23. Advies SDC Zuid evaluatie bestuurlijk stelsel

Gevraagd advies bestuurlijk stelsel voor termijn 2026-2030 Stadsdeel: Onderwerp: Portefeuille:

Zuid Evaluatie bestuurlijk stelsel Democratisering

Opgesteld door (leden commissie): Datum commissievergadering: Datum dagelijks bestuur:

9 juli 2025

Gevraagd advies bestuurlijk stelsel

Advies 44.25 PvdA/D66 Opgesteld door: J. Bettelheim, E. van Kessel Inleiding Naar aanleiding van de evaluatie van het bestuurlijk stelsel 2022-2026 hebben we als stadsdeelcommissie een aantal aanvullingen en aanscherpingen geformuleerd om het stelsel voor de volgende termijn weer wat beter te maken. We onderschrijven de adviezen van het evaluatierapport van Necker. We hebben onze adviezen in twee gedeelten verdeeld. De eerste groep adviezen heeft betrekking op ‘laaghangend fruit’: wijzigingen die in het huidige bestuurlijke stelsel kunnen worden opgenomen, en waarvan we de implementatie adviseren vóór de installatie van de nieuwe stadsdeelcommissies en db’ers in het voorjaar en de zomer van 2026. De tweede adviezen gaan over wijzigingen die buiten de verordening vallen. Ons overkoepelende advies is deze adviezen nadrukkelijk te betrekken bij de verkenning van de doorontwikkeling van het bestuurlijk stelsel. Wij pleiten er sterk voor om door doorontwikkeling zo snel mogelijk na installatie van het nieuwe college (in de zomer van 2026) ter hand te nemen. Adviezen binnen het huidige bestuurlijke stelsel Advies 1 Breid het aantal commissieleden uit zodat dit recht doet aan de grote bevolking die de commissies vertegenwoordigen. Toelichting Stadsdeelcommissies hebben een andere rol en functie dan gemeenteraden.

Maar dat gezegd hebbend is het verschil in omvang tussen beide gremia buitenproportioneel groot. Stadsdeel Zuid heeft circa 150.000 inwoners, die worden gerepresenteerd door 15 stadsdeelcommissieleden. Ter vergelijking: gemeentes als Leeuwarden, Leiden en Zwolle, die rond de 130.000 zielen tellen, hebben 39 raadsleden. Door het aantal commissieleden uit te breiden verkleinen we de kloof tussen politiek en burger, en bouwen we aan het vertrouwen van inwoners in de stedelijke en lokale politiek en overheid.

1

Advies 3 Maak het mogelijk dat stadsdeelcommissieleden via een videoboodschap of digitaal kunnen deelnemen aan raadscommissies. Toelichting Overdag aansluiten bij commissievergaderingen is voor veel stadsdeelcommissieleden onmogelijk, gezien werkverplichtingen. Juist als je een ongevraagd advies over een beleidswijziging hebt, moet dat veelal gericht worden aan de Stopera en is het noodzakelijk dat je dit als stadsdeelcommissielid komt toelichten in de desbetreffende commissie. Stadsdeelcommissieleden mogen ook agenderen in de raadscommissies, maar dit gebeurt nu door het tijdstip veel te weinig. Vergaderen in de avond zou beter zijn, maar dit is voor de raadscommissies gezien de enorm volle agenda’s niet mogelijk. Daarom zou het goed zijn om te faciliteren dat stadsdeelcommissieleden middels een videoboodschap of door digitaal aan te sluiten toch deel kunnen nemen aan de raadscommissies die overdag plaatsvinden. Advies 4 Onderzoek de mogelijkheid voor stadsdeelcommissieleden om voor een specifiek agendapunt als volwaardig raadscommissielid in de Stopera mee te mogen vergaderen, met dezelfde rechten en tools als een raadscommissielid.

Toelichting Gelet op de rol van stadsdeelcommissies binnen het bestuurlijk stelsel zou het passend zijn wanneer een stadsdeelcommissielid niet als inspreker, maar als volwaardig raadscommissielid mee zou mogen vergaderen over een specifiek agendapunt, met een eerste en tweede termijn. Advies 5 Informeer burgers beter over het bestuurlijk stelsel en geef een stadsdeel (inclusief de leden van het dagelijks bestuur en van de stadsdeelcommissie) meer gezicht in de richting van de burgers voor wie zij actief zijn. Toelichting Het stelsel is op dit moment voor Amsterdammers vaak niet duidelijk. Welk mandaat ligt waar, en waar moet een burger inspreken om zaken onder de aandacht te brengen? Een duidelijke uitleg en beter inzetten van Notubiz kan hierbij helpen. Gebruik voor deze uitleg zo veel mogelijk visuals en filmpjes. Zet Notubiz voorts beter in om duidelijk te maken wat een stadsdeelcommissie doet en kan. Werk duidelijk uit waar burgers moeten zijn met hun inspraak. Kijk hierbij naar hoe andere gemeenten het doen en pas de beste praktijkvoorbeelden toe. Maak het db en de commissie binnen het stadsdeel bekender, bijvoorbeeld door foto's van de bestuurders en de gekozen volksvertegenwoordigers op het stadsdeelkantoor te plaatsen. Advies 6 Zet een werkwijze op waarbij het eenvoudig te achterhalen is wat er met de adviezen van de SDC is gebeurd.

Zorg ervoor dat de SDC-adviezen integraal en duidelijk zichtbaar worden opgenomen in collegestukken die naar de raad gaan. Borg een automatische terugkoppeling via bijvoorbeeld Notubiz of bij de ingekomen stukken. Toelichting Voor SDC-leden en bewoners is het lang niet altijd duidelijk wat er met de adviezen van de SDC is gebeurd. In het najaar van 2024 hebben vertegenwoordigers van de stadsdeelcommissies en gemeenteraadsleden hierover gesproken. De griffie van de Stopera zou hier toen een voorstel voor gaan uitwerken. Advies 7

Maak het mogelijk dat fracties een fractievertegenwoordiger inzetten, die spreekrecht (geen stemrecht) hebben en een fractielid mogen vervangen. Toelichting Fracties in stadsdeelcommissies zijn doorgaans beperkt van omvang. Een fractievertegenwoordiger kan een belangrijke ondersteunende rol vervullen. Advies 8 Stel een werkgroep in om de relatie tussen gemeenteraad en stadsdeelcommissies te versterken. Toelichting Het versterken van de relatie tussen de raad en de sdc’s is essentieel om het stelsel beter te laten werken. In het voorstel van de wethouder wordt dit niet concreet uitgewerkt en aan de raad en stadsdeelcommissies gelaten. Dit was in de afgelopen periode ook zo. In het begin van de periode is men vol goede moed en worden stadsdelen bezocht door raadsleden, maar het blijft bij een bezoek in het eerste jaar. Ook is er een bijeenkomst geweest waarbij dit werd besproken door stadsdeelcommissieleden en raadsleden, maar ondanks de goede intenties blijft het bij een bijeenkomst. Belangrijkste oorzaak hiervoor is dat de werkdruk voor raads- en stadsdeelcommissieleden te hoog ligt, waardoor men wordt opgeslokt door de waan van de dag en structurele afspraken en verbeteringen uitblijven.

Daarom bepleiten we de spoedige instelling van een werkgroep van stadsdeelcommissieleden van de verschillende stadsdelen (en partijen) en leden van de commissie SED, om na het zomerreces met een voorstel te komen, dat ter advisering langs de stadsdelen gaat en vervolgens naar de commissie SED, die de besluitvorming in de gemeenteraad hierover voorbereidt, waarna de raad hierover een beslissing neemt voordat de volgende termijn van start gaat. Advies 9 Zet een werkgroep op met vertegenwoordiging van alle verschillende stadsdeelcommissies en bestuursondersteuners en werk uniforme regels en een huishoudelijk reglement uit voor de volgende termijn. Borg daarbij ook uniformiteit op het gebied van de organisatie per stadsdeel met een bestuursondersteuner, een stadsdeelsecretaris en dergelijke. Toelichting Ontzorg toekomstige commissieleden en voorzie hen van een instrumentarium, zodat ze zich zo veel mogelijk kunnen concentreren op de inhoud van hun werk. Advies 10 Verbeter de informatievoorziening richting stadsdeelcommissieleden. Toelichting Deze informatievoorziening lijkt nu vrij willekeurig. Het is van belang dat stadsdeelcommissieleden tijdig worden gekend in activiteiten die binnen het stadsdeel plaatsvinden en mogelijk relevant zijn voor commissieleden (bijvoorbeeld bijeenkomsten, openingen en dergelijke), zodat ze hun aanwezigheid tijdig kunnen inplannen in hun agenda.

Advies 11 Versterk de positie van stadsdeelcommissieleden, door te zorgen voor een ziekte- en verlofregeling en door een vaste vergoeding in te stellen. Toelichting Een representatieve vertegenwoordiging van de bewoners van een stadsdeel is essentieel voor een sterke en goed functionerende lokale democatie. Om deze functie recht te doen is het redelijk dat commissieleden niet zoals nu vacatiegeld krijgen, maar een vaste vergoeding. De functie van een commissielid behelst immers beduidend meer dan alleen het bijwonen van een vergadering. Als een commissielid door ziekte of een privéomstandigheid een vergadering niet kan bijwonen, zou zij of hij toch in aanmerking moeten komen voor een

vergoeding. Een ziekte- en verlofregeling voor SDC-leden (met inbegrip van verlof vanwege zwangerschap en bevalling, en ouderschapsverlof) achten we van belang om mensen die langdurig ziek zijn of vrouwen die zwanger zijn (inclusief hun partners) een fatsoenlijke regeling te geven; iets waar iedere volksvertegenwoordiger recht op zou moeten hebben. Advies 12 Behoud het instrument ‘motie’ voor stadsdeelcommissies. Toelichting In de evaluatie wordt bepleit om dit instrument af te schaffen, maar dit doet geen recht aan de huidige werkpraktijk van stadsdeelcommissies, waarbij moties een belangrijke rol spelen. Adviezen die buiten de verordening vallen Advies 13 Start zo snel mogelijk (vanaf de zomer van 2026) met de discussie over de doorontwikkeling van het bestuurlijk stelsel, en betrek daarbij onderstaande elementen. Advies 13a Voer een discussie over de voors en tegens van het herinvoeren van deelgemeenten, en overweeg een lobby op landelijk niveau om dit onderwerp weer op de agenda te krijgen. Toelichting Het vertrouwen van mensen in de politiek en de overheid is op dit moment laag. Dat heeft een veelheid van oorzaken. Een van de oorzaken is dat er grote afstand is tussen politiek en burger, maar ook dat mensen zich niet vertegenwoordigd voelen. Een oplossing is om de lokale politiek te versterken en dat kan door weer deelgemeenten in te stellen.

Amsterdam groeit hard naar de miljoen inwoners en is daarmee gewoon te groot aan het worden voor een raad van 45 raadsleden met daarnaast 7 stadsdeelcommissies. De werkdruk voor raadsleden is veel te hoog en de agenda’s van de commissies ter voorbereiding op de raadsvergaderingen worden steeds langer en voller. De afstand (ook fysiek) tot de Stopera is voor veel mensen in onze grote stad enorm. Juist deelgemeenten kunnen deze afstand verkleinen en mensen weer het gevoel geven dat ze vertegenwoordigd en gehoord worden. Herinvoering van deelgemeenten is een optie om recht te doen aan de grootte van onze stad en het groeiende aantal inwoners. Advies 13b Overweeg voor de samenstelling van het dagelijks bestuur eenzelfde werkwijze te hanteren als bij de samenstelling van het colleges, door de stadsdeelcommissie te laten bepalen welke coalitie wordt gevormd en wie de bestuurders worden.

Advies 13d Start een werkgroep op met vertegenwoordiging van de db’s van de stadsdelen, de stadsdeelcommissies, gemeenteraadsleden en het college om een voorstel uit te werken voor verdeling van taken, financiën en mandaat. Koppel het budgetrecht aan de taken die aan de stadsdelen worden toegekend. Geef duidelijk inzicht in de financiën en de begroting van het stadsdeel en herintroduceer een specifieke begroting voor het stadsdeel zodat de stadsdeelcommissie haar controlerende rol beter kan vervullen. Toelichting Er is in de afgelopen periode veel gecentraliseerd en uniform gemaakt in Amsterdam. Dat werkt efficiënter op veel vlak. Maar toch mist er ook maatwerk omdat de stadsdelen behoorlijk van elkaar verschillen. Belangrijk is om te onderzoeken welke taken en mandaat van de Stopera naar de stadsdelen kunnen worden overgeheveld.

Veel zaken rondom beleid zijn beter af wanneer ze voor de hele stad gelden, maar zaken rondom mobiliteit, openbare ruimte en bijna alles als het gaat om de uitvoering van beleid kunnen beter decentraal worden belegd. Advies 13e Neem de evaluatie van het bestuurlijk stelsel structureel in de verordening op. Advies 13f Verwerk de uitkomsten van de discussie over het toekomstige bestuurlijk stelsel tijdig bijvoorbeeld (uiterlijk voorjaar 2029)in een visiedocument. Advies 13g Introduceer een vertrouwensregel tussen stadsdeelcommissie en dagelijks bestuur. Toelichting In andere bestuursvormen binnen Nederland, zoals in het parlementaire stelsel en binnen gemeenteraden, is de vertrouwensregel een fundamenteel principe: het bestuur (college van B&W, ministers) dient het vertrouwen te genieten van de volksvertegenwoordiging (gemeenteraad, Tweede Kamer). Hoewel stadsdeelcommissies geen formele kaderstellende rol hebben, hebben zij wél een nadrukkelijke controlerende functie. Deze controlerende taak is vastgelegd in de Verordening op de stadsdelen en het stadsgebied Amsterdam 2022, onder andere via het recht op informatie, het recht om adviezen te geven en het stellen van vragen. Controle is echter een lege huls als daaraan geen enkele consequentie verbonden kan worden. Voer daarom een vertrouwensregel tussen stadsdeelcommissie en dagelijks bestuur in.

Die regel zou inhoudelijk kunnen betekenen dat het dagelijks bestuur zich rekenschap geeft van het vertrouwen dat het geniet onder de commissieleden. In situaties van ernstige vertrouwensbreuken - zoals het structureel negeren van breed gedragen adviezen, het nietnaleven van toezeggingen of het onthouden van essentiële informatie - moet de stadsdeelcommissie het vertrouwen formeel kunnen opzeggen. Advies 13h Scherp de regels voor de verplichte uitvoering van adviezen, moties en voorstellen aan. Toelichting Artikel 19, vijfde lid, van de Verordening op de stadsdelen en het stadsgebied Amsterdam 2022 bepaalt dat het dagelijks bestuur een advies, motie of voorstel van de stadsdeelcommissie uitvoert, mits het binnen de stedelijke en budgettaire kaders valt. In de praktijk wordt deze voorwaarde soms ruim geïnterpreteerd, waardoor uitvoering van breed gedragen voorstellen niet altijd plaatsvindt.

Advies 45.25 VVD Opgesteld door: M.Vis

De VVD-fractie heeft bij het opstellen van adviezen (additioneel aan de al door andere fracties geformuleerde adviezen) twee sporen aangehouden, zoals tijdens het meningsvormend debat al doorschemerde. Enerzijds adviezen die het huidige stelsel kunnen verbeteren (overwegend dat het huidige stelsel zal continueren), anderzijds een advies van een rigoureuze aard; een anders stelsel. 14. Budgetbestedingsrecht aan stadsdeelcommissies toe te kennen. In deze vorm bepaalt de gemeenteraad het budget voor een taak, de algemene kaders en de stadsdeelcommissie bepaalt vervolgens de uitgaven binnen die taak en het dagelijks bestuur voert dat uit. De route die nu gekozen

wordt – via inzetplannen en via de voorjaarsnota – vereist grote deskundigheid van volksvertegenwoordigers die juist gewenst worden als lekenbestuurders. Dit versterkt hun controlerende rol en maakt besluitvorming transparanter, in plaats van afhankelijkheid van gesloten portefeuillehoudersoverleggen. 15. Koppel het budgetrecht aan de taken die aan de stadsdelen worden toegekend met de herintroductie van een specifieke begroting voor het stadsdeel. Geef duidelijk inzicht in de financiën en de begroting van het stadsdeel en herintroduceer een specifieke begroting voor het stadsdeel zodat de stadsdeelcommissie haar controlerende rol beter kan vervullen. Geef de stadsdeelcommissie daadwerkelijk de gelegenheid om zwaarwegend advies uit te brengen over uitgaven in het stadsdeel. 16. Vergroot democratische legitimiteit: Herzie de restzetelverdeling (25% kiesdeler) om ongelijkheid in stemgewicht te verminderen. Verhoog het percentage naar 75% of 50%. Toelichting: Om te bevorderen dat kleine lokale groeperingen een zetel kunnen verwerven in de stadsdeelcommissie is bepaald dat partijen bij de restzetelverdeling al een zetel kunnen verwerven als zij 25% van de kiesdeler hebben gehaald en niet pas bij 75% zoals de Kieswet voorschrijft.

Dat draagt bij aan de pluriformiteit binnen de commissie (veel kleine partijen) maar maakt ook dat een partij met 7x meer stemmen maar met één zetel meer is vertegenwoordigd dan een kleine. Het betekent feitelijk ook dat sommige zetels (aanzienlijk) meer stemmen vertegenwoordigen dan andere zetels. 17. Betere planning termijnagenda adviesaanvragen en transparantie in beoordeling en terugkoppeling uitgebrachte adviezen. 18. Overweeg raadscommissies per stadsdeel: Vervang stadsdeelcommissies door raadscommissies die deels uit raadsleden bestaan en lokaal vergaderen. Dit integreert stadsdelen sterker met de gemeenteraad, verhoogt de slagkracht en behoudt lokale vertegenwoordiging zonder juridische dubbelzinnigheid.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Minderheidsadviezen

Advies 2 Borg dat alle stadsdeelcommissies op dinsdagavond vergaderen. Toelichting Op dit moment is de vergadercyclus van de gemeente Amsterdam als volgt: - Dinsdagavond > stadsdeelcommissies (met uitzondering van een aantal commissies, zoals stadsdeelcommissie Zuid, die bepaald hebben op woensdag- of donderdagavond te vergaderen) - Woensdag en donderdag overdag commissie- of raadsvergaderingen in de Stopera, met soms een avonddeel als dit qua agenda nodig is. Enige uitzondering is de commissie stadsontwikkeling, waarin de nationale programma’s worden besproken; deze commissievergadering is altijd op woensdagavond. - Doordat er stadsdeelcommissies op woensdag- of donderdagavond vergaderen, maak je het voor deze commissieleden vaak onmogelijk om bepaalde raadscommissies bij te wonen. Daardoor kunnen stadsdeelcommissieleden hun ongevraagde adviezen niet goed toelichten of meevergaderen over voor hun stadsdeel belangrijke onderwerpen. Het zou veel beter werken als alle stadsdeelcommissies op de dinsdagavond vergaderen. Advies 13c Onderzoek de mogelijkheid om te gaan werken met een dagelijks bestuur dat samengesteld wordt vanuit de verschillende gekozen stadsdeelcommissieleden.

Toelichting De twee bovenstaande adviezen zijn varianten, en zijn ingegeven door de vaststelling dat het dagelijks bestuur van de stadsdelen door de gemeenteraad, op voordracht van het college, wordt benoemd, en taken en bevoegdheden uitoefent als verlengd bestuur van het college. Indien potentiële bestuurders op de lijsten van de verschillende partijen staan, is het voor kiezers transparanter hoe het mogelijke bestuur tot stand komt en zij kunnen daar dan bij het stemmen invloed op uitoefenen.