2026-02-05 Schriftelijke bijdrage dhr. Van Echteld Sport en voedselpark Noord compressed PDF

Sport & voedselpark Noord Waar Amsterdam een gezonde toekomst oogst

Voorwoord

Met trots presenteren wij ons plan voor ‘Sport en Voedselpark Noord’. Een groen park waar sport en voedsel samenwerken voor een leefbare stad. Laat dit plan een inspiratie zijn voor de ontwikkeling van hoognodige sportfaciliteiten, en tegelijkertijd de bestaande en beproefde maatschappelijke meerwaarde van het gebied te behouden. Op het Melkwegterrein in AmsterdamNoord ligt een prachtige kans. Een plek met een geschiedenis van voedselproductie en sport, van samenwerken en samen bewegen. Dit voorstel bouwt daarop voort. We zitten nu in een snelle verdichting van Amsterdam-Noord. Met de bouw van Haven-Stad komt de leefbaarheid van oude en nieuwe Noorderlingen in het gedrang. Bewoners zullen snakken naar een plek waar zij tot rust kunnen komen in een groene en gezonde omgeving. Juist op deze plek kunnen sport en voedsel samen werken aan een leefbare stad. Vanwaar dit plan? Dit plan vertrekt vanuit een visie op voor de hand liggende kansen die we toekomstige generaties willen meegeven. Kansen die verder reiken dan sport alleen. Kansen die ontstaan wanneer sport, stadslandbouw en menselijk welzijn niet naast elkaar bestaan, maar elkaar versterken.

Dan is één plus één niet twee, maar drie — of zelfs meer. Wij zijn ervan overtuigd dat toekomstige bewoners beter af zijn met een geïntegreerde en doordachte visie op ruimtegebruik en dagelijks leven. Een visie die niet denkt in tegenstellingen als sport versus stadslandbouw, of ondernemen versus maatschappelijk belang, maar in samenhang. Dit plan is gedurfd en bottomup. Gericht op samen. Wie zijn wij om dit plan te presenteren? Op NoordOogst werken wij al twaalf jaar aan het maken van positieve impact — op de buurt én daarbuiten. Met aantoonbaar succes en een groot bereik. Vanuit binnenen buitenland komen mensen naar NoordOogst om te leren van onze ervaringen. In die jaren hebben wij intensief samengewerkt met en geluisterd naar buurtbewoners, lokale ondernemers, vrijwilligers, medewerkers, buren, bedrijven, kinderen, ouderen, toeristen, politici, studenten, oogsters, sporters en andere betrokkenen. Juist die brede praktijkervaring maakt dat wij ons verantwoordelijk voelen om dit plan te delen: niet opgelegd van bovenaf, maar ontstaan van onderop, gevoed door de dagelijkse werkelijkheid en breed gedragen in de omgeving.

2

De presentatie van dit plan zal ongetwijfeld tot nieuwe inzichten en reacties leiden. Daarom zullen wij dit plan in toekomstige versies verder aanpassen, zodat het zo goed mogelijk aansluit bij de wensen van de buurt, stad, en gemeente Amsterdam.

Zie dit plan als basis voor een breed gedragen, toekomstbestendige ontwikkelingsrichting van het gebied. Laten we samen iets bijzonders doen voor Amsterdam-Noord, de rest van de stad en zelfs voor de wereld. Met vriendelijke groet, Amsterdammers,

namens

NoordOogst,

alle

betrokkenen

en

toekomstige

Kerngroep Toekomst NoordOogst: Ron van Echteld, Chris Bondam, Nicole Schuil, Johan Wielenga, Sven van der Burg en Elin Karlsson. 30 januari 2026, Amsterdam-Noord

“Steun dit groene openluchtbuurthuis.”

3

Samenvatting

Het Melkweggebied in Amsterdam-Noord staat aan het begin van een nieuwe fase. Het aflopen van het huidige huurcontract met stadslandbouwproject NoordOogst en de gemeentelijke ambitie om op deze locatie meer ruimte te bieden aan sport en bewegen, maken dat er nu keuzes voorliggen over de toekomst van het gebied. In Sport en Voedselpark Noord worden sp ort, stadslandbouw, groen, maatschap p elijke functies en welzijn gecombineerd om elkaar te versterken. Neem dit plan als inspiratie om ruimte te maken voor hoognodige sportfaciliteiten, en tegelijkertijd de succesvolle en geliefde bestaande maatschappelijke meerwaarde van het gebied te behouden. Dit plan is toekomstbestendig. De snelle verdichting van Amsterdam-Noord en de bouw van Haven-Stad vragen om een plek waar bewoners tot rust kunnen komen in een groene en gezonde omgeving. Het park fungeert als een buitenhuiskamer voor de buurt: laagdrempelig, inclusief en gericht op dagelijks gebruik, niet alleen op georganiseerde sport.

Het plan sluit expliciet aan bij gemeentelijke ambities op het gebied van: Sport en bewegen Gezonde stad en preventie Omgevingsvisie Amsterdam Vergroening, biodiversiteit en klimaatadaptatie Sociale basis en inclusie Duurzame en inclusieve economie Leefbaarheid in groeiend Noord De Amsterdamse Voedselstrategie De ruimtelijke uitwerking gaat uit van meervoudig ruimtegebruik en behoud van vruchtbare grond. Bestaande stadslandbouw elementen blijven behouden: de paddenstoelenkwekerij, de varkensen kippenhouderij, de buurtmoestuinen, de CSA stadstuinderij, de imkerij en het voedselbos. Nieuwe sp ortelementen worden toegevoegd: klassieke buitensportvelden, een multifunctioneel sportveld voor de wijk en een urban sports park. Tegelijkertijd blijft het karakter van het gebied behouden, door naast sport en stadslandbouw ruimte te bieden aan bijzondere makers, duurzame voedselproducenten, natuurbeleving, cultuur, educatie, en kinderopvang. Op het terrein komt een multifunctioneel sp ort- en voedselcomp lex; het klop p end hart van het p ark. Hierin komen een sociale en gezonde kantine, een sociaal voedseldistributiecentrum, een boulderhal, sportzalen en een tropisch voedselbos. 4

We willen benadrukken dat we het zinvol vinden een zo concreet mogelijke inrichting van het terrein te presenteren, om te laten zien wat kan. Uiteraard is dit ter indicatie en de uiteindelijke inrichting moet voortkomen uit een zorgvuldig ontwerp en participatie traject. Laten we dit samen verder uitwerken. Naast de fysieke inrichting is er aandacht voor programmering en activatie. Betaalbare buurtmaaltijden worden verbonden aan culturele activiteiten zoals filmvertoningen of optredens, waardoor eten een sociale en verbindende functie krijgt. Op het sportveld van de wijk vinden laagdrempelige sporten beweegactiviteiten plaats voor jong en oud. Zo ontstaat een levendige plek die mensen uitnodigt tot een gezonde leefstijl.

De maatschappelijke meerwaarde van het plan ligt in de combinatie van functies: één plek draagt bij aan meerdere beleidsdoelen tegelijk. Deze meerwaarde wordt versterkt door herkenning vanuit buurt en stadsdeel. Uit bewonersbijeenkomsten, een petitie en adviezen van het Stadsdeelpanel Noord blijkt dat de voorgestelde richting aansluit bij breed gedeelde wensen voor meer toegankelijke sport, groen en ontmoeting in de leefomgeving. Dit plan is nadrukkelijk bedoeld als richtinggevend en uitnodigend document, niet als uitgewerkt eindbeeld. Het laat zien dat er ruimte is om de sportambities van de gemeente te realiseren én tegelijkertijd bestaande maatschappelijke waarden te behouden en te versterken. Laten we dit samen verder uitwerken tot een bijzondere plek voor de stad. Een plek waar gezondheid, leefbaarheid en verbondenheid centraal staan.

Sport -en Voedselpark Noord geeft uitvoering aan alle peilers van de Amsterdamse Voedselstrategie. Afbeelding uit ‘Uitvoeringsagenda Amsterdamse Voedselstrategie’, p.1

5

Inhoud

Samenvatting 1. Visie: De gezonde stadswijk van de toekomst 1.1 Beleidskader: aansluiting op bestuurlijke doelen 1.2 Een organisatiestructuur die past bij gemeenschapseconomie 2. Ruimtelijke integratie van sport, stadslandbouw & natuur 2.1 Hoofdprincipes voor de inrichting 2.2 Ruimtelijke uitwerking 2.3 Ecologie en groene verbindingen 2.4 Programma: van plek naar dagelijks gebruik 2.5 Bereikbaarheid 2.6 Praktische en financiële haalbaarheid 3 Melkweggebied context en geschiedenis 3.1 Van polder tot sportlandschap: een plek in ontwikkeling 3.2 Razendsnelle veranderingen in stadsdeel Noord 3.3 Context besluitvorming tot nu toe 4. NoordOogst: succesvol living lab in cijfers 5. De waarde van stadslandbouw voor Amsterdam 5.1 Gezonde gemeente: gezondheid, beweging en welzijn 5.2 Klimaatbestendige gemeente: water, hitte en biodiversiteit 5.3 Ondernemende gemeente: lokale economie en waardecreatie 5.4 Sociale gemeente: cohesie, participatie en inclusie 6 Inzichten uit buurt en stadsdeel 6.1 Bewonersavond en ideeën uit de buurt 35 6.2 Petitie voor behoud van NoordOogst 35 6.3 Stadsdeelpanel Noord 35 7 Conclusie: Sport en voedsel samen voor een leefbare stad.

4 7 10 13 14 15 17 26 27 28 29 32 33 35 36 38 40 40 41 41 42 43 43 45 45 46

6

1. Visie: De Gezonde‌‌ Stadswijk van‌‌ de Toekomst‌ Sport en Voedselpark Noord is een plek waar de grote opgaven van de stad samenkomen en voelbaar worden in het dagelijks leven. Niet als losse functies, maar als één samenhangend landschap waarin sport, natuur, voedsel, buurteconomie en gemeenschap elkaar versterken. Een plek die past bij het karakter van het stadsdeel: groen, eigenzinnig en sterk geworteld in gemeenschap.

Tegelijkertijd vormt stadslandbouw de groene en productieve ruggengraat van het gebied. Voedselproductie, voedselbossen en biodiversiteit zorgen voor verkoeling, versterken de leefkwaliteit en maken zichtbaar waar ons eten vandaan komt. Het landschap voedt niet alleen de stad, maar draagt bij aan klimaatadaptatie, gezondheid en bewustwording.

Het gebied ontwikkelt zich tot een open en groene buitenhuiskamer voor Amsterdam Noord. In een steeds dichter wordende stad, waar privé-buitenruimte schaars is, biedt Sport en Voedselpark Noord ruimte om te bewegen, te verblijven en elkaar te ontmoeten. Laten we deze visie samen verder uitwerken om deze bijzondere plek voor de stad te realiseren.

Sport en Voedselpark Noord sluit aan bij de bredere beweging voor gezondheid en preventie in Amsterdam-Noord om zorg dichter bij huis te brengen en ziekte te voorkomen in plaats van te genezen. Door sport, gezonde voeding, educatie en ontmoeting te combineren, draagt het gebied bij aan zowel fysieke als mentale gezondheid. Het park functioneert daarmee als een laagdrempelige, informele aanvulling op buurtgerichte zorg- en welzijnsstrategie.

Sport en beweging staan centraal, zowel in de vorm van verenigingssport als ongeorganiseerde sport. Dit park nodigt uit tot spontaan en informeel gebruik: (hard)lopen over paden, spelen in het groen, tuinieren, samen bewegen. Zo wordt bewegen een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven, toegankelijk voor alle leeftijden en niveaus.

Ondernemerschap, educatie en participatie verbinden deze lagen met elkaar. NoordOogst biedt ruimte aan maatschappelijke en duurzame ondernemers, kinderopvang, leer- en werkplekken en educatieve programma’s voor scholen, sportverenigingen en buurtbewoners. Door leren, werken, produceren en bewegen op één plek te combineren, ontstaat betrokkenheid en eigenaarschap. 7

1m²

1m² sport Sport en beweging

1m²

1m² Sport en Voedselpark Noord Sport en beweging Toegang tot gezond voedsel Stadslandbouw en stadsnatuur Regenwateropvang tegen hittestress Kennis & educatie Sociale verbinding en inclusie

Eigenaarschap door de buurt De buurt en haar verenigingen zijn geen bezoekers, maar actieve mede-gebruikers van de buitenhuiskamer. Sport en Voedselpark Noord is een inclusieve plek voor jong en oud, voor gezinnen, sporters, ouderen en mensen met een beperking. Een plek waar verschillen naast elkaar bestaan en waar ontmoeting vanzelf ontstaat — juist door de openheid van de ruimte. Een breed gedragen plan Uit bewonersbijeenkomsten, een petitie en adviezen van het Stadsdeelpanel Noord blijkt dat de voorgestelde richting aansluit bij breed gedeelde wensen voor meer toegankelijke sport, groen en ontmoeting in de leefomgeving (zie hoofdstuk 6).

8

Kernvisie Sport- en Voedselpark Noord is een park dat méér doet. Een buitenhuiskamer voor Noord, waar sport en bewegen plaatsvindt in een levend landschap. Waar gezonde voeding, lokale voedselproductie, natuurbeleving en sociale verbinding samen de basis vormen. Waar de bestaande gemeenschap die al succesvol meervoudige waarde aan de stad levert, verder wordt verrijkt. Laten we samen deze unieke kans pakken om iets bijzonders te doen voor Amsterdam.

“Hier leer ik mijn kinderen hoe ons eten groeit.”

9

1.1 Beleidskader: aansluiting op bestuurlijke doelen Gemeentelijk beleidsdoel

Uitwerking in Sport en Voedselpark Noord

Effect voor stad & bestuur

Sport & Bewegen (1) (Sportagenda)

Georganiseerde sport én informele beweegruimte in groen landschap

Meer bereik, lagere drempels, hogere sportparticipatie

Gezonde Stad & Preventie (2)(3)

Combinatie van bewegen, gezonde voeding, groen en ontmoeting

Minder gezondheidsverschillen, lagere zorgdruk op termijn

Omgevingsvisie Amsterdam (4)

Meervoudig ruimtegebruik: sport, natuur, stadslandbouw en educatie

Hogere maatschappelijke opbrengst per m²

Klimaatadaptatie (5)

Groenstructuren, voedselbossen, wateropvang en verkoeling

Minder hittestress, betere waterhuishouding

Biodiversiteit (6)(7)

Productief groen, ecologische zones, natuur inclusief beheer

Versterking stedelijk ecosysteem

Sociale Basis & Inclusie (8)

Open buitenhuiskamer, ontmoeting, participatie en vrijwilligerswerk

Meer sociale samenhang, minder eenzaamheid

Duurzame & Inclusieve Economie (9)

Maatschappelijk ondernemerschap en PPS met commerciële partners. Versterking buurteconomie.

Financiële draagkracht, gedeeld risico, innovatie

Leefbaarheid in groeiend Noord (10)

Groen en verblijfskwaliteit in verdicht stadsdeel

Aantrekkelijke woonomgeving, draagvlak voor groei

Voedselstrategie Amsterdam (11)

Stadslandbouw met korte ketens in een gezonde voedselomgeving.

Gezond, eerlijk en duurzaam voedsel. 10

1 Visie Amsterdamse sportparken gastvrij & verbonden 2 Amsterdamse Gezondheidslogica - 12 logische principes voor een gezonde stad, https://openresearch.amsterdam/image/2024/11/18/20210119_amsterdamse_gezondheidslogica_12_principe s_gezonde_stad_web.pdf 3 Coalitieakkoord 2020-2026, 'Amsterdams Akkoord', p.19 4 Omgevingsvisie 2050 - een menselijke metropool, p.89 5 Omgevingsvisie 2050 - een menselijke metropool, p.200 6 Omgevingsvisie 2050 - een menselijke metropool, p.48 7 Groenvisie 2020-2050 - Een leefbare stad voor mens en dier, p8 8 Gebiedsgerichte Opgaven Sociaal 2025-2030 | Stadsdeel Noord, p.17-18 9 Structuurvisie Amsterdam 2040 - Economisch sterk en duurzaam, p.100 10 Omgevingsvisie 2050 - een menselijke metropool, p.48 11 https://www.amsterdam.nl/bestuur-organisatie/volg-beleid/duurzaamheid/voedselstrategie-amsterdam/

Sport en Voedselpark Noord past in een groen Amsterdam in 2050. Uit ‘groenvisie 2020-2050Een leefbare stad voor mens en dier’ p-13

11

“Een uniek initiatief dat mensen verbindt en ruimte geeft aan de natuur.”

12

1.2 Een organisatiestructuur die past bij gemeenschapseconomie In Sport & Voedselpark Noord werken bewoners, gemeente, maatschappelijke initiatieven en ondernemers samen aan een leefbare stad. Op het park worden visies als Brede Welvaart en Donut Economie werkelijkheid. Ondernemers jagen maatschappelijke impact na in plaats van winstmaximalisatie. Bij dit alles moet de organisatiestructuur goed passen. Wij stellen daarom voor om Sport & Voedselpark Noord te organiseren als common: een gemeenschappelijke plek van de stad (12). Het doel is: samen de stad maken. Hierin is ruimte voor Publiek-Private Samenwerking (PPS): Publieke doelen worden gecombineerd met private investeringen en ondernemerschap. Deze aanpak vergroot de financiële haalbaarheid en vermindert de afhankelijkheid van structurele subsidies, maar waarborgt de belangen van bewoners en de gemeente.

Buitenmarkt bij NoordOogst, waar lokale ondernemers producten verkopen aan de buurt.

12 https://openresearch.amsterdam/nl/page/130962/monitor-gemeenschapseconomie

13

2. Ruimtelijke Integratie‌‌ van Sport, Stadslandbouw‌‌ & Natuur‌ Het Sport- en Voedselpark Noord wordt ingericht als een samenhangend geheel waarin sport, stadslandbouw en natuur elkaar ruimtelijk en functioneel versterken. De ruimtelijke opzet is gericht op meervoudig ruimtegebruik, openbare toegankelijkheid en een duidelijke structuur, met ruimte voor zowel intensief gebruik als rust en verblijf. Dit hoofdstuk beschrijft de hoofdprincipes en ruimtelijke opbouw die richting geven aan de verdere uitwerking van het gebied

Natuurspeeltuin NoordOogst

14

2.1 Hoofdprincipes voor de inrichting De structuur van het Sport- en Voedselpark Noord is gebaseerd op het principe van de buitenhuiskamer: een open, groene en toegankelijke omgeving waar sport, stadslandbouw, verblijf en ontmoeting vanzelfsprekend samenkomen. Uitgangspunt is het behoud en benutten van vruchtbare grond. Stadslandbouw is een belangrijk onderdeel van het park en vervult meerdere functies: voedselproductie, educatie, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Er wordt gewerkt met overgangen, waardoor functies elkaar versterken en het gebied open en sociaal veilig blijft. De inrichting van het Melkweggebied is gebaseerd op de volgende ruimtelijke principes: Meervoudig ruimtegebruik Sport, stadslandbouw en groen worden gecombineerd binnen één landschappelijk raamwerk. Groene zones vervullen meerdere functies. Openbare toegankelijkheid Doorlopende wandel-, hardloop- en fietsroutes verbinden alle onderdelen van het gebied. Het terrein is openbaar toegankelijk en nodigt uit tot dagelijks gebruik door verschillende doelgroepen. Flexibiliteit en toekomstbestendigheid De ruimtelijke opzet biedt ruimte voor aanpassing en groei. Hierdoor kan het gebied meebewegen met veranderende behoeften, zonder dat de samenhang verloren gaat. Productief en ecologisch groen Stadslandbouw, voedselbossen en bloementuinen vormen een groene structuur.

Deze zones behouden vruchtbare grond, dragen bij aan biodiversiteit en klimaatadaptatie. Sport en bewegen Het gebied biedt ruimte aan zowel georganiseerde sport als laagdrempelige, informele vormen van bewegen. Sportvoorzieningen zijn multifunctioneel en toegankelijk voor verschillende leeftijdsgroepen en niveaus. Educatie, spelen en ontmoeten Verspreid over het terrein liggen plekken voor educatie, spelen en ontmoeting. Deze plekken bieden samenwerking tussen scholen, sporters en buurtbewoners en versterken het dagelijks gebruik van het gebied. Gebouwde voorzieningen Gebouwen clusteren meerdere functies, zoals sport, educatie, horeca, maatschappelijke functies (zoals kinderopvang) en voedsel gerelateerde activiteiten. Waar mogelijk worden daken benut voor energieopwekking, regenwateropvang en aanvullend sport- of verblijfsgebruik.

15

Het plan voor Sport en Voedselpark Noord sluit naadloos aan bij de visie van gemeente Amsterdam op sportparken die verbonden zijn met de stad. Uit: ‘Visie Amsterdamse sportparken gastvrij en verbonden’, p. 15

16

2.2 Ruimtelijke uitwerking De ontwerpkaart geeft een mogelijke ruimtelijke uitwerking van de visie weer. De weergegeven functies en oppervlaktes zijn indicatief en dienen als basis voor verdere uitwerking en besluitvorming. De kaart laat zien dat de combinatie van sport, stadslandbouw en publieke functies ruimtelijk haalbaar is binnen het gebied.

Ontwerpkaart ruimtelijke uitwerking Sport en Voedselpark Noord. Zie tekst voor beschrijving van de verschillende elementen. Legenda: blauw: sport, lichtgroen: stadslandbouw, paars: gebouw, donkergroen: educatie, kinderopvang, recreatie.

Functie

Oppervlakte in Sport en Voedselpark Noord

Educatie, kinderopvang, recreatie

1,5 hectare

Stadslandbouw/voedselproductie

2,2 hectare

Sport

2,7 hectare

Aantal vierkante meters grond uitgesplitst per functie (niet-overlappend).

17

Sport en voedselpark Noord

18

Bouwstenen van het sport- en voedselpark Het voorgestelde multifunctionele sport- en voedselpark bouwt voort op bestaande, succesvolle initiatieven en versterkt deze met nieuwe functies. Samen vormen zij een samenhangend ecosysteem waarin gezonde voeding, sport en bewegen, educatie, circulariteit en gemeenschapsvorming centraal staan. CSA stadstuinderij De bestaande CSA (Community Supported Agriculture (13)) groentepluktuin is een bewezen succes. Circa 220 leden oogsten hier wekelijks hun eigen groenten, fruit en kruiden. De tuinderij versterkt voedselbewustzijn, sociale cohesie en een gezonde leefstijl. Voedselbos Landbouw in een bos! De leden van de groentepluktuin oogsten in dit voedselbos fruit, noten, bessen en bladeren van struiken, bomen en kruiden die samen een natuurlijk bos vormen. Het voedselbos draagt bij aan klimaatadaptatie, educatie en biodiversiteit. Paddenstoelenkwekerij Via vertical farming produceert de kwekerij jaarrond 30.000 kg paddenstoelen voor Amsterdamse horeca en bewoners. De circulaire opzet van het park is hier tastbaar: lokale reststromen worden voeding voor paddenstoelen, het ‘afval’ van de paddenstoelenteelt voedt als compost de Amsterdamse bodem. Wekelijks leren scholen en buurtbewoners over paddenstoelen in het educatieprogramma. Varkens en kippenhouderij De dierhouderij speelt een sleutelrol in de circulaire opzet van het park.

Reststromen uit de tuinderij en van andere lokale voedselproducenten worden benut als voer. De dieren leven in een diervriendelijke omgeving met ruimte voor natuurlijk gedrag. Zo wordt kringlooplandbouw op een begrijpelijke en zichtbare manier tastbaar voor bezoekers. De zichtbare aanwezigheid van dieren die voor consumptie bedoeld zijn, roept discussie op over het al dan niet eten van vlees. Bezoekers zien en ervaren dat het stukje vlees op hun bord niet uit een ‘fabriek’ komt, maar ooit een dier was. Tevens draagt het bij aan het besef over het welzijn van dieren. Moestuinvereniging De biologische moestuinvereniging bestaat uit circa 60 nutstuinen voor individuele leden, aangevuld met een gezamenlijke tuin. Dit stimuleert actieve betrokkenheid van bewoners, kennisdeling tussen generaties en culturen en versterkt het gevoel van eigenaarschap over de groene ruimte. Natuurspeeltuin De natuurspeeltuin biedt een groen, uitdagend speelterrein waar kinderen kunnen klimmen, klauteren, rollen, springen, wroeten en met water spelen. Voor jonge kinderen is dit spelenderwijs bewegen: sporten zonder dat het als sport voelt. De speeltuin draagt bij aan motorische ontwikkeling, gezondheid en natuurbeleving.

13 https://www.csanetwerk.nl/wat-is-een-csa/

19

Imkerij De imkerij produceert niet alleen honing, maar heeft ook een belangrijke educatieve functie. Bezoekers maken hier kennis met het belang van bijen en andere bestuivers voor voedselproductie en een gezond ecosysteem. De imkerij versterkt de ecologische samenhang van het park.

Food broedplaats / verzamelgebouw/ lesruimte In het nieuwe multifunctionele gebouw komt een food-broedplaats met werkplekken voor start-ups en makers op het gebied van voedsel, circulariteit en duurzaamheid. Het gebouw bevat een workshopruimte en sluit aan op een buitenleslokaal voor scholen, waarmee het park een belangrijke educatieve rol krijgt binnen de stad. Buitenschoolse opvang en kinderdagverblijf De aanwezige BSO en het kinderdagverblijf bieden kinderen dagelijks een gezonde leefomgeving met aandacht voor duurzaamheid, goede voeding, spelend leren en buiten bewegen. Urban sportspark Een urban sportspark met bijvoorbeeld calisthenics, freerunning, ultimate frisbee en 3x3 basketball. Laagdrempelig multifunctioneel sportveld van de wijk (nieuw, 2000m2) Sportcontainer Een verplaatsbare sportcontainer maakt het mogelijk dat verschillende trainers en buurtinitiatieven het park gebruiken. Hiermee wordt ingespeeld op de groeiende vraag naar laagdrempelige, ongeorganiseerde sport. Klimbos / survivalparcours Tussen de bestaande volwassen bomen wordt een survivalparcours gerealiseerd. Dit parcours maakt gebruik van de natuurlijke structuur van het landschap en integreert sportvoorzieningen op een manier die het bestaande groen behoudt en versterkt.

Door sporten en bewegen te verweven met het aanwezige bomenbestand ontstaat een uitdagende, natuurlijke sportplek die past bij het karakter van het gebied. 12 https://sporttuinschilderswijk.nl/

20

Multifunctioneel sportveld Een multifunctioneel sportveld van 2000m2 dat kinderen en volwassenen uit de buurt de kans biedt om laagdrempelig deel te nemen aan 15 verschillende georganiseerde of ongeorganiseerde sportactiviteiten. Dit veld slaat een brug tussen spelen op straat en sporten bij de vereniging en is geïnspireerd op succesvolle voorbeelden zoals de Haagse Sporttuin (14). Het veld draagt bij aan gelijke sportkansen, sociale veiligheid en ontmoeting in de openbare ruimte.

De Haagse sporttuin slaat een brug tussen spelen op straat en sporten bij de vereniging. Het maakt daarmee sport toegankelijk voor alle lagen van de bevolking.

Recreatieveld met verblijfsvoorzieningen Aan het water, aan de zuidzijde van het terrein ter hoogte van de noodwoningen en de parkeerplaats, ligt een open groen veld dat momenteel weinig wordt gebruikt. Door dit veld beter te ontsluiten en te voorzien van picknicktafels en een gezamenlijke buiten-BBQ, kan het uitgroeien tot een aantrekkelijke verblijfsplek voor buurtbewoners en bezoekers. Het veld biedt ruimte voor informele recreatie, ontmoeting en rust, en versterkt de relatie tussen water, groen en gebruik. Trimroute rondom het terrein geschikt voor ouderen Rondom het terrein ligt een bestaande wandelroute die wordt doorontwikkeld tot een trimroute. Langs deze route worden eenvoudige sport- en beweeg elementen geplaatst, afgestemd op verschillende leeftijden en niveaus. Door het toevoegen van voldoende zitgelegenheden blijft de route ook goed toegankelijk voor ouderen en mensen die behoefte hebben aan rustmomenten. Ook voor rolstoelen en kinderwagens is de route toegankelijk. Er komt een omheinde losloopplek voor honden.

14 https://sporttuinschilderswijk.nl/

21

Het multifunctionele sport- en voedselcomplex: het kloppend hart van het park Centraal in het Sport- en Voedselpark komt een multifunctioneel sport- en voedselgebouw. Dit gebouw vormt het fysieke en sociale hart van het terrein: een plek waar sport, gezonde voeding, educatie, circulariteit en ontmoeting dagelijks samenkomen. Het gebouw is geen opzichzelfstaande voorziening, maar een verbindend element tussen alle functies in het park. Een voorbeeld van een multifunctioneel sportcentrum is USC Universum Sciencepark (15). De combinatie van sport en voedsel is naar ons weten uniek in de wereld! Sociale kantine – samen koken, samen eten De sociale kantine is geen traditionele sportkantine, maar een sociaal restaurant met een duidelijke maatschappelijke missie. Buurtbewoners koken hier samen onder professionele begeleiding en werken aan goed, voedzaam voedsel als basisvoorziening. Iedereen is welkom: sporters, tuinders, ouders, buurtbewoners en bezoekers. Voor een klein budget kan men ter plekke eten of een maaltijd afhalen. De kantine is daarmee een laagdrempelige ontmoetingsplek en draagt bij aan voedselzekerheid, gezondheid en sociale verbinding. De sociale kantine vormt het kloppend hart van het gebouw én van het hele park. Inspiratie wordt geput uit voorbeelden als Mensa Mensa in Rotterdam (16).

Sociaal voedseldistributiecentrum In het gebouw krijgt ook een sociaal voedseldistributiecentrum een plek. Hier worden voedseloverschotten uit de stad en van het terrein zelf gered en herverdeeld naar stadsbewoners die dit hard nodig hebben. De keuken van de sociale kantine wordt gebruikt om overschotten te verwerken en langer houdbaar te maken. Zo wordt voedselverspilling tegengegaan en ontstaat een directe koppeling tussen koken, delen en zorg voor elkaar. Een inspirerend voorbeeld is Voedselcirkel Amsterdam (17). Tropisch voedselbos / passieve kas Direct verbonden aan de sociale kantine bevindt zich een tropisch voedselbos in een serre. Dankzij restwarmte van het gebouw is het hier het hele jaar door aangenaam warm. Stadstuinders verzorgen hier de teelt van onder andere bananen, papaja’s en avocado’s. Bezoekers zien, ruiken en proeven waar voedsel vandaan komt, en de oogst vindt deels direct zijn weg naar de keuken van de sociale kantine. Deze passieve kas maakt kringlopen zichtbaar en tastbaar en is geïnspireerd op innovatieve voorbeelden van tropische voedselbossen in energiezuinige kassen (18).

15 https://www.uscsport.nl/vestigingen/universum/ 16 https://mensa-mensa.nl/de-missie/ 17 https://www.voedselcirkelamsterdam.nl/ 18 https://www.devoedselboss.nl/wat-ik-voor-je-doe/de-passieve-kas/

22

Boulderhal - sport als vanzelfsprekend onderdeel van het gebouw Boulderen is een laagdrempelige vorm van klimmen op wanden tot circa vier meter hoog, zonder touwen of gordels. Het is toegankelijk voor jong en oud en vraagt weinig introductie. De boulderhal wordt direct verbonden met de sociale kantine, waardoor sport en ontmoeting vanzelf samengaan. Ook kan een boulderwand of klimmuur aan de buitenzijde van het gebouw worden geïntegreerd, zodat zelfs de gevels een sportieve functie krijgen en het gebouw letterlijk uitnodigt tot bewegen. Sportzalen – ruimte voor breedtesport Het gebouw bevat meerdere sportzalen voor zowel verenigingen als ongeorganiseerde sport. Denk aan: Een sporthal voor volleybal, handbal en zaalvoetbal Een dojo voor vechtsporten zoals judo, karate en kickboksen Een studio voor dans, yoga en ballet Hierdoor ontstaat een flexibel doelgroepen en leeftijden.

sportprogramma

dat

aansluit

bij

uiteenlopende

Ruimte voor unieke voedselverwerkers In het gebouw is ruimte voor ambachtelijke en innovatieve voedselverwerkers die verbonden zijn met de stad. Denk aan een koffiebranderij, patisserie of fermentatiekeuken. Deze makers werken met grondstoffen van het terrein en benutten reststromen uit de stadslandbouw. Zo ontstaat een lokale, circulaire voedselketen waarin productie, verwerking en consumptie samenkomen. Vertical farming – maximale opbrengst, minimale ruimte Vertical farming krijgt een eigen plek in het gebouw. Deze vorm van landbouw maakt het mogelijk om op een kleine footprint grote volumes te produceren. Voorbeelden zijn microgreens,hydroponics en de al bestaande paddenstoelenkwekerij. De producten worden gebruikt in de sociale kantine en het distributiecentrum, en dragen bij aan kennisontwikkeling rondom innovatieve voedselproductie in de stad. Het dak: dubbel benut voor sport en energie Het dak van het gebouw wordt optimaal benut. Onder een (gedeeltelijke) overkapping van zonnepanelen is ruimte voor buitensport. Hier kunnen onder andere tennis, pickleball, padel, handbal, korfbal en andere veldsporten gerealiseerd worden. Zo combineert het dak energieopwekking met sport, beweging en verblijfskwaliteit.

23

Het multifunctionele sport- en voedselcomplex

24

Samenvattend Het multifunctionele sport- en voedselcomplex is meer dan een verzameling functies. Het is een stedelijke voorziening met maatschappelijke impact, waar gezond eten, sport, ontmoeting en circulariteit elkaar dagelijks versterken. Het gebouw maakt abstract beleid concreet en zichtbaar en vormt een voorbeeld van hoe Amsterdam kan investeren in preventieve gezondheid, sociale cohesie en duurzame stedelijke ontwikkeling.

25

2.3 Ecologie en groene verbindingen Het Melkweggebied en het Sport- en Voedselpark Noord maken onderdeel uit van de brede ecologische structuur in Amsterdam-Noord, zoals zichtbaar op de Ecologische Kaart Noord (19). Deze kaart toont de bestaande ecologische waarden, structuren en verbindingen in het stadsdeel en is opgesteld in samenwerking tussen het stadsdeel, bewoners en ecologen om natuurwaarden beter te integreren bij ruimtelijke ontwikkeling. De kaart laat zien waar belangrijke groene en blauwe zones liggen en hoe die met elkaar verbonden zijn, en bevat daarnaast aanwijzingen voor het versterken van de ecologische structuur en prioritaire doelsoorten. Het stadsdeelbeleid benadrukt het belang van ecologische verbindingen tussen groene gebieden zodat planten en dieren zich over stedelijk terrein kunnen bewegen en leefgebieden met elkaar kunnen verbinden. Deze verbindende functie sluit aan bij de ambitie om Noord te versterken als stad met een robuust, samenhangend groen-blauw netwerk.

NoordOogst ligt in dit netwerk en vormt, ook door zijn open en groene inrichting, een schakel tussen de groene buitengebieden en de stad. Het opnemen van ecologische doelen in de ruimtelijke afweging van het gebied draagt bij aan stedelijke biodiversiteit en versterkt de samenhang met omgeving en natuurwaarden die in gemeentelijk beleid worden genoemd. Het lijkt haast overbodig om te vermelden, maar Sport en Voedselpark Noord zet maximaal in op biodiversiteit met inheemse planten, stukjes ‘ruigte’, natuurlijke oevers, nestgelegenheid voor diverse soorten en veel waardplanten. Zorgvuldig maaibeleid en onderhoud vloeit hier als vanzelfsprekend uit voort. Er is reeds veel kennis aanwezig op NoordOogst over het versterken van biodiversiteit.

19 Ecologische kaart Amsterdam-Noord, https://assets.amsterdam.nl/publish/pages/1035689/230731_ecologische_kaart_amsterdam_noord_wcag.pdf

26

2.4 Programma: van plek naar dagelijks gebruik De kracht van het Sport- en Voedselpark zit niet alleen in de fysieke inrichting, maar in het dagelijkse gebruik en de manier waarop functies elkaar versterken. Door sport, stadslandbouw en maatschappelijke voorzieningen programmatisch met elkaar te verbinden ontstaat een plek die mensen niet alleen faciliteert, maar actief uitnodigt tot gezond gedrag, ontmoeting en betrokkenheid. Het park fungeert als een leer- en leefomgeving. In de kinderopvang en in onderwijsprogramma’s voor scholen, gekoppeld aan de verschillende stadslandbouwplekken en het duurzame karakter van het terrein, leren kinderen spelenderwijs over voedsel, natuur en ecologisch burgerschap.

In de sociale kantine komen gezondheid en cultuur samen: betaalbare buurtmaaltijden worden verbonden aan culturele activiteiten zoals filmvertoningen of optredens, waardoor eten een sociale en verbindende functie krijgt. Op het sportveld van de wijk vinden laagdrempelige sporten beweegactiviteiten plaats voor jong en oud. Door deze opzet kunnen sport- en beweegactiviteiten structureel worden gekoppeld aan gezond eten en voedselproductie. Denk aan sportmomenten die worden afgesloten met gezamenlijk koken of eten met producten uit het park, of aan seizoensgebonden evenementen waarbij een oogstfeest samenvalt met een open sportdag. Zo maken bezoekers van het oogstfeest kennis met sport, terwijl sporters kennismaken met stadslandbouw.

Leerlingen van een middelbare school leren over de herkomst van groenten.

27

2.5 Bereikbaarheid Goede bereikbaarheid is een randvoorwaarde voor het functioneren van het sport- en voedselpark. Routes naar het gebied moeten logisch, veilig en herkenbaar zijn, met uitnodigende entrees. Dit sluit aan bij het mobiliteitsbeleid van de gemeente Amsterdam, waarin wordt ingezet op vermindering van autogebruik en het versterken van openbaar vervoer, fiets- en loopverbindingen. Openbaar vervoer De huidige bereikbaarheid per openbaar vervoer is beperkt. De dichtstbijzijnde bushaltes liggen op circa twaalf minuten loopafstand en zijn bereikbaar via routes met weinig samenhang en oriëntatie. Tegelijkertijd rijden meerdere buslijnen direct langs het Melkweggebied, zonder daar te stoppen. Het realiseren van een bushalte aan de noordzijde van het gebied, waar al meerdere lijnen rijden met directe verbindingen naar onder andere Sloterdijk, Centraal Station en omliggende regio’s, kan de bereikbaarheid aanzienlijk verbeteren. Een dergelijke halte vormt een logisch aanknopingspunt voor een heldere hoofdentree voor het gebied, gekoppeld aan fiets- en wandelroutes. De geplande HOV-verbinding tussen Zaandam en metrostation Noorderpark krijgt een halte Sport- en Voedselpark Noord, afhankelijk van het tracé ten noorden of ten zuiden van het park. Fiets en lopen De bereikbaarheid voor fietsers en voetgangers kan worden versterkt, met name vanuit Tuindorp Oostzaan.

De huidige aanlooproute wordt als weinig uitnodigend ervaren en mist een duidelijke overgang naar het gebied. Door deze route te herinrichten als herkenbare, groene en veilige verbinding wordt het gebied beter onderdeel van het dagelijkse netwerk van de wijk. Dit stimuleert lopen en fietsen en vergroot het gebruik door buurtbewoners. Aan de zuidkant van het terrein kan een mooie aansluiting gemaakt worden met het nieuwe fietspad dat langs de NoorderIJplas loopt, waardoor een mooie groene route ontstaat en ook de bereikbaarheid vanuit het toekomstige woongebied in de Achtersluispolder. Parkeren De uitbreiding van sportvoorzieningen leidt tot een grotere parkeerbehoefte op piekmomenten. Het huidige parkeerterrein is beperkt en staat bij sportactiviteiten regelmatig onder druk. Door het Coentunnelcircuit anders in te richten kan ruimte worden gecreëerd voor een efficiëntere parkeeroplossing. Hierdoor kan de bestaande parkeerdruk worden verminderd en ontstaat ruimte voor vergroening en extra fietsparkeerplaatsen, in lijn met de gemeentelijke mobiliteitsambities.

28

2.6 Praktische en financiële haalbaarheid We begrijpen goed dat de praktische uitwerking van Sport- en Voedselpark Noord in dit hoofdstuk ook vragen over praktische en financiële haalbaarheid ophaalt. Welke infrastructuur (riolering, elektriciteit, drinkwater) is er nodig? Is de ondergrond geschikt om op te bouwen? Wat voor waterberging is er nodig voor de aanleg van nieuwe sportvelden? Hoe wordt zo’n gloednieuw multifunctioneel gebouw gefinancierd? Dit plan is geschreven als visiedocument. De ruimtelijke uitwerking is echt ter indicatie van hoe het Sport- en Voedselpark Amsterdam er uit zou kunnen komen te zien. We zien graag dat zij als inspiratie gebruikt zal worden voor verdere gedetailleerde uitwerking in samenwerking met Gemeente Amsterdam en andere betrokken partijen. Onderdeel van dit traject is een gedegen (financiële) haalbaarheidsanalyse. Natuurlijk zijn we ervan overtuigd dat de uiteindelijke plannen voor Sport en Voedselpark Noord financieel en praktisch haalbaar zullen zijn. We geven hier een aantal denkrichtingen en argumenten. NoordOogst als stedelijke common: een robuust financieringsmodel NoordOogst laat al twaalf jaar zien dat een andere manier van financieren mogelijk is. Stichting Stadslandbouwproject NoordOogst huurt de grond en gebouwen van de gemeente Amsterdam en beheert het terrein als een gedeelde voorziening voor de stad.

De huur is relatief laag, wat past bij de staat van de gebouwen, de tijdelijke looptijd van het contract en de aantoonbare maatschappelijke waarde die NoordOogst oplevert (zie hoofdstuk 4). Binnen dit kader fungeert NoordOogst als een stedelijke common: een plek met publieke waarde, beheerd door een onafhankelijke organisatie zonder winstoogmerk, waarin verschillende gebruikers gezamenlijk investeren in het functioneren van het geheel. De stichting verhuurt grond en gebouwen door aan 24 initiatieven, die samen bijdragen aan beheer, programmering en onderhoud van het terrein. Het beheer van een plek als NoordOogst brengt structurele kosten met zich mee. Stadslandbouw en natuurbeheer zijn, net als de agrarische sector in het algemeen, weinig kapitaalintensief en kunnen deze kosten niet zelfstandig dragen. Daarom is bewust gekozen voor een solidair financieringsmodel, waarin de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Kapitaalkrachtige functies, zoals kinderopvang en logies, betalen een hogere huur en maken daarmee ruimte voor minder rendabele, maar maatschappelijk waardevolle activiteiten zoals voedselproductie, educatie en zorg voor dieren. Dit principe is ook toepasbaar op het Sport- en Voedselpark Noord.

Met een langere looptijd kan een stichting of vergelijkbare organisatievorm zonder winstoogmerk investeren in gebouwen en infrastructuur, terwijl er ruimte blijft voor functies die vooral publieke waarde genereren. Zo ontstaat een financieel haalbaar model waarin sport, stadslandbouw en maatschappelijke functies elkaar versterken, zonder dat de gemeente volledig opdraait voor exploitatie of risico’s.

29

Er bestaan diverse juridische en organisatorische modellen waarin publieke, maatschappelijke en civiele partijen op deze manier kunnen samenwerken. Deze worden elders in dit plan nader toegelicht (zie hoofdstuk 1). Een investering die zich terugbetaalt In hoofdstuk 4 wordt de maatschappelijke waarde van NoordOogst geraamd op € 10 tot € 16 miljoen per jaar. Deze inschatting omvat zowel brede maatschappelijke effecten als directe besparingen voor de gemeente, waaronder kosten voor groenbeheer (circa € 150.000 tot € 300.000 per jaar). De doorontwikkeling van het Sport- en Voedselpark Noord vraagt om een zorgvuldige afweging van investeringen en opbrengsten. De ervaring met NoordOogst laat zien dat investeringen in een geïntegreerde aanpak van sport, groen en maatschappelijke functies niet alleen maatschappelijke waarde opleveren, maar ook kunnen bijdragen aan structurele kostenbesparingen voor de gemeente. Deze inzichten vormen een solide basis om de maatschappelijke baten en financiële consequenties van het Sport- en Voedselpark Noord gezamenlijk en transparant te betrekken bij de besluitvorming over de toekomst van het Melkweggebied.

30

“Dit is echt een bijzondere plek waar ons gezin van 4 veel tijd doorbrengt zowel op de sportvelden, in de natuurspeeltuin en de tuinderij.”

31

3. Melkweggebied‌‌ context en‌ geschiedenis‌ Het Melkweggebied in Amsterdam-Noord bevindt zich op een kantelpunt. Het huurcontract van de huidige gebruikers loopt af en tegelijkertijd heeft de gemeente de ambitie uitgesproken om in dit gebied meer ruimte te creëren voor sport en bewegen. Op het moment van schrijven zijn de plannen voor de toekomstige inrichting van het gebied nog in ontwikkeling. In de afgelopen jaren heeft NoordOogst zich binnen dit gebied ontwikkeld tot een gewaardeerde plek in de buurt. Er ontstond een breed palet aan activiteiten op het gebied van stadslandbouw, ondernemerschap, cultuur en educatie. Deze activiteiten hebben aantoonbare maatschappelijke waarde, onder meer door hun bijdrage aan welzijn, gezondheid, participatie, de lokale economie, vergroening en sociale samenhang. Deze ontwikkeling vormt de dagelijkse praktijk waaruit de visie voor het Sport- en Voedselpark Noord is voortgekomen. In dit hoofdstuk wordt de context geschetst waarbinnen die visie is ontstaan: de geschiedenis van het gebied, de ontwikkeling van NoordOogst en de beleidsmatige kaders die richting geven aan de toekomstige keuzes voor het Melkweggebied.

Nadruk op gezondheid en preventie. Sport en Voedselpark Noord sluit aan bij de bredere beweging in Amsterdam-Noord om zorg dichter bij huis te brengen en ziekte te voorkomen in plaats van te genezen. Door sport, gezonde voeding, educatie en ontmoeting te combineren, draagt het gebied bij aan zowel fysieke als mentale gezondheid. Het park functioneert daarmee als een laagdrempelige, informele aanvulling op buurtgerichte zorg- en welzijnsstrategie. Ondernemerschap, educatie en participatie verbinden deze lagen met elkaar. NoordOogst biedt ruimte aan maatschappelijke en duurzame ondernemers, kinderopvang, leer- en werkplekken en educatieve programma’s voor scholen, sportverenigingen en buurtbewoners. Door leren, werken, produceren en bewegen op één plek te combineren, ontstaat betrokkenheid en eigenaarschap. Eigenaarschap door de buurt De buurt en haar verenigingen zijn geen bezoekers, maar actieve mede-gebruikers van deze buitenhuiskamer. Sport en Voedselpark Noord is een inclusieve plek voor jong en oud, voor gezinnen, sporters, ouderen en mensen met een beperking. Een plek waar verschillen naast elkaar bestaan en waar ontmoeting vanzelf ontstaat — juist door de openheid van de ruimte. 32

3.1 Van polder tot sportlandschap: een plek in ontwikkeling Het Melkweggebied was ooit een stukje buitendijks gebied en maakt sinds de inpoldering eind 19e eeuw deel uit van de Noorder IJpolder, een open polderlandschap ten noorden van het IJ dat tot in de twintigste eeuw overwegend agrarisch werd gebruikt. Weilanden, boerderijen, akkers, sloten en polderwegen bepaalden het karakter van het gebied. Het gebied voedde de inwoners van Amsterdam. Vanaf 1921 behoorde het gebied bij Amsterdam. Daarmee kwam de polder onder stedelijk bestuur, terwijl het landschap nog lange tijd open en groen bleef. In 1932 streek 'Handbal Groep Tuindorp’ (later de Vriendschap) neer in het gebied (20). Later volgden meer sportverenigingen zoals TOB voetbal vanaf 1948 (21). De beschikbare ruimte en de ligging aan de rand van de nieuwe woonwijk Tuindorp Oostzaan maakten het gebied geschikt voor sportvelden en verenigingsleven.

Met de bouw van de Coentunnel en de aanleg van de ring A10 in de jaren tachtig veranderde de positie van het gebied ingrijpend. Het Melkweggebied kwam letterlijk en figuurlijk ingeklemd te liggen tussen woonwijk en snelweg. In de decennia daarna wisselde het gebruik mee met maatschappelijke ontwikkelingen, onder meer als asielzoekerscentrum en als bouwterrein voor de tweede Coentunnel. Vanaf 2014 kreeg het gebied opnieuw (deels) een agrarische functie, in een eigentijdse vorm waarin voedselproductie werd gecombineerd met educatie, ondernemerschap en maatschappelijke initiatieven[2] . In dit plan wordt voortgebouwd op deze geschiedenis door een brug te slaan tussen de twee meest bepalende historische functies van het gebied: voedsel en sport. Beide zijn van blijvende betekenis voor de stad.

1

2

Historische kaarten van het gebied rond NoordOogst/Melkweg. Bron: www.topotijdreis.nl

20 https://svvriendschap.nl/de-vereniging/geschiedenis 21 https://www.tobvoetbal.nl/wp-content/uploads/tobvoetbal/Historie-RKSV-TOB-1947.pdf

33

Foto: Coen Dijkstra

34

3.2 Razendsnelle veranderingen in stadsdeel Noord Stadsdeel Noord ondergaat een razendsnelle ontwikkeling. Woonden er in 2013 (start NoordOogst) nog 88.134 mensen in Noord, nu zijn dat er 110.557 (22). De nieuw gebouwde wijken zoals NDSM en Buiksloterham hebben veel beton, weinig maatschappelijke voorzieningen en nog minder groen. Nu al verzetten bewoners zich tegen de snelle verdichting, verdringing en het steeds meer onder druk komen te staan van de leefbaarheid (23). Maar de groei zet door naar 149.316 inwoners in 2050. Daarmee is Noord het snelst groeiende stadsdeel van Amsterdam (24). In de komende jaren zullen veel van de maatschappelijke initiatieven die Noord leefbaar en gewild maken verdwijnen (25). Met de plannen voor Haven-Stad, waar straks 150.000 mensen in hoogstedelijk gebied wonen en werken, is Amsterdam Noord straks sterk verbonden met Amsterdam-West en Zaanstad (26).

Als gevolg van deze ontwikkelingen zit NoordOogst/Melkweg in 2050 ingeklemd tussen een sterk verdicht en snel veranderd stadsdeel Noord aan de ene kant, en een nog dichter, betonnen Haven-Stad aan de andere kant. Gezien deze ontwikkelingen komt de leefbaarheid, die nu al onder druk staat, voor de huidige én nieuwe bewoners nog verder onder druk te staan. Als er één ding is wat NoordOogst de afgelopen 12 jaar heeft laten zien is dat het juist de leefbaarheid sterk vergroot. Met de juiste keuzes kan het gebied, ingeklemd tussen Noord en Haven-Stad, verder uitgroeien tot een oase van leefbaarheid.

Metrostation Amsterdam-Noord

22 https://onderzoek.amsterdam.nl/interactief/dashboard-kerncijfers 23 https://www.redamsterdamnoord.nl/ 24 https://onderzoek.amsterdam.nl/artikel/prognose-bevolking-2024-2050 25 https://www.watnietmagwijken.nl/ 26 Ontwikkelstrategie haven-stad

35

3.3 Context besluitvorming tot nu toe In 2012 schreef Stadsdeel AmsterdamNoord een tender uit voor de tijdelijke herontwikkeling van het grotendeels leegstaande Sportpark Melkweg. Stichting Stadslandbouwproject NoordOogst won deze tender met een voorstel om het gebied te ontwikkelen tot een plek voor stadslandbouw, maatschappelijke activiteiten, ondernemingen en ontmoeting voor de buurt. Vanaf 2014 kreeg NoordOogst de opdracht om deze visie in de praktijk te brengen. In de jaren die volgden groeide het terrein uit tot een multifunctionele plek met activiteiten op het gebied van voedselproductie, educatie, ondernemerschap en cultuur, in nauwe samenhang met de omgeving. Eind 2016 werd er overeenstemming bereikt over de voorwaarden van het huurcontract voor een tijdelijke periode van tien jaar, met een looptijd tot eind 2026. Tegelijkertijd werd het Melkweggebied aangewezen als toekomstige ontwikkelruimte in het kader van Haven-Stad, waarbij de uiteindelijke functies na 2026 nog nader te bepalen waren.

Om het gebruik van het gebied door NoordOogst planologisch mogelijk te maken, is het bestemmingsplan in 2014 aangepast. Het gebied kreeg een agrarische bestemming met aanvullende functies die passen bij het tijdelijke en maatschappelijke karakter van de ontwikkeling, waaronder educatie, horeca en voorzieningen zoals een kinderdagverblijf. Deze bestemming vormt tot op heden de juridische basis voor het gebruik van het gebied (27). In 2014 heeft Stichting Stadslandbouwproject NoordOogst van Stadsdeel Noord de opdracht gekregen om van het toen grotendeels leegstaande sportpark Melkweg een Stadslandbouwproject voor de buurt te ontwikkelen. In 2017 is het huurcontract herzien en kreeg NoordOogst een contract voor een tijdelijke periode van 10 jaar, tot eind 2026. Het gebied is toen ook bestempeld om na 2026 als ontwikkelruimte voor Haven-Stad te worden gebruikt, met nog nader in te vullen functies. De bestemming van het gebied is destijds aangepast naar agrarisch, met een extra aantal functies zoals een hotel en kinderdagverblijf, zodat de bestemming van het gebied past bij de opdracht van NoordOogst.

27 https://www.planviewer.nl/bestemmingsplannen/view/NL.IMRO.0363.N1301BPSTD-VG01

36

Faseringsplannen sportpark Melkweg/stadslandbouwterrein NoordOogst (15 december 2025).

In december 2025 presenteerde het Dagelijks Bestuur Stadsdeel Noord met een faseringsplan voor de ontwikkeling van een sportpark in de memo ‘Toezegging overeenkomst NoordOogst’ (29). Een paar punten uit de memo: Op een deel van het terrein wordt vanaf 2027 plek geboden aan sport. Het andere deel en het kinderdagverblijf kunnen voor een periode van 5 jaar tot 2032 doorgaan. Hier bevinden zich de grootste voedselproducenten. De waarde van stadslandbouw op dit terrein wordt erkend en in de periode van 5 jaar waarop NoordOogst gehalveerd verder kan zoeken we samen naar een goede invulling van het terrein voor de toekomst. Als reactie op, en aanvullend aan dit faseringsplan presenteren wij in dit document onze8 toekomstvisie waarbij de belangrijkste stadslandbouwelementen blijven bestaan, verweven met nieuw te ontwikkelen sportfaciliteiten.

29 Memo toezegging overeenkomst NoordOogst

37

4. NoordOogst:‌‌ succesvol living lab‌‌ in cijfers‌ Al 12 jaar lang komen lokale economie, duurzame voedselproductie, educatie, gezondheid, recreatie, groen, natuur en welzijn samen op NoordOogst. Lokale ondernemers werken in harmonie samen met vrijwilligers en stichtingen en maken zoveel mogelijk positieve impact.

De totale geschatte maatschappelijke waarde van NoordOogst bedraagt €10 - €16 miljoen per jaar! De cijfers in dit document zijn grove, maar conservatieve schattingen. We werken graag samen met gemeente Amsterdam om een gedegen maatschappelijke kosten en baten analyse (MBKA) te doen. Impact door lokale voedselproductie Geschatte maatschappelijke waarde: €1,5 - €2,5 miljoen per jaar 20.000 kg groente per jaar 1.000 kg voedselbosproducten per jaar 30.000 kg paddenstoelen per jaar 25.000 eieren per jaar 1.250 kg vlees per jaar 300 verschillende groenten, bloemen, en kruiden, 100 verschillende voedselbosproducten, 30 verschillende koffies 15 verschillende bieren 8 verschillende paddenstoelensoorten 50 verschillende gerookte producten 25 verschillende banketwaren 40 verschillende vleesproducten 3 verschillende soorten honing 20 verschillende soorten gezonde biologische maaltijden

38

Impact op lokale economie Geschatte maatschappelijke waarde: €5,5 - €7 miljoen per jaar

Impact als openbaar groen voor de buurt Geschatte maatschappelijke waarde: €1,2 – €2 miljoen per jaar

24 ondernemingen met 50 fte 300 vrijwilligers per jaar 7 stagiairs per jaar 10 personen per jaar zijn geïntegreerd op de arbeidsmarkt met behulp van Noordoogst Jaaromzet €3.5 miljoen Per dag gaan 85 kinderen naar de BSO en kinderdagverblijf

30.000 m2 door de gemeenschap ecologisch beheerd groen, zonder kosten voor de gemeente. 5 beheerde natuurlijke poelen en vijvers, zonder kosten voor de gemeente 150 verschillende soorten bomen en struiken

Impact op klimaat en circulaire economie Geschatte maatschappelijke waarde: €1,5 - €3 mln per jaar

Impact door het aanbieden van cultuur en educatie Geschatte maatschappelijke waarde: €1 - €2 miljoen per jaar

1.5 miljard km mondiale voedselketenkilometers per jaar vermeden, uitgaande van 350 mensen die 300 dagen per jaar voor 50% lokaal eten. 40 miljoen L/jaar regenwater opgevangen 8 miljoen liter slootwater per jaar gezuiverd door de helofytenfilter van de speeltuin 1500 kg buurt-GFT wordt omgezet in hoogwaardige compost 50.000 kg ‘afval’ per jaar voedt op NoordOogst o.a. varkens en paddenstoelen Op een hete zomerdag gemiddeld 6 graden koeler dan in een dichtbebouwde woonwijk zoals NDSM Netto 0 kg CO2-uitstoot

60.000 bezoeker per jaar leren over lokale voedselproductie, natuur & gezondheid 15 culturele evenementen per jaar met 8.000 bezoekers 2000 deelnemers aan workshops en rondleidingen per jaar, waarvan 400 met korting voor mensen met weinig inkomen of een Stadspas

39

5. De waarde van stadslandbouw voor Amsterdam Stadslandbouw neemt een centrale plek in in Sport- en Voedselpark Noord. In dit hoofdstuk tonen we aan dat stadslandbouw bijdraagt aan meerdere gemeentelijke beleidsdoelen. Onderzoek en praktijkervaring laten zien dat stedelijke voedselproductie niet alleen gaat over voedsel, maar ook over gezondheid, klimaatadaptatie, sociale samenhang en lokale economie. Dit hoofdstuk vat deze waarden samen aan de hand van vier perspectieven: de gezonde, klimaatbestendige, ondernemende en sociale gemeente.

5.1 Gezonde gemeente: gezondheid, beweging en welzijn Toegang tot groen en stadslandbouw heeft een breed scala aan positieve effecten op zowel de fysieke als mentale gezondheid van inwoners. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat mensen die wonen in een groene omgeving minder chronische aandoeningen hebben, waaronder diabetes en hart- en vaatziekten, en dat zij meer bewegen en minder stress ervaren. Specifiek tuinieren en actieve betrokkenheid bij voedselproductie versterken deze effecten. Mensen die zelf voedsel verbouwen: bewegen vaker en intensiever; hebben gemiddeld een lagere BMI; ervaren minder stress en mentale klachten; ontwikkelen een gezonder eetpatroon door hogere consumptie van groenten en fruit.

Daarnaast is aangetoond dat blootstelling aan biodiversiteit en contact met bodem en compost leidt tot een diverser darmmicrobioom, wat samenhangt met betere fysieke en mentale gezondheid. Ook in de zorgcontext speelt groen een belangrijke rol: patiënten herstellen sneller en hebben minder medicatie nodig wanneer zij zicht hebben op groen. Stadslandbouw kan daarmee niet alleen preventief, maar ook curatief bijdragen aan gezondheid en welzijn.

40

5.2 Klimaatbestendige gemeente: water, hitte en biodiversiteit Stadslandbouw draagt effectief bij aan klimaatadaptatie. Door het gebruik van onverharde grond, verhoogde bedden en organisch materiaal kan stadslandbouw tot twee keer zoveel regenwater opnemen als regulier stedelijk groen. Dit vermindert wateroverlast bij piekbuien en ontlast het rioolstelsel Daarnaast speelt stadslandbouw een belangrijke rol in het tegengaan van hittestress: Groen en voedselteelt zorgen voor schaduw en verdamping; Tijdens hittegolven kunnen groene gebieden de temperatuur lokaal met meerdere graden verlagen; Een toename van bomen en vegetatie verlaagt de stedelijke temperatuur meetbaar.

Ook op het gebied van biodiversiteit laat onderzoek duidelijke effecten zien. Stadslandbouwlocaties herbergen aanzienlijk meer bestuivers en andere insecten dan regulier openbaar groen. Door ecologisch tuinieren, bloemstroken en nestgelegenheden wordt vooral de inheemse biodiversiteit versterkt. Ten slotte draagt lokale voedselproductie bij aan reductie van CO₂-uitstoot, doordat transport, koeling en opslag worden beperkt. Casestudies laten zien dat regionale voedselketens tot circa 30% minder CO₂-emissie kunnen opleveren ten opzichte van landelijke ketens (30).

5.3 Ondernemende gemeente: lokale economie en waardecreatie Stadslandbouw versterkt de lokale economie op meerdere manieren. Door korte ketens blijft geld binnen de regio, ontstaan nieuwe verdienmodellen en wordt lokale werkgelegenheid gecreëerd. Onderzoek toont aan dat: korte voedselketens gemiddeld meerwaarde opleveren voor producenten dan reguliere afzetkanalen; multifunctionele landbouw (zoals combinatie met horeca, educatie of zorg) een belangrijk aandeel heeft in de omzet van agrarische ondernemers; stadslandbouw draagt bij aan de aantrekkelijkheid en identiteit van wijken, wat leidt tot waardestijging van vastgoed en minder leegstand.

Maatschappelijke kosten-batenanalyses laten zien dat de maatschappelijke opbrengsten van stadslandbouwprojecten 1 tot 5 keer hoger kunnen liggen dan de kosten, door besparingen in zorg, sociale ondersteuning, groenbeheer en leefbaarheid. Daarnaast biedt stadslandbouw ruimte voor innovatie, bijvoorbeeld in circulaire productie (zoals teelt op reststromen) en nieuwe voedselconcepten, die binnen reguliere markten moeilijk tot stand komen.

30 https://stadslandbouwnederland.nl/wp-content/uploads/2023/10/Klimaatbestendige-Gemeente.pdf 31 https://stadslandbouwnederland.nl/wp-content/uploads/2023/10/Ondernemende-Gemeente.pdf

41

5.4 Sociale gemeente: cohesie, participatie en inclusie Samen voedsel verbouwen of oogsten versterkt sociale cohesie en betrokkenheid. Stadslandbouwprojecten fungeren als ontmoetingsplekken waar bewoners samenwerken, kennis delen en sociale netwerken opbouwen. Dit leidt tot: meer onderling vertrouwen een groter gevoel van veiligheid minder eenzaamheid sterkere binding met de buurt Onderzoek laat zien dat sociaal kapitaal samenhangt met hogere welzijnsscores, meer geluk en zelfs hogere economische productiviteit. Stadslandbouw draagt hier direct aan bij door laagdrempelige participatie en gedeeld eigenaarschap van de plek.

Daarnaast spelen stadslandbouwprojecten een belangrijke rol in inclusie en integratie. Zij bieden ruimte aan: mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt mensen met een migratieof vluchtelingenachtergrond zorg- en dagbestedingstrajecten educatie voor kinderen en volwassenen. Door hun bijdrage aan placemaking versterken stadslandbouwprojecten de identiteit van een gebied en vergroten zij de maatschappelijke waarde van publieke ruimte (32).

Stadslandbouw draagt bij aan een gezonde, sociale, klimaatbestendige en ondernemende gemeente. Bron: Stadslandbouw Nederland

32 https://stadslandbouwnederland.nl/wp-content/uploads/2023/10/Sociale-Gemeente.pdf

42

6. Inzichten uit‌‌ buurt en‌‌ stadsdeel‌ De totstandkoming van dit voorstel is mede gevoed door gesprekken met bewoners en door formele participatietrajecten die in Amsterdam-Noord zijn georganiseerd. Deze input laat zien dat er breed draagvlak bestaat voor een ontwikkeling waarin sport, groen en stadslandbouw worden gecombineerd.

6.1 Bewonersavond en ideeën uit de buurt In een bewonersbijeenkomst zijn ideeën opgehaald over de toekomst van het Melkweggebied. De aanwezige bewoners spraken zich in grote meerderheid uit voor behoud en doorontwikkeling van NoordOogst in combinatie met meer sport en ontmoeting. Daarbij zijn suggesties gedaan voor onder meer laagdrempelige sportplekken, meer groen, ruimte voor jongeren en plekken voor samenkomen. Een uitgebreid verslag van deze avond is hier te vinden op onze website: https://noordoogst.org/bewonersavond/.

Levende notulen van de bewonersavond over de toekomst van NoordOogst 25 november 2025.

43

Buurtbewoners en betrokkenen schuiven met elementen op de kaart van het gebied tijdens de bewonersavond. Foto: Rogier Reeker

44

6.2 Petitie voor behoud van NoordOogst Daarnaast is een petitie gehouden waarin bewoners hun steun uitspraken voor het behoud van NoordOogst en de maatschappelijke functies die hier in de afgelopen jaren zijn ontstaan. Op 30 januari 2026 hadden 4500 mensen de petitie getekend. Deze petitie onderstreept dat NoordOogst voor veel bewoners inmiddels een herkenbare en gewaardeerde plek is geworden.

6.3 Stadsdeelpanel Noord In april 2025 organiseerde het stadsdeel het eerste Stadsdeelpanel Noord, waarin ruim 130 gelote Noorderlingen advies uitbrachten over thema’s als opgroeien, bewegen, ontmoeten en groen in de leefomgeving. De adviezen uit dit panel sluiten op meerdere punten aan bij de uitgangspunten van dit plan, zoals: behoefte aan meer toegankelijke sporten spelmogelijkheden meer bruikbaar en gezamenlijk groen; plekken waar ontmoeting, sport en welzijn samenkomen laagdrempelige activiteiten voor jongeren en verschillende doelgroepen; het versterken van sociale samenhang en mentale gezondheid in de leefomgeving.