20250625 Raadsinformatiebrief TOOI

Raadsinformatiebrief

Aan:

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 25 juni 2025 Openbare Orde en Veiligheid Femke Halsema OOV (secretariaatoov@amsterdam.nl)

Onderwerp

Vervolgbrief Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI)

Datum Portefeuille(s)

Geachte leden van de gemeenteraad, Aanleiding Met deze brief informeert het college u over het volgende. Op 3 april 2025 heb ik uw raad een voortgangsbrief TOOI gestuurd.1 Tijdens de raadscommissie Algemene Zaken van 5 juni 2025 heeft (onder meer) lid Hofland enkele vragen gesteld, waarna ik heb toegezegd op korte termijn met een schriftelijke reactie te komen. Deze reactie treft u hierbij aan. Vragen van lid Hofland De vragen hadden voornamelijk betrekking op de voortgang van het organiseren van toezicht en controle op het TOOI. Zo werd onder meer gevraagd om een duidelijk kader van bevoegdheden en waarborgen, het koppelen van methoden aan de doelen, de rol van de burgemeester, het informeren van de raad en de rechtsbescherming van burgers. Ook wordt gevraagd om een nadere toelichting op de twee toezeggingen die in de brief zijn afgedaan en betrekking hebben op het al dan niet notificeren van burgers en het stelsel van betalen van informanten. Technische sessie Voordat ik zal ingaan op de vragen van het lid Hofland zou ik u graag wederom een technische sessie aanbieden waarin uw raad zo uitgebreid mogelijk wordt geïnformeerd over (de werkzaamheden van) het TOOI. Eind 2023 heb ik een dergelijke sessie via de griffie aan uw raad aangeboden, maar hier is uiteindelijk geen gebruik van gemaakt.

Het kan denk ik verhelderend zijn en hopelijk enkele zorgen wegnemen als deze sessie alsnog voor u wordt georganiseerd. Gezag regionaal Zoals ik ook in eerdere brieven heb geschreven ligt het gezag over het TOOI, gezien de regionale organisatie en werkwijze, bij de zes burgemeesters in het Regionaal Bestuurlijk Overleg (RBO). De in deze brief beschreven (nieuwe) afspraken dienen dan ook in dat gremium te worden besproken waarna besluitvorming volgt. Ik zal dat doen tijdens het eerstvolgende RBO op 7 juli. De adviescommissie TOOI zal ook na het uitvoeren van de controle en de steekproef rapporteren en adviseren aan het RBO. Eventuele wijzigingen in afspraken of beleid zullen dan ook in dat gremium worden genomen. Eerste moment van controle en toezicht op TOOI 1

Voortgangsbrief Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI) - Raadzaam Amsterdam

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 juni 2025 Pagina 2 van 4

Aanvankelijk was ik voornemens om begin 2026 aan te vangen met de daadwerkelijke controle en toezicht op de werkzaamheden van het TOOI over het jaar 2025. De adviescommissie TOOI zal de controle uitvoeren en vervolgens rapporteren en adviseren aan de leden van het RBO. Mede door de door uw raad geuite zorgen zal ik dit moment naar voren halen en in de tweede helft van 2025 een moment van toezicht en controle organiseren waarbij de adviescommissie zich richt op het eerste half jaar van 2025. In de specifieke reactie verderop in deze brief zal ik nader toelichten wat onder meer onderdeel uitmaakt van deze controle. Algemene reactie Zoals u weet is het proces van (het organiseren van) toezicht en controle op TOOI relatief nieuw en wordt zo veel mogelijk aansluiting gezocht bij de landelijke ontwikkelingen die, zeker in het kader van afstemming, soms wat tijd kosten. Zo moest bijvoorbeeld worden uitgezocht op welke wijze en wat voor soort informatie TOOI mag delen met de regionale adviescommissies. Dit leidde (na enkele maanden) tot een landelijk opgestelde en bruikbare factsheet en een uitgebreide geheimhoudingsverklaring voor de leden van de commissie. Daarnaast zijn de (ook met de raad op 18 april 2024 gedeelde) handreiking beleidskader, bestuurlijk afwegings- en toetsingskader en de handreiking invulling regionale adviescommissie TOOI opgeleverd.

Op regionaal niveau zijn in het Regionaal Bestuurlijk Overleg (RBO) eveneens stappen gezet door het benoemen van een bestuurlijk portefeuillehouder (burgemeester Boog van Diemen), het instellen van een adviescommissie TOOI, het vaststellen van de prioritaire aandachtsgebieden, het op hoofdlijn bepalen van de wijze van controle en toezicht en het vaststellen van een landelijke werkafspraak omtrent het runnen van minderjarigen. Dat laatste is trouwens in Amsterdam nog nooit voorgekomen en dit wordt ook niet verwacht. Burgemeester Boog heeft het afgelopen jaar naast twee lokale bijeenkomsten en een werkbezoek - tweemaal deelgenomen aan bijeenkomsten van de landelijke bestuurlijk portefeuillehouders en dit najaar wordt een landelijke bijeenkomst georganiseerd waar (geanonimiseerde) casuïstiek zal worden doorgenomen. In eerdere stadia heb ik aangegeven dat we ‘al doende aan de slag gaan’ en 2025 een jaar wordt waarin ervaring wordt opgedaan met het proces van controle en toezicht, zowel vooraf als achteraf. In de loop van dit jaar zal dan ook concreter worden op welke wijze de politie precies zal rapporteren en op welke wijze de commissie steekproeven zal uitvoeren.

Ook het informeren van de raad wordt hierbij meegenomen, waarbij altijd een balans moet worden gevonden tussen enerzijds het goed en zo volledig mogelijk informeren van de raad en anderzijds het heimelijke karakter van TOOI en de bescherming van informanten. Naar aanleiding van de gestelde vragen tijdens de commissie Algemene Zaken neem ik hieronder alvast een voorschot op het concreter maken van de wijze van controle en toezicht. Specifieke reactie Aandachtsgebieden Zoals in de brief toegelicht zijn de aandachtsgebieden waar het TOOI op werkt vastgesteld in het RBO van 23 april 2025. Dit betreft de volgende gebieden: politiek activisme / extremisme, evenementen, maatschappelijke onrust en polarisatie. De gebieden zijn bewust op deze manier geformuleerd, zodat er enige bewegingsvrijheid blijft bestaan indien zich nieuwe of niet op voorhand verwachtte gebieden of groeperingen zich aandienen. Bij het uitvoeren van de controle zal hierop door de politie meer in detail worden gerapporteerd aan het gezag, waaronder op welke specifieke groeperingen binnen deze aandachtsgebieden is gewerkt, hoeveel gesprekken er met

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 juni 2025 Pagina 3 van 4

informanten zijn gevoerd, tot hoeveel bestuurlijke rapportages dit heeft geleid, of de rapportages zijn opgevolgd en of continuering van inzet op deze groepering gewenst en noodzakelijk is. Methoden in relatie tot doel De toepassing van methoden staan in de brief van 3 april 2025 vermeld. Het betreft een relatief korte lijst, omdat de werkzaamheden van het TOOI ook relatief beperkt zijn. Aangezien het TOOI al haar werkzaamheden verricht met art. 3 Politiewet (en de daarbij horende jurisprudentie) als juridische basis, ben ik van mening dat bijvoorbeeld mijn toestemming tot inzet van dergelijke methoden niet aan de orde is. Dat doe ik immers ook niet bij andere werkzaamheden van de politie die vallen onder artikel 3 Politiewet. Mede naar aanleiding van de gestelde vragen tijdens de commissie Algemene Zaken informeer ik u wel specifiek over het inzetten van peilbakens. Ondanks het feit dat dit middel is toegestaan binnen de grenzen van de algemene taakstelling van de politie zo lang het niet stelselmatig wordt ingezet, snap ik dat de inzet van een dergelijk middel als ingrijpend wordt gezien. Ik geef de adviescommissie dan ook opdracht hier specifiek op in te zoomen en over te adviseren als na de zomer de controle op TOOI wordt uitgevoerd. Ik wil dan onder meer inzicht in het aantal ingezette bakens, de reden van inzet en de daarbij horende tijdsperiode.

Overigens heb ik begrepen dat dit middel zelden tot nooit wordt ingezet. Rol van de burgemeester De rol van de burgemeester komt neer op het gegeven dat de burgemeester het bevoegd gezag is voor wat betreft de werkzaamheden van het TOOI. Het TOOI werkt regionaal en daarmee dus niet alleen voor de gemeente Amsterdam, maar voor zes gemeenten en dus zes burgemeesters. De controle en toezicht wordt op verzoek van het RBO uitgevoerd door de adviescommissie, waarna zij rapporteert en adviseert aan de burgemeesters die zitting hebben in het RBO. Alhoewel burgemeesters verschillend kunnen kijken naar deze thematiek, hebben de meeste werkzaamheden van het TOOI betrekking op Amsterdam. Daarom vind ik het ook belangrijk dat bij de controle van het TOOI, indachtig de wensen vanuit uw raad en de door mij gedane toezeggingen tot onderzoek naar de landelijke regeling omtrent het betalen van informanten, nadrukkelijk en specifiek aandacht wordt besteed aan het gebruik en betalen van informanten.

Betalen van informanten Alhoewel ik vertrouwen heb in het proces binnen de politie, waarbij - met distantie van het operationele team en met behulp van een landelijke circulaire - besloten wordt over het al dan niet betalen van informanten en de uit te betalen bedragen, is het gewenst in de rapportages ten behoeve van de controle goed inzicht krijgen in bijvoorbeeld de hoeveelheid betalingen, binnen welke aandachtsgebieden dit (vooral) gebeurt en de daarbij horende bedragen. Ik begrijp dat het betalen van informanten politiek en maatschappelijk gevoelig ligt of kan liggen, maar heb ook begrip voor de informatiepositie van de politie die vergroot wordt door de (betaalde) inlichtingen. Mede door die informatiepositie kan ik als gezag, in samenspraak met politie en OM, beter beoordelen of maatregelen, waaronder politie-inzet, nodig is. Indien die informatiepositie wordt verkleind, zal juist in meer situaties politie-inzet nodig zijn omdat de politie niet voldoende kan inschatten of de openbare orde (ernstig) verstoord zal worden. Met de huidige en verwachtte problemen rondom politiecapaciteit is het noodzakelijk zorgvuldig om te gaan met de inzet van onze politiemensen. Rechtsbescherming Rechtsbescherming van burgers is vanzelfsprekend van groot belang. Zij worden allereerst door de wet (en jurisprudentie) beschermd omdat TOOI werkt binnen de grenzen van de Politiewet.

Bij het houden van steekproeven door de adviescommissie TOOI en de andere vormen van controle en

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 25 juni 2025 Pagina 4 van 4

toezicht heeft de commissie en het gezag nadrukkelijk de rechten en belangen van burgers op het netvlies. Zoals hieronder beschreven worden binnen de verwachtte wetsvoorstellen nog extra waarborgen ingebouwd, door het geven van een rol aan de rechter-commissaris. Voor wat betreft het al dan niet notificeren blijf ik toch bij het gegeven antwoord in de brief waarbij wordt aangesloten bij de landelijke lijn. Het is (te) kwetsbaar om in afwijking van het landelijk beleid burgers te notificeren indien zij in beeld zijn geweest van het TOOI. Het TOOI werkt immers heimelijk, bescherming van informanten is noodzakelijk en het TOOI dient verantwoording af te leggen aan het gezag en niet aan de maatschappij. Daarnaast zou het moment van notificeren ingewikkeld zijn, omdat het wenselijk of noodzakelijk kan zijn dat iemand niet geïnformeerd wordt over zijn of haar betrokkenheid bij werkzaamheden van het TOOI of dat notificeren een toekomstige inzet verstoort. Voorts wordt een burger nu ook niet geïnformeerd als de politie bijvoorbeeld (niet stelselmatig) een burger volgt of een kenteken muteert. Ten slotte bieden de huidige wettelijke rechten (zoals het inzagerecht) voldoende waarborgen om te achterhalen wat de politie over je registreert.

Informeren van de raad Naast mijn brief van 3 april 2025 en deze brief, zal ik de raad informeren nadat de adviescommissie TOOI de controle in het najaar heeft uitgevoerd en hierover heeft geadviseerd en gerapporteerd aan het RBO. Ik ga nog in gesprek met de politie wat wel en wat niet met de raad gedeeld kan worden, maar ik streef ernaar om binnen de mogelijkheden zo volledig en concreet mogelijk te informeren. In 2026 zal wederom een controle plaatsvinden, maar dan gericht op heel 2025. Daarover wordt u vanzelfsprekend ook geïnformeerd. Op deze plek wil ik ook nogmaals benadrukken dat het van grote meerwaarde kan zijn als de raad gebruik maakt van het aanbod een technische sessie bij te wonen. Overige relevante ontwikkelingen Zoals ik ook in de brief vermeldde is er een wetsvoorstel in de maak om het voor de politie2 mogelijk te maken om online stelselmatig informatie te vergaren in publiek toegankelijke bronnen over mogelijke openbare ordeverstoringen. Dit wetsvoorstel wordt voor de zomer verwacht en in een later stadium komen naar verwachting wetsvoorstellen die de politie de bevoegdheid geven om stelselmatig informatie te vergaren in online besloten groepen en de bevoegdheid tot het opvragen van identificerende gegevens. In deze wetsvoorstellen wordt (naar verwachting) naast een rol voor het gezag een belangrijke rol weggelegd voor de rechter-commissaris.

Dat zou dan een extra (juridische) waarborg opleveren bij inzet van bevoegdheden die ingrijpen in grondrechten en/of de privé-omgeving van burgers. Desondanks kunnen dergelijke wetsvoorstellen er toe leiden dat ik mijn gezagsrol nadrukkelijker wil uitoefenen en/of de adviescommissie wil uitbreiden met extra leden. In toekomstige voortgangsbrieven over het TOOI zal ik u hier nader over informeren. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Femke Halsema burgemeester 2

Het wetsvoorstel heeft betrekking op de politie in brede zin, niet alleen het TOOI.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl