2025-12-11 Raadsinformatiebrief - voortgang VOW 2024-2025_DEF.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Portefeuille(s) Portefeuillehouder(s): Behandeld door Onderwerp Datum

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam Publieke gezondheid en preventie Wethouder A. Scholtes GGD Amsterdam, afdeling Gezond Leven (gezondleven@ggd.amsterdam.nl) Rapportage 2024 en voortgang 2025 programma Vitaal Ouder Worden - GGD 12 december 2025

Geachte leden van de gemeenteraad, De zorg verandert fundamenteel. De vraag naar zorg groeit snel, terwijl de beschikbaarheid van zorgmedewerkers niet meegroeit. Ondertussen zijn de gezondheidsverschillen groot en signaleren huisartsen dat slechts een klein deel van de gezondheid van hun patiënten wordt bepaald door medische zorg. Er is een andere manier van werken nodig: meer investeren in preventie, in vitaliteit en in sterkere buurten waar mensen elkaar kennen en kunnen helpen. Recente cijfers laten zien hoe hard investeringen in preventie nodig zijn voor Amsterdamse ouderen. Uit cijfers van VeiligheidNL blijkt dat het aantal 65-plussers dat na een val op de spoedeisende hulp (SEH) belandt, blijft stijgen.1 Het aantal gevallen van ernstig letsel na een val is in de afgelopen 10 jaar (2015-2024) met 14 procent toegenomen. Het percentage 65-plussers in Amsterdam dat in 2024 is gevallen (32%) is hoger dan het landelijke gemiddelde (29%).2 In 2024 werd 55% van de gevallen 65-plussers (landelijk) op de SEH behandeld voor een fractuur. De gevolgen zijn vaak ingrijpend en raken aan de zelfstandigheid, zelfredzaamheid en mobiliteit van ouderen. Ook het risico op gezondheidsklachten wordt hoger, omdat de lichamelijke en geestelijke conditie vaak achteruitgaan na een val.

Deze ontwikkeling onderstreept hoe belangrijk het is om ouderen te ondersteunen bij het vitaal en zelfstandig ouder worden. Het programma Vitaal Ouder Worden (VOW) heeft als missie de kwaliteit van leven van senioren in Amsterdam te verbeteren. Het programma organiseert activiteiten die bijdragen aan het versterken van fysieke, mentale en sociale gezondheid. Daarbij zetten we een extra stap voor ouderen in een kwetsbare positie. Door ongelijk te investeren

1

2

Recordaantal 65-plussers op spoedeisende hulp na valpartij | VeiligheidNL

Bron : Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2024 GGD Amsterdam. De GGD voert op dit moment een verdiepend onderzoek uit naar de cijfers over valongevallen uit de Gezondheidsmonitor. Over de uitkomsten daarvan zullen we u begin 2026 informeren.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2025 Pagina 2 van 5

werken we gericht aan het verkleinen van gezondheidsverschillen en het borgen van gelijke toegang tot ondersteuning. Het programma VOW is ontstaan vanuit het valpreventieprogramma ‘Laat je niet vallen’ dat werd uitgevoerd door de GGD. Met de komst van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) in 2023 en bijbehorende middelen is het programma verder verbreed van valpreventie naar vitaal ouder worden, met drie aanvullende pijlers: lichamelijke vitaliteit, veerkracht en een passende fysieke leefomgeving. Daarnaast werd het programma opgenomen in het regioplan van Amsterdam Vitaal & Gezond. Met deze brief en de bijgevoegde rapportage informeren wij u over de belangrijkste resultaten in 2024 en de voortgang in 2025 van het programma Vitaal Ouder Worden. In de onderstaande alinea’s lichten we de belangrijkste ontwikkelingen en resultaten per pijler toe. De volledige rapportage over 2024 en de voortgang in 2025 vindt u in de bijlage. Valpreventie Senioren lopen een verhoogd risico op vallen, wat ernstige gevolgen kan hebben voor hun gezondheid en onafhankelijkheid. Bewegen verbetert de balans en de motorische vaardigheden die valrisico beperken. Bovendien kan bewegen ervoor zorgen dat de gevolgen van een val beperkt blijven. Het landelijk gestelde doel (uit GALA) is om jaarlijks bij 14% van de thuiswonende senioren het valrisico op te sporen.

Daarnaast is het doel dat jaarlijks 3% 3 van alle thuiswonende senioren een erkende valpreventieve beweeginterventie volgt. We werken samen met Team Sportservice Amsterdam in drie jaar toe naar dit doel. In 2024 waren er ruim 800 deelnemers aan de erkende valpreventiecursussen. Dit is bijna 1% van de genoemde doelgroep. In 2025 streven we naar een bereik van 2% (2000 deelnemers) en in 2026 naar 3%. In de tweede helft van 2024 is er een samenwerking opgezet met Team Sportservice Amsterdam (TSA) voor de organisatie en uitvoering van de valpreventieve beweeginterventies. Doordat TSA al werkt in de stadsdelen en de buurten goed kent kunnen zij goed aansluiten op de behoefte van inwoners. Daarnaast hebben zij al de infrastructuur in de stadsdelen om bewegen onder de doelgroep te stimuleren en aanbod daarop te organiseren. Omdat TSA gebiedsgericht werkt kunnen zij ook bevorderen dat de deelnemers na de cursus doorstromen naar regulier beweegaanbod lokaal bijvoorbeeld door de deelnemers in de laatste lessen al kennis te laten maken met de aanbieders.

3

Die 3% is afgeleid via epidemiologische inschattingen: op basis van het geschatte valrisico in de 65+populatie (gemiddeld ~33% per jaar volgens VeiligheidNL) + data uit ziekenhuisopnamen + de capaciteit / ambitie van interventieprogramma’s, is er een haalbaar maar ambitieus doel geformuleerd. Zie: Ketenaanpak Valpreventie | VeiligheidNL

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2025 Pagina 3 van 5

In 2025 is deze gebiedsgerichte aanpak in samenwerking met de Stadsdelen voortgezet met behulp van de systeemaanpak voor gezondheid 4. Ook organiseert het programma VOW-activiteiten op het gebied van opsporing en signalering bijvoorbeeld door op de coronavaccinatielocaties valrisicokaarten uit te reiken, voorlichtingen te geven in de Beweegweek, bij de Nationale rollatorloop en op informatiemarkten voor senioren. Daarnaast is Zilveren Kruis dit voorjaar akkoord gegaan met de Amsterdamse ketenafspraken Valpreventie. Het akkoord betekent dat alle huisartsenpraktijken die een hoog valrisico constateren bij hun patiënten nu kunnen doorverwijzen naar valpreventieve interventies die specifiek aansluiten op de behoefte van deze patiënten. Deze specifieke interventies worden nu vergoed vanuit de Zorgverzekeringswet. Binnen de ketenaanpak valpreventie wordt de samenwerking tussen het sociaal en medisch domein gefaciliteerd en gefinancierd uit de zowel de Zorgverzekeringswet als de spuk GALA en de Sociale Basis (gemeente). De ketenafspraken vormen een belangrijke stap voor de doorontwikkeling van de ketenaanpak valpreventie die de komende jaren een vervolg krijgt. Lichamelijke vitaliteit Voldoende lichaamsbeweging en een gezond voedingspatroon zijn cruciaal voor het behouden van fysieke en mentale gezondheid bij senioren.

Het programma werkt aan een toename van het aantal Amsterdamse ouderen dat voldoet aan de landelijke beweegrichtlijn 5. In Amsterdam voldoet binnen de leeftijdsgroep 65+ ongeveer 54%6 aan de beweegrichtlijn. We streven met Amsterdam Vitaal & Gezond en alle sport- en beweegpartners naar 75% in 2040. Ook hebben de gemeenten Amsterdam en Rotterdam gezamenlijk opdracht gegeven voor een onderzoek van de Universiteit Groningen naar de relatie tussen sport en bewegen en sociaaleconomische verschillen in zorgkosten.7 Daaruit blijkt dat sport en bewegen bijdragen aan het verlagen van zorgkosten. De komende tijd zullen we zowel binnen de gemeentelijke organisatie als met de partners van Amsterdam Vitaal & Gezond verkennen waar we de 4 een systeemaanpak voor gezondheid betekent dat gezondheidsproblemen worden bekeken als

onderdeel van een groter systeem, in plaats van losse problemen. Diverse factoren, zoals leefomgeving, sociaal-economische omstandigheden en gedrag, beïnvloeden elkaar en creëren complexe gezondheidsvraagstukken. Door te focussen op deze verbanden en integrale oplossingen te zoeken, kunnen gemeenten en professionals effectievere en duurzamere veranderingen teweegbrengen, zoals het bevorderen van bewegen en vitaliteit bij ouderen. In Stadsdeel Zuid wordt in december een eerste bijeenkomst belegd met als doel samen te analyseren waarom ouderen in een bepaalde buurt onvoldoende bewegen, ondanks de bestaande inzet. Deze focus vormt de basis voor het doorbraakplan, waar we in een volgende bijeenkomst mee aan de slag gaan.

5

De beweegrichtlijn voor senioren omvat minimaal 150 minuten matig intensieve inspanning per week, minstens twee keer per week spier- en botversterkende oefeningen en ook balansoefeningen om het valrisico te verlagen. 6 bron : Sport Deelname Index april 2024 7 2025-09_Sport_en_bewegen_en_sociaaleconomische_ongelijkheid_in_zorgkosten__Amsterdam_en_Rotterdam_online_.pdf

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2025 Pagina 4 van 5

uitkomsten van het rapport kunnen inzetten om het sport- en beweegaanbod voor o.a. ouderen te versterken. Ook binnen de Amsterdamse Sportvisie 2025 is er specifieke aandacht voor sportstimulering onder de doelgroepen mensen met een beperking en senioren. Aangezien sporten en bewegen belangrijk zijn om vallen te voorkomen en de negatieve gevolgen van vallen te beperken, werkt programma VOW nauw samen met Sport en Bos met als doel: 1. groepen in de meest kwetsbare situatie te stimuleren tot bewegen, 2. een laagdrempelig en (financieel) toegankelijk beweegaanbod voor de 55+ doelgroep te realiseren. De genoemde groepen kunnen o.a. gevonden worden onder Amsterdammers van 55+ in het bezit van een Stadspas. De Stadspas sportvergoeding 55+ vergoedt de contributie bij sportclubs en beweegaanbieders voor Amsterdammers met een stadspas van 55 jaar en ouder tot een maximum van 350 euro per jaar. In 2024 is er een stijging in het aantal verzilveringen geweest van ruim 1000 in 2023 naar ruim 2300 in 2024. De deelname en effecten van deze regeling worden voortdurend gemonitord. Veerkracht Veerkracht is essentieel om goed om te gaan met uitdagingen bij het ouder worden, zoals gezondheidsproblemen, verlies van dierbaren en andere levensveranderingen. Eind 2024 is er gestart met de implementatie van de UP! Methodiek in de Lang Leven Thuisflats8.

Met UP!- gesprekken worden mensen verleid om de uitdaging van ouder worden met elkaar te delen. Zo werkt UP! aan het stimuleren van veerkracht en biedt een mogelijk antwoord op (het risico van) eenzaamheid. Tot nu toe zijn er 9 flats betrokken. Zo werden er in augustus 2025 op 6 Lang Leven Thuisflat locaties filmavonden georganiseerd. Wekelijks was er een speelfilm rondom het thema ouder worden met een nagesprek. De middagen werden in totaal bezocht door ongeveer 450 bezoekers. Fysieke leefomgeving Een omgeving die uitnodigt tot beweging en sociale interactie is van groot belang voor senioren. Dit bevordert de algehele gezondheid en welzijn. In 2018/2019 zijn er in het kader van Age Friendly City levensloopbestendige routes gecreëerd in drie wijken in Amsterdam. Uit onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam, VU en GGD Amsterdam blijkt dat met name het plaatsen van bankjes enig positief effect heeft op beweeg- en ontmoetingsgedrag van senioren. Eind 2024 is er samen met Gezonde omgeving (GGD) verkend of het nuttig is deze routes uit te breiden in Amsterdam. Vanuit het ruimtelijk cluster wordt tegenwoordig op alle niveaus gewerkt om de stad toegankelijk in te richten voor ouderen en mensen met een beperking, van Amsterdam Maakt Ruimte en de Amsterdamse gezondheidslogica tot verschillende ontwerpleidraden.

Daarnaast is er een stadsergonoom en worden alle openbare ruimte ontwerpen getoetst op toegankelijkheid in het Toets team Openbare Ruimte en Mobiliteit.

8

Lang Leven Thuisflats

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 12 december 2025 Pagina 5 van 5

In principe worden dus alle openbare plekken levensloopbestendig ingericht en blijven we in gesprek met het fysieke cluster hoe we dit nog doeltreffender kunnen doen. Daarom richten we een pilot in met zogenaamde Beweegbanken 9 in samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam, diverse beweeg/sportaanbieders en de Lang Leven Thuis Flats. Door het plaatsen van deze banken worden senioren verleid om samen meer te bewegen in de buitenlucht in de nabijheid van hun woning. Tenslotte Op 8 september 2025 is het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) als aanvulling op het IZA/GALA ondertekend door alle partijen. Het AZWA is bedoeld om de samenwerking tussen het sociaal en zorgdomein verder te versterken. Specifiek voor de doelgroep ouderen is naast het AZWA ook het hoofdlijnenakkoord ouderenzorg (HLO) tot stand gekomen. Daarin wordt de nadruk gelegd op het verbeteren van de zorg voor ouderen door integrale zorg en het versterken van hun regie over hun eigen leven. Hoewel de hoofdlijnen van AZWA zijn vastgelegd, moet de nadere uitwerking voor valpreventie nog plaatsvinden en zal ik u nog informeren over de eventuele financiële consequenties voor het hele programma Vitaal Ouder Worden.

Naar aanleiding van de recente cijfers over valongevallen in 2024 (gepubliceerd door VeiligheidNL) voert de GGD momenteel een verdiepend onderzoek uit op de cijfers over vallen in de gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024. In het eerste kwartaal van 2026 informeren we u over de resultaten hiervan. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke Gezondheid en Preventie

Bijlage 1. Rapportage terugblik 2024 en voortgang 2025 programma Vitaal Ouder Worden

9

IPitup | De beweegbank en ... iedereen beweegt!