211116 Raadsbrief Onderzoek juridische mogelijkheden om jacht tegen te gaan

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 16 november 2021 Dierenwelzijn Jakob Wedemeijer Ruimte en Duurzaamheid: bestuurszaken.RD@amsterdam.nl

Onderwerp

Onderzoeksresultaten juridische mogelijkheden om jacht tegen gaan

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over het volgende. Amsterdam heeft dierenwelzijn hoog in het vaandel staan. Dieren horen bij de stad en in ons leven. Niet alleen dragen ze bij aan een gezonde en groene leefomgeving, ook verdienen ze onze zorg omdat dieren hun eigen intrinsieke waarde hebben. Specifiek voor de inzet op een groene en gezonde stad is het belangrijk om de natuurinclusiviteit te stimuleren. Daarom is in de Agenda Dieren afgesproken om jacht tegen te gaan en is in het coalitieakkoord afgesproken dat Amsterdam gaat onderzoeken welke juridische middelen hierbij ingezet kunnen worden. In de brief van 25 april 2019 heeft het college aangegeven dat u nader geïnformeerd wordt over hoe Amsterdam kan omgaan met het tegengaan van de jacht. Via deze brief informeer ik u over de gezette stappen en de uitkomsten van het juridisch onderzoek. Afsluitend informeer ik u over het kader rondom inzet vossenrasters, zoals aan uw commissie van 27 maart 2019 is toegezegd. Bestuurlijk kader Jacht als zijnde plezierjacht is sinds 1989 lokaal verboden. In het Coalitieakkoord 2018-2022 (Een nieuwe lente een nieuw geluid) is afgesproken te onderzoeken welke juridische middelen ingezet kunnen worden om jacht in de vorm van schadebeheersing en populatiebeheer tegen te gaan.

Dit onderzoek ligt in het verlengde van de doelen uit de Agenda Dieren 2015-2018 ten aanzien van het tegengaan van jacht en het stimuleren van alternatieve maatregelen voor fauna- en florabeheer. Door te voorkomen dat dieren worden afgeschoten terwijl er alternatieven voorhanden zijn, geeft Amsterdam invulling aan de wettelijke algemene zorgplicht en de lokale visie voor het stimuleren van een natuur inclusieve stad.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 2 van 6

Afbakening reikwijdte voor het onderzoek naar juridische mogelijkheden Het onderzoek heeft zich gericht op de juridische mogelijk om afschot op vossen, konijnen en ganzen1 op gemeentelijk grondgebied tegen te gaan. Voor deze onderzoeksafbakening is gekozen omdat deze dieren het meeste in Amsterdam en in de directe omgeving voorkomen die voor schade en/of overlast bij onder meer pachters zorgen. De damherten in de waterleidingduinen maken geen onderdeel uit van het onderzoek. Op 1 juli 2021 bent u door verantwoordelijk wethouder de Vries geïnformeerd over het Faunabeheerplan damherten 2020-2026 en over het beheerseizoen 2020-2021. Deze plannen zijn door grondbeheerder Waternet opgesteld. Ook is ervoor gekozen om de beheersing van de typische overlast gevende dieren zoals de bruine rat en de muskusrat niet te includeren. Niet alleen is deze niet als meest schadevormende soort naar voren gekomen, maar hier is ook reeds een gemeentelijke aanpak voor waarbij de focus ligt op preventie vanuit gedragsverandering. Denk hierbij aan het voorkomen van actief voeren van dieren, het verkeerd aanbieden van eetbaar afval, bouwkundige gebreken aan woningen, zwerfafval op straat, slecht onderhouden groen en gebreken aan het rioolstelsel.

Daar waar deze preventieve inzet onvoldoende effectief is en de aanwezigheid van ratten tot ernstige (gezondheids)risico’s leidt, is het uitgangspunt om de dieren te bestrijden met de meest diervriendelijke optie: rattenklemmen. Nieuwe ontwikkelingen om ratten te vangen worden voortdurend geëvalueerd op dierenwelzijnscriteria en op kosteneffectiviteit alsmede op basis van wetenschappelijk onderzoek. Onderzoeksproces De afgelopen jaren is geïnvesteerd in het onderzoeken van de juridische beïnvloedingsmogelijkheden van de gemeente (onderzoek door Nauta Dutilh, geactualiseerd in 2021) en van gewenste alternatieve maatregelen voor fauna- en florabeheer. In het voorjaar van 2019 zijn twee ronde-tafelsessies met belanghebbenden gehouden over mogelijkheden, geschiktheid, effect en haalbaarheid van (combinaties van) alternatieven voor jacht. Aanwezig hierbij waren onder andere terrein beherende organisaties, boswachters van het Amsterdamse Bos, Landschap Noord-Holland en recreatieschappen, adviseur duurzaam faunabeheer, Bij12 Faunafonds, onderzoeker Sovon, jagers (WBE Amstelland en Jagersvereniging), het ministerie Infrastructuur en Waterstaat (directie Luchtvaart), ecologen en medewerkers dierenwelzijn van de gemeente. Tijdens de bijeenkomsten bleek dat de meningen uiteenlopen waardoor consensus niet haalbaar bleek.

Dat de meningen over dit onderwerp sterk verdeeld zijn, blijkt ook uit het feit dat er de laatste jaren actie wordt gevoerd en rechtszaken worden ingesteld als het gaat om besluiten over het doden van dieren op grond van de Wet natuurbescherming. Uit de rechtspraak blijkt dat hoge eisen worden gesteld aan het onderzoeken en uitvoeren van alternatieve maatregelen, voordat toestemming mag worden gegeven voor het doden van dieren2.

1

Voor de inzet op ganzen, maakt Waternet voor de gebieden die zij beheert, deel uit van een regionale gebiedsaanpak (Oostelijke Vechtplassen). Hierin zijn maatregelen opgenomen om de graasdruk van grauwe ganzen te beperken ten behoeve van behoud en herstel van Natura 2000 instandhoudingsdoelstellingen. In Q3-Q4 2021 wordt op basis van het recent door de provincie vastgestelde Ganzenbeheerplan 2021-2024 een locatie specifieke afweging gemaakt inclusief een toetsing aan het Amsterdams beleid. 2 Ontheffingen o.g.v. artikel 3.8 Wnb voor het doden van vossen ten onrechte verleend (Rechtbank NoordNederland, 15 mei 2019, ECLI:NL:RBNNE:2019:2184) en Opdracht aan Staatsbosbeheer o.g.v. artikel 3.18 Wnb om

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 3 van 6

Definities conform wet natuurbescherming In de Wet natuurbescherming (de Wnb) is vastgelegd wanneer het is toegestaan om dieren te doden, te vangen of te verontrusten. De wet spreekt van beheer van populaties van in het wild levende dieren, bestrijding van schadeveroorzakende dieren en jacht. Deze drie vormen en vormen van alternatief beheer vallen onder de noemer ‘faunabeheer’. Schadebestrijding, populatiebeheer en de uitoefening van de jacht moeten overeenkomstig het faunabeheerplan geschieden. Buiten het jachtseizoen kan alleen gejaagd worden op basis van vrijstellingen en ontheffingen voor schadebestrijding en populatiebeheer. 1. Jacht; Doelt op het jachtrecht en is een van het eigendomsrecht afgeleid recht, waarmee de jachthouder (eigenaar of gebruiker van de grond) zich de dieren die hier in het wild op leven mag toe-eigenen. De jacht is niet het hele jaar door toegestaan, maar alleen in het jachtseizoen en alleen tussen zonsopkomst en zonsondergang. 2. Schadebestrijding; Onder schadebestrijding vallen maatregelen die worden genomen om schade te voorkomen aan bijvoorbeeld gewassen of vee. Indien het hierbij gaat om maatregelen tegen beschermde diersoorten dan is hiervoor een landelijke of provinciale vrijstelling of ontheffing nodig. 3. Populatiebeheer; Met populatiebeheer kan de omvang van populaties worden beperkt.

Vaak wordt dit gedaan vanwege een publiek belang, zoals vlieg- of verkeersveiligheid, volksgezondheid, biodiversiteit of waterkwaliteit. Een ontheffing voor populatiebeheer wordt door de provincie verleend aan een Faunabeheereenheid (FBE). Samenvatting resultaten onderzoek Resultaat onderzoek: Juridische mogelijkheden Amsterdam heeft als gemeente geen regelgevende (publiekrechtelijke) bevoegdheden ten aanzien van de jacht, schadebestrijding en populatiebeheer. Die liggen bij de landelijke en provinciale overheid. De juridische mogelijkheden die Amsterdam heeft, zijn privaatrechtelijk en hangen samen met de gronden die Amsterdam in bezit heeft. Hiermee heeft Amsterdam mogelijkheden om de jacht tegen te gaan, voor zover zij eigenaar is van grond. De juridische mogelijkheden van Amsterdam hangen dus af van de vraag of Amsterdam eigenaar is en/of gebruiker. Bij verbonden partijen, zoals aangesloten bij een recreatieschap of als Amsterdam via een deelneming betrokken is, draagt Amsterdam (wanneer jacht/afschot aan de orde is) - conform de ambitie uit de Agenda Dieren - actief uit wat het standpunt is ten aanzien van jacht en legt een nadrukkelijk accent bij het promoten van alternatieve beheermogelijkheden. Buiten eigen grondgebied, bij gronden in particuliere eigendom, is het juridisch niet mogelijk om de standpunten van de gemeente Amsterdam door te voeren in het beleid.

De gemeente Amsterdam kan wel het signaal afgeven dat het niet gewenst is om zonder noodzaak dieren te doden in Amsterdam en vragen om het beleid van Amsterdam toe te passen of te respecteren.

edelherten te doden terecht verleend (Rechtbank Midden-Nederland, 19 november 2018, ECLI:NL:RBMNE:2018:5616).

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 4 van 6

Er zijn drie mogelijke situaties die de mate van invloed bepalen: 1. Amsterdam is eigenaar en gebruiker Voorbeelden zijn: parken, plantsoenen, braakliggende grond. 2. Amsterdam is eigenaar, een ander is gebruiker Voorbeelden zijn: verpachte landbouwgrond, begraafplaatsen, sportvelden. 3. Amsterdam werkt samen met anderen Voorbeelden zijn: recreatieschappen waar Amsterdam in het bestuur zit, hier bevinden zich o.a. Natura 2000 gebieden. Wie beslist? Jacht

Schadebestrijding

Populatiebeheer

Rechten (keuze) bij grondeigenaar. Rechten (keuze) bij grondgebruiker, rechten kunnen door eigenaar beperkt worden in overeenkomst tussen eigenaar en gebruiker. Toestemming nodig van grondeigenaar, tenzij provincie opdracht geeft.

Situatie 1 “park” AMS kan zelf kiezen AMS kan zelf kiezen

Situatie 2 “akker” AMS kan verbieden

Situatie 3 “weidevogelgebied” In overleg met andere partijen

AMS kan afspraken maken/ overeenkomsten aanpassen met wederzijds goedvinden

In overleg met andere partijen

AMS kan zelf kiezen

AMS kan afspraken maken/ overeenkomsten aanpassen met wederzijds goedvinden

In overleg met andere partijen

Mogelijke uitgangspunten ten aanzien van jacht Het doel van het Amsterdamse dierenwelzijnsbeleid is het bijdragen aan het behouden en, waar nodig en gewenst, verbeteren van het welzijn van zowel gehouden dieren als vrijlevende dieren binnen de gemeentegrenzen van Amsterdam. In dat verlengde kunnen aan de juridische mogelijkheden ten aanzien van jacht de volgende beleidsuitgangspunten worden verbonden. I. Amsterdam staat géén (plezier)jacht op haar grondgebied/op gemeentegronden toe. (Plezier)jacht is niet toegestaan op gemeentegronden. Sinds 1989 is (plezier)jacht binnen (de invloedssfeer van) Gemeente Amsterdam niet meer toegestaan. In de Amsterdamse pachtcontracten wordt sindsdien opgenomen dat de gemeente de jachtrechten niet aan de pachter overdraagt.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 5 van 6

II. Voor jacht/afschot in het kader van schadebestrijding en populatiebeheer geldt een ‘Nee, tenzij-beleid’. De gemeente Amsterdam streeft diervriendelijk faunabeheer na, waarbij de intrinsieke waarde van het dier en de ecologische context het vertrekpunt vormen. Het doden of afschieten van dieren dient de allerlaatste optie te zijn. Elke aanvraag (door pachters, huurders etc.) voor jacht wordt aan de volgende twee criteria getoetst: Dit houdt in dat het doden van dieren pas aan de orde kan komen als: 1. alternatieve methoden voor schadebestrijding en populatiebeheer aantoonbaar zijn onderzocht. Voorbeelden hiervan zijn verjaging, nestbeheer, het aanpassen van de omgeving, afrasteren van gebieden en/of het vangen en verplaatsen van dieren; 2. de noodzaak hiertoe wordt aangetoond; deze noodzaak door een gemeentelijke (stads)ecoloog wordt onderschreven. III. Diervriendelijke maatregelen en alternatief beheer genieten in Amsterdam de voorkeur. Amsterdam stimuleert om deze reden diervriendelijke en alternatieve maatregelen. Met het ‘Nee, tenzij-beleid’ zet Amsterdam in op het stimuleren van (het inzetten van) alternatieve, diervriendelijke beheermaatregelen. De nadruk daarbij ligt in eerste instantie op ganzen en vossen. Gestart wordt met pilots/experimenten op de gronden waar de gemeente de meeste invloed heeft.

Waar mogelijk zoekt Amsterdam hierbij samenwerking met andere (verbonden) partijen/partners. IV a. Amsterdam draagt actief haar standpunt ten aanzien van jacht uit aan verbonden partijen. Bij verbonden partijen, zoals aangesloten bij een recreatieschap of als Amsterdam via een deelneming betrokken is, draagt Amsterdam (wanneer jacht/afschot aan de orde is) actief uit wat het standpunt is ten aanzien van jacht en wat zij daarbij belangrijk vindt. Amsterdam staat ervoor om waar mogelijk schade, gevaar of overlast op een zo diervriendelijke mogelijke manier tegen te gaan. IV b. Amsterdam geeft voor gronden in particuliere eigendom een signaal af dat jacht ongewenst is. Buiten eigen grondgebied, bij gronden in particuliere eigendom of bij verbonden partijen (zoals recreatieschap of deelneming), is het juridisch niet mogelijk om de standpunten van de gemeente Amsterdam door te voeren in het beleid. De gemeente Amsterdam kan wel het signaal afgeven dat het niet gewenst is om zonder noodzaak dieren te doden in Amsterdam en vragen om het beleid van Amsterdam toe te passen of te respecteren. Vossenrasters in Amsterdam Er is geen formule die standaard werkt voor het inzetten van diervriendelijke alternatieven voor jacht/afschot. Daarom geldt het uitgangspunt dat per locatie en per diersoort vanuit maatwerk een aanpak wordt ingericht.

De kracht van alternatieven zit vaak in een combinatie van maatregelen. Hierbij is Amsterdam in veel situaties, zoals op het gebied van landschapsinrichting, (mede) afhankelijk van anderen; omdat Amsterdam niet (wettelijk) bevoegd is en/of dient te overleggen of samenwerken met andere partijen. Met de vossenraster pilots in de Kinsel, Wilmkebreekpolder en Bovenkerkerpolder, wordt verkend of de weidevogels hiermee voldoende kunnen worden beschermd. De resultaten van deze pilots zijn tot op heden veelbelovend. Er liggen kansen om toe werken naar meer pilots, namelijk op

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 16 november 2021 Pagina 6 van 6

gronden waar Amsterdam mede-bestuurder zoals Scheepsexploitatie Maatschappij Bavo N.V. en voor 50% van de GEM, die grond in Noord en Nieuw-West bezitten (zie bijlage 5 in het onderzoeksrapport voor een overzicht van relevante deelnemingen en recreatieschappen). Conclusie en financiën Met het opleveren van dit onderzoek heeft het College voldaan aan de afspraak die is gemaakt in het Coalitieakkoord: het in kaart brengen van de juridische mogelijkheden rondom het tegengaan van jacht. De aanbeveling uit dit onderzoek is dat er juridische mogelijkheden zijn om jacht (afschot in kader van schadebestrijding en populatiebeheer) langduriger te voorkomen, namelijk door te komen tot privaatrechtelijke afspraken over het volledig uitputten van (combinatie aan) maatwerkgerichte alternatieven. Oftewel een ‘nee, tenzij’ uitgangspunt. Dit uitgangspunt kan bijdragen aan een verstevigde natuurinclusieve stad en aan de borging van beschermd dierenwelzijn. Indien het aankomende gemeentebestuur ervoor kiest om de juridische mogelijkheden nader uit te werken, zal er met partners en belanghebbenden een uitvoeringsplan moeten worden opgesteld. Daarbij moet gedacht worden aan het borgen van de mogelijke beleidsuitgangspunten in de pachtovereenkomsten en toewerken naar locatiespecifieke afspraken.

Voor voortzetting van de beschreven pilots na 2022 en/of uitwerking van een uitvoeringsplan is momenteel geen budget beschikbaar. Dit vergt aanvullende middelen of herprioritering binnen de inzet op dierenwelzijn. Deze keuze kan betrokken worden bij de coalitieonderhandelingen. Ik hoop u hiermee voldoende en naar tevredenheid geïnformeerd te hebben. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Jakob Wedemeijer, Wethouder Dierenwelzijn

Bijlagen 1. Onderzoeksresultaten juridische mogelijkheden om jacht tegen te gaan

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl