspunten en invulling van OBA Next te herijken en aan te passen aan de veranderde context. Zuidoost is wezenlijk anders dan Zuidas.
Er is al veel werk verricht en het proces hoeft niet op alle punten vanaf nul te starten. De verplaatsing biedt kans om het concept nog
beter te laten aansluiten op de veranderende samenleving en op demografische, economische en technologische ontwikkelingen die van invloed zijn op de manier waarop we leren, werken, consumeren en samenleven. Deze snel gaande ontwikkelingen leiden namelijk tot de noodzaak tot meebewegen en stellen nieuwe vragen over de rol van de bibliotheek. Door middel van OBA Next wordt gewerkt aan de bibliotheek van de toekomst: een bibliotheek nieuwe stijl: van-, voor- en met alle Amsterdammers.
2.2
Het concept OBA Next
Om in de toekomst relevant te blijven moeten bibliotheken zich continu aanpassen aan veranderende behoeften, nieuwe maatschappelijke vraagstukken en aan digitale ontwikkelingen. Dit betekent dat bibliotheken zich voortdurend moeten heroriënteren en vernieuwen om niet aan betekenis voor de stad en haar inwoners te verliezen. Verandert de stad, dan verandert de bibliotheek en vice versa. Continue innoveren is een vereiste: van gebouw, platform en collectie, tot en met het programma, de activiteiten en manieren van samenwerking. De kern van OBA Next is het ontwikkelen van een bibliotheek van- en voor de toekomst. De plannen voor OBA Next verenigen drie ambities: 1. Het toekomstbestendig maken van het concept ‘bibliotheek’, 2. Het creëren van een laagdrempelig, toegankelijk openbaar hart voor Zuidoost; 3. Het maken van een plek voor innovatie, ontwikkeling en inspiratie voor alle Amsterdammers. Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
9
Met OBA Next wil OBA ervoor zorgen dat ook over vijf, tien of vijftig jaar informatie, kennis, inspiratie en talentontwikkeling gelijk beschikbaar en relevant is en blijft voor alle inwoners van Amsterdam. Hiervoor is een toekomstgerichte bibliotheek nodig. Een bibliotheek waar je leert – op de manier die bij je past -over jezelf, over anderen en over de toekomst. Waar je de steun krijgt om je staande te houden en je verder te ontwikkelen in de (steeds verder digitaliserende) informatiesamenleving. Waar je wordt aangezet om samen met anderen aan nieuwe toekomsten te bouwen.
10
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
2.3
Een nieuwe plek: veel dezelfde, maar ook nieuwe ambities
Veel ambities blijven met de nieuwe plek onveranderd. OBA Next blijft een publiek toegankelijk gebouw in dienst van de stad en innovatie blijft een belangrijk thema voor het concept. Hoe ziet de wereld van morgen eruit en wat is in die veranderende situatie de betekenis van een bibliotheek? OBA Next wordt ook in Zuidoost een grootstedelijke bibliotheek van wereldformaat, die uitblinkt op het gebied van innovatie, digitalisering en duurzaamheid. OBA Next wordt een voorziening die op een goede en breed toegankelijke plek landt en waar alle Amsterdammers zich welkom voelen om er te leren, te ontmoeten, nieuwe dingen te ontdekken en samen aan de toekomst te bouwen. Wat wel verandert is de inbedding in Zuidoost. Een bibliotheek kan alleen van betekenis zijn als het gedragen, erkend en ondersteund wordt door de omringende gemeenschap. Die gemeenschap is in Zuidoost wezenlijk anders dan op de Zuidas. Zuidoost heeft een rijk cultureel landschap, veel actieve communities en veel betrokken en actieve bewoners die niets dan het beste met het stadsdeel voor hebben. Actieve participatie met bewoners is daarnaast één van de speerpunten van het Masterplan Zuidoost. OBA Next in stadsdeel Zuidoost kan alleen slagen als er succesvol wordt samengewerkt met de aanwezige partijen en gedragen wordt door de gemeenschap van Zuidoost.
Co-creatie moet dus in de genen zitten van OBA Next: van de start van het gebouw tot aan het runnen van de organisatie. Gebruikers zijn de kracht van OBA Next. Dit betekent dat er actief verbinding zal worden gezocht met partners in Zuidoost in alle fases van de totstandkoming en realisatie van OBA Next.
2.4
Content, place en services
Het mini-symposium ‘Toekomst van de bibliotheek’, dat op 26 september 2022 in de OBA op het Oosterdokseiland plaatsvond is een bron van inspiratie geweest voor het zoekproces naar de meest geschikte locatie in Zuidoost. Hoofdspreker tijdens het symposium was Tommi Laitio, verbonden aan de Bloomberg John Hopkins University en voormalig directeur van een brede beleidsafdeling van de stad Helsinki. Laitio introduceerde een model waarop hij promoveert, waarmee de belangrijkste succesfactoren voor een bibliotheek uiteengezet worden. Hiervoor gebruikte hij de analogie van een Fins design krukje (van de ontwerper Alvar Aalto) , bestaande uit drie gelijkwaardig belangrijke poten Drie ‘poten’ voor de OBA Next Content: De inhoud van de bibliotheek. Er moet iets zijn om te ervaren. Dat kunnen boeken zijn, archieven, collecties die worden ontsloten voor publiek, informatie over voedsel produceren, naaimachines om je broek te repareren etc. Place: Wat voor plek kan de bibliotheek zijn? Dit hangt samen met de buurt en de context. Zij kunnen afhankelijk van de lokale behoeften een motor voor economische ontwikkeling zijn, in een andere context een plek met openbare ruimte waar groente verbouwd wordt of een verschijningvorm kennen van laagdrempelige kiosken waar langslopende bezoekers gratis boeken kunnen vinden. Services: de diensten die de bibliotheek aanbiedt.
Op welke behoefte de bibliotheek inspeelt, is bepalend voor het publiek en voor het democratisch profiel van de bibliotheek. Bijvoorbeeld een bibliotheek die (online) de ontmoeting tussen kinderen en hun ouder in
de gevangenis faciliteert, en de bibliotheek die gericht informatie en ondersteuning bood bij vraagstukken over mensenrechten. De kernboodschap van het verhaal is dat bibliotheken conceptueel niet inwissel- en/of kopieerbaar zijn. De plek waar de bibliotheek landt, bepaalt hoe de drie ‘poten’ geladen worden. Een succesvolle bibliotheek speelt in op de lokale omstandigheden en behoeften. Concreet voor OBA Next betekent dit dat de keuze voor de locatie op de Zuidas naar een nieuwe plek in Zuidoost verstrekkende gevolgen heeft voor zowel de inhoud en programmering, als het gebouw. Die verschillen zijn er ook tussen de verschillende locaties binnen Zuidoost: een keuze voor locatie A betekent een andere lading en invulling van het concept OBA Next dan een keuze voor locatie B of C. OBA Next vraagt dus om een gebouw (of gebouwen) die toevallige ontmoetingen en verbindingen mogelijk maakt Een plek waar je gemakkelijk in en uit kan lopen, waar er kans is op een gesprek, ruimtes waar je kan kiezen tussen staan of zitten, waar beweging mogelijk is, waar veel licht is en een akoestiek die het mogelijk maakt om zowel geluid te maken als stil te zijn. Er moeten tegelijkertijd meerdere, verschillende activiteiten kunnen plaatsvinden die uitnodigen tot ontmoeting maar daar niet toe verplichten.
Toevallige ontmoetingen lijken het best tot stand te komen op een plek die ruimte biedt voor eigen invulling, terwijl er wel sprake is van een gedeelde herkenbare basis met een duidelijke identiteit.
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
11
2.5
Betekenis voor Zuidoost
Met OBA Next krijgt Amsterdam Zuidoost er een grootstedelijke ontwikkel- en ontmoetingsplek bij. Dat is een mooie ontwikkeling en ook belangrijk voor het stadsdeel, want Zuidoost is flink in ontwikkeling en krijgt een fundamenteel ander gezicht. Er worden tot 2050 ca. 40.000 woningen gebouwd, er komen rond de 30.000 extra werkplekken bij en op heel veel plekken gaat de openbare ruimte op de schop. Bij een stadsdeel even groot als Haarlem, dat op binnen enkele decennia zal verdubbelen in inwonersaantal van 90.000 naar 160.000, hoort een bijpassend niveau van voorzieningen. Op dit moment scoort Zuidoost op veel maatschappelijke en economische thema’s laag. Zuidoost is een stadsdeel waar 35% procent van de kinderen in armoede opgroeien, waar veel bewoners gevoelens hebben van onveiligheid en waar velen zich onvoldoende gehoord en gezien voelen. Een kind dat geboren wordt in Zuidoost heeft beduidend minder kansen dan jongeren uit andere stadsdelen. Een bibliotheek van de toekomst is dus juist in Zuidoost op zijn plaats. OBA Next kan een plek worden waar Zuidoost trots op kan zijn en die past bij de lokale, culturele identiteit van het stadsdeel: een plek waar ook andere Amsterdammers graag voor naar Zuidoost komen. De komst van OBA Next biedt een mooie kans om Zuidoost en de rest van Amsterdam aan elkaar te hechten.
2.6
Betekenis voor Amsterdam
De komst van OBA Next naar Zuidoost past bij de ambitie van de gemeente om Amsterdam als meerkernige stad te ontwikkelen. Om deze ambitie kracht bij te zetten en daadwerkelijk wat druk van de binnenstad te halen, past het om een aantal stadsverzorgende 12
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
voorzieningen in of rondom zogenoemde subcentra te vestigen. Zuidoost is dankzij het goede metro- en treinnetwerk goed te bereiken vanuit het centrum en diverse andere stadsdelen. De hoofdvestiging van de openbare bibliotheek op Oosterdokseiland is in betrekkelijk korte tijd een zeer geliefde voorziening voor de stad geworden. OBA Next wordt een gebouw van minder vierkante meters dan de hoofdvestiging, maar wordt door de combinatie van verschillende functies en programma’s mogelijk een nog rijker gebouw. De betekenis voor de stad is significant. Er zijn veel nationale en internationale voorbeelden te vinden waarbij de nieuwe bibliotheek in korte tijd tot een nieuw icoon is geworden: soms van internationale allure.
3 Proces 3.1
Inleiding
Zuidoost is een omvangrijk stadsdeel met voor Amsterdamse begrippen relatief veel ontwikkelruimte. Dit maakt dat er veel potentiële ontwikkellocaties te vinden zijn waar OBA Next theoretisch kan landen. De hier voorgestelde keuze is een proces van trechteren geworden. De stappen die zijn gezet en die nog gezet gaan worden, zijn Stap 1 Stap 2 Stap 3 Stap 4 Stap 5
Stap 6 Stap 7 Stap 8
Bepalen van selectiecriteria: wat zijn de belangrijkste voorwaarden die gesteld worden aan een locatie? Opstellen van een longlist van alle (min of meer) mogelijk ontwikkellocaties in Zuidoost Het beoordelen van de longlist om tot een shortlist van locaties te komen Het verder uitdiepen van de overgebleven locaties op de shortlist Vanuit meerdere invalshoeken wordt een advies aan stuurgroep geformuleerd. Formuleren van een integraal advies van de Werkgroep (zie Colofon) aan de Stuurgroep. Advies van de Stuurgroep aan het college van B&W Advies van het Dagelijkse Bestuur Zuidoost aan het college van B&W Bekrachtiging locatiekeuze door het college van B&W
3.2
Toelichting stappen
3.2.1 Stap 1: Opstellen selectiecriteria De Werkgroep heeft een groot aantal selectiecriteria geformuleerd waar de gewenste locatie idealiter in min of meerdere mate aan moet voldoen. Deze selectie criteria laten zich in categorieën vatten: a. Context b. Gebouw c. Proces / financieel a. Context De selectiecriteria die vallen onder het kopje context beschrijven het type omgeving waar de OBA Next voor de betreffende locatie in terecht komt. Alle maatschappelijke voorzieningen zoals cultuur, onderwijs, buurtvoorzieningen, sport en tuinen zijn meegenomen. Tuinen en sport zijn niet expliciet benoemd in de onderbouwing van de shortlist, onderling de locaties waren er geen noemenswaardige verschillen. • • •
Welke andere functies zijn er in de directe omgeving en welke kansen biedt dit voor samenwerking en/of synergie? Hiërarchie: is de plek bijvoorbeeld vooral een buurtplek, of heeft hij ook een stedelijke of zelfs regionale betekenis, of kan hij die krijgen? Levendigheid / serendepity: hoe levendig is de plek? En in hoeverre kan OBA Next op deze specifieke plek rekenen op bezoekers die ‘toevallig’
Dit boek is resultaat van stap 4. Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
13
• •
in de buurt zijn en zodoende potentieel bezoeker worden? Bereikbaarheid: hoe is de bereikbaarheid binnen Zuidoost en vanuit de stad, regio en verder? Zowel per fiets als met het openbaar vervoer. De sociale context: hoe ziet de omgeving er qua leeftijdsopbouw, inkomen en opleiding uit? Hoe is het veiligheidsgevoel per locatie?
b. Gebouw Het gebouw zelf moet aan een aantal randvoorwaarden (kunnen) voldoen. Deze randvoorwaarden zijn mede gebaseerd op basis van (inter)nationale, vergelijkbare projecten die als referentie kunnen dienen. • Volume: 8.500 m2 BVO groot , waarvan minstens 3.000 m2 op de begane grond. Past het volume en de footprint op de beoogde locatie? En zo niet, waar ligt dan de ondergrens van wat wél inpasbaar zou zijn? • Buitenruimte: is er voldoende openbare ruimte aanwezig rondom het gebouw, zodat deze openbare ruimte mee geprogrammeerd kan worden. • Kansen voor versterken binnen/buiten ruimte zodat er mogelijkheden ontstaan voor tussenruimtes, open pleinen en afgedekte ‘inside outside’ plaatsen, om te zorgen dat er meer tijd buiten kan worden doorgebracht. Zo kan er een geleidelijke, zachte overgang ontstaan van binnen naar buiten, van open tot besloten, zowel ruimtelijk als programmatisch. • Zichtbaarheid: is het gebouw goed zichtbaar, voor bezoekers c. Proces / financieel Op geen enkele plek in Zuidoost is tot dusver rekening gehouden met de komst van een dergelijke voorzie14
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
ning. Onder dit kopje wordt beschreven of en hoe de inpassing van OBA Next past in het eventueel lopende planproces. We onderscheiden daarbij: • Eigendomssituatie en ruimteclaims: is de grond in eigendom van de gemeente? Zijn erfpacht- of ontwikkelrechten vergeven? • Financieel: wat is de inschatting van de financiële consequenties die bij een specifieke locatiekeuze horen? • Planning: wat is een realistische planning per locatie? 3.2.2 Stap 2: Longlist Het opstellen van een longlist aan de hand van de selectiecriteria was de logische vervolgstap. Uitgangspunt bij het opstellen van de longlist was om ‘outside the box’ te denken. In de uitgebreide lijst aan locaties zijn ook plekken meegenomen met de nodige beperkingen en/of uitdagingen. Op de longlist zijn ook locaties te vinden die heel perifeer liggen, buiten de gemeentegrenzen liggen (gemeente Ouder-Amstel: De Nieuwe Kern) en locaties waar het planproces al een behoorlijk eind onderweg is. De integrale studie Longlist OBA Next is als bijlage (Bijlage 3) aan dit rapport toegevoegd.
3.2.3 Stap 3: Selectie shortlist De verschillende longlistlocaties zijn uitvoerig verkend, bezocht en onderzocht door leden van de Werkgroep. Individueel hebben alle werkgroepleden een top-3 van favoriete, meest waarschijnlijke locaties opgesteld. Hieruit kwam een overduidelijke voorkeur voor drie locaties naar voren: H-Midden, K-Buurt en het Anton de Komplein. Locatie Heesterveld is in de verdere analyses niet meegenomen. Het ontwikkelproces voor woningbouw op de plaats van de Hakfort garage is te ver gevorderd om hier de realisatie van OBA Next in mee te nemen. De stuurgroep concludeert op basis van deze informatie dat het niet zinvol is de locatie Heesterveld verder te betrekken bij de definitieve afwegingen.
3.2.4 Stap 4: Verdieping twee locaties Voor de shortlistlocaties zijn een aantal specifieke criteria verder uitgediept en is meer informatie verzameld. Er heeft een stedenbouwkundige verdiepingsslag plaatsgevonden: hoe verhoudt het gevraagde volume zich tot de twee verschillende locaties? Door dit 2- en 3-dimensionaal te verbeelden ontstaat meer gevoel en een duidelijker beeld van wat de komst van de OBA Next ruimtelijk impliceert voor de locaties. 3.2.5 Stap 5: Advies Vanuit meerdere invalshoeken (OBA, planologie (R&D), Stadsdeel/Masterplan, Kunst en Cultuur en Onderwijs) wordt een advies aan stuurgroep geformuleerd. Het advies is geen onderdeel van dit boek.
Deze locaties liggen allemaal ‘ten oosten’ van het spoor: de locaties die zich in de grote gebiedsontwikkeling bevinden (Amstel III, ArenAPoort West en De Nieuwe Kern) zijn zonder veel discussie afgevallen. Voornamelijk omwille van de betekenis voor het stadsdeel, de inbedding in de bestaande gemeenschappen en communities in Zuidoost en de bestaande aanwezigheid van potentiële samenwerkingspartners. De Stuurgroep is op 29 november 2022 geïnformeerd over deze eerste schifting in locaties en onderschrijft en steunt de keuze van de Werkgroep.
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
15
Anton de Komplein
• 16
kaart 1 2 locaties op de kaart van Amsterdam met trein en metrolijnen Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
Kraaiennest
4 Onderbouwing locaties shortlist In dit hoofdstuk vindt een verdieping op de twee genoemde locaties plaats, overkoepelend en per locatie.
4.1
In subhoofdstuk 4.1. staat de overkoepelende informatie voor alle 2 de locaties, voor een beter overzicht en ter aanvullening op subhoofdstuk 4.2.
4.1.1
In hoofdstuk 4.2 wordt per locatie de implicaties voor een keuze voor de betreffende plek beschreven, zowel voor de OBA als voor de plek zelf. Verder worden de ruimtelijke en sociale context van de locaties beschreven. Ook wordt uitgebreider ingegaan op haalbaarheid en planning. Per locatie wordt eerst een beschrijving gegeven. Daarna wordt per locatie in een korte analyse aangegeven waarom de locatie wel en waarom de locatie minder of niet een goede plek zou zijn voor OBA Next.
Overkoepelende informatie locaties shortlist
Maatschappelijke ontwikkeling op lokaal niveau In dit subhoofdstuk worden overige overkoepelende thema’s behandeld, waaronder: levendigheid rondom de locaties, af te lezen op kaart 2, bereikbaarheid, onderwijs en demografie. Ligging van de shortlist locaties in Amsterdam Zie kaart 1 op de vorige pagina. Levendigheid Zie kaart 2 op de volgende pagina’s.
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
17
Onderwijs
Bestaand Activiteiten en Ontmoeting
Kunstuitleen - Galerie - Broedplaats
Detailhandel
Parkeren
Horeca
Religie
Onderwijs
Sport
Kunstuitleen - Galerie - Broedplaats
Bioscoop - Theater
Parkeren Activiteiten en Ontmoeting Religie Detailhandel Sport Horeca Bioscoop - Theater Onderwijs Zorg Kunstuitleen - Galerie - Broedplaats Kraaiennest Markt Parkeren
Zorg
Bestaand
Anton de Komplein
Bestaand Activiteiten en Ontmoeting
Ambitie
Bestaand Bestaand
18
Sport
Horeca Horeca
Bioscoop - Theater
Onderwijs Onderwijs
Zorg
Kunstuitleen--Galerie Galerie--Broedplaats Broedplaats Kunstuitleen
Markt
Religie Religie
Metrolijnen
Voetgangers gebieden Zorg
Metro-entree
Treinlijnen Markt
Regionale buslijnen
OV knooppunt Metropolitaan fietsnetwerk Metrolijnen Hoofdroutes fiets Metro-entree Hoofdroutes voetgangers Regionale buslijnen Voetgangers gebieden GVB buslijnen Treinlijnen Bushalte OV knooppunt
GVB buslijnen
Metrolijnen
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost Metropolitaan fietsnetwerk Hoofdroutes fiets
Bushalte
Ambitie Optie locatie OBA/next
Fiets Hoofdnet uitbreiding Veilige routes
• Bushalte Veilige routes
Detailhandel Detailhandel
Parkeren Parkeren
Hoofdroutes Bioscoop -voetgangers Theater
Kunstuitleen - Galerie - Broedplaats
Religie
Voetgangers gebieden
OV knooppunt
GVBHoofdnet buslijnenuitbreiding Fiets
Activiteitenen enOntmoeting Ontmoeting Activiteiten
Hoofdroutes voetgangers
Hoofdroutes fiets Sport
Onderwijs
Parkeren
Hoofdroutes fiets
Treinlijnen
Regionale buslijnen
Horeca
Metropolitaan fietsnetwerk
Metropolitaan fietsnetwerk Religie
Metro-entree Optie locatie OBA/next
Detailhandel
Markt
Nieuwe voetgangers gebieden Looproute van station naar OBA/Next Nieuwe locatie Buurtkamer
kaart 2 2 locaties op de kaart Nieuwe van Zuidoost met voorzieningen locatie Jongeren centrum
AmbitieNieuwe voetgangers gebieden
Nieuwe locatie Cultuur/creatief Cluster
Looproute van station naar OBA/Next Optie locatie OBA/next Nieuwe locatie Buurtkamer
Nieuwe locatie Basisschool
Nieuwe locatie Jongeren centrum Fiets Hoofdnet uitbreiding Nieuwe locatie Cultuur/creatief Cluster Veilige routes Nieuwe locatie Basisschool Nieuwe voetgangers gebieden Nieuwe locatie Voorgezet Onderwijs Looproute van station naar OBA/Next Nieuwe locatie sport Nieuwe locatie Buurtkamer
Nieuwe locatie sport
Nieuwe locatie Voorgezet Onderwijs
Nieuw locatie Zorginstelling Nieuwe locatie Huis van de wijk
Bestaand Activiteiten en Ontmoeting
Bestaand
Onderwijs
Detailhandel Activiteiten en Ontmoeting Horeca Detailhandel Onderwijs Horeca Kunstuitleen - Galerie - Broedplaats Onderwijs Parkeren Kunstuitleen - Galerie - Kraaiennest Broedplaats in. Religie 1m Parkeren Sport Religie Bioscoop - Theater Sport Zorg Bioscoop - Theater Markt Zorg
Kunstuitleen - Galerie - Broedplaats
Metropolitaan fietsnetwerk Markt
Parkeren
Hoofdroutes fiets Metropolitaan fietsnetwerk Hoofdroutes voetgangers Hoofdroutes fiets Voetgangers gebieden Hoofdroutes voetgangers Treinlijnen Voetgangers gebieden OV knooppunt Treinlijnen Metrolijnen OV knooppunt Metro-entree Metrolijnen Regionale buslijnen Metro-entree GVB buslijnen Regionale buslijnen Bushalte GVB buslijnen
.
in Bestaand 1m
15
Activiteiten en Ontmoeting
n.
mi
Anton de Komplein
Detailhandel Horeca
Bestaand Activiteiten en Ontmoeting
Religie
Detailhandel
Sport
Horeca
Bioscoop - Theater
Onderwijs
Zorg
Kunstuitleen - Galerie - Broedplaats
3
n. mi
Markt
Parkeren
Metropolitaan fietsnetwerk
Religie
Hoofdroutes fiets
Sport
Hoofdroutes voetgangers
Bioscoop - Theater
Voetgangers gebieden
Zorg
Treinlijnen
BestaandMarkt
OV knooppunt
Metropolitaan fietsnetwerk Activiteiten en Ontmoeting
Metrolijnen
Hoofdroutes fiets Detailhandel
Metro-entree
Horeca Hoofdroutes voetgangers
Regionale buslijnen
Onderwijs Voetgangers gebieden
GVB buslijnen
Kunstuitleen Treinlijnen - Galerie - Broedplaats
Bushalte
Parkeren OV knooppunt Religie Metrolijnen
•
Ambitie Optie locatie OBA/next
Bestaand Activiteiten en Ontmoeting Detailhandel Horeca Onderwijs Kunstuitleen - Galerie - Broedplaats Parkeren Religie Sport Bioscoop - Theater Zorg Markt Metropolitaan fietsnetwerk Hoofdroutes fiets Hoofdroutes voetgangers Voetgangers gebieden Treinlijnen OV knooppunt Metrolijnen
Ambitie kaart 3 2 Bushalte locaties op de kaart van Zuidoost met looproutes vanuit metro en bus Metro-entree Ambitie Optie locatie OBA/next Optie locatie OBA/next Fiets Hoofdnet uitbreiding
Regionale buslijnen GVB buslijnen Bushalte
Veilige routes Ambitie Fiets Hoofdnet uitbreiding Nieuwe voetgangers gebieden Veilige routes Optie locatie OBA/next Looproute van station naar OBA/Next Nieuwe voetgangers gebieden Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost 19 Nieuwe locatie Buurtkamer Looproute van station naar OBA/Next Fiets Hoofdnet uitbreiding Nieuwe locatie Jongeren centrum Nieuwe locatie Buurtkamer
Bereikbaarheid De afdeling Beeld en Data van R&D heeft met cijfers en kaarten de bereikbaarheid van de twee locaties in de shortlist in beeld gebracht. Het volledige materiaal met toelichting kunt u vinden in bijlage 4.
Hierna volgt samengevat tekst van bijlage 4.. Samenvatting en conclusies De bereikbaarheid, uitgedrukt in bewoners die de locaties binnen een bepaalde hoeveelheid tijd en per modaliteit kunnen bereiken,is in nevenstaande tabel verzameld. Voor de bereikbaarheid te voet binnen 10 minuten, scoort Kraaiennest veruit het beste. Voor het aantal bewoners op 20 minuten loopafstand heeft het Anton de Komplein de hoogste cijfers.
Aantal personen (bewoners) dat binnen een bepaalde hoeveelheid tijd OBA Next kan bereiken, per locatie en vervoermiddel locatie Kraaiennest
Anton de Komplein
20
lopen
fiets
auto
OV
45 minuten
776.890
5.246.215
755.945
30 minuten
365.995
2.859.240
188.790
65.660
136.310
17.260
45 minuten
865.590
5.370.645
681.065
30 minuten
480.645
2.903.035
149.960
84.850
170.070
9.990
20 minuten
30.275
10 minuten
13.485
20 minuten
36.835
10 minuten
8.170
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
Qua fietsbereikbaarheid is het Anton de Komplein binnen 10, 30 én 45 minuten bereikbaar door de hoogste aantallen bewoners. De verschillen tussen de locaties worden kleiner naarmate de fietstijd toeneemt. Het Anton de Komplein profiteert ervan dat het het dichtste bij de andere wijken van Amsterdam ligt. Wat betreft autobereikbaarheid is er tussen de locaties vooral verschil op de korte afstand, binnen 10 minuten. Dan heeft het Anton de Komplein het grootste bereik. De verschillen tussen de locaties worden relatief gezien kleiner met het toenemen van de reistijd. Het ov geeft een gedifferentieerd beeld. Het Anton de Komplein ligt het verst van de metro en dat wordt niet helemaal goed gemaakt door de nabijheid van station Bijlmer Arena: Het verschil is het grootst bij de bereikbaarheid in 10 minuten, daarna worden de verschillen kleiner. Kraaiennest heeft binnen 10 minuten veruit de beste ov-bereikbaarheid. Dat zijn bewoners uit de directe omgeving (Bijlmer oost).
Als we naar de absolute aantallen kijken, is het bereik (= mensen die de OBA Next kunnen bereiken binnen x- aantal minuten) met de auto uiteraard veruit het grootst. Een goede tweede in absolute aantallen is de fiets, die een bereik heeft dat 2,5 tot 5 maal hoger is dan het ov. De modaliteiten verschillen veel in absolute aantallen. Daardoor is het eindbeeld van de totale bereikbaarheid genuanceerd. In tien minuten kunnen vanuit Kraaiennest met ov veruit de meeste mensen worden bereikt. Voor alle locaties geldt echter dat binnen 10 minuten ook met het ov alleen bewoners uit de directe omgeving (bijvoorbeeld voor Kraaiennest Bijlmer oost) bij OBA Next zijn. In alle tijdseenheden is het ov-bereik van de locatie Anton de Komplein minder dan van Kraaiennest. Dat wordt kwantitatief meer dan gecompenseerd door het aantal mensen dat OBA Next per fiets kan bereiken.
Sociale context / demografie Er zijn geen noemenswaardige verschillen in leeftijdsopbouw, inkomen, opleidingsniveau, laaggeletterdheid en veiligheidsniveau tussen de 2 locaties. Zie bijlage 1 voor een uitgebreide onderbouwing met tabellen en grafieken. In bijlage 5 is de kansenkaart leesvaardigheid voor heel Amsterdam te vinden. 4.1.2
Impact OBA NEXT op het bibliotheeklandschap in Zuidoost
In de nabijheid van Anton de Komplein bevinden zich 10 basisscholen binnen 1 km, scholen voor voortgezet onderwijs , scholen met speciaal onderwijs . Daarnaast staan hier instellingen voor middelbare en hogere beroepsonderwijs (MBO, HBO): ROC van Amsterdam en Hogeschool van Amsterdam .
Impact OBA Next op de bestaande vestigingen in Zuidoost Uitgangspunt van OBA Next is dat het grootstedelijke voorziening is voor alle Amsterdammers, die komt te bestaan naast en verstekend is aan het bestaande vestigingennetwerk van de OBA . Het aantal bestaande OBA locaties in Zuidoost zal dus in stand blijven en aan de hand van de demografische groei waarschijnlijk zelfs uitbreiden. Dit is natuurlijk wel afhankelijk van de aankomende extra rijksbijdrage voor de bibliotheek en de financiële middelen van de OBA zelf. De ambitie is dus dat er in 2030 in totaal 5 OBA locaties zijn, variërend van een extra grote locatie (Next), middelgrote locaties (M) tot kleinere buurtvestingen (S). Een aantal dat past bij de bevolkingsprognoses in Zuidoost, de ambitie van de OBA en de behoefte van de inwoners. Streven is om in al deze vestigingen de vloer te delen met ten minste 1 samenwerkingspartner, zoals bijvoorbeeld nu Imagine IC aan het Bijlmerplein
In de nabijheid van Kraaiennest/K-midden bevinden zich 6 basisscholen binnen 1 km, scholen met speciaal onderwijs, voortgezet onderwijs.
Afhankelijk van de keuze van de locatie voor OBA Next zullen wel de volgende verplaatsingen plaatsvinden: -> Indien OBA Next op het Anton de Kom plein komt zal OBA Bijlmerplein (L) verhuizen als M vestiging naar de
Onderwijs Zowel de locatie Anton de Komplein als locatie Kraaiennest zijn omringd door scholen met diverse onderwijstypes.
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
21
K-Buurt. In dat geval wordt ook een kleine (S) vestiging in Amstel III geopend. -> Indien OBA Next in de K-Buurt komt blijven de bestaande vestigingen gehandhaafd, wel wordt de vestiging aan het Bijlmerplein dan verkleind en zal er hierdoor een nieuwe S vestiging komen in Amstel 3. Dit is schematisch in beeld gebracht in de onderstaande tabel en te zien op de bijbehorende kaartjes. Leeswijzer De volgende paragrafen zijn een vergelijking tussen de locaties Anton de Komplein en Kraaiennest.
OBA vestigingen per scenario OBA Next Ganzenhoef Reigersbos Bijlmerplein Anton de K-buurt Amstel 3 Komplein Anton de Komplein
S
M
-
Next
M
S
K-buurt
S S
M M
M L
-
Next
S -
Huidige situatie
22
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
-
•
Huidige scenario
•
Scenario Anton de Komplein
•
Scenario K-Buurt
24
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
4.2
•
Locatie Anton de Komplein (ArenApoort)
Inpassing van de OBA Next (8500m2 bvo) op Anton de Komplein; deze studie is geen ontwerp van het gebouw Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
25
Bestaand Activiteiten en Ontmoeting Detailhandel Horeca Onderwijs Kunstuitleen - Galerie - Broedplaats Parkeren Religie Sport Bioscoop - Theater Zorg
OBA Bijlmerplein Imagine IC
Markt Metropolitaan fietsnetwerk Hoofdroutes fiets Hoofdroutes voetgangers Voetgangers gebieden Treinlijnen
Foundation Oscam New Metropolis
Bijlmer Park Theater
OV knooppunt Metrolijnen
Kwakoe Festival
Metro-entree Regionale buslijnen GVB buslijnen Bushalte
Ambitie Optie locatie OBA/next
Fiets Hoofdnet uitbreiding Veilige routes Nieuwe voetgangers gebieden Looproute van station naar OBA/Next
•
Kaart 4 Functies rondom locatie Anton de Komplein
Nieuwe locatie Buurtkamer Nieuwe locatie Jongeren centrum Nieuwe locatie Cultuur/creatief Cluster Nieuwe locatie Basisschool Nieuwe locatie Voorgezet Onderwijs Nieuwe locatie sport Nieuw locatie Zorginstelling Nieuwe locatie Huis van de wijk
26
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
Het Anton de Komplein ligt in Bijlmer centrum, in de wijk Amsterdamse Poort e.o., en in de buurt: Amsterdamse Poort. Qua ruimtelijke planvorming valt het Anton de Komplein onder het projectgebied ArenApoort. 4.2.1 Context Omgeving/context Het Anton de Komplein is het grote marktplein aan de oostzijde van Amsterdamse Poort. Twee dagen per week wordt het plein voor de markt gebruikt, de overige dagen is het plein grotendeels ongebruikt. Aan het Anton de Komplein zijn diverse publieke functies op stadsdeelniveau gelegen: het stadsdeelkantoor, het Bijlmersportcentrum (met zwembad), het Bijlmerparktheater en het Centrum voor Beeldende Kunsten (CBK) Zuidoost. Het Anton de Komplein is daarmee het (publieke) centrum van Zuidoost: de zogenaamde huiskamer van het stadsdeel. Rondom het plein gaat ruimtelijk veel veranderen: Direct aan het plein is er de bouw van Cluster 6 Synchroon rondom het Bijlmer Sportcentrum (ca 400 woningen, horeca en maatschappelijke voorzieningen aan het plein) en de transformatie van Cluster 7 rondom de Shopperhal (ca 650 woningen, commerciële en maatschappelijke voorzieningen aan het plein). Het Anton de Komplein mist nu een duidelijke afbakening en voelt groot en leeg. Dat verandert door de twee genoemde projecten. Ook verderop in de Amsterdamse Poort verandert er veel door sloop-nieuwbouw en het toevoegen van woningen.
Het voormalige kantoor van ING, het Zandkasteel, is al getransformeerd tot woningen en een nieuwe plek voor de Amsterdam International Community School. Zij verhuizen in de zomer van 2023 hiernaartoe.
Aan de rand van het dichtbijgelegen Nelson Mandelapark worden 700 woningen gebouwd. Het park zelf wordt ook aangepakt. Het sportpark in het park wordt geïntensiveerd en het park zelf wordt vergroend met o.a. meer bomen. In het Nelson Mandelapark vindt jaarlijks het Kwaku festival plaats, met 150.000 bezoekers in vier weekenden. In de nabijheid van Anton de Komplein zijn goed georganiseerde bewonerscommissies aanwezig die actief participeren. De bewoners van Amsterdamse Poort voelen zich betrokken bij hun woonomgeving zoals in doorgelopen participatieprojecten is gebleken. Daaruit kwam o.a. dat de bewoners van Amsterdamse Poort graag meer culturele voorzieningen in de oostelijke gedeelte van ArenaPoort zien. Omgevingsvisie De Amsterdamse Poort wordt in de Omgevingsvisie als voorbeeld genoemd. Bij het principe ‘meerkernige ontwikkeling’, waarbij wordt ingezet op versterking van de betekenis voor de hele stad. Meerkernigheid betekent het ontwikkelen van nieuwe ‘onderscheidende, complete en compacte stedelijke gebieden’. In Zuidoost concentreert het stedelijk centrum zich rondom Amsterdamse Poort, tussen stationskwartier Bijlmer ArenA en het Anton de Komplein. Deze plekken komen in principe als eerste in aanmerking als een locatie voor een grootstedelijke voorziening wordt gezocht. De Omgevingsvisie vraagt ook om Samen Stadmaken binnen de gegeven kaders van de Omgevingsvisie.
Dat is van toepassing op deze locatie.
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
27
Culturele voorzieningen en andere aanwezige functies Aan en dichtbij het Anton de Komplein zijn al veel culturele functies gevestigd, van klein en buurtgericht tot stedelijk. Qua culturele instellingen is het directe gebied rondom het Anton de Komplein dus goed voorzien. Wel groeien sommige instellingen uit hun voegen en zoeken zij nieuwe ruimtes. Andere instellingen zitten in tijdelijke locaties. Zie hieronder een overzicht met culturele voorzieningen in de nabijheid van het Anton de Komplein CBK Zuidoost CBK zoekt uitbreiding. Het CBK wil mogelijk de winkel en Kunstuitleen uit de huidige ruimte halen en ergens anders onderbrengen. Bijlmerparktheater Op dit moment kunnen zij slechts 160 toeschouwers huisvesten. Er is behoefte aan een groter theater en oefenruimtes. In een toekomstig stadsdeel ter grootte van Nijmegen, behoort een groter theater, met een grotere horecavoorziening inpandig. UNTOLD Zij repeteren in Bijlmerparktheater, maar zijn te groot geworden. Daarnaast zijn de repetitieruimtes niet goed genoeg geïsoleerd waardoor er veelal in de avond niet gerepeteerd kan worden, daar het overlast veroorzaakt voor de theatervoorstelling. We Are On The Move Zij repeteren in Bijlmerparktheater maar zijn te groot geworden.
Daarnaast zijn de repetitieruimtes niet goed genoeg geïsoleerd waardoor er veelal in de avond niet gerepeteerd kan worden, daar het overlast veroorzaakt voor de theatervoorstelling.
28
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
Jeugdtheaterschool Zuidoost JTS ZO maakt laagdrempelige maar artistiek hoogwaardige voorstellingen/producties. Zij is daarin betrokken bij de leefwereld van de doelgroep: jeugd en jongeren in Zuidoost. De producties vertellen de verhalen van de jeugd en jongeren, de ouders en/of verzorgers, en de bewoners van de Bijlmer. OSCAM Zij zitten in een tijdelijke ruimte van CBRE in de Amsterdamse Poort. Zij zoeken én meer m2 én een vaste locatie. Aan het Groot Bijlmerplein in de Amsterdamse poort wordt gewerkt aan een cultuurhuis van circa 2.000 m2 BVO, waar naar alle waarschijnlijkheid OSCAM Contemporary Art Museum en Foundation Hiphopschool een plek gaan krijgen. The Foundation Een relatief nieuw culturele instelling in een tijdelijke ruimte van CBRE in de Amsterdamse Poort. New Metropolis Zij zitten nu in een tijdelijke ruimte van CBRE in de Amsterdamse Poort (en zoeken naar mogelijkheden). Imagine IC Zij delen nu een ruimte met de OBA aan het Bijlmerplein. Zij willen graag uitbreiden. Imagine IC is potentiële partner van OBA Next. Local Wave / Hoodstock Deze podcaststudio gaat de handen ineenslaan met Kabba Kabba uit Florijn. Zij willen zich doorontwikkelen als een creatieve studio, waar muziek en podcasts opgenomen kunnen worden. Units Amsterdamse Poort Creatief ondernemer Angelo Bromet heeft drie units in de Poort waar hij culturele activiteiten, talks en retailverkoop houdt.
Hier worden talks over voetbal gecombineerd met het bespreken van design van voetbalshirts. Bromet huurt deze ruimte van CBRE.
Bijlmerbios Filmhuis Dit filmhuis ligt voor nu in de nabijgelegen G-buurt. Tot medio 2023 bevindt er zich in restaurant Elixer een filmhuis waar drie avonden in de week films en gespreksavonden worden georganiseerd. Het filmhuis is op zoek naar een vast onderkomen, het liefst in combinatie met horeca. (20 min. Loopafstand van de locatie) Wanneer er op het Anton de Komplein een grote bibliotheek, blijft het alsnog belangrijk om ook binnenin de Poort genoeg culturele voorzieningen te houden. Andere voorzieningen en activiteiten dichtbij en zelfs op het Anton de Komplein zijn: Stadsdeelkantoor Directe buren van een eventuele OBA op Anton de Komplein. Bijlmer sportcentrum (met zwembad) Directe buren van een eventuele OBA op Anton de Komplein. Onderwijscluster Aan de overzijde van de Bijlmerdreef bevindt zich een onderwijscluster met een ROC (4.000 studenten) en een dependance van de Hogeschool van Amsterdam (10.000 studenten). In het zandkasteel komt de Amsterdam International Community School (AICS); Buurthuis Kwakoe Aan het Elisabeth Cady Stantonplein ligt buurthuis Kwakoe. Dat is net achter winkelcentrum de Amsterdamse poort. Dit buurthuis kent 3 belangrijke doelgroepen: ouderen, veelal van Surinaamse afkomst, groepsmannen/ dominoheren en de dagbesteding van HVO Querido voor mensen met een problematiek rond psychiatrie en verslaving. Dit buurthuis wordt eind 2024 verbouwd.
Jaarlijks terugkerende evenementen Jaarlijks vinden er op het Anton de Komplein meerdere evene-
menten plaats op het plein zoals de Hemelvaartkermis, Dodenherdenking, Bevrijdingsfestival, theatervoorstellingen en hardloopevenement Bijlmerrun. Ook wordt er nagedacht om op het plein een buitenbioscoop te organiseren en kleine concerten. Shopperhal in cluster 7 Tenslotte zijn uiteraard ook de commerciële functies als onderdeel van het gebied belangrijk. De nieuw te realiseren Shopperhal in Cluster 7 is belangrijk om te vermelden. Dankzij een mogelijke oversteek over de Flierbosdreef kunnen deze overdekte food/ shopperhal en de OBA Next vrijwel direct aan elkaar verbonden worden. In de Shopperhal moeten de smaak en de culturele rijkdom van Zuidoost terug te vinden zijn. De eigenaar van het winkelcentrum ziet de hernieuwde Shopperhal in de toekomst als de grootste trekker van het winkelgebied. Markt Op maandag en donderdag staat er een markt op het Anton de Komplein, de markt is een multiculturele warenmarkt met een divers aanbod. Nadat de voorlopige Vomar vestiging op het Anton de Komplein verdwijnt (eind 2027) is het de bedoeling dat deze locatie een wekelijkse stadsdeelmarkt zal huisvesten, uitsluitend op de zaterdag. Hiermee zullen tevens de doordeweekse marktdagen op het Anton de Komplein komen te vervallen. Om een volwaardige stadsmarkt te huisvesten wordt er gekeken in welke andere richtingen de markt uitgebreid kan worden om van 110 naar 125-150 kramen te bieden.
De locatiekeuze voor de OBA Next dient eerst genomen te worden alvorens het zoekproces naar uitbreidingsmogelijkheden van de markt start. Het marktdossier lijkt geen belemmering te vormen voor de locatiekeuze. Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
29
AICS
In de zomer van 2023 verhuist de internationale school naar het Zandkasteel in de Amsterdamse poort Techschool Als de AICS naar het Zandkasteel verhuist, trekt de Techschool tijdelijk in het huidige gebouw van de AICS in de Darlingstraat. Levendigheid/toevalligheid (serendepity) Door de hoge dichtheid aan functies en voorzieningen is gecombineerd bezoek logisch voor zowel bewoners vanuit Zuidoost als van elders: een bezoek aan OBA Next kan makkelijk worden gecombineerd met andere activiteiten. Omgekeerd zijn er de hele dag door veel mensen in het gebied vanuit het hele stadsdeel, die de winkels, markt, stadsdeelkantoor en/of andere voorzieningen bezoeken. Even binnenwippen bij de OBA Next is een kleine moeite als je toch in de buurt bent. Amsterdamse Poort De Amsterdamse Poort is een groot winkelcentrum en kantorengebied. Nelson Mandela Park (Kwakoe) Het Nelson Mandelapark is een stadspark midden in de wijk Bijlmer. In het Nelson Mandelapark vindt jaarlijks in de zomer het multiculturele Kwakoefestivalplaats, met muziek, dans, eten en sport. Het park grens direct aan het Anton de Komplein. Geplande maatschappelijke functies: OKT In de nieuwbouw rondom het Bijlmersportpark komt een Ouder-Kindteam. Zij bieden ondersteuning bij gezondheid en opvoeding.
Buurteam In hetzelfde blok komt ook een sociaal buurtteam waar mensen terecht kunnen voor vragen over inkomen, welzijn en maatschappelijke hulp. 30
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
Bereikbaarheid Voor het aantal mensen dat de OBA Next op het Anton de Komplein kan bereiken per vervoermiddel en tijdseenheid, verwijzen we naar hoofdstuk 4.1 en bijlage 4. De OBA ligt ca 15 minuten lopen van de metro, station Bijlmer ArenA. Overdag en tot ca 21.00 uur ‘s avonds rijden er vanaf station Bijlmer ArenA iedere 5 à 10 minuten bussen naar de halte Anton de Komplein (reistijd 2 à 3 minuten). Na 21.00 uur tot ongeveer 00.15 uur rijden de bussen ongeveer ieder kwartier. Daarna rijden er tot ‘s ochtends vroeg geen bussen meer naar de halte Anton de Komplein en is de dichtstbijzijnde bushalte (nachtbus) de Dolingadreef (ca 11 minuten lopen) De looptijd van 15 minuten is qua tijd vergelijkbaar met de looptijd vanuit station Amsterdam centraal naar de Dam, of vanuit station Bijlmer ArenA naar de Ziggodome. Net zoals het Damrak, is er ook naar het Anton de Komplein van alles te zien en te beleven. Dit is mis-
•
bereikbaarheid en mobiliteit
schien wel het meest diverse stuk van Amsterdam, met een mix van bezoekers (bewoners van Zuidoost, mensen die in de kantoren werken, studenten en scholieren en bezoekers van evenementen, optredens en wedstrijden in het gebied aan de overzijde van het spoor). ‘s Avonds na winkelsluitingstijd is de route aanmerkelijk minder prettig. Er gaat veel veranderen in de A’damse Poort, maar of deze route ‘s avonds prettig wordt is moeilijk te voorspellen. Een alternatief is dan de frequent rijdende bus, of lopen langs de dreef (die wordt heringericht en vergroend).
•
voorzieningen en omgeving
Top 3 kansen locatie ontwikkeling OBA Next Anton de Komplein: 1. Versterken van het cultureel en publiek hart van Zuidoost tussen centrumgebied Amsterdamse poort en het Nelson Mandelapark; 2. Het Anton de Komplein meer definitie en waarde geven, in nabijheid van stadsdeelkantoor, waardoor het Anton de Komplein zich naast marktplein ook verder ontwikkelt als publieke huiskamer voor Zuidoost; 3. Nabijheid Bijlmerparktheater en kansen op kruisbestuivingen in culturele programmering. Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
31
•
view 1: vogelvlucht over Anton de Komplein en directe omgeving
•
view 2: vanaf de Bijlmerdreef
•
view 3: vanuit Nelson Mandelapark
•
view 4: vanuit de OBA Next richting Anton de Komplein
•
Bovenstaande massastudie is geen ontwerp van het gebouw, maar uitsluitend gebruikt voor studiedoeleinden
32
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
Hiërarchie Amsterdamse Poort en het Anton de Komplein zijn het centrum van Zuidoost. Vrijwel alle niet-dagelijkse detailhandel in het stadsdeel is hier geconcentreerd, maar ook voor dagelijkse detailhandel is Amsterdamse Poort (supermarkten) en het Anton de Komplein (versmarkt) voor veel bewoners van Zuidoost een belangrijke plek om boodschappen te doen. Maatschappelijke voorzieningen met een overkoepelende, stadsdeelverzorgende functie zijn geconcentreerd rondom het Anton de Komplein. De Amsterdamse Poort verkleurt steeds meer van een winkelcentrum naar een gemengd centrum waar ook culturele en horecafuncties zijn. Hier komen mensen vanuit heel Zuidoost. Het trein- en metrostation Bijlmer ArenA is voor veel mensen binnen en buiten Amsterdam een bekende plek vanwege de Johan Cruijffarena en de diverse grote podia en de bioscoop. Met een groot trein- metro- en busstation op loopafstand (en op 2 minuten busafstand) ligt het Anton de Komplein aan de rand van een gebied met een regionaal en (inter-)nationaal bereik.
4.2.2 Inpassing van het gebouw zelf Ruimtelijke en architectonische kenmerken en kansen • Het OBA Next gebouw markeert de toekomstige pleinwand direct tegenover de monumentale trappen en waarop het standbeeld van Anton de Kom zichtbaar is; • De grote schaal van het Anton de Komplein krijgt meer definitie en intimiteit door de plaatsing van OBA Next; • Het gebouw biedt kans een publieke ruimte te maken op hoogte dat uitzicht heeft over het Anton de Komplein en het Nelson Mandelapark. De relatie plein-OBA Next biedt kansen voor binnen-buitenprogrammering; • De hoofdlogistiek kan opgevangen worden op niveau +1, direct aan de Flierbosdreef; • De ruimte onder de geherprofileerde Flierbosdreef zal in de toekomst functies direct aan het Anton de Komplein krijgen (zie ook de handschets). Hierin zijn ateliers, horeca, etc. denkbaar. Ze dragen naast de OBA Next bij aan een levendig plein. Op dreefniveau is een toekomstig verhoogd pocketpark haalbaar, waardoor de Flierbosdreef een mooie relatie met het plein krijgt. Hier zijn ook direct aan de OBA Next gekoppeld brede trappen bedacht, waarmee plein, dreef en gebouw sterker verbonden worden; • De nog te realieren woonbebouwing aan de Flierbosdreef (CBRE, Amsterdamse Poort) zal de optische pleinwand vormen.
De OBA Next komt hiermee ruimtelijk mooi centraal te staan tussen nieuwe grote bouwblokken wat een meer grootstedelijke allure zal geven;
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
33
•
•
• • • •
De beslotenheid van het Anton de Komplein, bijna als verzonken plein tussen de verhoogde Bijlmeren Flierbosdreef en geflankeerd door de nieuwe gebouwen zorgen voor een van wind beschut plein; De kavel ligt niet alleen op de rand van het Anton de Komplein, maar ook aan het Nelson Mandelapark en vervult daarmee een schakelfunctie die vraagt om een alzijdig gebouw; Parkeren wordt in de volgende fase onderzocht, er zijn mogelijkheden; Fietsparkeren wordt in de volgende fase onderzocht, er zijn mogelijkheden; Toegangswegen voor laden/lossen en fietsers zijn schetsmatig onderzocht, is mogelijk; Volgens een quickscan liggen er huisaansluitingen in de grond. Het verleggen van deze kabels en leidingen is mogelijk.
Vanwege het al grote bouwvolume, ligt een combinatie van de OBA Next met woningen of commerciële ruimtes hier niet voor de hand.
•
34
logistiek en entrees
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
De OBA Next is als geen ander een openbare functie en past daarom goed aan en versterkt het openbare karakter van het Anton de Komplein. Met de andere functies die er al zijn en het plein zelf, wordt het karakter van een huiskamer van het stadsdeel versterkt.
4.2.3 Financieel / Proces Eigendomssituatie Het oorspronkelijk beoogde bouwvlak voor OBA Next op deze plek, zoals opgenomen in de longlist, bevindt zich volledig op onbebouwde, niet uitgegeven gemeentegrond. Nadere studie (zie kopje Stedenbouw) heeft tot de voorlopige conclusie geleid dat de aan CBRE in erfpacht uitgegeven grond (smalle strook van circa 8 meter diep, langs de Hoogoorddreef: Fase 3 – Cluster 7) meegenomen zou moeten worden om de OBA Next ruimtelijk te kunnen inpassen. Het meenemen van deze strook resulteert in een aantal voordelen: • Het bouwblok voor OBA Next sluit aan op de Hoogoorddreef, waardoor het gebouw op twee niveaus ontsloten kan worden • Ruimtebesparing: een minder groter deel van het Anton de Komplein wordt opgesoupeerd door bebouwing, uitgaande van de minimale footprint van 3.000 m2 BVO Een deel van het beoogde bouwvlak bevindt zich op uitgegeven grond. Eigenaar van het erfpachtrecht (CBRE) is de langdurig betrokken vastgoedexploitant in Amsterdamse Poort. Zij zijn vanaf de opening in de ’80 betrokken geweest en zijn geenszins van plan dit te veranderen. Dit is een stakeholder die vanuit het belang van het winkelgebied verder denkt dan korte termijn financieel gewin.
CBRE heeft veel belang bij de eventuele komst van OBA Next naar het Anton de Komplein: zij zien dit als een programmatisch einde van de zogenoemde Lifeline: een denkbeeldige aaneenrijging van publiekstrekkende functies tussen ArenAPoort Oost en West. De verwachte extra loopstromen vanaf het station zijn voor de toekomstbestendigheid van het winkelcentrum heel interessant. In een informeel
•
Inpassing van de OBA Next (8500m2) op Anton de Komplein; betreft massastudie, dit is geen ontwerp van het gebouw
Locatieonderzoek OBA Next Zuidoost
35
overleg heeft CBRE aangegeven zeer bereidwillig te zijn om de beoogde ontwikkeling voor Fase 3 hiervoor op te geven. Ruimteclaims Gedurende de bouw van Cluster 6 - Synchroon en de gefaseerde bouw van Cluster 7 is wordt dit deel van het plein gebruikt voor een tijdelijk bouwwerk ten behoeve van de Vomar Supermarkt. Er zit een afhankelijkheid tussen de voortgang van deze twee projecten en mogelijke start-bouw voor OBA Next. Met andere woorden: stagnatie van de herontwikkeling Cluster 7 is een risico. Er is zowel CBRE als de gemeente alles aangelegen om Cluster 7 doorgang te laten vinden. Bestemmingsplan / Omgevingsplan Het vigerende plan zal moeten worden aangepast. Planning Volgens de huidige planning kan er in Q1 2028 gestart worden met de start van de bouw. Financiële consequenties Met CBRE is overeengekomen dat het erfpachtrecht van een deel van de strook teruggeleverd kan worden aan gemeente voor een bedrag van € 0,4 mio. 4.2.4 Conclusie locatie Anton de Komplein Context Functie in de omgeving stadsniveau, creatieve en culturele instellingen met bezoekers op stadsdeelniveau waarmee samenwerking mogelijk is Hiërarchie centrum van Zuidoost Levendigheid zowel bewoners, bezoekers winkelcentrum, bezoekers culturele, creatieve, sport en onderwijsinstellingen als werknemers 36