2025-06-13 Raadsinformatiebrief - Gezondheidsmonitor volwassenen ouderen 2024.pdf

Raadsinformatiebrief

Aan: Portefeuille(s)

De leden van de gemeenteraad van Amsterdam Publieke gezondheid en preventie

Portefeuillehouder(s): Behandeld door

GGD Amsterdam, afdeling Gezond Leven (gezondleven@ggd.amsterdam.nl)

Onderwerp Datum

Resultaten Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 17 juni 2025

Geachte leden van de gemeenteraad, Vandaag, 17 juni 2025, vindt de landelijke en lokale publicatie plaats van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 20241. In Amsterdam hebben 9.218 inwoners deelgenomen aan het onderzoek. Met deze brief en de bijgevoegde rapportage informeert het college u over de belangrijkste Amsterdamse resultaten.

Samenvatting resultaten Wat zijn de trends? In 2024 zien we verbeteringen in de ervaren gezondheid en mentale gezondheid van Amsterdamse volwassenen en ouderen ten opzichte van 2022. Echter, over de langere termijn zien we dat de verslechtering van mentale gezondheid, ingezet in de periode 20122020, verder doorzet. In 2024 voelen mantelzorgers zich vaker zwaar- of overbelast dan in voorgaande jaren. Het percentage Amsterdammers met overgewicht is sinds 2008 stabiel. Percentages Amsterdammers die roken of zwaar/overmatig alcohol drinken zijn gedaald ten opzichte van 2022; en weer terug op het niveau van 2020. Hieronder vindt u de kernbevindingen over: 1) ervaren gezondheid en leefstijl, 2) mentale gezondheid en 3) sociale omgeving uitgewerkt, afgezet tegen eerdere meetmomenten (20082020) en de extra Corona Gezondheidsmonitor afgenomen in 2022, en uitgesplitst naar de meest relevante groepen en vergeleken met landelijke cijfers. 1. Ervaren gezondheid en leefstijl

Ervaren gezondheid is een belangrijke maat om de algemene gezondheid van de bevolking te meten. In 2024 ervaart 74% van de Amsterdamse volwassenen en ouderen de eigen gezondheid als (zeer) goed. Dit is een stijging ten opzichte van 2022 (68%), en vergelijkbaar met het niveau van 2016 (76%) en 2012 (75%). 1

De Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen is een grootschalig, landelijk onderzoek naar de gezondheidssituatie van volwassenen (18 t/m 64 jaar) en ouderen (65 jaar en ouder). Hierbij wordt samengewerkt met alle GGD’en, het RIVM, het CBS en GGD GHOR Nederland.

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 juni 2025 Pagina 2 van 5

Het percentage volwassenen en ouderen met overgewicht ligt al jaren (sinds 2008) stabiel rond de 40% en ligt daarmee onder het landelijke gemiddelde. Het percentage volwassenen en ouderen (58%) dat voldoet aan de beweegrichtlijn is gestegen ten opzichte van 2022 (56%), en vergelijkbaar met het niveau van 2016 (60%) en 2012 (59%). 65-plussers voldoen met 44% minder vaak aan de beweegrichtlijn. 2. Mentale gezondheid

De mentale gezondheid van Amsterdamse volwassenen en ouderen neemt sinds 2012 af. We zien echter wel een verbetering ten opzichte van de meting in 2022. - In 2024 heeft 12% van de Amsterdamse volwassenen en ouderen een hoog risico op een angststoornis of depressie; in 2022 was dit 16%, in 2020 was dat 9%, in 2008 7%. - Steeds meer volwassenen en ouderen zijn sterk eenzaam: 18% in 2024, 23% in 2022, 15% in 2020, 9% in 2008. - Ruim een kwart (28%) van de volwassenen en ouderen heeft (heel) veel stress ervaren in de afgelopen maand, een stijging vergeleken met 2020 (22%), maar een daling ten opzichte van 2022 (32%). - Chronische stress (langer dan 3 maanden) zien we bij één op de vijf (22%) Amsterdammers. Dat is in deze monitor voor het eerst uitgevraagd. Inwoners die het hoogste risico lopen op mentale gezondheidsklachten zijn de 18 tot 34 jarigen, volwassenen met een basisonderwijs, vmbo of mbo-1 opleiding en inwoners met een huishoudinkomen onder het minimuminkomen. Er is ook een positieve ontwikkeling op het gebied van mentale gezondheid. Zo zien we een stijging in het percentage Amsterdammers met een (zeer) hoge veerkracht; van 48% in 2020, 43% in 2022, naar 52% in 2024. In deze monitor is voor het eerst uitgevraagd of Amsterdamse volwassenen en ouderen makkelijk kunnen praten over hun mentale gezondheid, of het nu goed of slecht met hen gaat.

Deze vraag is toegevoegd aan de Gezondheidsmonitor omdat praten over de mentale gezondheid kan helpen om klachten te voorkomen. 71% van de volwassenen en ouderen geeft het gemak waarmee zij kunnen praten over hun mentale gezondheid een rapportcijfer van een 6 of hoger. Ruim twee op de tien (23%) geven aan dit minder makkelijk te vinden. 6% van de Amsterdammers geeft aan geen behoefte te hebben om over hun mentale gezondheid te praten. De groep 65-plussers geeft minder vaak (16%) aan dat ze het moeilijk vinden om te praten over mentale gezondheid dan de jongere leeftijdsgroepen (25% voor 18-34 jarigen en 23% voor 35-64 jarigen). 3. Sociale omgeving

De meerderheid van de Amsterdammers (90%) geeft aan dat ze redelijk tot goede sociale steun ervaren. Dat betekent dat 1 op de 10 aangeeft sociale steun te missen. Het ontbreken van sociale steun zien we vaker bij inwoners met een basisonderwijs, vmbo of mbo-1 opleiding en inwoners met een huishoudinkomen onder het minimuminkomen.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 juni 2025 Pagina 3 van 5

Eén op de elf (9%) Amsterdammers geeft mantelzorg. In de vragenlijst is mantelzorg omschreven als de zorg die iemand geeft aan een partner, ouder, kind, buurman, buurvrouw, of vriend die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. Het percentage van de mantelzorgers dat zich zwaar- of overbelast voelt is gestegen van 1,5% in 2020 naar 2,5% in 2024 bekeken binnen de totale groep inwoners. Dit lijkt een kleine toename, maar bekeken binnen de groep inwoners die daadwerkelijk mantelzorg geeft (de groep mantelzorgers) betekent dit een stijging van het percentage mensen dat zich zwaar- of overbelast voelt van 16% in 2020 naar 26% in 2024. Het percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet in 2024 is 18%. In 2020 (17%) zagen we een daling in het percentage inwoners dat vrijwilligerswerk doet vergeleken met 2012 (20%) en 2016 (22%). Kortom, het percentage is in 2024 niet teruggekomen op het niveau van vóór 2020. In vergelijking met landelijk scoort Amsterdam minder gunstig op sociale steun. Daarnaast zijn de percentages inwoners die mantelzorg geven en die vrijwilligerswerk doen in Amsterdam lager dan landelijk.

Acties van het college Amsterdam werkt aan het verbeteren van de gezondheid en het welzijn van haar inwoners, waaronder ook voor volwassenen en ouderen. Het doel is om gezondheidsverschillen te verkleinen, preventief gezondheidsverlies tegen te gaan, mensen zo lang mogelijk zelfstandig en vitaal te laten leven en zorg toegankelijk te houden. Aan o.a. deze doelstellingen werken we sinds 2019 samen met Zilveren Kruis, zorg- en welzijnsaanbieders verenigd in Sigra, Elaa en Cliëntenbelang Amsterdam in het samenwerkingsverband Amsterdam Vitaal & Gezond (AV&G). Vanuit AV&G is er eind 2023 een plan vastgesteld om de transitie van zorg naar gezondheid en het toegankelijk houden van ondersteuning en zorg in Amsterdam mogelijk te maken: het regioplan Amsterdam 2023-2026 (zie ook raadsbrief regioplan van mei 2024). Het regioplan borduurt voort op het preventieraamwerk ‘Van zorg(en) naar gezondheid’ en richt zich op het realiseren van twee ambities voor 2040: gelijke kansen op goede gezondheid voor alle Amsterdammers en tien extra gezonde levensjaren voor Amsterdammers in een kwetsbare situatie.

Het Regioplan benadrukt een brede, integrale aanpak, waarbij gezondheid centraal staat in alle relevante beleidsdomeinen (Health in All Policies) met aandacht voor nicotinevrij leven, bewegen en gezonde voeding, de sociale preventie infrastructuur en specifieke doelgroepen om zorgvragen te voorkomen of verlichten. Voor een blijvende impact richten we ons bijvoorbeeld op het veranderen van de omgeving om de gezondheid te beschermen. Zo wordt voor roken gewerkt aan rookvrije zones en met wijkgerichte stoppen-met-roken-programma’s. Op voeding en bewegen richt de stad zich op een gezonde voedselomgeving (o.a. in scholen en sportkantines), stimulering van bewegen via lokale initiatieven en inrichting van de openbare ruimte. Daarnaast wordt de sociale omgeving versterkt via de sociale basis en Buurtteams en interventies als Welzijn op Recept. Voor mentale gezondheid zijn er stadsbrede initiatieven zoals Thrive Amsterdam en wijkgerichte programma’s zoals W in de Wijk voor vroegsignalering en ondersteuning.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 juni 2025 Pagina 4 van 5

Naast deze brede interventies zijn er ook programma’s gericht op specifieke thema’s die in de monitor voorbij komen. In de afgelopen periode bent u geïnformeerd over deze verschillende preventieprogramma’s en aanpakken die bijdragen aan de gezondheid van Amsterdamse volwassenen en ouderen: - 2 juli 2024: programmaplan Preventie Middelengebruik – programma gericht op het voorkomen en beperken van gezondheidsschade door middelengebruik. Het programma gaat over alle verslavende middelen: nicotine (tabak en vapen), alcohol, drugs en gokken - 16 juli 2024: programmaplan Ouderen in Amsterdam – programma gericht op het creëren van een plek waar een toenemend aantal oudere Amsterdammer en Weespers zelf invulling kan geven aan het leven, zich verbonden voelt, mee doet en ertoe doet. Wij willen een ‘Age Friendly City’ zijn. Met het Actieplan Mantelzorgondersteuning dat ook onderdeel is van dit programmaplan intensiveren we de ondersteuning van mantelzorgers in Amsterdam. Vrijwillige inzet, zowel informeel als georganiseerd, speelt een belangrijke rol in het versterken van welzijn en het tegengaan van overbelasting, bijvoorbeeld bij mantelzorgers. Het college blijft inzetten op het versterken van deze inzet als onderdeel van een bredere preventieve aanpak.

- 22 januari 2025: resultaten Armoedemonitor 2023 – monitor die de Amsterdamse minimapopulatie beschrijft en het bereik van de gemeentelijke minimaregelingen weergeeft. Het aandeel ouderen binnen de minimapopulatie is de afgelopen jaren gestegen naar 22% van het totaal. Bijna 75% van hen maakt gebruik van de regeling voor het gratis OV, bijna 60% maakt gebruik van de gemeentepolis (collectieve zorgverzekering voor minima) en ruim een derde van de gebruikers van de regeling tegemoetkoming meerkosten (Rtm) voor chronisch zieken heeft de AOW-leeftijd. - 29 januari 2025: bespreking Vitaal Ouder Worden (als bijlage bij het programmaplan Ouderen in Amsterdam) – programma dat gezonde veroudering stimuleert met extra aandacht voor ouderen in een kwetsbare positie. Het programma heeft als doel gelijke kansen voor Amsterdamse ouderen om vitaal ouder te worden te vergroten. Belangrijke speerpunten zijn het initiëren van valpreventiecursussen en het stimuleren van voldoende beweging door middel van een financiële tegemoetkoming op beweegactiviteiten. - 26 februari 2025: Update beleidskader Sociale Basis – activiteiten die het gesubsidieerde aanbod binnen de sociale basis vorm geven. Vanaf 1 januari 2025 is er een dashboard beschikbaar om inzicht te geven in alle uitvoeringsactiviteiten.

- 7 mei 2025: voortgang Thrive Amsterdam – programma ter bevordering van de mentale gezondheid van alle Amsterdammers. Als kennisdeler, aanjager en verbinder werkt Thrive binnen een netwerk van partners en bewoners die zich inzetten voor de verbetering van de mentale gezondheid van de Amsterdammers. - 16 mei 2025: voortgang Gezond Leven Makkelijker Maken – programma dat zorgt voor een betere aansluiting tussen het zorg- en preventieaanbod en de leefwereld van Amsterdammers. Bewoners, ervaringsdeskundigen en buurtorganisaties zijn belangrijke partners in het programma.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam, raadsinformatiebrief

Datum 17 juni 2025 Pagina 5 van 5

Tenslotte Op 17 juni 2025 worden de landelijke en Amsterdamse cijfers van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 gepubliceerd. De cijfers zijn middels interactieve en dynamische rapporten beschikbaar op Gezondheid in Beeld (Gezondheid in Beeld), waarvan de bijlage een uitdraai is. De cijfers over de Amsterdamse volwassenen en ouderen zullen ook met onze partners worden gedeeld. In het najaar 2025 wordt u geïnformeerd over de rapportages voor de stadsdelen. Daarnaast zal de GGD op een later moment thematische publicaties verzorgen over “Middelengebruik” en de doelgroep “Ouderen”. Met vriendelijke groet, Namens het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Amsterdam,

Alexander Scholtes Wethouder Publieke Gezondheid en Preventie

Bijlagen 1. Rapport met de resultaten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl