210517 IV Khan c.s. 'Uitgebreid vervolgonderzoek naar het slavernijverleden'.pdf

Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van Khan, Blom, Veldhuyzen, La Rose, A. Bakker, Flentge 17 mei 2021 Diversiteit en Antidiscriminatiebeleid -

Nummer Directie Van Datum Portefeuille Agendapunt

Onderwerp Instemmen met het initiatiefvoorstel van de leden S. Khan, S. Blom, J. Veldhuyzen, N. La Rose, A. Bakker en E. Flentge getiteld: “Uitgebreid vervolgonderzoek naar het slavernijverleden”,

De gemeenteraad van Amsterdam besluit gezien het initiatiefvoorstel van raadsleden S. Khan, S. Blom, J. Veldhuyzen, N. La Rose, A. Bakker, E. Flentge van datum getiteld: “Uitgebreid vervolgonderzoek naar het slavernijverleden”, mede gezien de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel en de behandeling in de raadscommissie KDD besluit: I. II.

III.

in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel; het college van burgemeester en wethouders te verzoeken: 1. een vervolg te geven aan de conclusies van het Amsterdam onderzoek getiteld “De slavernij in Oost en West”; 2. opdracht te geven voor een uitgebreid vervolgonderzoek naar het slavernijverleden en de rol van Amsterdam daarin; 3. Daarbij samen te werken met andere steden en de provincie Noord-Holland (en wellicht Zuid-Holland) om de wijde aspecten waar Amsterdam invloed op had van weleer te kunnen beslaan. Eventueel daarin samen te werken met andere steden die hun slavernijgeschiedenis (willen) onderzoeken, de provinciën Noorden Zuid-Holland en misschien zelfs het Rijk om de wijde aspecten van weleer waar Amsterdam invloed op had te kunnen beslaan. kennis te nemen van de bestuurlijke reactie op het initiatiefvoorstel.

Gemeente Amsterdam

Datun 17 mei 2021 Pagina 2 van 4

Wettelijke grondslag artikel 147a, lid 1 van de Gemeentewet

Initiatiefvoorstel Inleiding Naar aanleiding van het initiatiefvoorstel van DENK c.s. om excuses aan te bieden voor de rol van Amsterdam in het Nederlandse slavernijverleden1, heeft het college reeds invulling gegeven aan het eerste aspect van voornoemd initiatiefvoorstel: “een wetenschappelijk onderzoek uit te laten voeren over de exacte rol die de Gemeente Amsterdam heeft gespeeld in de slavernijgeschiedenis van Nederland en daar een publicatie van te maken”. Daar zijn wij het college uiterst dankbaar voor. Het is een unieke, nooit eerder zo brede verkenning geweest van over de vraag hoe het Amsterdamse stadsbestuur betrokken was bij de slavernij en slavenhandel in zowel het Oosten als het Westen. En hoe dat doorwerkt in het heden2. Het tweede deel, formele excuses voor die rol, is helaas uitgesteld vanwege de coronacrisis. Maar zoals uitgebreid gecommuniceerd door de indieners, is dit uiteraard de eerste stap naar gezamenlijke verwerking van het slavernijverleden die ons allen raakt. De excuses zullen meerdere mogelijkheden bieden om volgende stappen te nemen om nader tot elkaar te komen en maatschappelijke verwerking mogelijk te maken. Maar met voornoemd onderzoek is het ook mogelijk alvast een volgende wetenschappelijke stap te zetten ter ondersteuning van het proces van maatschappelijke verwerking.

Door de oproep van dat onderzoek reeds in gang te zetten: een verder onderzoek waar het huidige team onderzoekers op is gestuit, maar geen mogelijkheden voor had om nader en/of uitgebreider op in te gaan. Voorstel Uit het onderzoek “De slavernij in Oost en West” is geprobeerd zo uitgebreid mogelijk vast te leggen welke rol de Gemeente Amsterdam heeft gespeeld in het slavernijverleden van Nederland. Daaruit is geput uit de bestaande literatuur en beschikbare gegevens. Tijdens dat onderzoek is duidelijk geworden dat de belangen en rol van de Gemeente Amsterdam ingewikkeld, maar onlosmakelijk verbonden zijn met de privébelangen van de bestuurders van weleer. Van een duidelijke scheiding tussen privé en openbaar belang was dan ook geen sprake. Maar dat de invloed van deze stadsbestuurders wel omvangrijk was. Op basis daarvan is dan ook geconcludeerd “dat het bestuur van Amsterdam direct, wereldwijd, grootschalig, veelzijdig en langdurig betrokken was bij slavenhandel en slavernij”.

1

https://amsterdam.raadsinformatie.nl/document/8292393/1/09012f9782c2033e

2

https://www.knaw.nl/nl/actueel/nieuws/de-slavernij-in-oost-en-west-het-amsterdam-onderzoek

Gemeente Amsterdam

Datun 17 mei 2021 Pagina 3 van 4

Uitgebreid onderzoek Om duidelijk te krijgen op welke wijze stadsbestuurders van Amsterdam invloed uitoefenden in verschillende gremia van de overheid en verbonden waren met de slavernij en slavenhandel is een meer uitgebreid vervolgonderzoek nodig. Het onderzoeksteam concludeert dat een groot wetenschappelijk onderzoek nodig is om het Amsterdamse slavernijverleden in al haar facetten te begrijpen. Het Amsterdam onderzoek heeft geleid tot een overzicht waarin duidelijk is geworden “over welke aspecten nog vrij weinig bekend is, en vooral wat nog beter onderzocht moet worden om ons begrip van de werking, doorwerking en betekenis van het Amsterdamse slavernijverleden te verbeteren”3. Het Amsterdam onderzoek “behandelt niet alle plekken op de wereld waar Amsterdam of prominente Amsterdammers betrokken waren bij de slavenhandel en slavernij”4. Zo heeft Amsterdam de hand gehad in de slavernij op plekken als het huidige Taiwan, Madagaskar, Angola en meer. De betrokkenheid van Amsterdam was duidelijk omvangrijker dan in het Amsterdam onderzoek beschreven kon worden.

Privé en overheidsbelangen Daarnaast was Amsterdam via haar (ex-)bestuurders sterk verstrengeld met de Kamers van de VOC en de WIC, maar ook in de Admiraliteit, Staten van Holland (de voorloper van de provincie Noord-Holland en Zuid-Holland) en had grote invloed op de Staten Generaal en in de jaren waarbij de koloniën op staatsniveau werden beheerd. Daarbij vloeiden de overheidsbelangen en de privébelangen naadloos in elkaar over. Hoe dat precies in elkaar greep en hoe groot precies de invloed was moet nader worden uitgezocht en geduid. De invloed op het koloniale beleid, zowel in Nederland als in de koloniën onverminderd groot geweest. Hoe groot en op welke wijze is niet altijd heel duidelijk en behoeft meer onderzoek. De conclusies van het Amsterdamonderzoek toont al wel aan dat die grote invloed bestond. Andere koloniale vormen van slavernij Over de slavernij in de Oost is minder bekend dan de trans-Atlantische slavernij. Omdat daar ook andere vormen van slavernij werden gevoerd. Zo bestond er een cultuurstelsel dat later waarschijnlijk als basis is genomen voor de zogenaamde “contractarbeid” na de afschaffing van de slavernij. Zo bestond zowel in de Oost als in de West het Koeliecontract.

Niet te verwarren met het Koelie-traktaat, dat eveneens een direct gevolg was van de afschaffing van de slavernij en zorgde voor – veelal onder valse voorwendselen en zelfs ontvoeringen (ook van kinderen) in de koloniën in de Oost en de Engelse koloniën in de Oost – van de ‘verrijking’ van culturen en mensen in de West

3

De Slavernij in Oost en West – Het Amsterdam onderzoek; p. 23

4

De Slavernij in Oost en West – Het Amsterdam onderzoek; p. 28

Gemeente Amsterdam

Datun 17 mei 2021 Pagina 4 van 4

na de afschaffing van de slavernij. Ook dit moet onderzocht worden om een goed begrip te krijgen van de huidige samenleving als gevolg van de invloed van Amsterdam op het koloniaal beleid. Doorwerking racisme Het Amsterdam onderzoek stelt dat tot op heden de doorwerking van racisme en discriminatie nooit diepgaand is onderzocht als ‘Nederlands’ fenomeen en onderdeel van de Nederlandse samenleving. Het is daarom goed de erfenis van slavernij en de rol van Amsterdam daarbij nader te bestuderen. Dat kan ook licht werpen op en beter inzicht geven in het bestaan van hedendaags racisme. In de jaren 60, 70 en begin 80 van de vorige eeuw werd nog gesteld dat er nagenoeg geen racisme zou bestaan. Aan dat zelfbeeld is de laatste decennia flink getornd. Het is de hoogste tijd om meer wetenschappelijke kennis hierover te ontwikkelen. Dat kan dienen als middel voor reflectie en als spiegel voor de samenleving van nu. Tenslotte Zoals het Amsterdamonderzoek duidelijk aanstipt is meer onderzoek nodig.

Om de vele aspecten van de directe en indirecte betrokkenheid van Amsterdam in haar slavernij beter te begrijpen, de gevolgen ervan in te kunnen zien – van zowel de slavernij als de afschaffing daarvan –, de continuering van de koloniale cultuur waarbij andere vormen van slavernij werden geïntroduceerd, de doorwerking in de hedendaagse samenleving is uitgebreider wetenschappelijk onderzoek nodig. Ook dit initiatief moet bij Amsterdam liggen, aangezien de invloed van Amsterdam op de hedendaagse Nederlandse, maar zeer zeker de diversiteit van de Amsterdamse, maatschappij vanuit dat verleden zo sterk is beïnvloed. De DENK fractie c.s. stelt het college voor om: 1. een vervolg te geven aan de conclusies van het Amsterdam onderzoek getiteld “De slavernij in Oost en West”; 2. opdracht te geven voor een uitgebreid vervolgonderzoek naar het slavernijverleden en de rol van Amsterdam daarin; 3. Daarbij samen te werken met andere steden die hun slavernijgeschiedenis (willen) onderzoeken, de provinciën Noord- en Zuid-Holland en misschien zelfs het Rijk om de wijde aspecten van weleer waar Amsterdam invloed op had te kunnen beslaan.

S.Y.K. Khan S. Blom J. Veldhuyzen N. la Rose A. Bakker E. Flentge

DENK GroenLinks BIJ1 PvdA PvdD SP