20250605 RIB PvA Rekenkamer grof afval
Tekst van het document
Raadsinformatiebrief
Aan:
Portefeuillehouder(s): Behandeld door
De leden van de gemeenteraad van Amsterdam 6 juni 2025 / 27 mei 2025 Afval en Reiniging Hester van Buren Afval en Grondstoffen (bestuurszaken.afvalketen@amsterdam.nl)
Onderwerp
Plan van aanpak Grof Afval nav aanbevelingen Rekenkamer
Datum Portefeuille(s)
Geachte leden van de gemeenteraad, Op 11 december 2024 heeft u het rapport van de Rekenkamer over de doeltreffendheid en doelmatigheid van de gemeentelijke inzameling van grof afval vastgesteld. Hierbij heeft u het college verzocht om de aanbevelingen van de Rekenkamer uit te werken in een plan van aanpak. Met deze brief leg ik u dit plan voor. Ik wil de Rekenkamer nogmaals bedanken voor het vele werk dat ze hebben verzet en de nuttige adviezen. In het rapport doet de Rekenkamer vier aanbevelingen die zich richten op het navolgbaar maken van beleidsrealisatie en het inzetten op draagvlak, daadkracht en gedrag om beleid te realiseren. De aanbevelingen zijn: •
Aanbeveling 1: Neem de raad mee in de keuzes van het nieuwe grof-afvalbeleid
•
Aanbeveling 2: Stuur op beleidsrealisatie en verbeter de verantwoording
•
Aanbeveling 3: Creëer voldoende draagvlak en daadkracht binnen de organisatie
•
Aanbeveling 4: Stimuleer gewenst gedrag van Amsterdammers
Naast de vaststelling van het rapport van de Rekenkamer heeft u gelijktijdig ingestemd met het geactualiseerde kader Amsterdam Schoon en Afvalvrij 2025-2028. Hierin liggen beleid en maatregelen vast voor het schoon en afvalvrij houden van de stad voor de komende jaren. Voor grof afval maken we een fundamentele omslag. Momenteel hanteren we een zeer open systeem waarbij grote hoeveelheden grof afval op straat worden ingezameld - een hoog serviceniveau tegen hoge kosten. Deze aanpak nodigt uit tot ongewenst gebruik: dumpingen van verbouwingsafval, afval uit andere gemeenten en zelfs gevaarlijk afval. Het resultaat? Vervuilde straten en minimaal hergebruik van materialen. We bewegen naar een systeem waarin grof afval primair via recyclepunten wordt ingezameld, waar het gesorteerd wordt aangeleverd. Dit vraagt meer inspanning van bewoners, maar leidt tot schonere straten en beter hergebruik. Voor bewoners die dat nodig hebben, bieden we een afspraaksysteem dat beter anticipeert op wat wordt aangeboden. Tegelijkertijd moeten we inzetten op preventie, want de huidige hoeveelheid weggegooid materiaal is nauwelijks bij te houden. De implementatie verloopt geleidelijk om overlast te beperken, al zal de overgang tijdelijk kunnen leiden tot meer afval op straat en ongemak voor bewoners.
Deze ingrijpende verandering, waar we al geruime tijd mee worstelen, kan alleen slagen met collectieve inspanning. In dit memo
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 6 juni 2025 Pagina 2 van 8
beschrijven we onze aanpak en hoe we de Rekenkameraanbevelingen hierin verwerken, alles gericht op ons einddoel: een schoon en afvalvrij Amsterdam.
Strategie: grof afval niet meer op straat
Wat doen we nu: Doel: bewoners weten op welke locatie en op welk moment ze hun grof afval kwijt kunnen Een schoon Amsterdam kunnen we niet alleen. Naast goede inzameling door de gemeente is het op de juiste manier aanbieden van afval door bewoners en ondernemers cruciaal. Dit gaat vaak nog niet goed en vraagt om gedragsverandering. Het onderzoek van de Rekenkamer onderstreept dat, naast de noodzakelijke verandering, we alle bewoners goed moeten informeren en motiveren om hun grof afval op de juiste wijze aan te bieden. Zonder juist aanbied gedrag kan niet goed ingezameld worden. Via communicatie en gedragsbeïnvloeding vergroten we de kennis van afvalregels en zorgen we ervoor dat iedereen de regels kent, met de bedoeling dat iedereen zich er ook aan houdt: o
Via onze communicatie stimuleren we het hergebruiken van spullen en recycling van kapot huisraad en elektrische apparaten;
o
In de periode 2023-2026 zetten we activatieteams in om bewoners te informeren over alle structurele (niet gemeentelijke) inleverpunten in hun eigen buurt voor spullen die zij willen afdanken. Indien er geen inleverpunt in de buurt aanwezig dan is het mogelijk om beperkt
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 6 juni 2025 Pagina 3 van 8
spullen in te leveren bij het activatieteam zoals kleine afgedankte elektrische apparaten, batterijen, frituurvet, hard plastic en hout. In 2024 hebben we acht buurten bezocht, ca 2.600 gesprekken gevoerd en 53 spullen ingenomen. De activatieteams bezoeken acht buurten in 2025; o
We hebben op 6 mei 2025 het nieuwe uitvoeringsbesluit bij de afvalstoffenverordening vastgesteld. Door deze aanpassing zijn de regels voor het aanbieden van grof afval duidelijker. In de Amsterdam-app en via de afvalwijzer kunnen mensen de regels voor het aanbieden van hun afval checken en meldingen doen over verkeerd aangeboden afval. Het hele jaar door brengen we de Afvalwijzer onder de aandacht bij Amsterdammers;
o
Waar dat kan en nuttig is maken we gebruik van uitingen op straat zoals magneetstickers, tijdelijke informatieborden en geven we een zetje aan het juiste gedrag door de boodschap op de stoep zichtbaar te maken via green graffiti;
o
We gaan starten met stickers op ondergrondse afvalcontainers met de juiste aanbiedtijden voor grof afval. We beginnen in de stadsdelen Zuidoost en West;
o
We brengen de regels voor grof afval extra onder de aandacht in een buurt als we de aanbiedlocaties voor grof afval aanpassen;
o
In 2025 zetten we in op communicatie om bewoners te stimuleren grof afval weg te brengen naar één van de recyclepunten. We willen Amsterdammers bewust maken dat dit de meest duurzame manier is. Hiervoor hebben we afgelopen jaar onderzoek laten doen naar wat bewoners motiveert zodat we dit jaar nog gerichter uitingen in kunnen zetten die voor alle Amsterdammers begrijpelijk zijn. Zo zetten we in oktober met een stadsbrede campagne in op de drie voordelen van het wegbrengen van grof afval: Grof afval breng je weg naar een Recyclepunt: -
Daar kunnen wij het afval beter scheiden en recyclen. Zo houden we de straat schoon en veilig. Dat kan 7 dagen per week, op de dag die handig is voor jou.
Een mix van deze boodschappen zal in de hele stad en stadsgebied Weesp te zien zijn op mupi’s, in advertenties, op AT5 (Amsterdam Informeert) en op verschillende online media. De exacte middelenmix voor de campagne wordt nog bepaald. o
Binnen de gebiedsopgave buurtgerichte aanpak afvalgedrag uit de afvalplannen Noord en Zuidoost onderzoeken we, mede vanuit de gedragspsychologie, wat nodig is om gewenst aanbiedgedrag te krijgen.
Hiermee volgen we aanbeveling 4 op van de Rekenkamer.
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 6 juni 2025 Pagina 4 van 8
Doel: we maken het wegbrengen van grof afval aantrekkelijk o
Grof afval wegbrengen wordt het uitgangspunt. Voor alle Amsterdammers moet het mogelijk zijn om spullen in te leveren. Dit ondersteunen we met het beschikbaar stellen van bakfietsen voor het vervoer van spullen naar de recyclepunten. Ook continueren we de zondagsopenstelling op drie locaties. We onderzoeken ook welke manieren er nog meer zijn om het wegbrengen van grof afval naar een recyclepunt makkelijker en aantrekkelijker te maken. Hierbij maken we gebruik van de specialistische kennis van gedragsdeskundigen. In de volgende voortgangsrapportage informeren we u over onze plannen.
o
Diverse retailers bieden al plekken in de stad om klein grof afval in te kunnen leveren. Maar dat is geen oplossing voor alle ‘kleine’ spullen. Amsterdam wil een autoluwe stad zijn en de recyclepunten liggen aan de rand van de stad. Dit maakt dat bewoners meer moeite moeten doen om grof afval zelf weg te brengen naar een recyclepunt. Wanneer we grof op afspraak gaan inzamelen vraagt dat meer van bewoners in de gezamenlijke opgave om Amsterdam schoon en leefbaar te houden. We kijken wat de beste mogelijkheid is om kleinschalige inzamelpunten in de buurt te realiseren om klein grof afval in te kunnen leveren. We hebben dit de afgelopen jaren meerdere malen in buurten uitgevoerd of hebben initiatieven vanuit de stad hierop gefaciliteerd – met steeds beperkt resultaat. Immers, de straatinzameling is altijd de makkelijkste manier om van het afval af te komen. Om toch een aanbod te hebben staan als afval op afspraak wél wordt uitgebreid, gaan we hier toch opnieuw mee verder. Omdat de openbare ruimte beperkt is nemen we daar ook de mogelijkheden voor mobiele inleverpunten in mee. Dit onderzoek koppelen we aan het advies van het burgerberaad voor een mini-milieustraat in de buurt. In 2025 komen we met een voorstel.
o
In 2025 werken we samen met de stichting `De Ontspulknul’. Zij helpen bewoners te ontspullen. Dit doen ze door te helpen met ruilen, verkopen en het wegbrengen van spullen naar een recyclepunt. In opdracht van de gemeente voert de stichting acties uit in alle delen van de stad. De ervaringen met deze proef nemen we mee in het advies over kleinschalige inleverpunten in de buur Dit sluit aan bij aanbeveling 4 van de Rekenkamer.
Doel: grof afval niet meer op straat door in te zamelen op afspraak In tegenstelling tot in de meeste andere gemeenten, zamelt Amsterdam ongeveer twee derde van het aanbod grof afval in via straatinzameling, zonder dat het maken van een afspraak nodig is. Dit is ongesorteerd grof afval. Het verwerken daarvan is duur. Grof afval op straat vervuilt en trekt ander afval aan. Ongeveer één derde van het grof afval brengen bewoners zelf naar een recyclepunt en leveren het daar gesorteerd in. Deze gesorteerde stromen grof afval verwerken we hoogwaardig. Het Rekenkamerrapport geeft aan dat het recyclepercentage van grof afval dat we van straat inzamelen lager is en de kosten van straatinzameling hoger zijn. Daarnaast zijn er steeds minder bedrijven die ongesorteerd grof afval verwerken en zijn de kosten hiervan hoog. Het streven is dat er meer grof afval naar de recyclepunten gebracht wordt. Dit zorgt voor schonere straten, lagere verwerkingskosten en zo blijven er meer grondstoffen behouden. Als wegbrengen echt niet lukt halen we grof afval op op afspraak.
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 6 juni 2025 Pagina 5 van 8
Straks kan grof afval aanbieden op straat alleen nog op afspraak. Dit is al de standaard in alle G10 gemeenten met uitzondering van Amsterdam. Grof afval op straat zetten wordt lastiger, grof afval wegbrengen wordt een gewoonte. Dit is een forse verandering voor bewoners en onze organisatie. Het vraagt een goede voorbereiding, tijd, continuïteit in de strategie en standvastigheid wanneer de verandering, in het begin, juist zorgt voor meer afval op straat. Vanaf 2025 verzorgt onze afvalorganisatie de inzameling in Weesp. Bewoners van Weesp waren al gewend een afspraak te maken voor het ophalen van grof afval. Wij hebben dit overgenomen en leren van deze ervaring. Op basis van de leerpunten in Weesp komen we in de tweede helft van 2025 met een voorstel hoe we de huidige werkwijze grof op afspraak in Oost en Centrum in 2026 willen optimaliseren en verbeteren. Dit helpt ons tegelijkertijd om de belangrijkste randvoorwaarden op orde te krijgen: het (digitaal) maken van een afspraak, het plannen op het tijdig inzamelen van de afspraken, het feedback geven aan bewoners, de werkprocessen rond grof afval waarvoor géén afspraak is gemaakt. In het najaar van 2025 gaan we op bestuurlijk en ambtelijk niveau in gesprek met de stadsdelen en het stadsgebied Weesp.
We bespreken hoe we de werkwijze ‘inzamelen op afspraak’ kunnen verbeteren in Centrum en Watergraafsmeer, en hoe we die werkwijze succesvol kunnen invoeren in de andere stadsdelen. Op basis van deze gesprekken werken we een concreet implementatieplan uit. Dit doen we dus niet in één keer met een grote beweging: de organisatie is hier nu niet klaar voor. De voorwaarden voor succes moeten eerst op orde zijn, voor we uitrollen. Doel: we zorgen voor duidelijke en veilige aanbiedplekken Op dit moment zijn de meeste plekken voor het aanbieden van grof afval niet specifiek aangewezen. Dat betekent dat bewoners het voor de deur op de stoep kunnen neerzetten. Dat levert een rommelig straatbeeld op, maar kan ook leiden tot minder veilige situaties voor de inzameling. Dit brengen we op orde. In de komende jaren moet voor iedereen duidelijk zijn waar en wanneer grof afval buiten gezet mag worden. Alle locaties voor grof afval op straat moeten veilig, bereikbaar en toegankelijk zijn voor bewoners, voor inzameling en voor andere weggebruikers. Ook moeten alle plekken aangewezen zijn, zodat het duidelijk is als grof afval ‘verkeerd’ wordt aangeboden. Niet op alle plekken in de stad is een aanbiedlocatie mogelijk. Dit komt o.a. door schaarse openbare ruimte en omdat veiligheid een voorwaarde is voor onze chauffeurs, bewoners en andere weggebruikers. We kijken per locatie wat mogelijk is.
Een mogelijkheid kan zijn het dubbelgebruik van locaties zoals parkeerplekken. De parkeerplekken zijn dan op bepaalde dagen en tijden beschikbaar voor het aanbieden van grof afval. Informatie over de aanbiedplekken voor grof afval nemen we op in de afvalwijzer online. We zijn in 2024 gestart met het aanpassen van die locaties waar we nu niet veilig kunnen inzamelen. Er zijn ruim 9.000 plekken waar bewoners grof afval aanbieden. Daarvan moeten ca 6.500 plekken worden aangepast. We kunnen niet in één keer alle plekken op orde brengen. Het aanwijzen van dit soort locaties is een bevoegdheid van het dagelijks bestuur en vraagt een zorgvuldig proces conform de participatieverordening. In 2025 passen we in Noord 30 onveilige locaties aan, maken we een meerjarenprogrammering voor de overige grof aanbiedplekken en starten we de werving van de benodigde projectcapaciteit om dit omvangrijke project te kunnen realiseren. Gebiedsopgaven over grof(dumpingen) Vanuit de afvalplannen per stadsdeel zijn gebiedsopgaven geprioriteerd. Een gebiedsopgave draait om hardnekkige, stapelende problemen op plekken waar het structureel misloopt. De
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 6 juni 2025 Pagina 6 van 8
verantwoordelijkheid ligt vaak bij meerdere partijen, zowel voor het probleem als de oplossing. Dit vraagt om een andere meer multidisciplinaire aanpak buiten de reguliere dienstverlening, met inzet van partners zoals stadsdelen, woningcorporaties, ondernemers en bewoners. Kenmerkend voor de gebiedsopgaven is dat dezelfde problematiek speelt in meerdere stadsdelen, maar dat de gebiedspecifieke invloeden kunnen vragen om maatwerk. Het doel van elke gebiedsopgave is een stadsbrede aanpak te ontwikkelen. o
De gebiedsopgave grofdumpingen is geprioriteerd in stadsdelen Zuidoost, West, Noord en Oost en richt zich op grofdumpingen. We ontwikkelen een aanpak om de overlast van (bedrijfsmatige) dump aan de rand van de stad en binnen het stadsdeel te verkleinen. Op dit moment onderzoeken we of de eerdergenoemde aanpak bijplaatsingen die zich richt op containerlocaties, uitgebreid kan worden met locaties waarvan bekend is of waarvan vermoed wordt dat er (bedrijfsmatige) grofdumpingen plaats vinden.
o
De gebiedsopgave in- en uithuizen (bij nieuwbouw) is geprioriteerd in de stadsdelen Nieuw-West en Oost. In deze gebiedsopgave ontwikkelen we een aanpak om afval pieken beter op te kunnen vangen in het aanbieden van grof en oud papier en karton tijdens de in- en uithuisfase bij renovatie en sloop/nieuwbouw.
o
De gebiedsopgave studentenhuisvesting is geprioriteerd in de stadsdelen Oost en NieuwWest. In deze gebiedsopgave ontwikkelen we een aanpak om overlast van (grof) afval rondom studentencomplexen aan te pakken.
Wat doen we straks: Doel: grof afval niet meer op straat door in te zamelen op afspraak Vanaf 2026, bekijken we stadsdeel voor stadsdeel, wijk voor wijk hoe we grof op afspraak verder implementeren. Op basis van de ervaringen in Weesp, Centrum en Oost verbeteren we onze huidige werkprocessen voordat we in andere gebieden grof afval op afspraak gaan introduceren. Dit doen we in samenspraak met onze medewerkers in de uitvoering, bewoners en de stadsdelen. Deze aanpak staat of valt ook bij de brengmogelijkheden voor bewoners. Hierover is hierboven al aangegeven dat we hier een combinatie van aantrekkelijke recyclepunten in combinatie met (flexibele) brengplekken in de nabijheid voorstaan. Doel: bewoners weten op welke locatie en op welk moment ze hun grof afval kwijt kunnen Dit is en blijft een belangrijk doel waar we continue aandacht aan besteden. Jaarlijks bepalen we hoe en op welk moment we bewoners het beste kunnen informeren over de aanbiedregels en we gedragsinterventies kunnen inzetten. Doel: we maken het wegbrengen van grof afval aantrekkelijk Op basis van de uitkomsten van de verkenning in 2025 starten we vanaf 2026 met het realiseren van aanvullende maatregelen om het wegbrengen van grof afval zo makkelijk en aantrekkelijk mogelijk te maken.
Doel: we zorgen voor duidelijke en veilige aanbiedplekken Vanaf eind 2025 starten we met het op orde brengen van de grof aanbiedplekken. Dit gaat om ca
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 6 juni 2025 Pagina 7 van 8
6.500 plekken en is een operatie van 4 tot 8 jaar. Daarnaast komen we in 2026 met een voorstel voor alternatieve inzamelmethoden voor de gebieden waar er geen plek is in de openbare ruimte om veilige aanbiedplekken te realiseren zoals in Centrum. Dit doen we in overleg met de desbetreffende stadsdelen.
Wat doen we later: De uiteindelijke fase is dat grof afval uiteindelijk helemaal geen plek meer heeft op straat. We gaan dan volledig over op brengen naar een recyclepunt en andere brengpunten. Alleen onder voorwaarden halen we nog op afspraak en bij de voordeur grof afval op. Dit is een perspectief voor op de langere termijn en vraagt éérst dat het volume aan grof afval via de straatinzameling flink daalt.
Maatregelen om grof afval voor de komende periode te voorkomen Grof afval dat er niet is hoeven we ook niet in te zamelen. Om de stad leefbaar en de afvalstoffenheffing betaalbaar te houden moeten we de afvalberg verkleinen. De kosten voor het storten van (grof)afval en de belasting op verbranding van afval zullen de komende jaren flink gaan stijgen. Bewoners hebben een belangrijke rol om dit te voorkomen. Samen zorgen we voor minder grof afval op verschillende manieren: door alleen te kopen wat je echt nodig hebt, door te kijken of het tweedehands te krijgen is, door spullen te lenen of te huren, door kapotte spullen te (laten) repareren. Tijdens de huidige collegeperiode werken we hieraan door: o
We werken samen met twee kringlooporganisaties De Lokatie en Rataplan die via de kringloopregeling een inzamelvergoeding ontvangen voor spullen die zij bij bewoners ophalen of die bewoners komen brengen. Zo dragen we bij aan de instandhouding van dit soort kringlooporganisaties;
o
We voorkomen meubels bij het grof afval door in de afvalwijzer en via andere communicatie uitingen bewoners te informeren over hergebruik van meubels via online verkoop of door het naar de kringloopwinkel te brengen;
o
We versterken het reparatienetwerk voor elektrische apparaten in de stad door cursussen aan te bieden voor reparatie van consumentenelektronica. Hiermee hebben we proefgedraaid in de zomer van 2024 en voor 2025 worden er 120 cursusplekken beschikbaar gesteld aan bewoners. Daarnaast stimuleren we Amsterdammers de levensen gebruiksduur van elektrische apparaten te verlengen door deze te (laten) repareren;
o
In de zomer van 2025 komen we met repareerwijzer voor bewoners met tips over hoe je kapotte spullen zelf kunt repareren en informatie over lokale reparateurs. Dit combineren we met een stadsbrede communicatiecampagne over hergebruik en het verlengen van de levensduur van spullen;
o
We willen zoveel mogelijk voorkomen dat matrassen op straat worden gegooid. Deze worden verbrand. Daarom maken we ons hard voor de opname van een terugnamegarantie in de uitgebreide producenten verantwoordelijkheid (UPV). Op deze
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl
Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief
Datum 6 juni 2025 Pagina 8 van 8
manier kunnen bewoners hun gebruikte matrassen schoon en droog inleveren bij aankoop van een nieuwe matras en kan deze hoogwaardig verwerkt wordt. We zijn daarover in gesprek met de producenten. Tot die tijd wijzen we bewoners er in onze communicatie op dat het beter is om oude matrassen in te leveren bij een recyclepunt. Zodat het materiaal opnieuw kan worden gebruikt. Uitdagingen De aanbevelingen van de rekenkamer geven concrete aanknopingspunten om de grof afvalinzameling te verbeteren. Daar zijn we dankbaar voor. Afvaloverlast is ten alle tijden onacceptabel. Van belang voor ons is dat vooral bewoners merken dat de stad schoner wordt en dat zij inzien wat hun verantwoordelijkheid is om hier een bijdrage aan te leveren. Echter, niet alles kan meteen worden opgepakt. Sommige zaken vragen een afweging in tijd en inzet van middelen ten opzichte van andere opgaves. Deze collegeperiode geven we prioriteit aan het schoon krijgen van de stad, het op orde krijgen van onze informatievoorziening, de aanbiedlocaties voor grof afval en het optimaliseren van de inzameling op afspraak in Weesp, Centrum en Oost. Het is balanceren tussen enerzijds doorpakken en zorgen voor echt minder grof afval op straat terwijl de uitvoering door blijft gaan.
Om de plannen voor de verbetering van de inzameling van grof afval in Amsterdam te kunnen uitvoeren moeten we kunnen beschikken over voldoende capaciteit, financiële middelen en draagvlak bij de inzamelorganisatie, de stadsdelen, bestuur, raad en bewoners. Dit werken we uit in implementatieplannen. Ook is er ruimte nodig om te kunnen leren en ontwikkelen. Niet alles zal in één keer goed gaan. Dit vraagt langdurige inzet, daadkracht en moed, van het bestuur, van de raad, van bewoners en van onze schoonketen. We moeten op een andere manier gaan werken en de consequenties aanvaarden willen we deze verandering de komende jaren wel voor elkaar krijgen. Tot slot wil ik namens het college, de Rekenkamer nogmaals bedanken voor het grondige rapport en de bijdrage die dit rapport levert aan een schone en afvalvrije stad. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,
Hester van Buren Wethouder Afval en Reiniging
Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl