2025-10-09 terugblik en voortgang 2024 - 2025 Programma Vitaal Ouder Worden GGD Amsterdam.pdf

Programma Vitaal Ouder Worden resultaten 2024 - voortgang 2025

september 2025

Inleiding Het aantal inwoners van de gemeente Amsterdam van 65 jaar en ouder neemt toe van 123.200 in 2023 naar 190.500 in 2050. Een toename van ruim 67.000. In 2023 was 13 procent van de Amsterdammers 65 jaar of oude. In 2050 is dit naar verwachting 17 procent. Het aantal 85 plussers verdubbelt. We kijken daarom goed naar wat het betekent om ouder te worden. Niet alleen voor de huidige generatie senioren, maar ook die van morgen. Want ouder worden gaat over ons allemaal. De druk op de zorg neemt toe door meer vraag en minder menskracht. We werken aan de verschuiving van de aandacht van zorg naar gezondheid. Collectieve inspanning is nodig van al onze partners in de stad middels Amsterdam Vitaal & Gezond en van de Amsterdamse gemeenschap als geheel. Uit het Gezond en Actief Leven Akkoord dat startte in 2023 heeft de GGD Amsterdam de opdracht Vitaal Ouder Worden op zich genomen. Met het programma Vitaal Ouder Worden zet GGD Amsterdam zich in voor senioren. Alle Amsterdammers moeten de kans krijgen om zo fijn, fit en gezond mogelijk ouder te worden. Zo kunnen zij langer zelfstandig blijven, hun kwaliteiten inzetten en meedoen in de samenleving. In 2024 is het programma Vitaal Ouder Worden, als onderdeel van het programma ‘Ouderen in Amsterdam’ 2024 – 2029 vastgesteld door het college van Burgemeester en Wethouders. 9-10-2025 | 2

Wat doen we?

De missie van het programma Vitaal Ouder Worden is de kwaliteit van leven van senioren in Amsterdam te verbeteren. We versterken en verbeteren de integrale (keten) aanpak om senioren in de gelegenheid te stellen om vitaal ouder te worden. Wij streven ernaar dat senioren actief deel kunnen nemen aan de samenleving door behoud van hun fysieke, mentale en sociale gezondheid. Onze aanpak wordt ingezet langs vier pijlers: ◼ Valpreventie Senioren lopen een verhoogd risico op vallen, wat ernstige gevolgen kan hebben voor hun gezondheid en zelfstandigheid. We zetten in op valpreventie om het aantal valincidenten te verminderen en hiermee bij te dragen aan de kwaliteit van leven van senioren in Amsterdam. ◼ Lichamelijke vitaliteit Voldoende lichaamsbeweging en een gezond voedingspatroon zijn cruciaal voor het behouden van fysieke en mentale gezondheid en vermindert het risico op vallen. We stimuleren en agenderen een divers sport- en beweegaanbod en een gezond voedingspatroon. We werken samen met Sport en Bos om het beweegaanbod toegankelijk en betaalbaar te maken voor iedereen. ◼ Veerkracht Veerkracht is essentieel om goed om te gaan met uitdagingen bij het ouder worden, zoals gezondheidsproblemen, verlies van dierbaren en andere levensveranderingen. We maken oudere Amsterdammers bewust van het belang van een gezonde leefstijl en activeren hen om stappen te nemen.

We sluiten in onze contacten en communicatie aan bij de leefwereld en behoeften van de diverse groepen ouderen in Amsterdam. ◼ Fysieke leefomgeving Een omgeving die uitnodigt om te bewegen en anderen te ontmoeten bevordert de algehele gezondheid en het welzijn.

9-10-2025 | 3

Resultaten 2024 Valpreventie ◼ Opsporing / signalering • risicotest op de website en tijdens voorlichtingen. • verstrekken valrisicokaart op vaccinatielocaties (130.000 bezoekers) ◼ Voorlichting • 17 voorlichtingsbijeenkomsten over cursus In Balans (255 deelnemers) Wat is een In Balans cursus? - GGD Amsterdam • voorlichting bij Beweegweek, Nationale Rollatorloop Olympisch Stadion, op informatiemarkten, fittesten 55+, Healthy Diamont Festival, Nieuw West en Weesp • 2 rollator APK’s • Voorlichting en informatie toolkit met communicatiemiddelen die professionals kunnen gebruiken • Deskundigheidsbevordering voor professionals (180 deelnemers) ◼ Valpreventie beweeginterventies • 49 cursussen In Balans, valpreventie (784 deelnemers) • drie cursussen pilot Zeker Bewegen (36 deelnemers) • 29 nieuwe docenten valpreventie .

Lichamelijke vitaliteit ◼ 144 sportclubs bij Stadspas Sportvergoeding aangesloten en ruim 2300 sportvergoedingen verzilverd van de Stadspas Sportvergoeding 55+ ◼ 62 vrijwilligers getraind om passende beweegactiviteiten aan te bieden met het project “Helden in de buurt” ◼ 31 clubs hebben gebruik gemaakt van subsidieregeling ‘Sterke Sportclubs’ voor uitbreiding sportaanbod 55+ ◼ kick-off bijeenkomst voor professionals (125 deelnemers) ◼ Vitality Experience Festival in Holendrecht (300 deelnemers) ◼ socialmedia inzet rond Vitality Experience (2000 clicks) Veerkracht ◼ start implementatie UP-gesprekken* gesprekken bij de Lang Leven Thuis Flats ◼ bijeenkomst ‘Praat vandaag over morgen’ vanuit Coalitie Ouderen Fysieke leefomgeving** ◼ verkenning uitbreiding levensloopvriendelijke routes met afdeling Gezonde omgeving ◼ beweegbank geplaatst bij een Lang Leven Thuisflats. Onderzoek naar gebruik en plaatsing op andere plekken met Hogeschool van Amsterdam en IpItUp * zie toelichting p 10 ** zie toelichting p11

9-10-2025 | 4

Voortgang 2025 Valpreventie ◼ ketenaanpak vormgeven door afspraken vast te leggen met alle partners sociaal en medisch domein ◼ aansluiten bij netwerken in de wijken in samenwerking met de sociale basis partijen om ouderen in kwetsbare positie te bereiken ◼ opleiden en informeren van professionals uit het (para)medisch en sociaal domein op de thema’s bewegen, valpreventie, voeding en veerkracht ◼ opschalen van het aanbod In Balans cursussen naar 112 cursussen voor 2.000 deelnemers ◼ meer paramedici opleiden als docent voor de cursus In Balans en Zeker Bewegen ten behoeve van de opschaling ◼ pilot Judo interventie Zeker Bewegen uitbreiden naar 8 cursussen

Veerkracht: ◼ UP gesprekken in stadsdelen en bij de Lang Leven Thuisflats om bij te dragen aan community building ◼ nieuwsbrief voor Amsterdamse senioren ◼ inzetten sleutelfiguren om meer ouderen te bereiken en te verbinden aan ons programma ◼ senioren inspireren tot een gezonde leefstijl en ze helpen voorbereiden op het ouder worden

Lichamelijke vitaliteit ◼ ondersteunen van het opzetten van Vitality Clubs in de stad (samen met Leiden Academy vitality and ageing) ◼ medeorganisatie Vitality Experience 2025 – Stadsdeel Nieuw-West. Ca. 350 deelnemers, divers publiek ◼ Door ontwikkelen Stadspas Sportvergoeding 55+ samen met Sport & Bos en Programma Ouderen in Amsterdam *** ◼ Samenwerking versterken met de Sociaal – Medische Beweegnetwerken om bewegen te integreren in de leefstijl van ouderen *** ◼ pilot Goed Gevoed Ouder Worden gericht op deskundigheidsbevordering van wijkverpleegkundigen om ondervoeding te signaleren Fysieke Leefomgeving ◼ inzet van vijf beweegbanken voor senioren met een activatieprogramma, in samenwerking met Lang Leven Thuisflats en de buurt. De HvA doet een impact onderzoek naar het gebruik van de beweegbank ◼ samenwerking programma Gezonde Omgeving van GGD Amsterdam om seniorvriendelijke omgevingen te integreren bij V&OR, R&O, Wonen *** zie toelichting p 13

9-10-2025 | 5

Effecten We meten de korte termijn effecten van onze inzet met enquêtes onder de deelnemers aan onze activiteiten. De lange termijn effecten worden gemeten in de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen. De meest recente monitor van 2024 is in Q2 aan de raad aangeboden. Hieronder de resultaten onder de doelgroep 65 jaar en ouder.

Vanuit de gegevens van de Gezondheidsmonitor 2024 doen we een verdiepend onderzoek Valongevallen bij senioren die één of meerdere keren zijn gevallen. Met deze verdiepende analyse willen we inzicht krijgen in de kenmerken van de verschillende groepen ouderen, ontwikkelingen en trends. De bevindingen zullen we begin 2026 aan de raad aanbieden. 9-10-2025 | 6

Effecten Valpreventie cursus Effectenonderzoek Valpreventiecursus Momenteel maken we een kwaliteitsslag in de enquête onder de deelnemers aan de valpreventiecursussen. We verwachten dat de digitale versie eind 2025 gereed is. Hierbij zoeken we ook samenwerking met andere gemeentes zodat we de data met elkaar kunnen vergelijken. De huidige enquête vormt de basis van de nieuwe versie aangevuld met vragen uit de gezondheidsmonitor zodat we die data kunnen vergelijken in de toekomst. Er wordt gevraagd naar beweeggedrag en de mentale gezondheid na de deelname aan de cursus . In Q3 van 2025 voeren we met studenten van de VU een kwalitatief onderzoek uit onder de deelnemers aan de valpreventiecursussen. Zo krijgen we meer inzicht in (duurzame) gedragsverandering door de cursussen. Algemeen beeld Uit de huidige enquêtes kunnen we concluderen dat een groot deel van de deelnemers aan de valpreventie cursussen: ◼ De cursus positief beoordelen. Zowel de begeleiding, de ruimte, de locatie, de groepsgrootte en het cursusboek. ◼ Veranderingen ervaren. Ze voelen zich lichamelijk beter, lopen meer of een beetje meer zelfverzekerd , kunnen beter opstaan, hebben meer evenwicht en/of begrijpen meer van valpreventie. ◼ Gedrag hebben aangepast. Bijna 60% van de deelnemers geeft aan te (blijven) sporten – bewegen na de cursus. Ongeveer een derde heeft de woning veiliger gemaakt.

Bron: enquêtes ( Q4 2024 en Q1 2025) onder 100 deelnemers van de valpreventiecursussen Niet gepubliceerd

9-10-2025 | 7

Vervolg na de valpreventiecursus Het is belangrijk dat de deelnemers van de valpreventiecursussen na de cursus blijven werken aan hun balans en spieropbouw. We proberen het aantal ouderen dat doorstroomt naar regulier beweegaanbod te verhogen door : • bij aanvang van de valpreventiecursus aan te geven dat het doorstromen naar een sport/beweeg activiteit nodig is voor het behouden van balans, • richting het einde van de cursus een sport/ beweegcoach uit te nodigen om deelnemers te enthousiasmeren en overzicht te geven van het sport/ beweeg aanbod in de buurt, • een proef uit te voeren met terugkomdagen. In de enquêtes vragen we de deelnemers welke activiteiten ze na de cursus ondernemen. Daarbij noemen ze de volgende activiteiten: • Thuis trainen o.a. met de oefeningen uit de cursus • Wandelen, al dan niet in een groep • Fitness en sportschool • Specifieke programma's zoals yoga, bewegen voor ouderen • Fysiotherapie / (para) medische begeleiding Sommige deelnemers geven aan dat ze nog een geschikte activiteit zoeken of dat ze (al) veel bewegen/sporten.

9-10-2025 | 8

Besteding middelen 2024 (uit GALA) Vitaal Ouder Worden SPUK GALA 2024 Personele kosten (inzet per spoor)

Valpreventie Bewegen en Voeding Veerkracht Leefomgeving

€ € € €

378.747,00 189.374,00 113.624,00 75.749,00

Materiële kosten Bijdrage stadspas senioren, i.s.m. Sport en Bos Uitrol en stimulering beweegaanbod senioren, i.s.m. Sport en Bos Valpreventie cursussen, i.s.m. TSA Campagne en communicatie kosten Voorlichtings activiteiten ouderen Deskundigheidsbevordering professionals in de keten aanschaf van 5 beweegbanken large

€ € € € € € €

375.000,00 325.000,00 412.712,76 199.318,38 98.732,33 17.162,74 55.287,79

Totale uitgaven Vitaal Ouder Worden

€

2.240.708,00 9-10-2025 | 9

* Toelichting Veerkracht

•

start gemaakt met implementatie UP gesprekken bij de Lang Leven Thuis Flats

"UP! is een initiatief van Stichting MOAI. De stichting streeft een samenleving na waarin elke leeftijd waarde heeft en stimuleert zingeving en bewustwording rondom ouder worden, door middel van het initiëren en realiseren van communicatiecampagnes, projecten en live programma’s voor een breed publiek. Met UP!- gesprekken worden mensen verleid om de uitdaging van ouder worden met elkaar te delen. Denk aan het onder ogen zien en actief tegemoet treden van het vele afscheid nemen waarmee ouder worden helaas gepaard gaat. Zo werkt UP! aan het stimuleren van veerkracht en biedt een mogelijk antwoord op (het risico van) eenzaamheid. (bron: website UP!) Om ouderen te verleiden tot deelname aan deze gesprekken is het goed aan te sluiten bij de plekken waar ouderen al komen. De Lang Leven Thuisflats bieden zo’n plek. De gesprekken dragen ook bij aan de community building in en om de flats. Samen met de stadsdelen onderzoeken we in 2025 wat nog meer goede vindplekken zijn voor de UP! Gesprekken.

“Door ouderen bewust te maken van eigen denkbeelden, vooroordelen en heersende stereotypen leren ze bewuster om te gaan met de voordelen en uitdagingen die ouder worden met zich meebrengt. Tegen de achtergrond van positieve gezondheid en psychologie nemen we ook de consequenties van seniorisme mee in onze gesprekken met ouderen. “ bron: website UP!

9-10-2025 | 10

** Toelichting Fysieke leefomgeving (1) ▪

verkenning mogelijkheid tot uitbreiding levensloopvriendelijke routes met afdeling Gezonde omgeving GGD

In 2018/2019 zijn er in het kader van Age Friendly City levensloopbestendige routes gecreëerd in drie wijken in Amsterdam. Uit onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam, VU en GGD Amsterdam blijkt dat met name het plaatsen van bankjes enig effect heeft op beweeg- en ontmoetingsgedrag. Bankjes zijn voor ouderen belangrijke rustplekken én plekken om andere wijkbewoners te ontmoeten. Er zijn ook aanwijzingen dat goed beheer en onderhoud van de openbare ruimte het beweeg- en ontmoetingsgedrag van ouderen in de betrokken wijken stimuleert. Bron : www.hva.nl/projecten/2019/1/evaluatie-levensloopbestendige-routes. Eind 2024 is er samen met programma Gezonde omgeving verkend of het nuttig is deze routes uit te breiden in Amsterdam. Uit deze verkenning bleek dat de ambitie om de fysieke stad ook oudervriendelijk in te richten op diverse niveaus is geborgd, van Amsterdam Maakt Ruimte en de Amsterdamse gezondheidslogica tot verschillende ontwerpleidraden. Vanuit het ruimtelijk cluster wordt er op alle niveaus gewerkt aan een toegankelijke openbare ruimte en mobiliteitssysteem, voor ouderen en mensen met een beperking. Daarom is er besloten niet extra in te zetten op levensloopvriendelijke routes.

9-10-2025 | 11

** Toelichting Fysieke leefomgeving (2) ▪

pilot met Hogeschool van Amsterdam en IpItUp om Beweegbanken in te zetten bij de Lang Leven Thuisflats

Een Ipitup-beweegbank is een (zit)bank in de openbare ruimte die ook gebruikt kan worden voor eenvoudige beweegoefeningen gericht op kracht, balans en lenigheid. We plaatsen deze banken speciaal voor ouderen zodat ze dicht bij huis, in een veilige omgeving én samen met anderen in beweging kunnen blijven. Een (of meerdere) lokale beweegpartners verbindt zich aan de beweegbank zodat bewoners bekend gemaakt worden met het gebruik en de mogelijkheden van de bank. Dit stimuleert dagelijks bewegen, bevordert sociale contacten en helpt bij het voorkomen van valincidenten. Er zijn op dit moment beweegbanken geplaatst bij 2 Lang Leven Thuis flats: de Osdorperhof (Nieuw West) en Menno Simonszhuis (Zuid). We zijn in gesprek om nog vier banken te plaatsen op verschillende locaties in Amsterdam. De Hogeschool van Amsterdam doet onderzoek naar de effecten op de vitaliteit van de ouderen die gebruik maken van de bank.

Osdorperhof (Nieuw West)

Menno Simonzhuis (Zuid)

9-10-2025 | 12

*** Toelichting Lichamelijke vitaliteit ▪

Door ontwikkelen Stadspas Sportvergoeding 55+ samen met Sport & Bos en Programma Ouderen in Amsterdam

Programma Vitaal ouder worden (GGD Amsterdam) ziet kansen om de Stadspas Sportvergoeding 55+ verder te ontwikkelen door deze sterker te verbinden met zowel Sport & Bos als het Programma Ouderen. Dat doen wij door het aanbod beter af te stemmen op de wensen van ouderen (laagdrempelig, dichtbij, passend bij verschillende niveaus) en gezamenlijk de bekendheid van de regeling te vergroten. Via Sport & Bos benutten we de expertise in sportstimulering en verbinding met aanbieders, terwijl het Programma Ouderen zorgt voor aansluiting bij welzijn en zorg. Samen kunnen ouderen actief worden begeleid tot duurzame deelname en monitoren we welke interventies het meeste effect hebben op blijvende sport- en beweegdeelname. ▪

Samenwerking versterken met de Sociaal Medische Beweegnetwerken om bewegen te integreren in de leefstijl van ouderen

De samenwerking met de beweegnetwerken betekent dat de ketenaanpak Valpreventie actief wordt verbonden met zowel het sociaalmedisch domein als het lokale sport- en beweegaanbod. Binnen het Sociaal Medisch Beweegnetwerk wisselen professionals informatie uit en worden zij bewust gemaakt van het belang van Valpreventie en hun rol hierin. Wij sluiten met onze valpreventiecursussen en doorverwijzing direct aan op dit netwerk. Zo zorgen we ervoor dat deelnemers via professionals instromen én structureel doorstromen naar passend aanbod in de wijk. In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat een praktijkondersteuner met een wandelgroep meeloopt of een buurtteammedewerker aansluit bij de huisarts. De samenwerking verschilt per stadsdeel, afhankelijk van de fase van netwerkopbouw en de lokale context. Centraal staat het verbinden van zorg, welzijn en sport.

9-10-2025 | 13