2026-03-19 - RIB erfpachtontwikkelingen per jan 2026.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Datum Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 19 maart 2026 Grond en Ontwikkeling Steven van Weyenberg Grond en Ontwikkeling / n.lubach@amsterdam.nl Raadsinformatiebrief erfpachtontwikkelingen met de stand van zaken per 1 januari 2026

Geachte leden van de gemeenteraad, Zoals ieder halfjaar informeer ik uw commissie graag over de voortgang en ontwikkelingen van het Amsterdamse erfpachtstelsel.1 Dit is de zevende raadsinformatiebrief erfpachtontwikkelingen en betreft de stand van zaken per 1 januari 2026. Met deze brief informeer ik u onder meer over de voortgang van de afhandeling van overstapaanvragen, de start van de beleidsadviescommissie en de pilot geschillencommissie, en de ondernomen acties naar aanleiding van de Handreiking Erfpacht voor particulieren. Ook licht ik toe hoe er continue gewerkt blijft worden aan een transparant, goed functionerend erfpachtstelsel dat bijdraagt aan het vertrouwen van erfpachters. 1.

Uitvoering overstap naar eeuwigdurende erfpacht Particuliere erfpachters In totaal hebben 132.500 particuliere erfpachters vóór 8 januari 2020 een overstapaanvraag ingediend. Elke aanvraag wordt geteld per erfpachtrecht. De status van deze aanvragen is onderverdeeld in de volgende categorieën: - Geregistreerde aanvragen: de aanvraagdatum is vastgelegd. - Ingediende aanvragen: de aanvraag is volledig ingediend. - Aanbieding beschikbaar: er is een aanbod gedaan. - Bij de notaris: de geaccepteerde aanbieding ligt bij de notaris voor ondertekening. - Overgestapt: de overstapakte is bij de notaris getekend. - Niet overgestapte aanvragen: aanvragen waarbij de erfpachter later heeft besloten niet over te stappen door de aanvraag of aanbieding te annuleren of te laten verlopen. Voor particuliere overstapaanvragen met een aanvraagdatum vóór 8 januari 2020 zijn in de tweede helft van 2025 gemiddeld circa 130 aanbiedingen per maand verstuurd. Zoals in de vorige raadsinformatiebrief erfpachtontwikkelingen reeds vermeld, worden er voor deze groep momenteel relatief weinig aanbiedingen verstuurd. Dit komt onder andere doordat er bijvoorbeeld eerst nog een erfpachtwijziging moet plaatsvinden voordat kan worden overgestapt.

1

Dit gebeurt ter uitvoering van onderdeel 14 uit het aangenomen amendement van het raadslid De Jager (D66) van 16 februari 2022 en tevens zoals besproken in de Raadscommissie RO van 1 februari 2023.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2026 Pagina 2 van 8

Status particuliere aanvragen per 1 januari 2026 Voor aanvragen met een aanvraagdatum vóór 8 januari 2020 zijn in totaal circa 127.600 aanbiedingen verstuurd. Hieruit blijkt dat een groot deel van de erfpachters al een concreet aanbod heeft ontvangen. Op 1 juli 2025 stonden nog circa 4.000 aanvragen open om een aanbieding aan te versturen. Op 1 januari 2026 was dit aantal gedaald naar circa 3.500. Soms wordt een nieuwe aanbieding verstuurd voor hetzelfde erfpachtrecht, bijvoorbeeld bij een wijziging in betaalwijze of bij verkoop van het erfpachtrecht. Ook komt het voor dat erfpachters hun aanvraag annuleren voordat zij een aanbieding hebben ontvangen. Particuliere aanvragen na 8 januari 2020 Op 1 juli 2025 stonden circa 5.200 particuliere aanvragen met een aanvraagdatum na 8 januari 2020 (niet vallend onder de Spijtoptantenregeling) open om een aanbieding aan te versturen. In de tweede helft van 2025 zijn voor deze groep gemiddeld 400 aanbiedingen per maand verstuurd. Op 1 januari 2026 stonden nog circa 4.300 aanvragen open om een aanbieding aan te versturen. De afname van openstaande aanvragen verloopt niet evenredig met het aantal verstuurde aanbiedingen. Dit komt onder andere door wijzigingen in betaalwijzen, verkoop van

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2026 Pagina 3 van 8

erfpachtrechten en het feit dat er nog steeds nieuwe overstapaanvragen worden geregistreerd. Grote beleggers Onder ‘grote beleggers’ worden in deze raadsinformatiebrief erfpachters met 100 of meer erfpachtrechten verstaan. Voor deze groep worden meerdere erfpachtrechten in één aanbieding gebundeld. Zij ontvangen eerst een conceptaanbieding, waarna de definitieve aanbieding wordt verstuurd zodra een betaaloptie is gekozen. Circa 25.000 erfpachtrechten van grote beleggers hebben een aanvraagdatum vóór 8 januari 2020. Door een extra controle op ingediende aanvragen zijn er iets meer erfpachtrechten geregistreerd dan eerder gerapporteerd. Op 1 juli 2025 stonden nog circa 8.000 erfpachtrechten open voor een definitieve aanbieding. Dit aantal is op 1 januari 2026 gedaald naar circa 6.500. Complexiteit en samenwerking Voor een deel van de erfpachtportefeuilles van grote beleggers bestaan plannen om hun erfpachtrechten te verkopen en over te dragen. Deze plannen, maar ook de realisatie hiervan, hebben invloed op de afhandeling van hun overstapaanvragen. Door de grootte van een portefeuille (100+ erfpachtrechten), is de administratieve afwikkeling bij een verandering in een portefeuille erg complex en arbeidsintensief. Beleggers zijn geïnformeerd dat het zogeheten uitponden van hun portefeuille invloed kan hebben op de afhandeling van hun overstapaanvraag.

G&O is continu in contact met beleggers en informeren hen regelmatig over de voortgang van hun aanvragen. Op 1 januari 2026 stonden circa 200 aanvragen van grote beleggers met een aanvraagdatum na 8 januari 2020 (niet vallend onder de Spijtoptantenregeling) open om een aanbieding te versturen. 2. Afronding van de Spijtoptantenregeling In totaal dienden erfpachters voor circa 20.000 erfpachtrechten (waarvan circa 2.000 van grote beleggers) een aanvraag onder de Spijtoptantenregeling in (NB: dit betreft dus het aantal erfpachtrechten en niet het aantal spijtoptanten, omdat één erfpachter één of meer erfpachtrechten kan bezitten). Inmiddels is voor circa 95% van deze overstapaanvragen onder de Spijtoptantenregeling van zowel particulieren als grote beleggers, de aanvraag afgehandeld tot en met het versturen van de aanbieding. Op 1 januari 2026 staat nog voor circa 830 erfpachtrechten van particuliere erfpachters een aanvraag onder de Spijtoptantenregeling open om een aanbieding aan te versturen. Dit aantal bedroeg op 1 juli 2025 circa 1.500 erfpachtrechten. Gemiddeld werden er in de tweede helft van 2025 circa 120 aanbiedingen voor particuliere overstapaanvragen onder de Spijtoptantenregeling per maand verstuurd. Het kan voorkomen dat een nieuwe (tweede) aanbieding wordt verstuurd voor één erfpachtrecht, bijvoorbeeld door het wijzigen van betaalwijze.

Op 1 januari 2026 staat voor minder dan 100 erfpachtrechten van grote beleggers de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2026 Pagina 4 van 8

overstapaanvraag onder de Spijtoptantenregeling open om een aanbieding voor te versturen. 3. Financiële resultaten overstap naar eeuwigdurende erfpacht

Afkoopsom Boekwaarde canon Kosten overstap Meerwaarde

2018 5 -1 -2

2019 54 -10 -6

2020 128 -21 -12

2021 178 -26 -12

2022 166 -46 -8

2023 116 -41 -6

2024 119 -56 -3

2025 131 -45 -3

Totaal 897 -245 -51

2

38

96

140

112

69

60

83

601

In 2025 heeft de afdeling Erfpacht & Uitgifte in totaal € 131 miljoen aan afkoopsommen ontvangen door de overstap. Dit bedrag vertegenwoordigt de huidige waarde van de toekomstige canonbetalingen, die na afkoop niet meer worden ontvangen. Vanaf 2018 tot en met 2025 is in totaal € 897 miljoen aan afkoopsommen ontvangen, welk bedrag wederom deels besteed wordt aan het verbeteren van de stad. De uitvoeringskosten voor Overstap bedroegen in 2025 € 3 miljoen en deze kosten werden voornamelijk gemaakt voor inhuur en ICT kosten. Tussen 2018 en 2025 bedroegen de totale uitvoeringskosten € 51 miljoen. Bij afkoop wordt de grondwaarde van canonbetalende rechten in het voortdurende stelsel gedeactiveerd (de boekwaarde wordt afgeboekt naar € 1,-). In 2025 bedroeg deze deactivatie € 45 miljoen. Tussen 2018 en 2025 is in totaal een bedrag van € 245 miljoen gedeactiveerd. In 2025 bedraagt de meerwaarde, bestaande uit de afkoopsommen minus de de-activatie en kosten, € 83 miljoen. Vanaf 2018 tot en met 2025 is de meerwaarde € 601 miljoen, waarmee de oorspronkelijke inschatting van € 500 miljoen aan meerwaarde ruimschoots is uitgekomen. 4. Het Erfpachtregistratie Systeem Amsterdam (Hera) Het programma NISE – dat de applicatie Hera maakt, die het huidige erfpachtregistratiesysteem HERMES op termijn vervangt – heeft de afgelopen periode nieuwe functies voor de berekenaars en de tekenaars gebouwd.

Verder is het proces rondom de pilot geschillencommissie en het proces rondom de canonmatiging op grond van artikel 7 lid 6 AB2000 operationeel in Hera. Er wordt nog verder gewerkt aan het registeren van contactmomenten. Dit zorgt voor een vollediger beeld van alle gevoerde correspondentie met een erfpachter of notaris. Ook wordt nog verder gewerkt aan een vernieuwde koppeling met het Basisregistratie Personen (BRP), zodat deze gegevens direct uit de basisregistratie kunnen worden gehaald. Doordat E&U nog in afwachting is van enkele technische controles, loopt de lancering van deze vernieuwde koppeling en de overgang naar het nieuwe erfpachtregistratiesysteem enige vertraging op en dienen de huidige systemen langer operationeel te blijven. E&U is op dit moment zorgvuldig aan het beoordelen wat deze vertraging betekent voor de huidige systemen. Er vindt een analyse plaats van de mogelijke gevolgen en de

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2026 Pagina 5 van 8

ontwikkelingen worden scherp in de gaten gehouden, zodat waar nodig op het juiste moment kan worden bijgestuurd. De medewerkers van E&U blijven voorlopig nog in zowel Hera als in de huidige systemen werken. 5. Afhandeling klantvragen en klachten Ingekomen vragen en klachten In de tweede helft van 2025 zijn circa 9.000 klantvragen en 52 klachten met betrekking tot de overstap naar eeuwigdurende erfpacht binnengekomen en zijn er circa 8.900 klantvragen en 52 klachten over dit onderwerp afgehandeld. Op 1 januari 2026 waren circa 500 klantvragen en 3 klachten nog niet in behandeling genomen of volledig afgerond. Richtlijnen voor afhandeling De gemeentelijke richtlijn voor het beantwoorden van klantvragen is vijf werkdagen. Voor klachten geldt dat het eerste contact binnen vijf werkdagen plaatsvindt, bijvoorbeeld via een ontvangstbevestiging, en dat de klacht binnen zes weken wordt afgehandeld In de tweede helft van 2025 werd 87% van de klantvragen binnen vijf werkdagen inhoudelijk afgehandeld. Daarnaast werd 98% van de klachten binnen de richtlijn van zes weken afgehandeld. 6.

Beleidsadviescommissie en pilot geschillencommissie erfpacht Start en werkzaamheden Zowel de beleidsadviescommissie, als de pilot geschillencommissie is op 15 september 2025 van start gegaan.2 De geschillencommissie heeft sinds de start tot en met 1 januari 2026 in totaal 10 bedenkingen in behandeling genomen. De bedenkingen zijn ingediend naar aanleiding van verstuurde overstapaanbiedingen. De geschillencommissie had op 1 januari 2026 4 bedenkingen afgerond. De overige bedenkingen waren op 1 januari 2026 nog in behandeling. De beleidsadviescommissie is eind november gevraagd om advies te geven over de actualisatie van het grondprijsbeleid. Het advies is inmiddels door de beleidsadviescommissie afgerond en zal als bijlage (openbaar) bij de raadsinformatiebrief over de actualisatie van het grondwaardebeleid nieuwe en bestaande erfpachtrechten 2026 worden gevoegd. Deze raadsinformatiebrief zal in Q2 ter kennisname worden aangeleverd voor de TAR. Evaluatie in 2026 Beide commissies worden in september 2026 geëvalueerd. Hierbij wordt onder andere gekeken naar de effectiviteit van de commissies en of zij het belang van erfpachters voldoende dienen. Deze evaluaties bieden de mogelijkheid om te beoordelen of de commissies een waardevolle bijdrage leveren en of de inzet in verhouding staat tot de resultaten.

2 Deze raadsinformatiebrief is ter kennisname aangeleverd voor de commissie RO van 24 september 2025.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2026 Pagina 6 van 8

7. Ondernomen acties n.a.v. Handreiking Erfpacht voor particuliere woonbestemmingen In mei 2024 is de Handreiking erfpacht voor gemeenten van het Rijk verschenen. Het document biedt praktische tips en handvatten om het erfpachtstelsel verder te verbeteren. In lijn met de aanbevelingen uit de handreiking wordt continu aan verschillende verbeteringen gewerkt zoals: • De website www.amsterdam.nl voldoet aan de toegankelijkheidseisen van DigiToegankelijk.nl, status B. Onafhankelijke deskundigen toetsen regelmatig de toegankelijkheid van (onderdelen van) de website. Gevonden knelpunten worden duurzaam opgelost. • Er wordt een financiële erfpachtbijsluiter ontwikkeld voor onder andere nieuwe kopers van woningen op erfpacht. Hiermee krijgen erfpachters meer inzicht in de algemene financiële en juridische aspecten van erfpacht. (Nieuwe) Erfpachters worden hiermee proactief voorgelicht. De bijsluiter is naar verwachting rond de zomer gereed. • De Algemene Bepalingen voor eeuwigdurende erfpacht 2016 zijn, waar mogelijk, herschreven naar taalniveau B1 en voorzien van klikbare inhoudsopgaven om de toegankelijkheid en gebruiksvriendelijkheid verder te vergroten. • G&O heeft een ambtelijke leidraad voor erfpachtbeleidsvorming ontwikkeld waarin onder meer de handreiking en de ‘Checkvragen voor ontwikkeling van beleid en regelgeving in Amsterdam’ (CobrA) zijn opgenomen. 8.

Update stand van zaken verlegging van de focus van G&O van overstap naar de achterstanden die bij regulier erfpachtbeheer zijn ontstaan In de vorige raadsinformatiebrief informeerde ik u onder meer over de ontvangen brief van de Ring Amsterdam over de achterstanden bij regulier erfpachtbeheer en het overleg met het Amsterdamse notariaat om samen te kijken hoe deze achterstanden vlotter kunnen worden weggewerkt. Afgelopen jaar is er een plan van aanpak opgesteld en het doel daarvan is om in twee jaar tijd 95% van de achterstand te hebben afgehandeld. Op dit moment wordt hiervoor een project ingericht waarin de volledige focus gaat liggen op de afhandeling van deze achterstanden. Op 5 december 2025 heeft het college van B&W ingestemd met de verlenging van bestaande en ook extra tijdelijke juridische inhuur. Hierdoor kan een apart team (van onder andere externe medewerkers) worden gevormd dat zich volledig gaat focussen op het behandelen van de achterstanden bij regulier beheer. 9. Update stand van zaken artikel 7 lid 6 AB2000 en erfpachters die hun woning(en) verhuren Start en voortgang project Canonmatiging In november 2025 is het project Canonmatiging gestart. De eerste groep erfpachters heeft toen een brief ontvangen. Na een testfase is de automatische verwerking in gebruik genomen.

Het project verloopt zoals gepland en de automatisering werkt goed, wat zorgt voor een soepele uitvoering.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2026 Pagina 7 van 8

Gefaseerde aanpak In totaal zullen ongeveer 13.000 erfpachters een brief hierover ontvangen. Deze brieven worden in meerdere groepen (batches) verstuurd, zodat de werkdruk wordt gespreid en medewerkers vragen van erfpachters goed kunnen beantwoorden. Tussen de groepen zit ongeveer zes weken. Na elke verzending wordt er geëvalueerd en worden zo nodig wijzigingen doorgevoerd. Afhandeling aanvragen De meeste aanvragen worden automatisch verwerkt. Alleen ingewikkelde aanvragen worden handmatig behandeld, wat meer tijd kost. Reguliere aanvragen worden meestal binnen een week afgehandeld. Daarna volgt de uitbetaling aan de erfpachter binnen vier weken. Herinneringsbrieven worden ongeveer zes weken na de laatste groep verstuurd. Erfpachters worden verzocht om binnen zes maanden hun aanvraag in te dienen. Mocht er vertraging ontstaan in de afhandeling aan de zijde van de gemeente, dan wordt aan de erfpachter wettelijke rente tot 31 december 2026 of langer vergoed. 10. Woo en actief openbaar maken documenten VES Afhandeling Woo-verzoeken In de vorige raadsinformatiebrief heb ik u bericht dat de afdeling E&U een beperkt aantal Woo-verzoeken had ontvangen en dat deze trend in afname van Woo-verzoeken mogelijk zou zijn ontstaan door het actief openbaar maken van verschillende (omvangrijke) dossiers.

De trend in de afname van de Woo-verzoeken heeft zich afgelopen half jaar echter niet verder doorgezet. De afdeling heeft in het afgelopen half jaar 10 Wooverzoeken ontvangen. Deze Woo-verzoeken zijn allemaal binnen de wettelijke termijn afgehandeld. Actief openbaar maken VES-dossier Eind september 2025 is het actief openbaar maken van het dossier vernieuwing erfpachtstelsel (VES) afgerond. Er staan bijna 23.000 documenten online op Open.Amsterdam. Dit dossier is ook door de afdeling gebruikt om vragen vanuit de gemeenteraad of van erfpachters te beantwoorden.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 19 maart 2026 Pagina 8 van 8

De verwachting is dat dit dossier tevens in het komende jaar nog regelmatig zal worden geraadpleegd. Op dit moment wordt onderzocht of er andere dossiers zijn die actief geopenbaard kunnen worden. Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Steven van Weyenberg Wethouder Woningbouw en Stedelijke Ontwikkeling

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl