20251013 Raadsinformatiebrief publiek warmtebedrijf regio Amsterdam.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 7 oktober 2025 Duurzaamheid/Energietransitie, Deelnemingen, Financiën Zita Pels, Alexander Scholtes, Hester van Buren Energie voor de Stad (bestuurszaken.uie@amsterdam.nl)

Onderwerp

Publiek Warmtebedrijf Amsterdam: status en ontwikkelingen

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief informeert het college u over de ontwikkeling van het publiek warmtebedrijf voor de regio Amsterdam. Zoals toegelicht in de raadsinformatiebrief ‘Nieuwe koers warmtetransitie’ van 30 januari 2025, is de warmtetransitie via collectieve warmtenetten grotendeels tot stilstand gekomen. Private partijen zoals Vattenfall en Eneco hebben hun investeringen in warmtenetten teruggeschroefd of stopgezet. Een publiek warmtebedrijf wordt gezien als een belangrijke voorwaarde om deze transitie weer op gang te krijgen. Publiek eigendom betekent dat we met meer mogelijkheden kunnen investeren in zowel de warmtenetten als de warmtebronnen. Warmtenetten hebben we nodig om onze inwoners van het gas af te kunnen laten gaan. Een noodzakelijk stap. Niet alleen vanwege de klimaatcrisis, maar ook vanwege onbetrouwbare regimes waarvan we nu afhankelijk zijn voor de levering van gas en de uiteindelijk alleen maar stijgende gasprijzen. Het garanderen van de betaalbaarheid van duurzame warmte voor eindgebruikers is een randvoorwaarde voor het investeren in warmtenetten en dus ook voor een publiek warmtebedrijf. Op dit moment biedt het Rijk onvoldoende financiële ondersteuning en instrumenten om warmtenetten op een betaalbare manier te ontwikkelen. Dat geldt voor de hele keten: warmtebronnen, infrastructuur en de aanpassing van gebouwen.

Eind dit jaar informeer ik u in het kader van de uitwerking van het warmteprogramma nader over het verbeteren van de betaalbaarheid. De gemeente Amsterdam onderzoekt samen met Energie Beheer Nederland (EBN) en Alliander/Firan de mogelijkheden tot het vormgeven en oprichten van een publiek warmtebedrijf. Daartoe heeft het college op 7 mei van dit jaar een intentieovereenkomst gesloten met Firan (100% dochter van netbeheerder Alliander), en het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG, namens de Nederlandse Staat). EBN is de beoogde nationale deelneming warmte en is de vertegenwoordiger van KGG in de gesprekken. In de raadsinformatiebrief ‘Uitwerking nieuwe koers warmtetransitie’ van 3 juli 2025 heb ik u geïnformeerd over de voortgang. In deze brief licht ik de belangrijkste ontwikkelingen toe en de sporen waarop de gemeente nu inzet om de ontwikkeling van warmtenetten weer op gang te krijgen en te versnellen. Ik ga in op 1) de consequenties van de nieuwe warmtewetgeving, 2) de huidige warmtenetten en de beoogde

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 oktober 2025 Pagina 2 van 4

eindsituatie en 3) de ontwikkelingen van de verkoop van Vattenfall Warmte. Vervolgens ga ik in op 4) de gemeentelijke ambitie en de uitwerking hiervan in twee parallelle sporen en hoe beide sporen met elkaar zijn verweven en 5) hoe ik uw de raad de komende periode blijf informeren. 1) WCW leidt tot wijziging in marktordening en geeft de wettelijke aanleiding tot oprichting Publiek Warmtebedrijf De Wet Collectieve Warmte (WCW) is aangenomen in de Tweede Kamer en wordt dit najaar behandeld door de Eerste Kamer. De wet lijkt medio 2026 deels in werking te gaan treden en eind 2027 volledig van kracht te zijn. Deze nieuwe wetgeving is bedoeld om de warmtetransitie te versnellen en duidelijkere verantwoordelijkheden te creëren. Gemeenten krijgen daarbij een centrale regierol: zij bepalen waar en wanneer een warmtenet komt, wie de warmte-infrastructuur mag aanleggen en onder welke voorwaarden deze wordt geëxploiteerd. De WCW schrijft voor dat grotere warmtenetten op termijn in meerderheid in publiek eigendom (minimaal 50+1%) moeten komen. Dit gebeurt op twee manieren. Allereerst mogen nieuwe warmtenetten na een ‘ingroeiperiode’ alleen nog door warmtebedrijven met een publiek meerderheidsbelang worden ontwikkeld. Daarnaast worden de bestaande private netten op termijn (tussen de 14 en 30 jaar) overgedragen tegen een wettelijk voorgeschreven vergoeding.

De WCW geeft daarmee een wettelijke noodzaak om voor Amsterdam een publiek warmtebedrijf op te richten óf (samen met andere overheden) een publiek meerderheidsbelang in de bestaande warmtebedrijven op te bouwen. 2) Huidige warmtenetten en beoogde eindsituatie: één publiek warmtebedrijf voor de regio Op dit moment is een groot deel van de bestaande Amsterdamse warmtenetten in eigendom van Vattenfall Warmte B.V. Daarnaast heeft Vattenfall 50% aandelen in Westpoort Warmte (WPW), een joint venture met de gemeente Amsterdam. De gemeente bezit de andere 50% van de aandelen.

Figuur 1 Warmenetten van WestPoort Warmte (Noord en West Amsterdam) en het Diemennet (Bron: Vattenfall)

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 oktober 2025 Pagina 3 van 4

Zoals aangegeven komen door de WCW alle grote warmtenetten op termijn in meerderheid in publieke handen. De gemeente streeft in deze ontwikkeling naar één regionaal publiek warmtebedrijf. Dit bedrijf wordt eigenaar van, en is daarmee verantwoordelijk voor, de uitbreiding en aanleg van nieuwe en bestaande netten in de regio. Het samenvoegen van de (grote) warmtenetten in één publiek warmtebedrijf leidt tot de meest optimale invulling en versnelling van de warmtetransitie. Integratie geeft het benodigde schaalvoordeel, vergroot de bestuurbaarheid en draagt daarmee beter bij aan de realisatie van de warmtetransitie. Daarbij kunnen kosten over alle aansluitingen worden verdeeld en kunnen de bestaande verduurzamingsafspraken inzake het Diemen-net (zie collegebesluit 8 oktober 2024) en met Westpoort Warmte worden geborgd. Naast een publiek warmtebedrijf blijft er ruimte voor zelfstandige, integraal opererende warmtegemeenschappen en kleine private warmtenetten. 3) Onderzoek en mogelijke verkoop van activiteiten Vattenfall warmte Voor de realisatie van bovenstaande ambitie is de gemeente afhankelijk van Vattenfall, de regiogemeenten (m.n. Almere), EBN, Firan/Alliander en het Rijk. Vattenfall heeft in maart 2025 aangekondigd dat zij de toekomstmogelijkheden van stadsverwarming gaat onderzoeken, waarbij zij ook overwegen Vattenfall Warmte te verkopen.

Vattenfall Warmte heeft, naast de regio Amsterdam, grote warmtenetten in onder meer regio Arnhem, Rotterdam, Lelystad en Leiden. De Diemencentrale, die warmte levert voor het warmtenet Amsterdam en Almere (naast de productie van stroom), is geen onderdeel van het onderzoek. Een eventuele verkoop van Vattenfall Warmte sluit aan bij het advies van de verkenner van het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG), die het kabinet heeft geadviseerd om de grote private warmtebedrijven over te nemen. Het kabinet is in gesprek met de warmtebedrijven en mogelijke overnamepartners over de bereidheid en voorwaarden voor een dergelijk overnametraject. EBN is als beoogde nationale deelneming warmte gevraagd om deze gesprekken samen met het ministerie van KGG te voeren. Mocht er na deze gesprekken aanleiding zijn om tot daadwerkelijke onderhandelingen over te gaan, dan vraagt dit een kabinetsbesluit. De verwachting is dat een besluit hierover pas in de nieuwe regeringsperiode wordt genomen. Een eventuele overname zal waarschijnlijk nog jaren duren. 4) Twee sporen richting één warmtebedrijf voor alle warmtenetten in de regio Amsterdam Uiteindelijk willen we één warmtebedrijf realiseren, maar we kunnen niet wachten op de (verwachte) overname van Vattenfall Warmte. Daarom worden parallel twee sporen uitgewerkt.

Spoor 1: De ontwikkeling van een zelfstandig publiek warmtebedrijf Sinds de ondertekening van de intentieovereenkomst met Firan en EBN voor de oprichting van een publiek warmtebedrijf (PWB) zijn de hoofdlijnen voor dit bedrijf uitgewerkt en vastgelegd in een concept-ontwikkelovereenkomst, waarin afspraken staan over de vormgeving van het publiek warmtebedrijf, de aansturing, de financiële uitgangspunten en afspraken over het vervolgproces tot oprichting van het PWB. Partijen zijn nog niet gebonden aan de afspraken. Het ondernemingsplan wordt nu verder uitgewerkt en geconcretiseerd in een financiële prognose. Een eerste tentatieve inschatting van de benodigde investeringen voor de gehele opgave voor

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 7 oktober 2025 Pagina 4 van 4

warmtenetten in Amsterdam ligt in de orde van € 9 miljard. Dit is deels onrendabel en zal gedekt moeten worden met rijkssubsidies. Met gemeenten in de regio (Diemen, Ouderamstel, Amstelveen, Almere, Zaanstad en Haarlemmermeer) wordt besproken of en onder welke voorwaarden zij - op termijn - zouden willen toetreden tot het verzorgingsgebied van het warmtebedrijf, eventueel als aandeelhouder. Een eventueel oprichtingsbesluit en daarbij benodigd financieel commitment wordt in de nieuwe collegeperiode ter goedkeuring voorgelegd aan college en vervolgens aan de Raad. Naar verwachting is dit in het derde of vierde kwartaal van 2026. Spoor 2: scenario’s rond het (eventuele) verkoopproces van Vattenfall Warmte We voorzien meerdere scenario’s voor overname van Vattenfall Warmte (wel/geen overname, landelijk of regionaal, welke aandeelhouders). Het scenario waarvoor uiteindelijk gekozen wordt, is van grote invloed op de ontwikkeling van het regionaal publiek warmtebedrijf. We verkennen de positie van Amsterdam ten aanzien van diverse overnamescenario’s. Daarin wordt ook ingegaan op de mogelijkheden om de huidige financiering (eigen en vreemd vermogen) die de gemeente aan Westpoort Warmte verstrekt in te zetten. De uitkomsten van beide sporen bepalen wat de meest haalbare en aantrekkelijke route is voor de gemeente voor het oprichten van een publiek warmtebedrijf.

Een belangrijke randvoorwaarde blijft dat het te ontwikkelen publiek warmtebedrijf altijd kan samengaan met de toekomstige eigenaar van de bestaande stadswarmtenetten. 5) Vervolg Het college hecht eraan u het komende jaar actief te betrekken bij de complexe keuzes in dit dossier. Ik ga daarover de komende tijd graag met u in gesprek en uiteraard informeer ik u bij alle relevante ontwikkelingen.

Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Zita Pels Wethouder Duurzaamheid, Energietransitie, Circulaire Economie

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl