230905 Raadsinformatiebrief Voortgangsrapportage Middenmeer Noord (derde RRP-rapportage)

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s)

Commissieleden Duurzaamheid en Circulaire Economie en Mobiliteit, Openbare ruimte en Water 5 september 2023 Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit

Portefeuillehouder(s):

Wethouder Zita Pels en wethouder Melanie van der Horst

Behandeld door

Verkeer en Openbare Ruimte (bestuurlijke.zaken.VOR@amsterdam.nl)

Onderwerp

Voortgangsrapportage Middenmeer Noord (derde RRP-rapportage)

Geachte commissieleden, Hierbij ontvangt u de derde voortgangsrapportage (RRP3) van project Middenmeer Noord (MMN) over de periode 1 december 2021 tot en met 31 mei 2023. De financiële peildatum is 1 juni 2023. Inleiding Amsterdam staat voor grote opgaven. Niet alleen wordt er hard gewerkt aan het optimaliseren en herstellen van boven- en ondergrondse infrastructuur voor de toekomst, ook zijn er grote ambities op het gebied van de energietransitie in de stad. Om het doel “Amsterdam Aardgasvrij” in 2040 te halen, lopen er verschillende projecten zowel in de bestaande stad als in ontwikkelgebieden. Project MMN is binnen deze projecten uniek in zijn soort: een groot onderhoudsproject waaraan de voorbereidingen voor de energietransitie in een bestaande wijk zijn toegevoegd. Waternet en Liander doen aan grootschalig onderhoud en daar waar nodig, vervanging van de ondergrondse infrastructuur. De gemeente Amsterdam financiert de aanleg van een warmtedistributienet dat gelijktijdig mee gelegd wordt. Parallel hieraan wordt onderzocht of de buurtcoöperatie MeerEnergie (ME) een warmtebedrijf kan oprichten om vervolgens het warmtedistributienet in eigendom, exploitatie en beheer, te kunnen nemen. In aansluiting op eerdere RRP-rapportage van o.a.

De Entree sluiten wij aan bij de gezamenlijke wens een meer overzichtelijke, actuelere en compactere rapportage voor projecten die onder de Regeling Risicovolle Projecten vallen. Voorliggende voortgangsbrief is hiervan een voorbeeld welke recht doet aan de eerder geuite wensen. De periode tussen de RRP2 en deze rapportage is in afwijking op het eerder genomen besluit en daardoor rapporteren we over een langere periode. Deze RRP3 is de laatste waarin zowel over het fysieke deel (project), groot onderhoud en herinrichting als het exploitatie deel (proces) van Middenmeer Noord wordt gerapporteerd. Immers, MMN is ooit in de RRP gekomen omdat de exploitatie van een door de gemeente voorgefinancierd en aangelegd warmtenet uniek is en daarmee risicovol. Deze opsplitsing zal worden behandeld in de vergadering van het college van burgemeester en wethouders 5 september 2023. De RRP4 zal alleen nog maar over de exploitatie (proces) van het warmtenet gaan.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 september 2023 Pagina 2 van 9

Leeswijzer Deze rapportage bestaat uit twee keer vier delen. Voor zowel het fysieke deel als het exploitatie deel wordt apart gerapporteerd. Deel 1. Dashboard In één oogopslag de voortgang en status van Middenmeer Noord, aan de hand van zes indicatoren. De eerste vijf zijn de standaardindicatoren voor de Regeling Risicovolle Projecten: Scope, Planning, Financiën, Risico’s en Kwaliteit en Organisatie; de zesde is project/proces specifiek (zie bijdrage aan de stad). Het dashboard toont per indicator de huidige stand van zaken, de ontwikkeling ten opzichte van het vorige rapportagemoment en licht deze kort toe direct naast het ‘stoplicht’. Deel 2. Voortgang De meest essentiële informatie over de voortgang per onderdeel van het project/proces. Deel 3. Toelichting op indicatoren Uitgebreidere informatie over de ontwikkeling op de indicator aan de hand van de onderdelen die samen de indicator vormen. Deel 4. Actualiteit en vooruitblik Informatie over de huidige stand van zaken van het project en wat eraan komt.

1.1 Dashboard Fysiek

RRP 2 Scope Planning

Financiën

Risico’s

Kwal. & Org.

RRP 3

Toelichting Het project is in realisatie en kent beperkt afwijkingen op het contract, het heeft daarmee een stabiele scope. Het werk op het hoofdcontact is enkele maanden vertraagd als gevolg van bezwaarprocedures tegen het keet- en opslagterrein Galileïplantsoen en het opnieuw inplannen van de werkzaamheden. De oplevering is verschoven naar begin 2027. Naar verwachting zullen de projectkosten hoger eindigen vanwege de hoge landelijke inflatie en door de opgelopen vertraging. Daarvoor is er een dekkingsvoorstel gedaan in het investeringsportfolio Openbare Ruimte en Mobiliteit. De Raad moet dit nog vaststellen. Het risicoprofiel vergroot vanwege het nog niet verkrijgen van de laatste vergunningen voor het opslagterrein. Het werken in het gebied wordt als alle vergunningen zijn verleend veiliger, duurzamer en financieel voordeliger. De aanleg van het project is ondergebracht bij Verkeer en Openbare Ruimte met het Ingenieursbureau als uitvoerend projectbureau. Het Plan- en Besluitvormingsproces Infrastructuur is met compleet integraal projectmanagementteam goed ingericht.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 september 2023 Pagina 3 van 9

Definitie: Buiten vastgestelde kaders, niet beheersbaar door projectteam, escalatie naar het bestuur. Buiten vastgestelde kaders, beheersbaar door projectteam. Binnen vastgestelde kaders. Bijdrage aan de stad Project Middenmeer Noord vernieuwt zowel de ondergrondse als bovengrondse infrastructuur samen met partners als Liander en Waternet. Door de aanleg van Warmtenet wordt er grote stap gezet op het gebied van duurzaamheid. Voor een aantal decennia maken wij de stad toekomstbestendig. 1.2 Dashboard Exploitatie Informatie over relevante ontwikkeling na de peildatum. Er is nog geen vastgesteld kader of beleid om te komen tot een sluitende exploitatie. RRP 2 Scope

Planning

Financiën

Risico’s Kwal. & Org.

RRP 3

Toelichting Onveranderd: Middenmeer Noord lijkt efficiënter exploiteerbaar als de scope wordt uitgebreid met een warmtenet Middenmeer Zuid. Dit is herbevestigd in een gezamenlijke scenario verkenning door gemeente, MeerEnergie en infrabedrijf Firan. Een gezamenlijk projectteam van MeerEnergie, Firan en gemeente onderzoekt de haalbaarheid van de oprichting van een coöperatief collectief warmtebedrijf. Er zijn nog geen kaders of vastgesteld beleid hoe te komen tot een sluitende exploitatie, als garantie voor het halen van eindmijlpalen. Voortgang en risico’s worden gemonitord om zo tijdig bij te kunnen sturen. MeerEnergie heeft ontwikkelgeld nodig. Een aanvraag hiervoor wordt na het zomerreces ter besluitvorming aan College en Raad voorgelegd. Betrokken partijen bespreken oplossingen voor de onrendabele top in de business case; welke financieringsmogelijkheden hiervoor zijn en welke voorwaarden daaraan verbonden worden. Landelijke ontwikkelingen als de Warmte Infrastructuur Subsidie worden hiervoor onderzocht. Het beleid ten behoeve van de exploitatie is nog niet vast gesteld. De organisatie voor de exploitatie wordt ondergebracht bij Ruimte en Duurzaamheid.

Definitie: Buiten vastgestelde kaders, niet beheersbaar door projectteam, escalatie naar het bestuur. Buiten vastgestelde kaders, beheersbaar door projectteam. Binnen vastgestelde kaders. Bijdrage aan de stad Samen met bewonerscoöperatie MeerEnergie wordt onderzocht op welke wijze dit warmtenet geëxploiteerd kan worden, zodat de buurt van duurzame warmte kan worden voorzien.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 september 2023 Pagina 4 van 9

2.1 Voortgang Fysiek Het project loopt naar verwachting iets uit op de planning, doordat een aantal onderzoeken en vergunningen geactualiseerd moeten worden voor de aanleg van de opslag- en keetlocatie Galileiplantsoen. Daarnaast worden extra kosten gemaakt in verband met extra onderzoeken, vertragingen, gewijzigde logistieke processen, indexering en de juridische proceskosten. Ook veroorzaken onvoorziene obstakels in de ondergrond voor en van onze partner Waternet voor vertraging.

2.2 Voortgang Exploitatie De gemeente Amsterdam werkt samen met bewonerscoöperatie MeerEnergie en haar partner Firan aan de warmtetransitie in Middenmeer. MeerEnergie wil in de Middenmeer een collectief warmtenet realiseren gebruikmakend van duurzame restwarmte en in eigendom van bewoners, zodat invloed en zeggenschap maximaal zijn. Beoogd afzetgebied is zowel Middenmeer Noord als Middenmeer Zuid. De gemeente spant zich in om te onderzoeken hoe realisatie van de warmtetransitie met bewonersbetrokkenheid gerealiseerd kan worden. De gemeente ondersteunt MeerEnergie hierin met intensieve begeleiding en ook subsidie. Voor Middenmeer Zuid bestaat een afhankelijkheid met de timing van (het aanbesteden van) werkzaamheden in Middenmeer Zuid. In oktober 2022 is besloten dat MeerEnergie op dat moment nog niet meekon als opdrachtgever in deze aanbesteding. Daarop is in Q1 2023 met MeerEnergie en Firan onderzocht welke alternatieve scenario’s er zijn voor de warmtetransitie in Middenmeer. Hierbij zijn diverse alternatieve bronnen en een variatie op afzetgebied (bijv. alleen Middenmeer Noord) onderzocht. Eind maart 2023 is ingestemd om één voorkeursscenario (Bron datacentre op Science Park; afzetgebied Middenmeer Noord en zo snel als mogelijk ook Middenmeer Zuid) verder uit te werken.

Hierbij wordt onderzocht op welke manier zo snel als mogelijk gelijktijdigheid met de te realiseren werkzaamheden in Middenmeer Zuid kan worden gevonden. Ook een besluit over exploitatie van het in aanleg zijnde net in Middenmeer Noord is onderdeel van deze haalbaarheidsfase. MeerEnergie heeft als bewonerscoöperatie ontwikkelgeld nodig om de ontwikkelfase te starten. De coöperatie, Firan en gemeente Amsterdam bereiden op dit moment een aanvraag voor ontwikkelgeld voor de ontwikkelfase van dit voorkeursscenario voor. Verwachting is dat deze aanvraag najaar 2023 wordt aangeboden aan de Raad. Naast ontwikkelgeld zal Firan als infra partij investeren in de ontwikkeling van dit warmtetraject en zal gemeente Amsterdam bijdragen in de vorm van relevante kennis, expertise en (intern georiënteerde) procesbegeleiding. In het ondergrondse ontwerp voor Middenmeer Zuid is het uitgangspunt dat er ruimte in de ondergrond wordt gereserveerd zodat in de toekomst alsnog een warmtenet aangelegd kan worden. MeerEnergie of een andere exploitant kan dat op een later moment op zich nemen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 september 2023 Pagina 5 van 9

Afbeelding 1 Aanleg warmtenet

3. 1 Toelichting op indicatoren fysiek 3.1.1 Scope De scope-onderdelen zijn conform het contract met de aannemer in uitvoering. Er zijn geen significante wijzingen doorgevoerd vanuit de beheerder nu het project in uitvoering is. 3.1.2 Planning De contractuele eindmijlpaal Oplevering werk van het hoofdcontract verschuift iets, naar begin 2027. De aannemer heeft in het plan van aanpak een fasering opgesteld waarin de volgorde van de werkzaamheden binnen Middenmeer Noord wordt ingeroosterd. Planning Middenmeer-Noord

2022 2023 2024 2025 2026 2027 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4

Fase 1: Linnaeuskade Fase 2: Galileïplantsoen en P.N. Arntzeniusweg Fase 3: Pythagorasstraat Fase 4: Newtonstraat Fase 5: J. Keplerstraat Fase 6: Laplacestraat Fase 7: Hogeweg Oplevering gehele werk

Tabel 1: Fasering deelprojecten

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

apr-27

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

3.1.3 Financiën Budgetmonitor (in M€)

Datum 5 september 2023 Pagina 6 van 9

RRP 3 (op basis van Q2 2023) 41.0 41.0

RRP 3 (op basis van Q1 2023) 36.8 41.0

Gerealiseerd + In opdracht Nog op te dragen (incl. risicovoorziening)

27.5

26.7

4.2 0 0.8

13.5

14.4

0.9

Voorzien resultaat: overschot of tekort

0

-4,2

4.2

Prognose inkomsten Prognose uitgaven (Einde Werk)

Mutatie

Tabel 2: Budgetontwikkeling Middenmeer Noord (peildata RRP 2 en RRP 3)

Het verwachte resultaat verandert ten opzichte van RRP 2. De prognose is dat de uitgaven hoger uitvallen vanwege inflatie en uitloop van het project (extra proceskosten, extra juridische kosten, indexering aannemer). Bij de prognose inkomsten is een bedrag opgenomen nog vast te stellen. Voor zowel de inkomsten als de uitgaven RRP 3 (op basis van Q2 2023) is belangrijk om op te merken dat dit exclusief de historische kosten van €2,6 miljoen is. Deze zijn afgerekend met het SMF t/m 2021. Deze gegevens uit Q2 2023 zijn gebaseerd op de budgetten, kosten en inzichten vanaf 2022. 3.1.4 Risico’s Het risicoprofiel is licht gestegen. De actuele toprisico’s bestaan uit: 1. Bezwaarprocedures uit de omgeving. 2. Beschadiging aan bomen door werkzaamheden rondom de bomen. 3. Onvoorziene prijsstijgingen. 4. Overdracht naar beheer duurt langer. Beheersing van de risico’s vindt plaats door gebruik te maken van een risicodossier waarin per risico beheersmaatregelen zijn opgenomen. Daaruit blijkt ook dat beheersmaatregelen tegen het onder 1 maar ook 3 genoemde risico minder eenvoudig zijn te treffen. 3.1.5 Kwaliteit en organisatie Bemensing Het projectteam heeft regulier te maken met wisselingen. Er wordt gestreefd naar een stabiele inzet van het gehele team. De andere wijken in de Watergraafsmeer (Middenmeer Zuid, Don Bosco, Tuindorp Frankendael) zullen volgen.

Ook in deze wijken is de riolering aan vervanging toe en heeft partner de wettelijk plicht gietijzeren gasleidingen te vervangen. Als gemeente volgen wij met herstel van de openbare ruimte. Samenwerking met strategische partners De Stuurgroep waarin Waternet en Liander vertegenwoordigd zijn komt elk kwartaal bij elkaar. Het overleg verloopt constructief. Het samenwerkingscontract met Liander Elektra zorgt voor discussie op financieel gebied. Gemeente en Liander zijn hierover in gesprek.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 september 2023 Pagina 7 van 9

Stakeholdertevredenheid De informatievoorziening en hoe de projectorganisatie communiceert wordt door de omgeving als zeer positief ervaren. Mede door het gebruiken van een bouw app en de inzet van een omgevingsmanager bij de aannemer zorgt ervoor dat er op meerdere lagen communicatie kan plaats vinden. Wel komen er klachten over de gewijzigde manier van werken, de opslag en plaatsing van de keet. Dit als gevolg van het ontbreken van de keet- en opslaglocatie aan het Galileiplantsoen. Juridische zaken Tegen het verlenen van alle vergunningen welke te maken hebben met het inrichten van de keet – en opslaglocatie zijn door een 3-tal bewoners diverse bezwaar/ juridische procedures ingezet. Voor wat betreft de vergunningen verleend zijn door de gemeente is beroep aangetekend bij de rechtbank van Amsterdam. Naar verwachting vindt de uitspraak in Q3 2023 plaats. Verkeersveiligheid Door de inzet van het centrale bouwdepot aan het Galileiplantsoen wordt de verkeersveiligheid in het gehele gebied sterk verbeterd. De grote vrachtwagens gaan via de grote doorgaande wegen naar het depot. Hierdoor zullen er in de kleinere straten in de wijk veel minder vrachtverkeersbewegingen zijn waardoor het veiliger gaat worden. Door gewijzigde logistiek op dit moment teneinde het project voortgang te laten plaatsvinden is het met meer voertuigbewegingen in de buurt minder veilig. 3.

2 Toelichting op indicatoren exploitatie 3.2.1 Scope De scope van het warmtenet is onveranderd: het lijkt onwaarschijnlijk dat een business case voor alleen een warmtenet in Middenmeer Noord zal sluiten. De financiële haalbaarheid van het warmtenet wordt vergroot als de scope uitgebreid wordt naar Middenmeer Zuid. 3.2.2 Planning De verdere planning is afgestemd op de uitkomsten van de variantenstudie die in Q2 is opgeleverd. 3.2.3 Financiën De ontwikkeling van een warmtenet in deze buurt kent uitdagingen. Financieel zijn er op dit moment twee belangrijke punten die aandacht vragen. Om zich te ontwikkelen tot een volwaardig coöperatief warmtebedrijf heeft MeerEnergie ontwikkelgeld nodig. Er is vanuit de markt nu geen interesse om deze ontwikkelfase te financieren. Een andere uitdaging is dat het warmtenet op dit moment een onrendabele top kent, waarvan het onzeker is hoe deze gefinancierd kan worden. In gezamenlijkheid wordt onderzocht welke stappen de onrendabele top kunnen verkleinen. Voor het koppelen met het gebied in Middenmeer Zuid is urgentie geboden gezien Middenmeer Zuid binnen 2 jaar (medio 2025) in uitvoering gaat met het vervangen van gas, riool en elektra. 95% van het gebied zal de straat volledig open worden gebroken.

Bij het later aanleggen van het warmtenetwerk wordt de straat nog een keer opengebroken en zijn de investeringskosten nog hoger hetgeen niet wenselijk is.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 september 2023 Pagina 8 van 9

3.2.4 Risico’s Het project Leren & Exploiteren kent diverse risico’s. De meest relevante risico’s zijn:  Op dit moment is het beleid ten behoeve van de exploitatie nog niet vastgesteld.  Een financieel sluitende business case die past bij de eisen van betaalbaarheid van alle partijen  Ontwikkelingen rondom de aanstaande warmtewet: de warmtewet zal van invloed zijn op de verhouding van het publiek en privaat eigendom van de infrastructuur van het warmtenet. Het is nog onduidelijk welke invloed dit zal hebben op de exploitatie van het net.  Draagvlak onder alle betrokkenen (incl. diverse gebruikersgroepen): Gebouweigenaren zijn niet bereid of kunnen niet investeren in de transitie naar aardgasvrij. Het draagvlak en daarmee het aansluitpercentage in de buurt is sterk afhankelijk van een passend aanbod, dat zowel duurzaam als betaalbaar is. 3.2.5 Kwaliteit en Organisatie In de verkenning wordt volgens een nieuwe structuur gewerkt. Er is een projectwerkgroep met meerdere afgevaardigden uit elke organisatie met relevante kennis, ervaring en expertise op o.a. techniek, financiën en proces die gezamenlijk aan de verkenning werken. Besluiten worden voorgelegd aan een stuurgroep, waarin alle partijen zitting hebben, alvorens ze (indien nodig) richting bestuur gebracht worden. Deze structuur wordt door alle betrokken partijen als constructief en een verbetering ervaren.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 5 september 2023 Pagina 9 van 9

4. Actualiteit en vooruitblik

De verwachting is dat we dit jaar de keet- en opslaglocatie Galilieïplantsoen inrichten zodat de aannemer conform de oorspronkelijke planning door kan gaan met het uitvoeren van de werkzaamheden in de wijk. De gemeente onderzoekt op dit moment in samenwerking met MeerEnergie en haar partner Firan wat de alternatieve scenario’s zijn om een collectieve warmtevoorziening in de Middenmeer te realiseren. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie

Melanie van der Horst Wethouder Verkeer, Vervoer en Luchtkwaliteit

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl