23.04.20 IV Gelijkwaardige kansen op een vrij en welvarend leven.pdf

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van ... Nummer Directie Van Datum Portefeuille

De leden Von Gerhardt en Hoogtanders 20 april 2023 Onderwijs

Agendapunt

Onderwerp Instemmen met het initiatiefvoorstel ‘gelijkwaardige kansen op een vrij en welvarend leven: taalonderwijs (deel 1)’ van de leden Von Gerhardt en Hoogtanders. De gemeenteraad van Amsterdam besluit 1 In te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel 2 het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 1 Ervoor te zorgen dat Amsterdamse kinderen zonder taalachterstand aan de basisschool beginnen, door ouders te betrekken bij de voorschool; 2 Bezuinigingen op taalonderwijs terug te draaien en juist extra te investeren; 3 Ouder-kindactiviteiten te ontwikkelen voor basisschoolkinderen na schooltijd. Wettelijke grondslag artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet Initiatiefvoorstel Iedere Amsterdammer zou vrij moeten zijn zelf keuzes te maken om het leven op een goede manier in te richten, want iedere Amsterdammer is anders. Niet de overheid, maar hij- of zijzelf weet het beste wat het goede leven inhoudt. Investeren in en toegang tot (menselijk en economisch) kapitaal is een voorwaarde om in vrijheid deze keuzes te kunnen maken. De overheid moet er dan ook voor zorgen dat iedereen gelijkwaardige kansen heeft tot het ontwikkelen en verwerven van dit kapitaal. Hieronder vallen tenminste goed onderwijs, uitzicht op werk en een kansrijke leefomgeving.

De Amsterdamse VVD is van mening dat hier voor de gemeente Amsterdam nog winst in valt te behalen en komt daarom met een serie voorstellen die moet bevorderen dat iedereen gelijkwaardige kansen krijgt op een vrij en welvarend leven. In dit voorstel, deel 1: taalonderwijs.

Gemeente Amsterdam

Datun 20 april 2023 Pagina 2 van 5

Gelijkwaardige kansen, geen gelijke uitkomsten Niemand wordt geboren met exact dezelfde kansen als een ander.1 Sommige mensen hun wieg staat in een flat drie hoog achter, andere mensen hun wieg staat in een herenhuis wat miljoenen kost. Dit verschil is wat de Amsterdamse VVD betreft niet problematisch, zolang dit de kansen op een vrij en welvarend leven niet blijvend in de weg staat. Het kind in het herenhuis moet in zijn leven niet significant betere kansen krijgen op een goed leven dan het kind geboren in de flat drie hoog achter, puur en alleen vanwege de plaats van de wieg. Beide kinderen zijn immers niet zelf (moreel) verantwoordelijk voor de situatie waarin ze worden geboren. Als dit wel het geval is, zou de levenssituatie van Amsterdammers intergenerationeel worden en de stimulans om hard te werken en je best te doen afnemen, omdat de uitkomst toch al grotendeels vaststaat. De onrust in de samenleving zou toenemen. Voor de Amsterdamse fractie van de VVD staat het daarom als een paal boven water dat het streven moet zijn dat iedere Amsterdammer gelijkwaardige kansen krijgt zichzelf te ontplooien. Alleen zo zijn ook de verschillen die vervolgens ontstaan, doordat mensen in vrijheid verschillende keuzes maken, te rechtvaardigen. Verschil in uitkomsten is dan minder belangrijk. Gelijkwaardige kansen is het uitgangspunt; en niet gelijkheid van uitkomsten.

Gelijkwaardige kansen: een overheid die randvoorwaarden schept Om te zorgen voor die gelijkwaardige kansen op een vrij en welvarend leven is het belangrijk dat de overheid randvoorwaarden schept. Binnen deze randvoorwaarden zou ieder individu zichzelf kunnen ontplooien. De VVD vindt goed onderwijs, uitzicht op werk en een kansrijke leefomgeving cruciale voorbeelden. Momenteel zijn deze randvoorwaarden echter niet overal in de stad voldoende gewaarborgd, waardoor de gemeente dus een positieve impact kan hebben door deze randvoorwaarden te versterken. De voorbeelden hiervan zijn legio. Eén van de meest duidelijke gevallen waar dit naar voren komt is in het onderwijs. Uit onderzoek blijkt dat kinderen van ouders met een hoge sociaaleconomische status2, vaker een hoger schooladvies krijgen dan kinderen met een vergelijkbaar IQ maar van ouders met een lage sociaaleconomische status. Kinderen met een vergelijkbaar IQ eindigen dus op verschillende opleidingsniveaus, op basis van de sociaaleconomische status van hun ouders.

Hier kunnen verschillende oorzaken voor zijn, maar één van de reden is dat het schooladvies voor kinderen van ouders met een hoge sociaaleconomische status vaker positief uitpakt door de hogere mate van ouderbetrokkenheid.3 4 Door objectiviteit van beoordeling in het onderwijs te versterken, zou het onderwijs dus een positieve bijdrage kunnen leveren aan gelijkwaardige kansen tot ontplooiing. Een tweede randvoorwaarde is uitzicht op werk. Zo stellen sociaalpsychologen en sociologen de laatste decennia steeds vaker dat werk méér is dan alleen het verkrijgen van een inkomen: het is ook een bron van ontplooiing. Hierbij valt te denken aan de sociale contacten die mensen opdoen

1 Hooguit op eeneiige tweelingen na. 2 In wetenschappelijk onderzoek wordt sociaaleconomische status (SES) (vaak) geoperationaliseerd als inkomen, opleidingsniveau en

beroepsstatus. 3 https://openresearch.amsterdam/image/2020/9/24/achtergrondapport_kansenongelijkheid.pdf 4 https://onderzoek.amsterdam.nl/publicatie/kansengelijkheid-scholen-amos-2018-2019

Gemeente Amsterdam

Datun 20 april 2023 Pagina 3 van 5

in de werksfeer, de identiteit die mensen aan hun werk ontlenen en het gevoel een nuttige bijdrage te kunnen leveren aan de samenleving.5 De gemeente heeft dan ook de wettelijke taak ervoor te zorgen dat iedereen die kan werken, aan de slag gaat.6 Een derde randvoorwaarde, tenslotte, is de zorg voor een kansrijke omgeving. Uit onderzoek blijkt dat de kansen van kinderen sterk afhangen van de regio waarin ze opgroeien. Kinderen van ouders met een laag inkomen uit het rijkere Oud-Zuid hebben bijvoorbeeld op 28-jarige leeftijd gemiddeld een fors hoger inkomen (€28.000) dan kinderen van ouders met een evenzo laag inkomen, maar die opgroeien bij het Overtoomse Veld (€19.000).7 Niet alleen het inkomen van de ouders, maar ook de kansrijkheid van de leefomgeving kan dus van invloed zijn op de kansen voor kinderen. SEO Economisch Onderzoek heeft becijferd dat elk jaar dat een kind in een gunstigere regio woont, dit leidt tot een inkomensverhoging van 2,7% op 28-jarige leeftijd, waar dit verschil niet wordt verklaard door gunstigere lokale arbeidsomstandigheden tussen regio’s.8 Dit zijn slechts drie voorbeelden. De afgelopen jaren hebben het Dashboard Ongelijkheid in Amsterdam en de Kansenkaart Nederland nauwkeuriger in kaart gebracht hoe het opleidingsniveau en inkomen van ouders enerzijds, samenhangen met de uitkomsten op de levensloop van kinderen anderzijds.

Dit betreft nadrukkelijk een correlatie en geen causaal verband. De levensloop van Amsterdammers hangt immers samen met oneindig veel factoren. In de data komt echter wel naar voren dat in Zuidoost, Nieuw-West, Noord en in mindere mate Oost de levensloop van kinderen negatief samenhangt met het inkomen van hun ouders en de plek waar zij opgroeien. Het voorstel: Taalonderwijs Zoals genoemd, is wat de Amsterdamse VVD betreft goed onderwijs één van de randvoorwaarden waar de overheid voor moet zorgen om te bewerkstelligen dat iedereen gelijkwaardige kansen krijgt op een vrij en welvarend leven. Een goede beheersing van de Nederlandse taal hoort daarbij. De Amsterdamse VVD vindt het des te zorgwekkender dat de laaggeletterdheid in de stad groot is. In Amsterdam is namelijk maar liefst 16% van de inwoners laaggeletterd, ruim 100.000 Amsterdammers in totaal.9 In sommige (kwetsbare) stadsdelen, zoals Zuidoost en Noord, is dit zelfs bijna één op de drie inwoners.10 De Amsterdamse VVD doet daarom de volgende drie voorstellen om laaggeletterdheid te bestrijden. 1. Zorg dat Amsterdamse kinderen zonder taalachterstand aan de basisschool beginnen, door ouders te betrekken bij de voorschool. De Amsterdamse VVD vindt het van groot belang dat kinderen zonder taalachterstand aan de basisschool kunnen beginnen. Dit geeft gelijkwaardige kansen op ontplooiing. Op dit moment zijn er

5 https://www.scp.nl/binaries/scp/documenten/publicaties/2021/04/22/slotbeschouwing-van-de-reeks-%E2%80%98de-veranderende-

wereld-van-werk/Slotbeschouwing+Veranderende+arbeidsmarkt_incl+Engelstalige+vertaling.pdf 6 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/participatiewet/participatiewet-informatie-voor-gemeenten 7 https://www.ser.nl/-/media/ser/downloads/adviezen/2021/gelijke-kansen-in-onderwijs.pdf 8 https://www.seo.nl/wp-content/uploads/2020/07/2019-07-Sociale-ongelijkheid-in-Nederland.pdf 9 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11538072/1/2e_Nederlandstalige+laaggeletterden+in+Amsterdam+-

OIS+Onderzoek+%281%29 10 https://openresearch.amsterdam/image/2021/4/15/taalvaardigheid_2016_cinop_laaggeletterdheid_amsterdam.pdf

Gemeente Amsterdam

Datun 20 april 2023 Pagina 4 van 5

nog te veel kinderen, vooral uit kwetsbare wijken, die met een taalachterstand aan het basisonderwijs beginnen. De VVD wil deze achterstand voorkomen door extra in te zetten op taalonderwijs voor peuters tussen de 2 en 4 jaar. In Amsterdam is er de voorschool. Peuters tussen de 2 en 4 jaar doen hier spelenderwijs vaardigheden op, nog voordat zij naar de basisschool gaan. Dit zorgt voor een goede start voor het kind. Tijdens de voorschool wordt er nadrukkelijk gewerkt aan het voorkomen van een taalachterstand. Zo kan een ouder-kindteam adviseren het kind aan te melden voor de voorschool, als blijkt dat de taalomgeving van het kind ontoereikend is.11 De VVD wil de programma’s voor taaleducatie op de voorschool vergroten en verbreden. De VVD stelt daarom voor om tijdens de voorschool Nederlandse les te geven aan zowel het kind áls de ouder. Dit programma moet ook open staan voor kinderen en ouders die niet regulier naar de voorschool gaan. Dit zorgt er niet alleen voor dat de peuters beter Nederlands leren, maar stelt ouders ook in staat om in de thuissituatie het Nederlands verder te oefenen met het kind. Daarnaast vergroot het de betrokkenheid van de ouders bij de ontwikkeling en latere schoolcarrière van het kind. 2. Draai bezuinigingen in taalonderwijs terug en investeer juist extra Investeringen in taalonderwijs zijn waardevol.

Uit een evaluatie van de taaltrajecten die de gemeente in 2019, 2020 en 2021 hield blijkt dat deelnemers een betere taalbeheersing, positie op de arbeidsmarkt en kwaliteit van leven krijgen. Zo ervaart circa 80% van de deelnemers een betere taalbeheersing, zegt 20% tot 25% van de deelnemers een grotere kans te maken op werk en ervaart ongeveer driekwart van de deelnemers door de cursus beter inzicht in geldzaken. Ook is het merendeel van de deelnemers (55% á 70%) na de cursus naar eigen zeggen beter in staat betrokkenheid te tonen bij schoolzaken. Jaarlijks kunnen er zo’n 5.000 nieuwe deelnemers bij de taalcursussen instromen. In 2022 bestond er een wachtlijst. 12 Mede door al deze positieve effecten, zijn investeringen in taalonderwijs ook zeer kosteneffectief. In 2017 berekende onderzoeksbureau LPBL dat iedere geïnvesteerde euro in taalonderwijs door een hogere arbeidsproductiviteit en een lagere afhankelijkheid van uitkeringen en medische zorg gemiddeld 1,50 euro oplevert – met een marge van 0,9 tot 2,1 euro.13 In 2020 besloot het toenmalige college tijdens heronderhandelingen van het coalitieakkoord onder druk van de verslechterende stadsfinanciën door corona te snijden in taalonderwijs. Vanaf 2023 werd er 3 miljoen euro gekort.14 Met het coalitieakkoord van het huidige college is besloten weer extra te investeren, maar niet tot een bedrag van 3 miljoen euro.

Per saldo komt dit dus neer op een bezuiniging op taalonderwijs voor de komende jaren. De fractie van de VVD stelt voor niet

11 https://www.amsterdam.nl/veelgevraagd/?productid=%7BF28A39B4-46D8-4939-A276-056D2D60CE04%7D 12 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11538070/1/2b_Onderzoek+Sociale+Inclusie+-+Impact+taaltrajecten+Amster-

dam+2019-2021 13 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/11538069/1/2a_Jaarrapportage+Taaloffensief+2021 14 https://amsterdam.pvda.nl/wp-content/uploads/sites/460/2020/09/Samen-sterker-uit-de-crisis.pdf

Gemeente Amsterdam

Datun 20 april 2023 Pagina 5 van 5

op taalonderwijs te bezuinigen maar juist extra te investeren. Dit kan worden gedekt door een halvering van het geld voor buurtbudgetten.15 Hierdoor kan er de komende jaren 1,9 miljoen euro extra worden geïnvesteerd in taalonderwijs. De VVD staat echter ook open voor andere dekkingsgronden. Extra overheidsinvesteringen tegen laaggeletterdheid zijn tevens in lijn met een aanbeveling van de Sociaal Economische Raad uit 2019.16 3. Ontwikkel ouder-kindactiviteiten na schooltijd voor basisschoolkinderen Ondanks het versterken van de voorschool en het voornemen dat er geen kinderen met een taalachterstand aan de basisschool beginnen, vindt de Amsterdamse VVD het ook belangrijk dat het taalniveau tijdens de basisschool goed wordt onderhouden. Ook hier kunnen de ouders een betekenisvolle(re) rol spelen. De Amsterdamse VVD stelt voor dat de gemeente ouder-kindactiviteiten ontwikkelt voor basisschoolkinderen na schooltijd. De gemeente kan hiervoor aansluiten bij de aanpak van Thuis in Taal.17 Dit initiatief bestaat uit zeven stappen en uit onderzoek van deze aanpak blijkt dat het op regelmatige basis spelen van praat- en spelactiviteiten zeer effectief is.18 De gemeenten Rotterdam, Arnhem en Waalwijk zijn reeds aangesloten bij Thuis in Taal.

15 Vanaf 2024 tot 2026 is er 3,8 miljoen euro beschikbaar voor buurtbudgetten. De fractie van de VVD stelt dus voor dit bedrag te halveren

naar 1,9 miljoen euro. 16 https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/10511421/1/A+-+23+Volwasseneneducatie%2C+Laaggeletterdheid+en+Inburge-

ring+%2821%29+3_+samenva 17 https://www.actiefouderschap.nl/wp-content/uploads/2020/09/Thuis-in-Taal-in-7-stappen.pdf 18 https://www.hogeschoolrotterdam.nl/contentassets/2d097e5aeacb4f93abac6359205f0167/145656-martine-van-der-pluijm_pdf.pdf