211008 Voortgangsrapportage inzet Amsterdamse schoolveiligheid.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 8 oktober 2021 Onderwijs, Jeugd en Openbare Orde en Veiligheid Marjolein Moorman, Simone Kukenheim, Femke Halsema Directie OJZD bestuurszaken.ojzd@amsterdam.nl

Onderwerp

Voortgangsrapportage inzet Amsterdamse schoolveiligheid

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Vorig jaar november informeerden wij u over signalen van veiligheidsproblematiek op scholen1. Daarbij hebben we aangekondigd dat we scholen extra gaan ondersteunen bij deze problematiek, aanvullend op de maatregelen die het college al neemt voor kwetsbare jongeren. Een klein jaar later gaan wij in deze brief in op de ontwikkeling van schoolveiligheidsproblematiek sindsdien en de voortgang van de aankondigde maatregelen. Want voor het college blijft het ondersteunen van scholen bij de veiligheidsproblematiek die hun school binnenkomt een prioriteit. Scholen zijn primair zelf verantwoordelijk voor een veilig schoolklimaat. Tegelijkertijd zien we dat de problematiek nu dermate complex is, dat extra ondersteuning nodig is. Uitgangspunt voor onze inzet is scholen beter verbinden aan bestaande jeugd- en veiligheidsnetwerken in de stad. Ook willen we scholen ondersteunen bij het vergroten van hun deskundigheid over complexe veiligheidsproblematiek in en om school. Ontwikkelingen schoolveiligheid In november 2020 informeerden wij u over signalen van complexe veiligheidsproblematiek op Amsterdamse v(s)o- en mbo-scholen. Deze signalen komen uit alle stadsdelen, maar de specifieke problematiek verschilt per school.

Het gaat over zaken als drugshandel, wapenincidenten, ronselen voor criminele groepen, (online) seksueel grensoverschrijdend gedrag, afpersing, fysieke agressie en bedreiging. Hoewel de aard en ernst van deze signalen afgelopen jaar niet wezenlijk is veranderd, maakt de coronacrisis de signalen moeilijker te duiden. Scholen geven aan het afgelopen schooljaar iets minder veiligheidsincidenten te ervaren. Maar het is niet duidelijk of er sprake is van een afname van de problematiek, of dat dit op school minder zichtbaar is geworden door de verschuiving van fysiek naar digitaal onderwijs. Mogelijk heeft de problematiek zich verplaatst naar een van de andere leefwerelden van jongeren. Schoolveiligheidsproblematiek staat immers niet op zichzelf, maar is verbonden met problematiek thuis, online en op straat.

1

Raadsinformatiebrief ‘Ontwikkelingen en inzet Amsterdamse schoolveiligheid’, d.d. 10 november 2020.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

8 oktober 2021 Pagina 2 van 7

Daar komt bij dat de coronacrisis de jongeren in de stad hard heeft geraakt. We zien een toename van eenzaamheid, depressieve gevoelens en verveling2. Scholen maken zich zorgen over de langetermijneffecten van de crisis op het sociaal emotioneel welzijn van hun leerlingen. Verminderd psychisch welbevinden maakt jongeren kwetsbaar, ook voor veiligheidsproblematiek. Hiervoor heeft het college specifiek aandacht bij de uitvoering van het Nationaal Programma Onderwijs. De hulpvragen en signalen van scholen blijven dermate complex en urgent dat extra ondersteuning nodig is. Hoewel de meeste hulpvragen van scholen nog steeds betrekking hebben op leerlingen van het v(s)o en mbo, valt op dat ook vaker jongere leerlingen betrokken zijn bij incidenten, soms zelfs al in de basisschoolleeftijd. Dat ook jongere leerlingen kwetsbaar zijn voor veiligheidsproblematiek wordt ook gesignaleerd bij uitvoering van thematische jeugd- en veiligheidsprogramma’s. Recent onderzoek van de politie laat bijvoorbeeld zien dat een drugscarrière soms al op de basisschool begint3. Ook online seksueel geweld tegen kinderen in deze leeftijdsgroep is een toenemende zorg onder professionals en jongeren zelf4. Met het bestaande Preventief Interventie Team (PIT) zetten we vanuit het college in op snelle en vroegtijdige hulp wanneer de ontwikkeling van een (basisschool)kind dreigt mis te lopen.

Daarnaast biedt de gemeente (basis)scholen een breed aanbod aan voorlichting over thema’s als online weerbaarheid en seksuele ontwikkeling, bijvoorbeeld via de Gezonde School van de GGD. Extra ondersteuning van scholen Scholen zijn primair zelf verantwoordelijk voor een veilig schoolklimaat. Om scholen hierin te ondersteunen, hebben wij in november 2020 een aantal maatregelen aangekondigd. In de eerste plaats ondersteunen we scholen vanuit bestaand beleid. Vanuit het programma Positief Perspectief richten twee instrumenten zich specifiek op de ondersteuning van scholen en kwetsbare jongeren: het Operationeel Team Schoolveiligheid (OTSV) en jongerenwerk in school. Ook verbinden we scholen zoveel mogelijk aan acties die worden ondernomen vanuit thematische programma’s over jeugd- en veiligheidsproblematiek, waaronder Weerbare Mensen Weerbare Wijken (WMWW), de aanpak van wapenbezit en wapengeweld5 en het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG). Deze programma’s rapporteren afzonderlijk aan de raad over hun voortgang, en als onderdeel daarvan over hoe zij specifiek scholen ondersteunen. Daarnaast geeft de politie voorlichting op scholen aan de hand van het Educatief Programma Jongeren (EPJO) en wordt de toolbox Wapens en Jongeren met praktische handvatten voor

2

Raadsinformatiebrief ‘Voortgang tegengaan kansenongelijkheid’, d.d. 2 juni 2021. Dit blijkt o.a. uit het onderzoek ‘Dealers in de dop’ van de politie Eenheid Amsterdam en Midden Nederland naar jonge aanwas in drugscriminaliteit. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het programma Weerbare Mensen, Weerbare Wijken. 4 Dit blijkt uit onderzoek naar online seksueel grensoverschrijdend gedrag in Amsterdam, uitgevoerd in opdracht van het programma tegen Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld (SISG). 5 Zie voor de stand van zaken en de ontwikkelingen in de wapenaanpak de raadsbrief ‘Wapengeweld’, d.d. 27 mei 2021. 3

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

8 oktober 2021 Pagina 3 van 7

scholen beschikbaar gesteld6. EPJO biedt ook andere programma’s aan rond actuele thema’s die kinderen en jongeren op het po en de onderbouw van het vo raken. Te denken valt aan thema’s als drugs, radicalisering en geweld. De politie is momenteel bezig een nieuwe visie te ontwikkelen op educatie & voorlichting. Vanuit het programma SISG is het voorlichtingsaanbod over online seksueel geweld voor scholen uitgebreid. En kunnen scholen voor advies terecht bij de zogenaamde ‘Rosa-regisseurs’ die veel kennis hebben van problematiek rond meiden, seksualiteit en straatcultuur. Bovenop het bestaand beleid van het college hebben we in onze brief van november 2020 aanvullende maatregelen aangekondigd vanwege de complexiteit en urgentie van de problematiek. Ten eerste is de netwerkrol van de teams Jeugd & Veiligheid (J&V) in de stadsdelen uitgebreid. Zij hebben de opdracht gekregen de verbinding van scholen met lokale jeugd- en veiligheidspartners te versterken. Daarbij hebben we ook de samenwerking met de politie verder verstevigd. Ook hebben we aangekondigd te investeren in de deskundigheid van schoolteams. Hieronder volgt per maatregel een toelichting op de voortgang. Bij beleid dat onderdeel is van het programma Positief Perspectief geeft deze brief slechts een toelichting op hoofdlijnen.

De raad is over de voortgang van die maatregelen geïnformeerd in de raadsbrief ‘Voortgang Positief Perspectief: weerbaar opgroeien in Amsterdam’ (d.d. 1 juni 2021). Operationeel Team Schoolveiligheid In september 2020 is in het kader van Positief Perspectief het Operationeel Team Schoolveiligheid (OTSV) gestart als pilot. Vijf ervaren Top400-regisseurs zijn aanvullend opgeleid als schoolveiligheidsspecialist en ondersteunen v(s)o en mbo-scholen bij de aanpak van ernstige veiligheidsproblematiek. In totaal heeft het OTSV het afgelopen schooljaar zestien v(s)o- en mbo-scholen met een hulpvraag over ernstige schoolveiligheidsproblematiek voorzien van een advies op maat en hen ondersteund bij het nemen van concrete maatregelen. Scholen beoordelen het OTSV als zeer waardevol, blijkt uit een evaluatie van deze pilot. Zij zijn te spreken over de integrale benadering, het beschikbare netwerk en de benaderbaarheid van het OTSV. Een OTSV-traject geeft een overzicht van de bestaande veiligheidssituatie, biedt duidelijke handvatten voor verbetering, en draagt bij aan het veiligheidsbewustzijn van het schoolteam. Daarnaast heeft de school toegang tot een professioneel bestaand netwerk van veiligheid- en zorgpartijen (het netwerk van de Top400, bestaand uit op elkaar ingespeelde partijen uit de werelden van veiligheid en zorg) om gezamenlijk een preventieve aanpak vorm te geven.

Verwachting is dat scholen door het OTSV problematisch gedrag op school eerder kunnen signaleren, weten te duiden en hierop kunnen inspelen. Het ondersteunen en versterken van 6

De toolbox Wapens en Jongeren is beschikbaar op de website van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid en bevat onder andere een checklist voor controle op wapenbezit op scholen, een gespreksleidraad voor scholen en politie voor het maken van gezamenlijke afspraken, een stappenplan voor het doen van aangifte na een incident en leskaarten voor (wapen)themalessen. Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

8 oktober 2021 Pagina 4 van 7

scholen bij complexe veiligheidsproblematiek, kan er daarmee aan bijdragen dat minder jongeren in de criminaliteit afglijden. Naast individuele adviezen heeft het OTSV ook maatregelen genomen om scholen op weg te helpen bij enkele overkoepelende hulpvragen. Bijvoorbeeld door het organiseren van lokale netwerksessies waarin individuele scholen en netwerkpartners met elkaar kennis hebben gemaakt, zodat zij elkaar beter weten te vinden. Op die manier kunnen scholen beter gebruik maken van de kennis en expertise van (lokale) partners (zoals OKT, Veilig Thuis en de gecertificeerde instellingen (Jeugdbescherming Regio Amsterdam, William Schrikker Stichting, Leger des Heils)) en versterken we de samenwerking rond jongeren met complexe casuïstiek. Het OTSV is in eerste instantie gestart als eenjarige pilot in schooljaar 2020-2021. Vanwege de grote toegevoegde waarde van het OTSV voor scholen (zoals gebleken uit de beschreven evaluatie) zal naar verwachting worden besloten7 de activiteiten van het OTSV komend schooljaar voort te zetten. Na schooljaar 2021-2022 zullen we de pilot scholen dan opnieuw evalueren, waarbij we (waar mogelijk) terugkijken op de volledige periode van twee jaar.

Op die manier kunnen we bij de scholen die in het eerste jaar zijn ondersteund, nagaan in hoeverre de adviezen van het OTSV blijvend hebben bijgedragen aan het realiseren van een duurzaam veilig(er) schoolklimaat, aan het versterken van de positionering van de school in het bestaande lokale veld, en aan het vergroten van het handelingsperspectief van de school bij de aanpak van complexe casuïstiek. Jongerenwerk in school In januari 2021 zijn op 19 Amsterdamse vo-scholen jongerenwerkers gestart met ‘jongerenwerk in school’. Dit gebeurt in het kader van Positief Perspectief vanuit de afdeling Jeugd, met aanvullende middelen van de afdeling Onderwijs en een bijdrage door het Samenwerkingsverband voortgezet onderwijs Amsterdam-Diemen (SWV). Afgelopen maanden hebben jongerenwerkers vanuit school leerlingen begeleid die worstelen met bijvoorbeeld pesten, online risico’s en de coronamaatregelen. Daarnaast organiseren zij samen met de leerlingen naschoolse activiteiten. Uit de eerste gezamenlijke tussenrapportages van scholen en jongerenwerkers blijkt dit een zeer waardevolle samenwerking. Scholen geven aan dat jongerenwerkers veel inzicht hebben in de leefwerelden van een leerling: thuis, op school, op straat en online. Jongerenwerkers spreken hun taal en kunnen makkelijk en informeel aansluiting vinden bij de leerlingen.

Door laagdrempelig aanwezig te zijn in school kunnen zij jongeren begeleiden bij de uitdagingen die zij tegenkomen in hun leefwerelden. Een goede samenwerking tussen school en jongerenwerkers is hiervoor cruciaal. Het lectoraat Youth Spot van de Hogeschool van Amsterdam monitort de samenwerking van het jongerenwerk met scholen, ook bekijken zij wat de toegevoegde waarde is van jongerenwerk in scholen zowel voor de leerlingen als ten behoeve van het schoolklimaat. Daarnaast doen zij onderzoek naar de mogelijkheden om jongerenwerk in scholen te versterken. De jongerenwerkers zijn in ieder geval tot januari 2023 actief op deze scholen. Uit het onderzoek moet blijken of en hoe de inzet daarna gecontinueerd kan worden.

7

Besluitvorming in de Stuurgroep Veilig en Zorg van 11 oktober 2021

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

8 oktober 2021 Pagina 5 van 7

Uitbreiding inzet teams Jeugd & Veiligheid van de stadsdelen Een goede samenwerking tussen scholen en jeugd- en veiligheidspartners is noodzakelijk voor een veilig schoolklimaat. Daarom hebben we de teams Jeugd & Veiligheid (J&V) in de stadsdelen de opdracht gegeven hun bestaande netwerkrol ook toe te passen voor scholen. De teams J&V van de stadsdelen zijn daartoe tijdelijk uitgebreid met twee coördinatoren schoolveiligheid, die in alle stadsdelen de lokale jeugd- en veiligheidspartners (politie, jongerenwerkers, straatcoaches etc.) en scholen aan elkaar verbinden8. De coördinatoren schoolveiligheid werken aan een plan van aanpak voor een werkzame samenwerkingsstructuur. Daarbij bouwen zij voort op bestaande samenwerkingsrelaties in de stadsdelen. De mate waarin deze al bestaan, verschilt per stadsdeel. Uit een eerste verkenning blijkt dat er behoefte is aan het opbouwen van nauwere samenwerkingsrelaties, en dat de samenwerking gebaat is bij het goed afstemmen van rollen en verantwoordelijkheden. Daarnaast werken de coördinatoren schoolveiligheid van de stadsdelen mee aan het opzetten van een lokale overlegstructuur voor veiligheidscoördinatoren van scholen door het SWV. Iedere school heeft namelijk een veiligheidscoördinator die binnen de school verantwoordelijk is voor het veiligheidsbeleid. Zij zijn het eerste aanspreekpunt voor veiligheidsvraagstukken.

Doel is dat de veiligheidscoördinatoren van de scholen per stadsdeel periodiek samen komen om ervaring uit te wisselen en van elkaar te leren. Tijdens deze bijeenkomsten kunnen ook bredere veiligheidsvraagstukken geagendeerd worden, en aanvullend kunnen netwerkbijeenkomsten worden georganiseerd met lokale partners, stadsdelen en gemeente voor het faciliteren van werkafspraken over bijvoorbeeld informatie uitwisseling.

Uitbreiding schoolcontactpersonen politie Het afgelopen jaar hebben we de samenwerking met de politie rondom schoolveiligheid verder verstevigd. Onderdeel van het landelijk Actieplan Wapens en Jongeren waaraan Amsterdam zich heeft gecommitteerd, is dat de politie de eigen schoolcontactpersonen voor het po en vo zal uitbreiden. Op diverse scholen in Amsterdam is vanuit de politie reeds langere tijd een schoolagent / schoolcontactpersoon. Deze politiefunctionarissen zijn nauw verbonden aan school; zij dragen daarmee bij aan een duurzame en goede samenwerking en onderling vertrouwen tussen school en politie. Denk bijvoorbeeld aan goede informatie-uitwisseling, vroeg-signalering en/of het juist tijdig doorverwijzen naar andere jeugd- en veiligheidspartners. In 2022 en verder zal de politie de werkwijze met schoolcontactpersonen uitbreiden (en waar nodig doorontwikkelen). Deskundigheidsbevordering: trainingen schoolveiligheid voor veiligheidscoördinatoren en schoolteams Als laatste hebben wij aangekondigd te investeren in deskundigheidsbevordering van schoolteams. Afgelopen maanden hebben we deze investering, in nauwe samenwerking met de scholen en het SWV, uitgewerkt tot twee maatregelen, namelijk: 1. trainingstraject voor alle veiligheidscoördinatoren van Amsterdamse v(s)o-scholen; 2. trainingen schoolveiligheid voor alle Amsterdamse schoolteams. 8

Deze uitbreiding is mede gefinancierd met gelden vanuit het Bestuurlijke Offensief Tegen Ondermijnende Criminaliteit (BOTOC) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

8 oktober 2021 Pagina 6 van 7

Voor beide trajecten geldt het uitgangspunt dat scholen primair verantwoordelijkheid zijn voor hun veiligheidsbeleid. Zij zijn wettelijk verplicht een veiligheidsplan te hebben, dit uit te voeren en de veiligheidsbeleving van hun leerlingen en medewerkers jaarlijks te monitoren. Omdat de problematiek dermate complex is, bieden wij scholen extra ondersteuning bij de aanpak van de problematiek. Trainingstraject veiligheidscoördinatoren Allereerst investeren we in een trainingstraject voor alle veiligheidscoördinatoren van Amsterdamse vo- en vso-scholen. Veiligheidscoördinatoren zijn de ambassadeurs van de veiligheidsaanpak in school. Door hun kennis te vergroten en hen met elkaar in gesprek te laten gaan, creëren we een gemeenschappelijke taal in de stad. Dat helpt scholen om zich beter te positioneren in het netwerk van jeugd- en veiligheidspartners. Daarnaast verstevigen we zo de samenwerking van scholen onderling, en de rol en functie van de veiligheidscoördinatoren. Zij kunnen vervolgens samen met de schoolteams de veiligheidsaanpak in school verstevigen. Dit tweejarige trainingstraject start in najaar 2021 en wordt een vast onderdeel van de hierboven genoemde veiligheidscoördinator-bijeenkomsten, die het SWV samen met de stadsdelen gaat organiseren.

Het trainingstraject is vormgegeven samen met onderwijsbestuurders van het v(s)o en specialisten uit het veld, zoals Stichting School en Veiligheid. In de trainingen is aandacht voor drie thema’s: de leefwerelden van jongeren, groepsdynamiek en duiden van (individueel) problematisch gedrag. In het trainingstraject staan de behoeften van de veiligheidscoördinatoren centraal; dat betekent ook dat een vorm van maatwerk mogelijk zal zijn. Trainingen schoolveiligheid voor schoolteams Het tweede onderdeel van deskundigheidsbevordering bestaat uit trainingen schoolveiligheid voor schoolteams. Want voor een goede aanpak en preventie van veiligheidsproblematiek in school heeft niet alleen de veiligheidscoördinator, maar het hele schoolteam gedeelde kennis, vaardigheden en perspectief nodig over hoe het team omgaat met deze problematiek. In deze trainingen worden schoolteams gezamenlijk getraind in pedagogisch handelen bij grensoverschrijdend gedrag (met aandacht voor dezelfde drie thema’s als hierboven beschreven, te weten de leefwerelden van jongeren, groepsdynamiek en duiden van (individueel) problematisch gedrag). Tijdens de trainingen wordt bijvoorbeeld gesproken over verleidingen en gevaren op straat, de rol van de thuissituatie van jongeren en hoe hier mee om te gaan en samenwerken met functionarissen binnen en buiten de school.

Omdat de situatie per school verschilt, laten we schoolteams zelf kiezen welke training het beste aansluit bij hun dagelijkse praktijk. De gemeente contracteert daarom een poule van aanbieders met kwalitatief sterke trainingen, waaruit scholen kunnen kiezen. De gemeente stelt middelen beschikbaar zodat alle vo- en vso schoolteams deze teamtraining schoolveiligheid kunnen volgen in kalenderjaren 2022 en 2023. Monitoring In de vergadering van commissie Werk, Inkomen en Onderwijs (WIO) op 6 januari 2021 is gesproken over het belang om de effecten van de inzet op deskundigheidsbevordering te

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

8 oktober 2021 Pagina 7 van 7

monitoren. Wij omarmen dit, en hebben daarom de afdeling Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS) gevraagd de resultaten structureel te analyseren. Daarbij geldt als aandachtspunt, zoals ook besproken tijdens de WIO, dat het moeilijk is om daadwerkelijk een causaal effect aan te tonen van deze trainingen op (het verminderen van) schoolveiligheidsproblematiek. Schoolveiligheidsproblematiek is immers moeilijk meetbaar, omdat er geen meldplicht is voor scholen en niet alle aspecten uit te drukken zijn in cijfers. Voor het monitoren van de effecten onderzoeken we daarom de meerwaarde die scholen ervaren van de gezamenlijk opgebouwde kennis en vaardigheden. We streven er naar de eerste resultaten met u te delen in de volgende tussenrapportage in najaar 2022. Tot slot Ook komend jaar werken wij door aan de verbinding van onderwijs-, jeugd- en veiligheidspartners. Want school moet een veilige plek zijn voor alle Amsterdamse jongeren. We zijn blij dat scholen openheid blijven geven over de problematiek die zij signaleren en dat we gezamenlijk, met alle partners in de stad, optrekken in de aanpak ervan. Ook met u blijven we graag in gesprek over de ontwikkelingen van de schoolveiligheidsproblematiek. In het najaar 2022 informeren wij u opnieuw over de voortgang van onze inzet. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema Burgemeester

Marjolein Moorman Wethouder Onderwijs

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Simone Kukenheim Wethouder Jeugd