20251212 RaadsinformatiebriefGKS.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Portefeuille(s)

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 12 december 2025 Publieke gezondheid en preventie, Jeugd(zorg)

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

GGD, afdeling Gezond Leven (gezondleven@ggd.amsterdam.nl)

Onderwerp

Voortgangsbrief Gezonde Kansrijke Start

Datum

Geachte leden van de gemeenteraad, Op het fundament van de eerste 1000 dagen, vanaf 10 maanden voor de geboorte tot ongeveer 2 jaar, bouwen we de rest van ons leven verder. De omgeving waarin een kind wordt geboren, groeit en zich ontwikkelt in de eerste 1000 dagen, bepaalt in grote mate de kansen voor later. Door nu te investeren in een goede, kansrijke start voor elk kind, bouwen we aan een gezonde generatie in de maatschappij van morgen1. In Amsterdam werkt de gemeente samen met partners in het programma Gezonde Kansrijke Start (GKS) om jonge kinderen en hun gezinnen de beste kansen te bieden vanaf het prille begin. Want verschillen in (gezonde) levensverwachting en kansen ontstaan juist in het begin van het leven. Met deze raadsinformatiebrief informeer ik u over de voortgang en resultaten van het programma GKS, en de stappen die genomen worden om tot een structurele verankering van deze inzet te komen. In opvolging op het vastgestelde Plan van Aanpak (VN2021-005989) en de vorige update van de resultaten uit het programma (VN2024-006004), voorzie ik u met deze brief van een update over de resultaten en ontwikkelingen van GKS. Waarom zijn de eerste 1000 dagen van belang Elk jaar worden ruim 9.000 nieuwe Amsterdammers geboren2. De meeste nieuwe Amsterdammers maken een goede start in het leven en groeien gezond op.

In sommige wijken in Amsterdam worden meer kinderen geboren in kwetsbare omstandigheden dan in de rest van Nederland. Een stapeling van risicofactoren zoals chronische stress, slechte huisvesting en armoede kan leiden tot een vroeggeboorte en/of laag geboortegewicht. Hierdoor hebben deze kinderen een minder goede start wat een levenslang effect heeft op zowel de fysieke als mentale gezondheid en ontwikkeling, en daarmee ook een effect op de kansen op school, op de arbeidsmarkt en in de maatschappij. Door gezinnen in kwetsbare omstandigheden vroegtijdig te ondersteunen, kunnen problemen op latere leeftijd worden voorkomen en kan de overdracht van problemen van generatie op generatie worden doorbroken. Investeringen in de eerste levensfase leveren meer winst op dan investeringen in de latere levensfasen3. Vroegtijdige ondersteuning en 1 Kansrijke Start | Kansrijke Start 2 StatLine - Bevolkingsontwikkeling; regio per maand 3 https://heckmanequation.org/

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2025 Pagina 2 van 5

het tijdig oppakken van kleine vragen en zorgen voorkomt dat deze uitgroeien tot grote problemen en zwaardere zorg, en vermindert zo de druk op de jeugdhulp en zorg. Het Amsterdamse programma Gezonde Kansrijke Start (GKS) richt zich op het scheppen van randvoorwaarden zodat iedereen die betrokken is bij de zorg, ondersteuning of opvoeding van jonge kinderen meer kennis heeft over het belang van de eerste 1000 dagen en deze kennis toepast in de dagelijkse praktijk. GKS heeft als doel dat alle relevante organisaties het belang van de eerste 1000 dagen erkennen en beschikken over concrete handelingsperspectieven die zij actief en structureel hanteren in hun werkwijze. Resultaten programma Gezonde Kansrijke Start GKS heeft sinds de start van het programma belangrijke stappen gezet om de gezondheid en omstandigheden van (aanstaande) Amsterdamse gezinnen structureel te versterken. Hieronder worden de belangrijkste resultaten weergegeven. Samenwerking medisch en sociaal domein Door samenwerking tussen medische en sociale professionals en informele partners worden kwetsbaarheden in de eerste 1000 dagen van een kind beter gesignaleerd en gezamenlijk aangepakt. Zo is in Nieuw-West is een breed multidisciplinair overleg (MDO) opgezet. Dit zorgt ervoor dat zwangeren en ouders van jonge kinderen met sociale kwetsbaarheden sneller en gerichter passende hulp en ondersteuning krijgen.

Deze werkwijze wordt opgenomen in de werkprocessen, zodat het een vaste plek krijgt in de zorg- en ondersteuningsketen. Tussen de POP (Psychiatrie, Obstetrie (verloskunde) en Pediatrie (kindergeneeskunde)) poli in het AUMC en de Jeugdgezondheidszorg van de GGD (JGZ) is een samenwerking opgezet4. Een POP-poli is een gespecialiseerde polikliniek voor zwangere vrouwen met psychische klachten, een kinderwens met psychische aandoeningen, of verslavingen. De jeugdverpleegkundige is regelmatig op de poli aanwezig om vaccinaties uit het Rijksvaccinatieprogramma aan te bieden en een prenataal contactmoment aan te bieden waarbij een jeugdverpleegkundige met het gezin verkent of er behoefte is aan extra ondersteuning in voorbereiding op de geboorte van het kind. Vroeg contact met zwangeren helpt om vragen en zorgen tijdig op te pakken, stress te voorkomen en/of chronische stress te verlichten en waar nodig hulp in te schakelen. Dit vergroot de gezondheidskansen van het kind en vermindert de druk op zwaardere (jeugd)hulp. Op basis van deze positieve resultaten wordt ook de samenwerking met het BovenIJ en OLVG opgestart.

Vroegsignalering en de Zorgpadentool Diverse professionals in het sociaal en medisch domein hebben direct of indirect contact met (aanstaande) ouders en jonge kinderen en spelen een sleutelrol in het tijdig signaleren van kwetsbaarheden, het bieden van ondersteuning en het erbij halen van passende hulp indien nodig. Het programma GKS heeft gezamenlijk met haar partners gezorgd voor ondersteunende tools. Het gebruik van de 5 vragen voor vroegsignalering (De 5 vragen) en de online zorgpadentool (Zorgpadentool) maken het mogelijk om kwetsbare situaties bij (aanstaande) ouders en jonge kinderen vroegtijdig te signaleren en gezamenlijk de juiste hulp in te schakelen. Met het digitale 4 Factsheet-Amsterdam-digitaal.pdf

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2025 Pagina 3 van 5

platform 1sociaaldomein kunnen professionals eenvoudig contact leggen waardoor de ondersteuning van gezinnen beter op elkaar wordt afgestemd. Ook is het mogelijk via dit platform multidisciplinair overleg te faciliteren. Vaardigheden professionals ontwikkelen Voor alle betrokken professionals is het mogelijk (gratis) deel te nemen aan een fysieke training en bijbehorende e-learning (De1000). Deze training sluit aan bij de Amsterdamse Maatwerk Methode5. De training geeft de kennis en vaardigheden om zorgelijke signalen tijdens de eerste 1000 dagen te herkennen en bespreekbaar te maken, omgaan met privacy-dilemma’s, weerstand en complexe gesprekken. Het zijn trainingen in gemengde groepen van professionals en informele partijen van binnen en buiten hun eigen vakgebied. Hiermee worden deelnemers rond de zwangerschap, geboorte en eerste levensjaren toegerust om te handelen in het belang van de eerste 1000 dagen én ligt de focus op het samenwerken met elkaar in een team naast gezinnen. Centering Ouderschap en Centering Zwangerschap Bij Centering Ouderschap worden de individuele contactmomenten bij de JGZ vervangen door groepsbijeenkomsten. Tijdens deze bijeenkomsten vinden ouders herkenning, steun en bevestiging bij elkaar. Dit versterkt hun zelfvertrouwen, biedt waardevolle inzichten in ouderschap en opvoeding, en helpt bij het opbouwen van een sociaal netwerk voor de gezinnen.

Deze integrale aanpak sluit aan op de groepsgerichte zorg tijdens de zwangerschap, zoals aangeboden in CenteringZwangerschap. De JGZ biedt Centering Ouderschap aan op meerdere locaties in de stad. Door middel van de train-de-trainer aanpak is de JGZ in staat om zelf professionals te trainen voor het geven van de Centering-groepen, waardoor kennis en vaardigheden geborgd zijn. Nu Niet Zwanger Het programma Nu Niet Zwanger (NNZ) ondersteunt professionals in het sociale en medische domein bij het voeren van open en respectvolle gesprekken met mensen in kwetsbare situaties over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Inmiddels zijn 44 organisaties in de stad verbonden aan NNZ, ondersteund door meer dan 120 professionals. Deze professionals zijn getraind om verdiepende gesprekken te voeren met Amsterdammers over hun kinderwens en vervolgstappen te zetten voor anticonceptie, in overleg met de inhoudelijke coördinatoren van het NNZ-team bij GGD Amsterdam. Lerend netwerk Ook in 2025 hebben de GKS-bijeenkomsten bijgedragen aan een groeiend en lerend netwerk waarin betrokken partijen in de eerste 1000 dagen elkaar beter weten te vinden, het belang van samenwerking (h)erkennen en actief kennis uitwisselen. De bijeenkomsten hebben kennis en inspiratie gedeeld, voortbouwend op ervaringen uit het netwerk en nieuwe inzichten uit de praktijk.

Daarnaast is de samenwerking tussen professionals, informele ondersteuners en het sociaal domein versterkt door praktijkervaringen te verbinden en gezamenlijk rondom het gezin te staan. De bijeenkomsten hebben deelnemers aangezet tot actie door concrete handelingsperspectieven te bieden, waarmee zij direct aan de slag kunnen om de eerste 1000

5 WAM: Welkom Aansluiten Maatwerk – Amsterdams Netwerk Ervaringskennis

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2025 Pagina 4 van 5

dagen van kinderen te verbeteren. Zo krijgen professionals handvatten om via casusbesprekingen in multidisciplinaire groepen directe lijnen te leggen met alle andere betrokken partijen. Toegankelijkheid van zorg: pilot kraamzorg De gemeente Amsterdam draagt bij aan het verkleinen van de gezondheidsverschillen en het versterken van de ondersteuning voor kwetsbare gezinnen. We zetten ons actief in voor het landelijk afschaffen van de eigen bijdrage op kraamzorg, zodat deze zorg nog beter en voor iedereen toegankelijk wordt. Vooruitlopend hierop wordt in Zuidoost de eigen bijdrage voor kraamzorg vergoed voor mensen in een kwetsbare positie. In Zuidoost wordt minder kraamzorg gebruikt dan gemiddeld in Nederland. Met deze pilot, gefinancierd vanuit de regiodeal ‘de Kracht van Zuidoost’, worden financiële drempels weggenomen zodat iedereen toegang heeft tot deze essentiële zorg in de eerste dagen na de geboorte. Voor de doelgroep gezinnen met een inkomen tot 120% van het sociaal minimum wordt er door geboortezorgpartijen altijd eerst op de collectieve zorgverzekering voor minima gewezen, waarin de eigen bijdrage voor de kraamzorg al wordt gedekt. Vanaf 2026 wordt het aanvullende pakket uitgebreid met vergoeding voor de lactatiekundige en de huur van een borstkolf.

Proeftuinen sociale geboortezorg In de proeftuinen sociale geboortezorg wordt een zo goed mogelijke begeleiding van zwangeren in kwetsbare situaties uitgeprobeerd om te kijken of deze betere en duurzamere uitkomsten oplevert. De uitkomsten van de proeftuinen sociale geboortezorg in Noord, Zuidoost en NieuwWest worden vertaald naar structurele oplossingen om kwetsbare zwangeren en jonge gezinnen beter te ondersteunen. In Zuidoost wordt er gewerkt met een caseload waarbij maximaal twee vaste verloskundigen zorg bieden aan zwangeren in kwetsbare situaties. Opgedane ervaringen uit de Centering Zorg aanpak in Noord met de nulsessies6 worden vertaald naar andere stadsdelen en doelgroepen, zodat meer zwangeren hiervan kunnen profiteren. Het belang van de eerste 1000 dagen verankeren in al het beleid Om werkelijk te komen tot een generatie waarin alle Amsterdamse kinderen gelijke kansen hebben om gezond op te groeien, zoals in de doelen van Amsterdam Vitaal en Gezond is vastgelegd, dient de missie van de eerste 1000 dagen allereerst geborgd te worden bij de verschillende domeinen binnen de gemeente, zoals fysiek, sociaal en zorg.

Met de opname van het belang van de eerste 1000 dagen in de jeugdvisie en het beleidsplan schulphulpverlening is hier de afgelopen jaren de basis voor gelegd, maar we blijven inzetten op het verder versterken en structureel maken hiervan in alle beleidsterreinen. Bestuurlijke afspraken ketensamenwerking Via de landelijke akkoorden – het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het recent vastgestelde Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA) – hebben gemeenten de opdracht om een lokale ketenaanpak Kansrijke Start te ontwikkelen en 6 Een ‘nul-sessie’ is een centering bijeenkomst nog vóór de intake bij de verloskundige waarin allerlei dingen aan

bod komen over gezond zwanger zijn, prenatale onderzoeken en wat je allemaal moet regelen. Het idee is dat als mensen eenmaal de ervaring hebben van hoe centering bijeenkomst eruitzien, ze hier bewuster wel of niet voor kunnen kiezen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2025 Pagina 5 van 5

implementeren. Deze opdracht omvat het maken van samenwerkingsafspraken met partners rondom de eerste 1000 dagen van een kind. Binnen Amsterdam werken betrokken partners al intensief samen aan de ambities van Kansrijke Start. Samen met de ketenpartners is een gezamenlijke missie geformuleerd, zijn gedeelde uitgangspunten vastgesteld en zijn diverse werkprocessen uitgewerkt. Deze zijn vertaald naar samenwerkingsafspraken om de goede initiatieven rondom de eerste 1000 dagen te concretiseren en verstevigen. Met de samenwerkingsafspraken beloven alle partners dat de professionals in de keten: - Kwetsbare omstandigheden signaleren en bespreekbaar maken met het gezin. - De behoeften van het gezin centraal stellen en samen met hen bepalen welke ondersteuning nodig is. - De jeugdverpleegkundige van de GGD erbij te halen voor een prenataal contactmoment met aanstaande ouders wanneer dat nodig is. - Andere formele en informele partners erbij halen wanneer dat nodig is. - Een kinderwens besproken wordt met de Nu Niet Zwanger methodiek. De samenwerkingsafspraken worden (verder) geïmplementeerd in de organisatie van alle ketenpartners zodat dit doorleeft in alle aspecten van de uitvoering. Tijdens de Week van de Gezonde Kansrijke Start, op 20 november 2025, zijn deze afspraken officieel ondertekend door alle betrokken ketenpartners7.

Met deze ondertekening bekrachtigen de partners hun gezamenlijke commitment aan het verbeteren van de eerste 1000 dagen van alle kinderen. Deze afspraken vormen een belangrijke mijlpaal en tegelijkertijd een startpunt om gezamenlijk verdere stappen te zetten. Dit moment markeert niet alleen een gedeelde verantwoordelijkheid, maar ook een belangrijke stap richting de verduurzaming van het programma. Het bevestigt dat Gezonde Kansrijke Start niet langer alleen een programma is, maar een structurele aanpak die blijvend bijdraagt aan een gezond en kansrijk leven voor alle Amsterdammers. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke Gezondheid en Preventie en Jeugd(z0rg)

7 EVAA (Eerstelijns Verloskundigen Amsterdam-Amstelland), OLVG, Amsterdam UMC, BovenIJ, KSVA (kraamzorg

samenwerkingsverband Amsterdam) Ouder en Kindteams (GGD Jeugdgezondheidszorg en Stichting OKT), Buurtteam, AHA (Amsterdamse Huisartsen Alliantie), Arkin / InGeest, MOC ’t Kabouterhuis, Gemeente Amsterdam (afdeling Jeugd, Zorg & Diversiteit en GGD/Programma Gezonde en Kansrijke Start), Zilveren Kruis

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl